to flatter artfully, to toady, to cajole, to blandish, to wheedle.
Սուտակասպասելով, աղօթական ձեւանալ եւ պահացող. (Սկեւռ. աղ.։)
shamming dead, simulating death.
Ստութեամբ մեռեալ. սուտ ձեւացեալ իբր զմեռեալ.
only in name, false;
pseudonymous.
Սուտանուն աստուածք. (Կիւրղ. գանձ.։ Ճ. ՟Ա.։)
Լուաք դարձեալ զոմանց քահանայից զսուտանուն գիտնոց. (Շ. թղթ.։)
feigned, fictitious.
προσποίητος fictus. Որ բերէ յինքեան զսուտ կերպարանս ինչ. կաղծեալ ինչ. կեղծեալ. ձեւացեալ.
sword, sabre, glaive, rapier, steel, knife;
plague;
bulimymus. an Armenian note;
ի — սուսերի մաշել, ընդ — հանել, կոտորել ի —, to put to the sword, to kill, to destroy, to perish;
զսրով երթալ, to fall on a sword;
ի — արկանել, to put to the sword;
հարկանել սրով սուսերի, to strike with the edge of the sword;
սրով վախճանիլ, to perish by the sword;
— ի կող or ի կողս ուրուք ձգել, to run one through, to plunge a sword in the adversary's side, to bury a dagger in a person's heart;
անկանիլ ի — սուսերի, to fall under the edge of the sword;
ի — անկանիլ, to fall by the sword;
— ի կող ընկերի իւրոյ ձգել, to kill each other with the sword;
ընդ ինքեանց —ն ելանել, to fall on their own swords, to commit suicide.
to run swiftly, speedily, to dash, to rush or fall upon, to dart, to gallop, to rush down or headlong.
ՍՈՒՐԱՄ կամ ՍՈՒՐՀԱՄ. τρέχω curro. Սուր եւ արագ լինել յընթացս՝ որպէս սուրհանդակ. սրանալ. վազս առնուլ. յարձակիլ. դիմել. (լծ. թ. սիւրսալ էթմէք .... եւ լտ. քու՛ռռռօ. յն. թռէ՛խօ ).
Ցանեւցիր յանդուգն յարձակմամբ ընդ երեսս երկրին սուրալով. (Խոր. ՟Ա. 10։)
sopher, book, writing.
Արձանացիր ի վերայ աղիւսաձեւ սոփերիս. (Մաշտ.։) (ուստի Ոսկի սոփերայ) Անուն գաւառի, ըստ ոմանց՝ ծոփաց գաւառ ի հայս. տե՛ս բռ յտկ. ան։
an ancient Egyptian land-measure.
Կռիւք եւ սպանմունք լինէին եգիպտացւոցն ի վերայ իւրաքանչիւր սահմանի (զկնի յորդելոյ նեղոսի). մինչեւ իմացան չափ մի, որում անուն էր սպանակ. զայն դնելով՝ գտանէին զսահմանս իւրաքանչիւր արտավարաց. ուստի ապա եւ երկրաչափութիւն գտաւ. (Սահմ. ՟Ժ՟Է.) ուր ի յն. ձ. գրի εὑακαινᾶν διὰ τὸ μὴ καίνειν, ὀ ἑστι φονεύειν. 21
Grand Master of the slaughterers, (title of an Armenian satrap, who superintended immolations).
Ասեմ եւ զսպանդունիսն ի վերայ զենարանաց. (Խոր. ՟Բ. 7։) (Իսկ ներսէս պալիանց ի գիրս Մարթինի, շփոթելով զզենարան ընդ զինարան՝ կամի ընթեռնուլ Սպադունիք, եւ մեկնէ՝ թուրունիք, ի յն. ձայնէս սբաթի՛. իտ. սբա՛տա, սուր, թուր)։
cf. Սպանող.
Որպէս թէ կայցէ մահ անձնաւոր եւ սպանիչ. (Վրդն. ծն.։)
killing, murderous;
assassin, murderer, homicide.
Որպէս թէ կայցէ մահ անձնաւոր եւ սպանիչ. (Վրդն. ծն.։)
sanguinary, bloody, cruel;
murderous.
Եղբարք յովսեփայ յամօթ եղեն վասն նախանձողական եւ սպանողական համարձակութեանն. (Եփր. պհ.։)
military, warlike;
—ն, managing of the shield, shield-exercise.
