purified by fire.
· Calfa
Կայծակնամաքուր յեսայիաս։ Քան զկայծակնամաքուր բերանն տպաւորագոյն. (Սարգ. յկ. ՟Ա։ եւ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Դ։)
to bind, to tie, to fasten;
to bind or tie up;
to bind fast, to pinion;
to cord, to bind with cords;
to bind, to connect or link with;
to chain, to put in irons, to imprison;
to bind by friendship, by contract;
to spell.
· Calfa
Ի ժամ մահուն կապեցաւ բերանն. (Կանոն.։)
Որ հանապազ կապէ զբերան իւր ընդ երդման, կապէ զհոգի իւր ընդ հուր գեհենին. (Մանդ. ՟Բ։)
speaking furiously,
· Calfa
Զայս ամենայն լուաւ ի կատաղախօս ի շնաբերանն փիսակայ. (Բուզ. ՟Գ. 20։)
the twenty sixth letter of the alphabet and the twentieth of the consonants;
eight hundred;
eight hundredth;
It is sometimes used instead of the letters բ and փ as : ամպ — ամբ, ոսպն — ոսբն, ամպարիշտ — ամբարիշտ, սեպհական — սեփական, կարապ — կարափ.
· Calfa
Պէն պատուիրէ պարկեշտ լինել, մի զորովայնըդ խըճողել. մի՛ զգինի բնաւ սիրել, մի տարաժամ զբերանդ յածել. Շ. այբուբ։
to kiss;
to adore;
cf. Երկիր;
cf. Համբուրեմ.
· Calfa
Զամենայն որոյ ոչ իցէ կրկնեալ ծունր բահաղու, եւ զամենայն բերան որոյ ոչ իցէ պագեալ զնա. կարծի առանձինն վարիլ. բայց եւ անդ պարտ է իմանալ ըստ յն. պագեալ նմա զերկիր. տեւ եւ Երկիր պագանել եւ երկրպագել.
halter, bridle;
թափել զպակուց or պախուցաթափ լինել, to break from the halters.
· Calfa
Արկից ասէ զվարապանակս զցռկով քո. պախուց կամ բերանակապ. (Գէ. ես.։)
defective, imperfect;
ի՞ւ իւիք — իցեմ, զի՞նչ եւս — իցեմ, what do I still want for ?
զի՞նչ — է քեզ, what do yon want for ?
— առնել, to do without, to dispense with;
to diminish;
to deprive of;
to destroy, to kill;
less;
· Calfa
Չիք այդր բնաւ բան աւելի կամ պակաս, որ ոչ ելեալ է ի բերանոյ նորա. (Եղիշ. ՟Ը։)
to give oneself up to lechery or lasciviousness, to lead a dissolute life, to live in debauchery.
· Calfa
ἁσωτεύομαι, ἁσώτως ζόω, ἁκουλαστέω , ἁσελγέω luxurior, libidinosus sum, petulanter ago χαίνω hio, inhio. Պակշոտ լինել. անառակիլ. շուայտիլ. յիմարիլ տռփանօք. անկղիտանալ. բերանաբացեալ կալ. գէշ աչքով նայիլ, սիրահարիլ. առսըզլանմագ .... եւ այլն.
exigence, demand, recovery, request, requisition;
pretension;
discussion;
— անիրաւ, exaction, extortion;
յետս — ընչից, claiming, claim.
· Calfa
Իբր զճշդով պահանջումն սատերն սակի ի բերանոյ կիտին կորիւնի. (Նար. ՟Խ՟Ե։ 2)
guard, guardian, inspector, superintendent, overseer;
sentry, sentinel;
—ք, guard, guards, garrison;
cf. Հմայեակ;
— այգեստանի, vineyard-keeper;
cf. Հրեշտակ.
· Calfa
Եդի պահապան բերանոյ իմոյ։ Դի՛ր տէր պահապան բերանոյ իմոյ. (Սղ. ՟Լ՟Ը. 2։ եւ ՟Ճ՟Խ. 3։)
clear speaking;
eloquent.
