signed, marked with a sign;
special, signal, famous, remarkable, notable;
symbolic, mystical;
ensign-bearing;
նաւ մի —աւ դիոսկորացւոց, a ship bearing the sign of Castor and Pollux.
· Calfa
Կամ ὐπεράγων eminens περιφημός celebris եւ այլն. Ականաւոր. հռչակաւոր. մեծահամբաւ. հոյակապ. անուանի.
vn. va. to glitter, to glisten, to shine, to sparkle, to flash.
· Calfa
Իսկ թէ առ գերագոյն քան զնա տեսութեան ճաճանչսն նշուլել համարձակապէս ձեռնարկիցէ, ոչ հասանէ, եւ վրիպեսցէ. (Դիոն. եկեղ.։)
respiratory;
cf. Շնչաւոր.
· Calfa
Դժուարեալ գլփինն՝ ընդ նմա թ զոգիսն երեւի հանել, շնչական կապանացն ի մարմնոյն բռնութեամբ լուծեալ. (Փիլ. լիւս.։)
cf. Շոպշոպեմ.
· Calfa
ἁφαιρέω aufero, intercipio, demo, detraho. որ է ՇՈՊՇՈՊԵԼ. Յափ արկանել. յափշտակել (զուտելիս եւ զզգենլիս, զինչս), կորզել. ձրձել. ի բաց հանել. շորթել. կապտել. եւ Ճողոպրել. փրծուցանել. ափ ձգել, փրցընել, փաշել առնել տանիլ.
dog;
adulterer or adulteress;
Canis Major;
cf. Շնիկ;
մատակ —, bitch;
— անպիտան, cur;
— որսորդ, hound, terrier, ranger;
որսական — ոտնակառոյց, setter, pointer, setting-dog;
— մազեղ, գանգրամազ or լուղակ, water-dog;
— մեծականջ, long-eared dog;
— տնպահ, house-dog;
— պահապան, watch-dog;
պահապան — հովուաց, mastiff dog;
ցլամարտ —, bull-dog;
շան լակոտիկ, fisting cur;
— մատնիչ, խեռ, խածանող, կատաղի, a treacherous, snarling, biting, mad dog;
խշտի or խղիկ շան, dog-hole, dog-kennel;
կերակուր շան, dog's-meat, dog-porridge;
ոջիլ շան, dog-louse;
վազք շան, dog-trot;
ցնկնիլ շան, to whelp, to litter, to bring forth;
տալ կամ արկանել շանց, to give or to send to the dogs;
կերակուր լինել շանց, to go to the dogs;
— հաջէ, ոռնայ, կաղկանձէ, ղօղանջէ, կռնչէ or մռմռայ, the dog barks, howls, whines, yelps, growls;
խոնջեալ իբրեւ զ—, dog-weary, tired as a dog;
— հաջան՝ չէ խածան, a barking dog seldom bites.
· Calfa
Շան գինք, եւ բոզի կապէնք։ Յանուն շան զպատարագ բոզին գարշեցոյց. (Եփր. օրին.։)
running halter.
· Calfa
Շրթնաշղթայաշար (կամ շրթնաշղթայ) կթարծր առասանաւ՝ դանդանաւանդակապ պաշարմամբ. (Նար. առաք.։)
to hinder, to stop, to prevent.
· Calfa
Չքայլեցուցանել. ոտնակապել. արգելուլ.
Յեսու կոյս գոլով՝ ոտնակապեաց զարեգակն, եւ շքայլեաց զլուսինն, թ զյորդանան յետս դարձոյց. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
glorious, magnificent, rich, sumptuous, pompous, splendid, superb, majestic;
honourable, august, illustrious, respectful, sublime;
elegant, fair, handsome, genteel, agreeable.
· Calfa
Գեղեցիկ հայելով, շքեղ տեսանելով, հեզ բարոյիւք։ Զհոյակապ ընդ ամենայն տիեզերս զշքեղ տաճարն. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ե. 12։ եւ ՟Բ. 23։)
αἱδήμων, αἱδέσιμος verecundus, et venerandus, venerabilis, honestus. եւ ըստ հյ. elegans, egregius, splendidus եւ այլն. Ունակ կամ արժանի շքոյ եւ պատուոյ. մեծաշուք. փառաւոր. փառացի. յարգի. հոյակապ. նազելի. պատկառելի.
splendour, magnificence, pomp, sumptuousness, majesty;
glory, honour, celebrity;
beauty, elegance, comeliness;
solemnity.