Զսպառազինականն բոլոր հանդէպ կացուցանել պարտ է ամենայաղթական մարտին (պանկրատիոնին) աղեղամբ եւ վահանօք եւ նիզակօք, եւ քարամբք ի ձեռանէ իսկ, եւ պարսիւ հանդիսանալով. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)
complete armour, arms, accoutrements, harness, fitting out;
—ք մարտի, preparatives for war.
Առցէ սպառազինութիւն զնախանձ իւր։ Ա՛ռ դու քեզ զսպառազինութիւն նորա։ Արկեր զնովաւ սպառազինութիւն։ Զսպառազինութիւն նորա հանէ յոր յուսացեալ էր։ Զգեցարո՛ւք զսպառազինութիւն աստուծոյ։ Առէ՛ք զսպառազինութիւնն աստուծոյ. (Իմ. ՟Ե. 18։ ՟Բ. Թագ. ՟Բ. 21։ Յոբ. ՟Լ՟Թ. 20։ Ղկ. ՟Ժ՟Ա. 22։ Եփես. ՟Զ. 11. 13։)
to exhaust, to consume, to dissipate, to absorb, to swallow up, to eat, to devour;
to complete, to finish, to destroy, to ruin, to reduce to nothing.
Սպառեսցէ սովն զերկիր։ Սպառեաց զամենայն (ինչս իւր)։ Ամենայն անօրէն սպառեսցի։ Սպառեցաւ ի ճանապարհաց նոցա ճշմարտութիւն։ Սպառեաց տէր զարօտս նոցա։ Արձակեցից զսուր իմ զկնի նոցա, մինչեւ սպառեսցէ զնոսա։ Սպառեցեր զազգս բազումս.եւ այլն։
threatening, menacing.
Ամպն լուսաւոր, եւ ձայնն ոչ սպառնական, այլ հեշտական. (Երզն. մտթ.։)
to threaten, to menace, to utter threats against;
կործանումն —, to threaten with ruin.
Որ սպառնաս ինձ մահու, ահտ խառնես զիս ի գունդն քրիստոսի. (Ագաթ.։)
end, term, extremity;
summit, top.
Եղիցե՛ս բարձրագոյն դու, եւ բարձրագունից սպառուած. (Առ որս. ՟Ա։)
total, entire, complete, extreme;
extremely, to the last extremity, utterly, entirely, totally.
Որ սպառսպուռ տեղեակ էր օրինաց հոռոմոց։ Ապականեցաւ տաճարն ի սպառսպուռ հրձիգ լինելով։ Եհատ զյոյս կենաց սպառ ի սպուռ (կամ սպառսպուռ)։ Յանդիմանեաց նա սպառսպուռ զաղանդն զայն։ Սպառսպուռ ուրացան յօրինաց եւ ի մարգարէից։ Փախուցանէ սպառսպուռ զհոգին սուրբ. (Եւս. պտմ.։)
Զբարձումն սպառսպուռ եհաս այնպիսի վախճան եւ կործանումն։ Յայնմհետէ եղեն իսպառիսպուռ անկեալք ընդ լծով ծառայութեան։ Տեսանէր այրն աստուծոյ ի սպառ ի սպուռ զկործանումն աշխարհիս հայոց. (Փարպ.։)
Սպառսպուռ բարձին. (Նար. երգ.։ 3)
to serve.
Որք ազդմամբ քոյին՝ մեզ սպասահարկին ի պէտս երկրային. (Գանձ.։)
cf. Սարկաւագանոց;
cupboard for gold and silver plate.
Զկնի արձակելոյ պատարագին՝ ի սպասատունն ողջոյն տաց նմա ... եկեալ ի տուն սպասուն. (եւ այլն. Ճ. ՟Բ.։)
attendant, servant, valet, domestic, waiter;
lictor, usher;
cf. Գործակալ.
Սպասաւորք էք նորա թագաւորութեանն։ Աստուծոյ սպասաւոր է։ Ասէ թագաւորն ցսպասաւորսն։ Ասէ մայրն նորա ցսպասաւորն. բայց ես եմ ի միջի ձերում իբրեւ սպասաւոր, եւ այլն։
Մի՛ ոք ասասցէ զձեզ զինուորս, կամ ձիոյ սպասաւորս. (ռմկ. սէյիս) (Երզն. մտթ.։)
belonging to servants or to service, servile;
servant.
Ո՞չ ամենեքին են սպասաւորական հոգիք ի պաշտօն առաքեալք. (Կիւրղ. գանձ.։)
to serve, to wait on, to assist;
to administer, to bestow, to confer;
— փառաց ուրուք, to serve to a person's glory;
— հրամանի, to fulfil, accomplish or execute an order or command.