· Calfa
Պայծառախօսն Յոհան՝ Ոսկիբերան ասացաւ. (Վրդն. լուս.։)
cheese;
գործել մածուցանել —, to make cheese;
to curdle milk.
· Calfa
Գողացաւ սակաւ մի պանիր. աղուէսն ետես զագռաւն, եւ զպանիրն ի բերան նորա։ Ագռաւ մի պանիր ունէր ի բերանն։ Պանիր մածուցեալ՝ ուրախացոյց զնոսա. (Ոսկիփոր.։)
to be very thirsty, to die of thirst.
· Calfa
Փափագել ջրոյ յոյժ յոյժ. (կամ բաբախմամբ շրթանց՝ պա՛պա՛ հնչել) պասքիլ. տոչորիլ բերանոյ ի ծարաւոյ. յն. տանջիլ, կամ մորմոքիլ. ὁδυνάομαι dolore afficior եւ διακαίω peruro եւ այլն.
hatchet, axe;
cf. Սակեր.
· Calfa
Ի շահատակելն իւրում հարկան յումեմնէ սակերբ գլուխն։ Կացնօք եւ սակրօք երկբերանովք։ Ըստ իւրում անզգամոլութեանն սակրով վճարի. (Խոր. ՟Բ. 28. 39։)
to glory, to vaunt, to boast, to brag, to hector, to praise oneself;
to put oneself forward, to aim at winning distinction, to preach up oneself, to make a merit of, to affect haughty airs, to play the braggart, to swagger, to be vain-glorious, proud or vain of;
պանծացեալ —, to pride oneself, to look big, to be proud of;
պարծիմ գոլ, I have the honour to be...
· Calfa
Արի՛ պետրէ, զեն եւ կե՛ր, եւ նորա զօրինացն պարծեալ, եթէ խառնակ ինչ եւ անսուրբ ոչ եմուտ ի բերան իմ. (Եփր. մակաբ.։)
sack, bag, purse, budget, wallet, satchel;
— զօրաց, knapsack;
— թղթաբերի, courier's bag.
· Calfa
Բերին պարկս օդենիս մեծամեծս, եւ լծին մոխրով հնոցի։ Կապեցին զբերան պարկին ի փողս նորա. (Ագաթ.։)
debtor;
indebted;
bond. responsible, obliged;
culpable, guilty;
due, fit, convenient;
— առնել, to cause to run into debt;
to oblige;
— լինել, to remain debtor, to run into debt;
to be obliged or subject;
ինքն եղիցի անձին իւրում —, his blood shall be on his own head.
· Calfa
Չէ ընդ վայր՝ ասեցեալն, բերան գոհացօղ՝ պարտական ունի զաստուած. (Խոսր.։)
cf. Պարտաւորեցուցանեմ.
· Calfa
Արդարացուսցէն զարդարն, եւ պարտաւորեսցէն զամպարիշտն։ Ի բանից քոց արդարասցիս, եւ ի բանից քոց պարտաւորեսցիս։ Տեսեալ Յուդայի՝ որ մատնեաց զնա, թէ պարտաւորեցաւ (յիսուս ի դատաստան)։ Պարտաւորեցար բանիւք բերանոյ քոյ. (Օր. ՟Ի՟Է. 1։ Մտթ. ՟Ժ՟Բ. 37։ ՟Ի՟Է. 3։ Յոբ. ՟Ժ՟Է. 5։)
drying, dryness.
· Calfa
Ունելով տերեւ ձեթենւոյ շիւղ ի բերան իւր, զաւետիս ունելով սարսատման երկրի. (Վրդն. ծն.։)
harden.
· Calfa
ՍԵՌԵԼ ՍԵՌԻԼ. Սեռն եւ սերտ առնել, լինել պնդիլ. ամրանալ. յն. որպէս խնուլ զբերան. στομόω os obstruo.
to close jars with bladder.
· Calfa
Ելից զբղուղ մի, եւ զբերան բզղին սերեկեաց։ Ի սերեկեալ իւղոյ կամ ծեփելոյ. (Ոսկիփոր.։ Կանոն.։ 2)
καταδέω deligo, devincio. լծ. եւ σειράω, σειρεύω fune constringo. Սերեկով կամ սեկով, եւ կամ այլով իւիք կապով պատել եւ կապել քաջ զբերանս ամանոց.
cf. Յղանամ.
