mixed with stones.
Հուր կիզման, եւ կարկուտ քարախառն զսուր բաբելացւոցն ասէ. (Ոսկ. ես.։)
Իբրեւ զկարկուտ քարախառն. (Լաստ. ՟Ժ՟Բ։)
bdellium.
Մոլկազրակ, քարախունկ։ Քարախունկ, թեղօշ ծառոյն խիժ պատուական. (Բժշկարան.։) (Ա՛յլ է եւ թ. գարա քիւննիւք. սեւ խունկ։)
heap of stones.
cf. Քարակոփ.
Նա ինքն յարուցանէ տաճար քարակո յերուսաղէմ։ Շինեաց կարմունջս քար կուռս ի վերայ գետոց. (Ճ. ՟Գ.։ Միխ. ասոր.։)
made or built of stone;
stone-cutter, stone-mason;
sculptor, carver.
Դնել կարգս երիքարակոփս. (՟Ա. Եզր. ՟Զ. 25։)
cut from stone;
steep, rugged.
Ի քարէ կարեալ՝ փորեալ.
troubled with the stone or gravel, nephritic.
Քարահարն զեփեալ կոտիմին ջուրն արբցէ. (Բժշկարան.։)
stone's throw.
Ի վերնատուն մի ժողովեալ էին. եւ էր բարձրութիւն նորա կարի մեծ յոյժ՝ իբրեւ ձեռամբ ի վերայ քարաձիգք մի. (նոր ձ. բարձր իբրեւ քարընկէց) (Ոսկիփոր.։)
to turn to or become stone, to be changed into stone, to be petrified;
to be stoned, hardened, obdurate.
stone-walled, fortified;
stone-wall.
Կարծրակերտ կարկառք պնդակցորդք քարապատուարք ... եղեն ի հարթ ճանապարհս։ Զորոյ զմաքուր ոսկերս ամփոփեալ հաւաքեցին ի քարապատուար շիրիմ անձկութեան յարկի. (Նար. խչ.։)
to have a heart of flint, to be stony-hearted, cruel, obdurate.
ՔԱՐԱՍՐՏԻԼ. Քարասիրտ լինել. խստանալ կարծրանալ սրտիւ.
precipitated, fallen or thrown headlong;
struck with a stone, stoned;
— առնել, արկանել, to precipitate, to fling or hurl headlong;
to stone, to cast stones;
— լինել, to fling, cast or throw oneself headlong.
Ընկենուլ զանձն , եւ քարավէժ առնել ... ո՛չ զիւր անձնն ընկենուլ, եւ քարավէժ պիտոյ է, այլ զայլս յարուցանել եւ կեցուցանել։ Ի խոզսն չխնայեցին, այլ ի միում վայրկենի արարին զամենեսեան քարավէժս։ Առաջնորդէ առ ի չարաչար կորուստ, եւ քարավէժ առնէ։ Որպէս եւ յարտեւան լերինն ոչ կարացաք քարավէժ առնել. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 13։ եւ ՟Բ. 3։ Իսիփ։ Զքր. կթ.։)
to petrify, to turn into stone, to stone;
to harden, to obdurate.
ἁπολιθόω in lapidem verto, obduro. Տալ քարանալ. խստացուցանել. կարծրացուցանել.
cf. Քարեղէն.
made of stone, stony, stone.
throwing, flinging or casting stones;
ballista, catapult;
— բարբառ, biting words;
իբրեւ — մի, a stone's cast or throw;
— առնել, to precipitate;
— լինել, to throw stones;
to fling at one.
Ի քարընկէց բարկութենէ թափեսցի լիով կարկուտ. (Իմ. ՟Ե. 13։)
the great consound;
symphytum, solidago, golden rod;
cf. Շամղիտակ.
σύμφυτον symphytum, solidago. իտ. consolida maggiore. Խոտ ինչ բուսեալ ի մէջ քարանց՝ համեղ. մեծ հայվազ. (ի յն. սիմֆիդօն. այսինքն տնկակից։) (Բժշկարան.։)
beardless.
Յոյժ քարձ. կարի կարճ. եւ Դեռաբոյս, դեռ անմօրուս.
litharge;
cf. Մարդասանկ.