· Calfa
Զհոյակապ շքեղութիւն յաղթութեան ընդ ամենայն աշխարհ կացուցանէր. (Ագաթ.։)
the twenty fourth letter of the alphabet and the sixth of the vowels;
six hundred, six hundredth.
· Calfa
Ո՞ւմ ի կապելոցն եղեւ այսպիսի յայտնութիւն։ Բնաւ ո՞յր իսկ ածեալ է զձեզ այսր. (Եղիշ. ՟Ը։)
who, which;
ո՞, ո՞ ոք, who ?
ո՞ ի ձէնջ իշխեսցէ առնել զայդ, who among you dare do that ?
ո՞ ոք ի մարդկանէ, who is he that ?
գիտեմ ո՛ է դա, I know who he is;
ո՞ ոք եւ իցէ, whoever he may be;
ո՞յր է մատեանս, whose book is this ?
զո՞ խնդրէք, whom do you seek ?
ո՞յր ես, who are you for ? ո՞ւմ ասացեր, to whom have you spoken ?
ո՞ գիտէ, who knows ?
ո՞յք ոմանք իցեն, who are they who ?
ո՞ւմ ի կապելոց, to which of the prisoners ?
յո՞ւմ անձին, on which person ?
ո՞յք եմք, who are we ?
յո՞ երթաս, where ? where are you going ?.
· Calfa
seat of the soul.
· Calfa
Է արդարութեան միաբանութիւն իմն եւ յօդակապութիւն ընդ ոգիակողմանն կողմն գործել. (Եւագր. ՟Ը։)
fibula, perone, shinbone.
· Calfa
Եւ ընդ կոճեղս որ յոլոքին՝ զիս ի կապից խլեա՛ չարին. (Յիսուս որդի.։)
alas ! oh ! ah ! o !
վայեաց եւ ասէ, ո՜հ տէր, he cried out and said, oh! my Lord !
ո՜հ ինձ տէր, ah ! oh ! alas, oh dear ! woe is me !
ո՜հ անմտութեանն, ո՜հ կուրութեանն, oh what folly ! oh what blindness !
ո՜հ եւ աւաղ աւուրն այնորիկ, oh dreadful day !
ո՜հ հովիւք, woe to the shepherds !
ո՜հ մոլորութիւն, ո՜հ յիմարութիւն, oh what a mistake ! what nonsense !
ո՜հ թէ, would to God !
ո՜հ ո՜հ, ha ! ha !
ո՜հ, ո՜հ օր, woe, woe to the day !.
· Calfa
Ո՜հ, ո՛րչափ ի բարեաց զրկեցայ. ո՛հ, ո՛րչափ չարեօք զիս կապեցի. (Ոսկ. ղկ.։)
spine, back-bone;
chine, back;
spinal marrow;
— նաւին, deck of a ship;
— երկնի, the highest heaven;
ողունք երկրի, precipice, declivity;
mountains;
բեկանել զ—, to break the spine, to chine;
— անկանել, to lie down, to lay oneself down, to stretch one's limbs;
to neglect, not to care for;
յ— երթալ, to stretch oneself;
to stretch out one's arms (in yawning or awaking);
յ— կալ, to stand erect, to draw oneself up, cf. Բարձրավզիմ, cf. Խրոխտամ;
to grow proud;
to become rebellious;
խստացուցանել զ—, to stiffen one's neck, to be proud, stubborn, contumacious;
— առնուլ, to lean against;
to find support;
— առնուլ ի վշտաց, to breathe from one's troubles, to repose from care or affliction;
— բեկանիլ, to sprain or break one's back or neck;
to end in smoke;
to become discouraged, disheartened, desponding, to droop.
· Calfa
alive, living;
sound, safe;
complete, entire, integral;
wholesome;
uninterrupted;
— —, alive, all alive, altogether, cf. Կենդանւոյն;
— բովանդակ, wholly, entirely;
— եկիր, welcome ! you are welcome;
— լեր or եր, keep yourself hearty;
God speed you, good bye !