· Calfa
Կին՝ որ սերմնառիցի, սրբութիւն պահիցէ։ Օրէնքն սերմնառեալ կնոջն ասացին պահել սրբութիւն։ Թէպէտեւ ոչ էր սերմնառեալ կոյսն (ասէ ոսկեբերան), այլ անհնար էր զօրինօքն անցանել (քառասնօրեայ սրբութեան). (Կամրջ.։)
to be proud of, to act the master, to make parade or show of, to strut, to pique oneself on, to tower or rise above, to domineer, to lord over;
to abound, to increase.
· Calfa
Ի՞ւ պերճացարուք, կամ յո՞յր վերայ բացէք չբերանս ձեր։ Քաղաքդ պերճացեալ։ Որ ունիք զբազմութիւն, եւ պերճացեալ էք ի վերայ ամբոխից ազդաց։ Զանթիւ զօրսն պերճացեալ պարծեցեալս սատակեցեր. (Ես. ՟Ծ՟Է. 4։ ՟Ի՟Բ. 2։ Իմաստ. ՟Ղ. 3։ ՟Գ. Մակ. ՟Ղ. 4։)
as, like;
— գունակ, as;
— զայս օրինակ, thus, in this manner or way;
almost, nearly.
· Calfa
Ի չար հոգւոյն յօրանչեցի, եւ աղեղան պէս ձգեցի (այսինքն ձգտեցի զբերան). (Ոսկիփոր.։)
impure, unclean, profane;
filthy, foul, dirty, abominable, detestable, execrable;
— առնել, cf. Պղծեմ.
· Calfa
Որ մերձեսցի ի պիղծ ինչ, կամ ի մեռելոտիս անասնոց պղծոց, կամ ի մեռելոտիս սողնոց պղծոց։ Զատել ի մէջ սրբոց եւ պղծոց։ Ի բարին եւ ի չարն, ի սրբումն եւ ի պղծում։ Ոչ եմուտ ի բերան իմ ամենայն միս պիղծ.եւ այլն։
to soil, to contaminate, to stain, to spot;
to profane, to pollute, to abuse;
to abhor, to detest, to execrate;
— զկոյս, to violate, to dishonour.
· Calfa
ո՛չ որ ինչ մտանէ ընդ բերան՝ պղծէ զմարդ, այլ որ ինչ ելանէ ի բերանոյ՝ այն պղծէ զմարդ։ Անլուալ ձեռօք ուտել ոչ պղծէ զմարդ։ Զոր աստուած սրբեաց՝ դու մի պղծեր։ Զպղծեալսն սրբէր առ ի մարմնոյ սրբութենէ.եւ այլն։
writing-tablet, table-book;
— ծոցոյ, tables, memorandum-book;
— նկարչի, painter's pallet;
— գրաշարի, galley, composing galley, pan.
· Calfa
Գրէր ինձ ի պնակիտի։ Ոչ խօսեցաւ ընդ իս բերանով, այլ պնակիտիւ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
cf. Պտղաբերիմ.
· Calfa
Պօղոս ի բերանոյ իւրմէ պտղաբերէր զպարգեւս հոգւոյն՝ յայտնութեամբ աւետարանին. (Համամ առակ.։)
button, bud, eye;
nipple;
cf. Պուտուկ;
պտկունք կովու, ոչխարի, udder, dug, teat.
· Calfa
Դիեցուցանելով զտղայն ... փափկին եւ զիջին բերանոյն՝ զկաթն պտկովն ի ներքս ի բերանն դնէ. (Նիւս. կազմ.։)
fruit;
fruits;
fruit, produce, effect, result;
tip of finger;
— աչաց, pupil, eye-ball, apple of the eye;
չորս — խունք, four grains of incense;
դալար, կանաչ, վաղահաս, հասուն, չոր, փտեալ —, fresh, green or unripe, premature, ripe, dried, rotten fruit;
կեղեւ պտղոց, peel, paring;
կեղեւել զ—ս, to pare, to peel;
to decorticate, to strip;
— տալ, բերել, to bear, to yield, to produce fruits;
— քաղել, to gather, to pluck, to pick fruit;
to reap the fruit of, to derive benefit from.