ՔԱՐՄԱՐՑԱՆԿ կամ ՔԱՐՄՐՑԱՆԱԿ. որպէս թ. միւրքէսէնկ. (Բժշկարան.։)
serpent's trail.
Յանկարծակի տեսանէաք քարշահետ մեծ վիշապի. (Վրք. հց. ձ։)
to draw, to drag, to pull or haul about, to drag along, to lead away;
— յինքն, to attract, to win, to gain or bring over;
— ընդ գետին, to drag on the ground;
— առ դատաւորն, to lead or drag before the judge, to bring to justice;
յարտասուս —, to stir to pity, to affect, to move;
— զոք, to defame, to slander, to bite.
Զկիսոց կարոցօք (աքցանօք) առ սակաւսակաւ քարշէին զմարմինսն. (Եփր. վկ. արեւ.։)
ՔԱՐՇԻԼ. Ձգիլ. յերկարել.
to herald, to proclaim by heralds, to announce publicly, to publish loudly, to cry;
to preach;
թագաւոր —, to proclaim king;
— յանապատի, to preach in the desert;
— օրինակաւ անձին, to practise what one preaches, to be the first to set an example to others.
κηρύσωω, -ττω praedico, palam annuncio διαβοάω, διαμαρτύρομαι clamo, testor. Քարոզ կարդալ ի ձայն մունետիկ. եւ Քարոզ լինել պատգամաց Աստուածոյ, թագաւորի, եւ այն. ազդել. հրատարակել. աւետարանել. նախանձայնել հռչակել մեծաձայն կամ գովութեամբ. գոչել դնել վկայութիւն.
act of proclaiming, of publishing by means of heralds, promulgation;
preaching;
mission.
κήρυγμα praedicatio, praeconium. Քարոզելն իլն. հրատակարակումն. հռչակումն. եւ Բանն քարոզեալ.
(wall of) cemented stones;
cf. Տուն.
Քարուկըրով կալան (ամրացուցին) զդուռն քաղաքին. (Ուռհ.։ Այսպէս լինի ընթեռնուլ եւ զբանն Կաղանկտ. Ներբովթ սկսայ զբոլորս հրապուրէր ազինս աշտարակաշէն առնել կարիկարս։)
parsley.
ՔԱՐՍՈՆ որ գրի եւ ԿԱՍՈՆ. Բանջար մանրատերեւ համեմական՝ որպէս մանր կարոս, մաղտանոս։ (Բժշկարան.։)
cf. Քարտէս.
Զյետկար քարտին։ Զքարտս ամենայն՝ նիւթս գրելոյ. (Յհ. կթ.։ Սարգ.։)
ՔԱՐՏ ՔԱՐՏԷԶ ՔԱՐՏԷՆ ՔԱՐՏԷՍ. Բառ յն. խա՛րդիս, խարդիօ՛ն չ լտ. քա՛րդա, քարդուլա. χάρτης, χαρτίον, χαρτίδιον charta, -tula. եբր. մէկէլա. Թուղթ կամ մագաղաթ, յորոյ վերայ լինի գրել. թերթ գրոց. գիր ողջունի. նամակ. հրովարտակ. յետակար. գիրք. մատեան.
Ըստ այսմ եւ ես նըկարեցի՝ զներտաղական բանս ի քարտի։ Երկօք վաստակոց ի նիւթս քարտի։ Բան գրի ի քարտ եւ ի մագաղաթ. (Յիսուս որդի.։ Սկեւռ. ի լմբ.։ Վրդն. ծն.։)
Ա՛ռ դու քեզ քարտէս մատենի։ Գրեաց բարուք ի քարտիսի մատենին։ Սպառեցաւ ամենայն քարտէսն ի հուր կրակարանին։ Ցուցանէին զքարտէսն պակասեալ։ Ոչ կամեցայ քարտիսիւ եւ դեղով գրել. (Երեմ. ՟Լ. ՟Զ։ ՟Գ. Մակ. ՟Բ։ ՟Գ. Յհ.։)
cf. Քարտէս.