— լեր վարդապետ, hail Master !
— լեր թագուհի, Salve Regina! hail Mary!
— երթ, go in peace, adieu, farewell;
— մնասցեն, let them go to the devil;
— մնա, adieu, take care of yourself, my kind wishes.
· Calfa
Ողջք, եւ ոչ ողջք, կենդանի՝ կիսամեռք։ Եկն Վարդ ողջ զերծեալ ի կապանացն. (Փարպ.։)
Ողջ ածել զսիւղոբայս եւ զկապս հայերէն լեզուոյն. (Կորիւն.։)
perfect in body, sound in wind and limb;
safe and sound;
entirely, wholly.
· Calfa
Ողջանդամ զնա լուծեալ ի կապանարանէ։ Լուծանել թողուլ ողջանդամ անվնաս. (Յհ. կթ.։)
subterranean, vault, cave.
· Calfa
Բառ յն. ե՛մվօլօն. ἕμβολον, -ος (տրկուած. ձգուած) Կամարակապ սրահակ եւ խորշ խորանի մթին ի տաճարս, իբր ի ձեւ ամբոնի.
gold-smith;
jeweller;
golden, made of gold.
· Calfa
Եւ ոսկէգործ ականակապ կազմեալ՝ պատեաց ոսկւով զփրկագործ սուրբ խաչն. (Արծր. ՟Դ. 11։)
ՈՍԿԵԳՈՐԾ կամ ՈՍԿԷԳՈՐԾ. χρυσουργός, χρυσοτεκτών , χρυσοχόος aurifex, aurifaber, aurifusor. Գործօղ զոսկի, այսինքն ի վերայ ոսկւոյ, եւ ի հանքս ոսկւոյ, կամ սպասս ոսկիս եւ ականակապս. որ եւ ՈՍԿԵՐԻՉ.
with a gilded ceiling.
· Calfa
Յանարգ յայրի եւ ի մսուր բազմեցաւ, եւ ոչ յոսկէձեղուն տաճարի, եւ յականակապ գահոյս. (Պիտառ.։)
fond of gold , loving riches, avaricious.
· Calfa
Հրճուին ոսկէսէրք կապեալ ձեռակապօքն. (Բրս. ընչեղ.։)
gilt-tailed;
gold-fringed or tasselled.
· Calfa
Գօտին արծաթափայլ՝ ոսկէտտուն կամարակապ. (Նար. տաղ ծն.։)
to burst forth, to fly or escape from, to go out of;
ոստեան սանձք ի ձեռացն, the reins escaped from his hands.
· Calfa
Եւ ես ոստացեալ ի ձեռաց հզօրիդ՝ եւ անկայ ի կապանս. (Բենիկ.։)
o ! oh ! ho ! ah ! ha ! alas !
ով աստուած իմ, o my God !
ով աղետիցս, what a pity !
cf. Աղէտ;
ով սքանչելեացս, what a wonder ! wonderful !
ով, զիարդ վեհ է ազգասիրութիւն, ah ! what a noble sentiment is patriotism !
ով ժամանակ ով բարք, o tempora ! o mores ! oh times ! oh manners ! to what a depth of corruption have our manners come ! in what an age we live !
ով ո, փախերուք յերկրէ հիւսիսոյ, ho, ho, flee from the land of the north !
.
· Calfa
Ո՜վ, կամաւ զանկապելին՝ կապեալ ըզձեռս արձակողին։ Ո՞վ, զինչ զօրութիւն է, որ լուսաւորեաց զքեզ աւազակդ։ Ո՞վ, որպիսի ահ եւ դողումն եկեսցէ. (Շար.։ Կոչ. ՟Ժ՟Գ։ Վրք. հց. ՟Բ։)
treading or trampling under foot;
յ—կոխս ընկենուլ, to throw under the feet;
—կոխ առնել, to foot, to tread under foot, to trample upon.
· Calfa
Ետ կապել զնա դահճաց, զի ընկեսցեն յոտնակոխսն երիվարաց, զի կոխեալ սպանանիցեն զնա. (Տէր Իսրայէլ. մայ. ՟Ե.։)
stopping, impeding.