· Calfa
Ի պտղոյ բերանոյ առն՝ լցցի իւր բարութեամբ։ Ի պտղոյ ձեռաց իւրոց գործէ զերկիր. (եւ այլն։ Առակ. ստէպ։)
instrument of torture, rack.
· Calfa
Ոչ եւս կարէր բանալ զբերանն՝ յանհնարին պրկոցոցն գելարանին. (Եղիշ. ՟Ը։)
made of rush or papyrus;
rush-mat;
rush-garments;
— թուղթ, papyrus-scroll.
· Calfa
Ածեալ պրտուեղէնս՝ կալան զբերան ջրհորին. (Վրք. ոսկ.։)
to blaze, to shine.
· Calfa
Մինդ յեօթնեակ բերանոյ ... ճրագացն տեսանողին ջահացեալ. (Նար. մծբ.։)
to cut or break in pieces, to undo, to break, to shatter, to smash;
to kill.
· Calfa
Քարամբք ջարդեցին զմսուր բերանայ լնդաց նորա։ Զկառափունս ջարդէին։ Ուռամբ ջարդեալ զբեւեռ երկաթոյն։ Առաքինական սմբակօք ջարդեսցուք զգլուխ վիշապին. (Ագաթ.։ Եղիշ.։ Փարպ.։ Նար. յովէդ.։)
cf. Գորովագութ.
· Calfa
Պողոս ջերմագութ սիրովն, եւ հանապաղ խաչակցելովն՝ բերան քրիստոսի կոչեցաւ. (Պիտառ.։)
hot.
· Calfa
Ընդ քիթն եւ ընդ բերանն առ հասարակ գոլորշի ջերմախառն ելանէր. (Եղիշ. ՟Բ։)
singing the Trisagium.
· Calfa
Սրբաբանն եւ պայծառախօսն յովհան՝ ոսկիբերան ասացաւ. (Վրդն. լուս.։)
cf. Սրբաբան.
· Calfa
Սրբասաց բերանովք միշտ փառաւորեն զտէրն։ Սրբասաց ձայնիւ սրովբէք։ Երգեն զսրբասաց փառաբանութիւն. (Ոսկ. ես.։ Շար.։ Եփր. ծն.։)
knowing all hearts.
· Calfa
Սրտեգէտն աստուած ի սիրտն եւ ի միտսն, եւ ոչ ի բերանն հայի. (Խոսր. պտրգ.։)
dagger, poniard;
sword, sabre, hanger, cutlass, scimitar;
sworded, armed with a sword or dagger.
· Calfa
Իւրաքանչիւր վաղակաւար ի կուշտ ընկերին իւրոյ։ Ողջոյնն ի բերան յովարու, եւ վաղակաւորն ի ձեռին. (Խոր. ՟Գ. 55։ Ճ. ՟Բ.։ Եփր. թագ.։)
inconvenience, discomfort, displeasure, vexation, pain, trouble, grief, affliction, sorrow, suffering, torment, tribulation;
—ք ամպրոպաց, tempest, foul weather;
— դառնութեան, bitter grief, desolation;
դժնդակ —ք, great hardships, misfortunes;
ի վշտէն, առ վշտի, առ վշտի վտանգին, through affliction, tribulation or grief;
—ս հասուցանել, to grieve, to pain, to concern, to distress, to cause sorrow, to afflict, to vex;
ի —ս մտանել, to grieve at, to be pained at, to take to heart, to sorrow for, to be afflicted;
— է ինձ, I am greatly concerned at, it is with pain that I;
բազում —ք ի վշտաց հասանէին ազգին, many disasters successively fell on the nation;
ամենայն փափկութիւն հայոց եհաս ի —ս վտանգի, all the pleasures of the Armenians were changed for extreme dangers;
ի վշտի մաշեն զանձինս, they consume themselves with mourning;
չիք ինչ հեշտի առանց վշտի, no joy without alloy.