Որդի մարդոյ ոչ եկն սպասաւորիլ, այլ սպասաւորել. (Կիւրղ. գանձ.։)
cf. Սպասաւոր;
guardian;
assistant, helper, sick woman's nurse.
Կարգեաց աղքատ կանանց մանկաբարձս եւ սպասեակս. (Հ=Յ. նոյ. ՟Ժ՟Ա. եւ ՃՃ.։)
Եկեալ սպասեակն՝ տեսեալ զարմացաւ. (Վրք. հց. ձ։) սպասեակ. Այն՝ որ սպասեալ մնայ՝ որպէս դէտ, պահապան, եւ դարանակալ.
to hope for, to expect, to wait for, to look for, to look forward to;
to observe, to watch, to spy;
to serve;
to be reserved for.
Որոյ սպասեն քերովբէք երկիւղիւ։ Երանի՛ ձեռաց քոց ո՛վ յովսէփ, որ սպասեցին եւ շօշափեցին զաստուածախառն մարմնոյն յիսուսի զձեռս եւ զոտս. (Եպիփ. թաղմ.։)
Յովսէփ սպասեսցէ ձեռօք իւրովք աչաց քոց. (Մեկն. ծն.։)
Ունիմ զբազումս, զի սպասեսցեն ինձ։ Սպասեցէ՛ք եւ դարմանեցէ՛ք զդա։ Սպասէին նմա ինքն եւ կին իւր։ Սպասել եղբօրն որպէս անձին իւրոյ։ Ոչ կարեմ սպասել սմա վասն դժնէհոտութեան նորա։ Թուէր թէ եւ օդք սպասէին թաղման նորա. (Վրք. հց. ստէպ։)
servant.
Բազումք անդէն շուրջ զնովաւ սպասիկք։ Կացուցանէ դարձեալ սպասիկս եւ գահաւորս։ Խակ եւ ամեհի է մանկութիւն, եւ բազում վարդապետաց կարօտ. դաստիարակաց, սպասկաց, դայեկաց. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Թ։)
rank of general in chief.
Ի ձեռս տայ նմա զսպարապետութիւնն՝ լինել ի վերայ ամենայն զօրաց հայոց. (Խոր. ՟Բ. 79։)
to skin over, to become cicatrized, healed, whole.
Տեղիք իսկ բեւեռացն, եւ խոցումն տիգին ոչ կցեալ, այլ համագաղափար մեր՝ սպիացեալ նմայ յարուցելումն. (Անյաղթ բարձր.։)
white, white-coloured, whitish.
Արտասուքն սպիտակագոյն քան զձիւն ցուցանէ զարտասուողն. (Իսիւք.։)
cf. Սպիտակազգեստ.
Սպիտակազգեստ հանդերձիւք. (Ագաթ.։)
dressed in white;
— քորք, Nuns consecrated to the Holy Virgin.
Սպիտակազգեստ հանդերձիւք. (Ագաթ.։)
cf. Սպիտակագոյն.
Սպիտակաթոյրն խոնաւուտ՝ փոխարկեալ յարենէ, որպէս ի ստինս կաթն։ Սպիտակաթոյր թանձրատեսակ խոնաւուտ։ Սպիտակաթոյրն հիւթ. (Նիւս. բն. ՟Ի՟Դ.) (ուր այժմու յն. է, սերմնատեսակ. այլ ըստ հյ. լինի պայծառատեսակ)։
white-fleeced.
Լուացեալ դասք սեւագոյն այծեացն՝ ի սպիտակակիզն գոյն օդեաց դարձեալք. (Փարպ.։)
white (colour of animal's coat).
Սպիտակամազ նժոյգ՝ ոսկէզօծ զարդուք։ Ձիս եւ ջորիս սպիտակամազս. (որ ի մի ձեռ. սպիտակակազմս). (Լաստ. ՟Ժ. ՟Ժ՟Է։)
Ձիւնագոյն սպիտակամազս կառաձիգ ջորւոցն արքունականաց. (Ոսկ. ես.։)
to whiten, to become white.
Իբրեւ զձիւն սպիտակացան։ Ո՞վ է սա, որ ելանէ սպիտակացեալ. (Ողբ. ՟Դ. 7։ Երգ. ՟Ը. 5։)
Ճայեկ առ սագ աղերսէր, ուսուսցե՛ս ինձ նման քեզ սպիտականալ. (Մխ. առակ.։)
Օդն ի տուէ ի ձեռն լուսոյն սպիտականայ, եւ ի գիշերի ի ձեռն խաւ արին թխանայ. (Եփր. ծն.։)
to whiten, to render white, to bleach, to blanch.