· Calfa
Զիարդն ոտնառական նախդիր է. զիա՞րդ արդեօք իմանամ, զիա՞րդ ես կապեալ, զիա՞րդ լուծար. (Երզն. քեր.։)
as, like, how.
· Calfa
Անուն՝ հասարակաբար, ո՛րգունակ, մարդ. եւ յատկապէս, ո՛րգոն, պօղոս. (Թր. քեր.։)
cf. Որդեգրապէս.
· Calfa
Զնորածնեալսն յաւազանէ որդեգրաբար ընդ սրբոյ երրորդութեանն կապեալ սիրով. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)
distinct, separate;
different, other;
separately, apart;
— —, separately;
distinctly.
· Calfa
Բովանդակապէս զմարդկային կիրս ի քեզ կրեցեր՝ զատ եւ որիշ ի մեղաց. (Ճշ.։)
cf. Որկրամոլ.
· Calfa
Լեզուանի կոչեսցէ, որկորեայ, ցասնօղ։ Իբրեւ զհէքս եւ որկորեայս։ Որկորայք (կամ որկորոյք) դատարկապորտք։ Որկորեայն (կամ որկորայն), եւ որովայնի ծառայն։ Որկորեայ, եւ անժոյժ. (Ոսկ.։)
curtain or arras, tapestry.
· Calfa
Վարագոյր եւ զարդ առագաստաց իբրու որմ նոցին. սրսկապան.
Փոշոտեցան որմակալք նորեկ հարսանց. (Եղիշ. ՟Ը. հին տպ. (ուր այլ օրինակք գրեն, սրսկապանք)։)
Jupiter's, belonging to Jupiter;
— դիք, Jupiter, Jove, Bacchus;
— տօն, feasts in honour of Castor and Pollux;
— հուր, sacred fire of the Persians;
fire-worship, Persian sect;
— քաղաք, Diospolis.
· Calfa
ՈՐՄԶԴԱԿԱՆ ՀՈՒՐ, կամ ՄՈԼՈՐՈՒԹԻՒՆ, է Կրակապաշտութիւն պարսից, կամ կրակն պաշտեալ՝ որպէս մասն արեգական, կամ յորմզդէ ումեմնէ թագաւորէ սահմանեալ, որ եւ վռամական կոչի. եւ կամ որպէս Շանթ արամազդայ.
isomorphous;
uniform.
· Calfa
Նոյնաձեւ օրինակաւ համարձակապէս ի հաստատուն երկիր ելանէր. (Երզն. լս.։)
new-married, bride.
· Calfa
Ոչ ընդ հեշտութեանցն կապեցաւ նորահարսին, եւ ոչ ի ստացուածոցս ագարակի պատաղեցաւ. (Սկեւռ. ի լմբ.։)
cover, covering;
window-blind.
· Calfa
Արասցես վերնափեղկս մազեղէնս նուարտան խորանին։ Արտախուրակք, եւ նուարտանք խորանին։ Ծածկեցեն զնա մաշկեղէն նուարտանաւ կապուտակաւ։ Զխորանն, եւ զնուարտանս իւր։ Արասցես պսակ սեղանոյն, եւ զնուարտան նորա պղնձի։ Արասցես զայդ դրուագս կռածօյս՝ նուարտանս սեղանոյն. (Ել. ՟Ի՟Զ. ՟Ի՟Է. ՟Լ՟Է։ Թուոց. ՟Գ. ՟Դ. ՟Ծ՟Զ։)
sabre, scimitar, cutlass.
· Calfa
Զնրանն յազդէր կապեալ. եւ ի վերայ նրանին եւ այլն։ Աջ ձեռն եդեալ էր ի դաստապանն նրանին։ Զնրանն անցոյց ընդ փողս զօրավարին. (Բուզ. ՟Ե. 6. 32. 35։)
to entwine, to connect, to combine;
to compaginate.
· Calfa
Շարակցել, յարակցել. պատատել. կր. յարիլ. զուգիլ. կապակցիլ.
Է, ի, ո ... ի բազում տեղիս ընդ այլսն շաղաշարելով ի հեդսն։ Ընդ այլ զիս շաղաշարին առ ի կապել հեդ եւ բառ. (Գրչ. գէորգ.։)
conjunction, connection;
interweaving, intertwining, wreathing;
copulation.