ՔԱՐՏ ՔԱՐՏԷԶ ՔԱՐՏԷՆ ՔԱՐՏԷՍ. Բառ յն. խա՛րդիս, խարդիօ՛ն չ լտ. քա՛րդա, քարդուլա. χάρτης, χαρτίον, χαρτίδιον charta, -tula. եբր. մէկէլա. Թուղթ կամ մագաղաթ, յորոյ վերայ լինի գրել. թերթ գրոց. գիր ողջունի. նամակ. հրովարտակ. յետակար. գիրք. մատեան.
Զյետկար քարտին։ Զքարտս ամենայն՝ նիւթս գրելոյ. (Յհ. կթ.։ Սարգ.։)
Ըստ այսմ եւ ես նըկարեցի՝ զներտաղական բանս ի քարտի։ Երկօք վաստակոց ի նիւթս քարտի։ Բան գրի ի քարտ եւ ի մագաղաթ. (Յիսուս որդի.։ Սկեւռ. ի լմբ.։ Վրդն. ծն.։)
Ա՛ռ դու քեզ քարտէս մատենի։ Գրեաց բարուք ի քարտիսի մատենին։ Սպառեցաւ ամենայն քարտէսն ի հուր կրակարանին։ Ցուցանէին զքարտէսն պակասեալ։ Ոչ կամեցայ քարտիսիւ եւ դեղով գրել. (Երեմ. ՟Լ. ՟Զ։ ՟Գ. Մակ. ՟Բ։ ՟Գ. Յհ.։)
cf. Քարտէս.
ՔԱՐՏ ՔԱՐՏԷԶ ՔԱՐՏԷՆ ՔԱՐՏԷՍ. Բառ յն. խա՛րդիս, խարդիօ՛ն չ լտ. քա՛րդա, քարդուլա. χάρτης, χαρτίον, χαρτίδιον charta, -tula. եբր. մէկէլա. Թուղթ կամ մագաղաթ, յորոյ վերայ լինի գրել. թերթ գրոց. գիր ողջունի. նամակ. հրովարտակ. յետակար. գիրք. մատեան..
Զյետկար քարտին։ Զքարտս ամենայն՝ նիւթս գրելոյ. (Յհ. կթ.։ Սարգ.։)
Ըստ այսմ եւ ես նըկարեցի՝ զներտաղական բանս ի քարտի։ Երկօք վաստակոց ի նիւթս քարտի։ Բան գրի ի քարտ եւ ի մագաղաթ. (Յիսուս որդի.։ Սկեւռ. ի լմբ.։ Վրդն. ծն.։)
Ա՛ռ դու քեզ քարտէս մատենի։ Գրեաց բարուք ի քարտիսի մատենին։ Սպառեցաւ ամենայն քարտէսն ի հուր կրակարանին։ Ցուցանէին զքարտէսն պակասեալ։ Ոչ կամեցայ քարտիսիւ եւ դեղով գրել. (Երեմ. ՟Լ. ՟Զ։ ՟Գ. Մակ. ՟Բ։ ՟Գ. Յհ.։)
card, paper, parchment;
cartoon, pasteboard;
letter;
book.
ՔԱՐՏ ՔԱՐՏԷԶ ՔԱՐՏԷՆ ՔԱՐՏԷՍ. Բառ յն. խա՛րդիս, խարդիօ՛ն չ լտ. քա՛րդա, քարդուլա. χάρτης, χαρτίον, χαρτίδιον charta, -tula. եբր. մէկէլա. Թուղթ կամ մագաղաթ, յորոյ վերայ լինի գրել. թերթ գրոց. գիր ողջունի. նամակ. հրովարտակ. յետակար. գիրք. մատեան.
Զյետկար քարտին։ Զքարտս ամենայն՝ նիւթս գրելոյ. (Յհ. կթ.։ Սարգ.։)
Ըստ այսմ եւ ես նըկարեցի՝ զներտաղական բանս ի քարտի։ Երկօք վաստակոց ի նիւթս քարտի։ Բան գրի ի քարտ եւ ի մագաղաթ. (Յիսուս որդի.։ Սկեւռ. ի լմբ.։ Վրդն. ծն.։)
Ա՛ռ դու քեզ քարտէս մատենի։ Գրեաց բարուք ի քարտիսի մատենին։ Սպառեցաւ ամենայն քարտէսն ի հուր կրակարանին։ Ցուցանէին զքարտէսն պակասեալ։ Ոչ կամեցայ քարտիսիւ եւ դեղով գրել. (Երեմ. ՟Լ. ՟Զ։ ՟Գ. Մակ. ՟Բ։ ՟Գ. Յհ.։)
secretary;
chancellor.