Սրբեսցո՛ւք զանձինս, եւ սպիտակացուսցուք քան զձիւն սպիտակ։ Քարոզութեամբ առաքելոցն սպիտակացոյց զտիեզերս. (Սարգ. յկ. ՟Ա։ Սեբեր. ՟Գ։)
snowy-white, very candid, of dazzling whiteness.
Սպիտակափառն ունելով գագաթն։ Բարձրագագաթն ձիւնալիր սպիտակափառ։ Սպիտակափառ դիցն բարշամինայ։ Ի պտուտելն (ալեաց) սպիտակափառ երեւակացեալ։ Պիսիդոն հանդերձ սպիտակափառն զօրօք (ալեօք). (Խոր. ՟Ա. 11։ Արծր.։ Ագաթ.։ Մագ. խ. ՟Ծ։)
white-coloured.
Ի կերպ պատկերի դիմաց քարտենի սպիտակերանգ ըղձալին դաշտի (կամ դաշտաց). (Նար. խչ.։)
cf. Սպիտականամ.
Նախ առաջին առ սակաւ սակաւ սպիտակի մի մասն երկնից։ Հա՛ր (զսպիտակուց ձուոյ ընդ մուստառի), որ սպիտակի։ Արտաքոյ սպիտակեալք են (բռով). (Բրսղ. մրկ.։ Վստկ. ՟Ճ՟Կ՟Ե։ Մծբ. ՟Ժ՟Գ։)
white of an egg, albumen;
white scale of lepers;
— աչաց, white of the eye, conjunctiva, sclerotica;
— կիտի, spermaceti;
cetine.
λεύκωμα albumen, albugo. Սպիտակ հիւթն ձուոյ՝ որ պատէ զդեղնուցն. եւս եւ Սպիտակ մասն աչաց, որ պատէ զսեւուցն. ճերմկուց.
Ա՛ռ երեք ձուի սպիտակուց, եւ դի՛ր յաման, եւ հա՛ր. (Վստկ. ՟Ճ՟Կ՟Ե։)
spongy.
Սպնգատեսակաւն եւ ջրատեսակաւն զճաշակումն հիւթոյն ընդունի։ Տարեալ լինի աստուստ ի ձեռն սպնգատեսակին ոսկեր, որ է ծակոտեալ. (Նիւս. բն.։)
monks devoted to study.
Բառ յն. սբուտէի. լտ. սդուտիօ՛ղի. σπουδαῖοι studiosi, seduli. այսինքն փոյթք, ժիրք. որպէս ճգնազգեաց միանձունք եւ վանականք երեւելիք.
to put off, to delay, to defer, to neglect, not to care for.
եւ ն. ἁναμένω expecto ὐπερτίθημι differo, procrastino. Սպասել, ըստ որում դանդաղիլ, անհոգ լինել, յերկարաձգել. յապաղել. տնտնալ, ուշացնել, չուզել ընել.
delay, deferring, temporizing;
negligence, carelessness, heedlessness.
ὐπέρθεσις dilatio. Դանդաղումն. անհոգութիւն. յերկարաձգութիւն.
to insinuate, to introduce gently, to bring in privily, to foist, to thrust on.
Սպրդեալ մուծանեն հերձուածս կորստեան. (՟Բ. Պետ. ՟Բ. 1։)
cf. Սպրկուկ.
Սպրկիկ եւ կակուղ գետին։ Պարտ է հնձանքն լուանալ սպրիկ։ Կոխողն հնձանի սպրկիկ պիտի յամէն ախտից, ի գոգութենէ, եւ այլն։ Դի՛ր ի սպրկիկ պուտուկ. (Վստկ.։)
Վայրի քօ՛շ մի կայր քարձուկ, անուշահոտ ու սըպըրկուկ. (Շ. առակք.։)
neat, tidy, spruce, clean, terse.
Սպրկիկ եւ կակուղ գետին։ Պարտ է հնձանքն լուանալ սպրիկ։ Կոխողն հնձանի սպրկիկ պիտի յամէն ախտից, ի գոգութենէ, եւ այլն։ Դի՛ր ի սպրկիկ պուտուկ. (Վստկ.։)
Վայրի քօ՛շ մի կայր քարձուկ, անուշահոտ ու սըպըրկուկ. (Շ. առակք.։)
cf. Սռիչք.
Կիսաձայնք ասին ... (իբր) ի մրմունջս եւ ի սըռինչս. (Թր. քեր.։)
blast, hiss, whistle, sound, song.
Կիսաձայնք ասին ... (իբր) ի մրմունջս եւ ի սըռինչս. (Թր. քեր.։)