· Calfa
Խորութիւն անհաս խորհրդոյ հարսին եւ փեսային, որ յերդս երդոցն շաղաշարումն շաղկապութեան. (Անան. եկեղ։)
twined, twisted, wound round, entwined.
· Calfa
Վիշապն կամակոր զմռեալ կապեաց (զադամ) ի շաղապատ մեղացն. (Զքր. կթ.։)
to twine, to twist;
to implicate, to involve.
· Calfa
Զդիւրութիւնն դժուարութեամբ շաղապատեաց։ Զայն՝ որ որսայրն, յիւրումն շաղապատեաց թակարդս։ Բազում աղտիւք շաղապատեալ։ Իբրեւ ի հարկէ եւ ի կապոյ իմեմնէ, աղապատեալք. (Փիլ.։)
Ետես յերազի աղէքսանդրոս զամսն ընդ ոլոմպիադայ զրկապատ ընդ խառն շաղապատեալ. (Պտմ. աղեքս.։)
to implicate, to involve;
to mix, to mingle, to knead;
to dilute;
to soil, to stain.
· Calfa
Ի թակարդսն շաղէին։ Ոտք երիվարին շաղեալ ընդ փոքր թուփ մի։ Որսացան զիս անօրէնութիււնք, եւ կամ շաղեալ անարձակ կապովք. (Պիտ.։ Արշր. ՟Գ. 12։ Սարկ. աղ.։)
εἱλύω, ἐλίσσω volvo, involvo, voluto συμπλέκω, -ομαι implico, complico, connecto, -or κυκλόω circumdo, cingo σφίγγω stringo προσομηλέω admoveor. Շաղապատել. պատատել. ոլորել. գալարել. կաշականդել. պլչել. փաթթել. կր. պատիլ կապիլ. յարիլ. կռուիլ. մխիլ. վարակիլ. պատաղիլ.
sarcophagy, devouring carrion;
voracity.
· Calfa
Ի շաղղղակերութեան շուայտէր իբրեւ առիւծ մարմնակեր. (Գէ. ես.։) սատանայ առիւծ ասի վասն շաղղակերութեան, եւ գազանաբար կապելոյն. (Մխ. դտ.։)
bringing joy, rejoicing, diverting.
· Calfa
Աւետալուր եւ ուրախաբեր ձայն հրեշտակապետին առ կոյսն մարիամ. (Թէոդոր. կուս. որպէս եւ Պիտ.։ եւ ՃՃ.։)
cf. Ուրացումն.
· Calfa
Մերով ուրացութեամբ ումեք ի հաւատացեալ կապելոցն մի՛ լիցի արձակումն։ Խնդրեն յաստուծոյ զմեր վասն աստուծոյ զվախճանն քան թէ զկեալն մեր ուրացութեամբ. (Փարպ.։)
like an apostate.
· Calfa
Մի՛ ծածկապէս պաշտեսցէ զաստուած՝ ահիւ կեալ ուրացօրէն գաղտաբար. (Յայսմաւ.։)
separately, apart, aside, privately, severally;
without, except, excepting, save;
separate, different, distinct;
peculiar, particular, private, own, special, individual, proper;
— —, separately, distinctly.
· Calfa
Ուրոյն նովին կապանօք պահէին. (Եղիշ. ՟Է։)
well or soundly thrashed, beaten unmercifully.
· Calfa
Չարագանս հանդերձ կապանօք արարեալ. (Պիտ.։)
evil-speaking, slanderous, backbiting, talebearing, calumniating, detracting, defaming;
— լեզու, venomous tongue, slanderer, backbiter;
— լինել, cf. Չարախօսեմ.
· Calfa
Զկապելոցն ոչ երբէք չարախօս կամէր լինել. (Եղիշ. ՟Ը։)
vn. va. to look on with an evil eye, with displeasure, enviously, to envy.
· Calfa
Պատճառս ի վերայ եդեալ, իբր թէ չարակնեալ (այսինքն չկամեցեալ առ նախանձու) զուրախանալն արքայի, կապեսցէ զնա։ Չարակնելով ագահեալ յամուրն արտագէրս. (Խոր. ՟Գ. 23. 31։)