Աջող քարտուղարն ագաթանգեղոս։ Ի դրան արքունի կարգեալ քարտուղար։ Ոչ փոքր ինչ կրէր աշխատութիւն յաղագս քարտուղարի. (Խոր. ՟Բ. 64։ ՟Գ. 47. 52։ Նոյնպէս եւ Յհ. կթ.։ Խոսր.։)
oxymel.
Ոքսիմեղի, քացախաթան. (Գաղիան.։ Բժշկարան.։)
cf. Քացախեցուցանեմ.
Զկաթն խախաց ժողովէ եւ պնդէ, եւ մակարդ կարէ, ցրուէ, եւ քացախէ. (Բրսղ. մրկ.։)
to sour, to render sour or acid.
Զկաթն խախաց ժողովէ եւ պնդէ, եւ մակարդ կարէ, ցրուէ, եւ քացախէ. (Բրսղ. մրկ.։)
place or instrument of expiation;
purgatory;
*catafalco.
Բնակք եւ եկք հետեւեալք ի քաւարանն ի մաղթանս։ Ժողովարան բանաւոր հօտի ... եւ մեղաւորաց քաւարան։ Ի յարկի սրբութեան ... հրեշտակաց բնակարանիս, եւ մարդկան քաւարանիս. (Շար.։ Պտրգ.։)
magic;
astrology.
Թափեալ զնա ի քաւդէութենէ կարծեաց աղանդոյն. (Փիլ. լին. ՟Գ. 1։)
grammarian;
grammar;
*spelling-book, primer.
Քերթողն քերական արուեստիւն շարակարգէր զգիրս ... քանզի զքերական կանոնսն հաստատաբար մեկնէր։ Առեալ ի նմանէ տունս քերականս, որպէս զի մեկնեսցէ զնոսա ի հռետորականս։ Երեւեցոյց գրով բանս՝ քերականս պէսպէս իմաստիւք զանազանեալ. (Սոկր.։ Վ՛րք բրս։ Վրք. ածաբ.։)
to erase, to scratch out;
to scrape, to scratch, to grate, to graze, to rasp, to plane, to polish;
to rub the skin off, to excoriate, to flay, to lacerate, to torture;
to take away, to remove, to annul;
to engrave, to inscribe, to write;
— առ, to graze, to touch slightly;
— առ ափամբք, to skirt, to coast along, to keep close to the shore;
— զափամբք, to go terra a terra, to sail along the coast;
— զամօթն ի բաց —, to lay aside all sense of shame, cf. Ունչք.
Անկար ... ո՛չ թէ տըկար միայն անձին, եւ անտեղեակ քերեալ տառին. այսինքն քերականութեան կամ քերթողութեան. (Շ. եդես.։)
to flay, to strip, to excoriate, to peel off;
to make, to compose, to write;
to versify, to poetize.
Առաջին ներգործութեամբ ասեմք, որ քերթելն կարօղ գոյ, ննջիցէ, եւ ոչ կամիցի քերթել. իսկ երկրորդ ներքործութեամբ ասեմք զքերթողն, որ ներգործութեամբ ուսուցանէ. Իսկ ոմանք բարւոք ընդդիմանալով ասեն, եթէ նոյն (է) եւ՛ ունակութեամբ ունել զքերթելն, եւ ներգորրծել քերթողին. (Անյաղթ պորփ.։)
poet;
philologer;
grammarian.
Քերթողք եւ գիտունք արուեստին եդին զկարդ թուականութեան թորգոմեանս համարոյ. (Յհ. կթ.։)
Քերթողն առնու խոստովանաբար, եթէ է՛ն եւ օ՛ն բնութեամբ երկար են. իսկ զպատճառն երաժշտական իմաստասէր դիտէ. (Սահմ. ՟Ե. եւ ՟Ժ՟Գ.)
poetical;
grammatical;
— ազատութիւն, poetical license.
Զայն իսկ՝ որ առ երաժիշտսն խրատքն են եւ խաղալիքն, կարծեմք պարտ գոլքերթողականացն. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
Պղատոն ոչ կարծէ զուսմնականն մասն գոլ իմաստասիրութեան, այլ նախակրթութիւն ինչ, որպէս եւ քերթողականն։ Քան զայլ արհեստ ասեմ եւ զմակացութիւն, քան զքերթողականն ամես, եւ զճարտասանականն. (Սահմ. ՟Ա։)
prince or father of poets, of grammarians.
Մովսէս խորենացի, որ կոչեցաւ քերթողահայր։ Մեծ վարդապետին մովսէսի քերթօղահօրն։ Մովսէսի քերթողահօրն՝ յաղագս կարգեաց եկեղեցւոյ. (Ճ. ՟Զ.։ Ասող.։ ՟Բ. 1։ Ի գիրս խոսր.։ եւ Արշ. եւ այլն։)
cf. Քերթութիւն.
Իսովդոս մի էր ի պերճացեալ քերթողացն, որոյ կարգել քերթուածսն ի ներքո մուծանին երկու անուանք. (Նոննոս.։)
cf. Քերծում.
Եքերծ զդալարն ի գաւազանացն. եւ երեւէր ի գաւազանսն սպիտակն զոր քերծոյ, նկարէն. (Ծն. ՟Լ՟Ե. 38։)
to strip off, to peel, to bark, to pare;
to shave.
Եքերծ զդալարն ի գաւազանացն. եւ երեւէր ի գաւազանսն սպիտակն զոր քերծոյ, նկարէն. (Ծն. ՟Լ՟Ե. 38։)
grey hound.
Յաղագս քերծէոյ։ Զքրծէին այսպէս ընտրէ՛. զվերջքն բարձր քան զյառաջքն, ճվերոյն երկայն, եւ ի վիդացն ի վայր հաստ եւ կարճ. (Վստկ. ՟Յ՟Լ՟Դ։)
palate;
liking, caprice, fancy;
ընդ քմաց, by whim, humorously, capriciously, fantastically;
ի քմաց, according to one's fancy, liking;
ընդ քիմս ժպտիլ, to laugh constrainedly, from the teeth outward;
լեզու նորա ի քիմս իւր կցեցաւ, his tongue clove to his palate.
Իմանալի վիշապին առ ի կորուստնմա կարթ ի քիմս եղէց. (Անյաղթ բարձր.։)
Լինի նոցա իբրեւ կեր ի քիմս կարթի (յն լինի նոցա խայծ). (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 41։)
Գուշակութիւն առնէր նմա սուտ ի քմաց իւրոց։ Յիւրաքանչիւր քմաց ըստ կարծիս մտաց խօսելով. (Բուզ. ՟Ե. 38։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
heathpease, ervum, orobus, bitter vetch, fitch.
պ. քէսէնէ, քիւշէնէ, քիւշնէ. թ. ագ պուրլագ. ὅρωβος ervum. իտ. ervo, moco, rubiglia. Ունդ իբր վայրենի ոլոռն, որ լինի սպիտակ, եւս եւ կարմիր, եւ դեղին.
chlamys, mantle, cloak.
Արկին զնովաւ քղամիդ կարմիր։ Մերկացուցին ի նմանէ զքղամիդն կարմիր։ Զգեցուցանեն նմա քղամիդ կարմիր եւ (այսինքն) ծիրանիս. (Մտթ. ՟Ի՟Ե. 23. 36։ Մրկ. ՟Ժ՟Ե. 17։)
lyrical;
— քերթողութիւն, lyric poetry.
Եւ որպէս Բարեյարմար կարգ տիեզերաց.
cf. Քնէած.
Աւելի արիւնն թանձր գործ է զմարդն, եւ կարմիր, եւ քնուկ. խարտեաշ մաղձն՝ դեղին գործ է եւ թեթեւքուն. (Ոսկիփոր.։)