· Calfa
Ընդ հանել ոգւոյն՝ կոչեաց զանուն նորա որդի վշտաց իմոց։ Մոռացոյց ինձ աստուած զամենայն զվիշտս իմ, եւ զամենայն վիշտս հօր իմոյ։ Վիշտք դժոխոց պաշարեցին կամ գտին զիս։ Առ վշտի բռնութեան ծառայէին։ Առ վշտին ոչ բանայ զբերան իւր։ Վիշտս ի գետոց, վիշտս յաւազակաց եւ այլն։ Ի մեծամեծ վշտացս ապրեալքս յաստուծոյ։ Ոչ թեթեւ վիշտ պատերազմի.եւ այլն։
witness, testifier;
voucher;
martyr;
աստուած ինձ —, God is my witness;
— լինել, to be a witness of, the witnesses of, to be admitted as evidence;
— կոչել, to summon as witness;
to invoke or call on to witness;
— առնուլ, to take to witness.
· Calfa
Աստուած լիցի վկայ ընդ իս եւ ընդ քեզ։ Եղիցի վկայ կարկառս, եւ վկայ արձանս։ Ի բերանոյ երկուց վկայից։ Վկայ անիրաւ։ Զի՞նչ եւս պիտոյ են մեզ վկայք.եւ այլն։
to witness, to bear witness, to give evidence, to testify, to depose, to attest, to vouch, to certify;
to acknowledge, to own;
to approve;
to be martyrized, to suffer martyrdom;
սուտ —, to give false evidence, to bear false witness, to perjure;
վկայ անիրաւ վկայեաց զանիրաւութիւն, he has perjured himself, he has borne false witness;
վկայեմ օրինացն թէ բարւոք են, as the law is good I approve it;
պետրոս եւ պօղոս վկայեցին յամս ներոնի, Peter and Paul were tortured in Nero's reign;
վկայեն միտք իմ, I am convinced, I am conscientiously persuaded.
· Calfa
Մանկունքն լռեալ վասն քրիստոսի վկայեցան, քանզի ոչ էին անբերան քան զմկրտիչն. (Եփր. աւետարան.։)
cf. Վէս;
cf. Հէք;
boldness, effrontery;
cf. Վզանութիւն;
ի — գալ, to grow bold, to withstand, to oppugn, to impugn, to contend, to dispute.
· Calfa
Կարդա՛ զանուն վաղավախճան վսերիս, որպէս եւ բարբառն բղխեալ ի բերանոյդ առ տալիթայն։ Զբերանն կափուցեալ ի վերայ վսերիս։ Լուա՛ զանթուելի վէր վերամբարձեալ վսերիս։ Ի քանի՞ վարմից վսերական վիրագին կորզեցեր զիս կեցուցիչ։ Զգահավիժեալս ի բարձանց զհրասուզեալ վիրագս վսերականս։ Զանձն վսերամիտ հիքոյս։ Շնորհեա՛ զմաքրութիւն վսերամիտ հիքոյս։ Զվսերամիտ անձն իմ զստահակեալ եւ զապստամբ։ Փրկեա՛ զիս ի վսերամիտ գոռոզէն։ Ընթադրեա՛ ի վսերամիտս զծագումն ողորմութեանդ անբաւ։ Թաքուցի ի վսերային միտս իմ։ Վհատեալ վսերային վերամբարձեալ ծովս անտարացոյց՝ զանորդիս չարեաց։ Զբերան հնացեալ վսերային վիրագին. (Բենիկ.։)
cf. Վսեր.
· Calfa
Կարդա՛ զանուն վաղավախճան վսերիս, որպէս եւ բարբառն բղխեալ ի բերանոյդ առ տալիթայն։ Զբերանն կափուցեալ ի վերայ վսերիս։ Լուա՛ զանթուելի վէր վերամբարձեալ վսերիս։ Ի քանի՞ վարմից վսերական վիրագին կորզեցեր զիս կեցուցիչ։ Զգահավիժեալս ի բարձանց զհրասուզեալ վիրագս վսերականս։ Զանձն վսերամիտ հիքոյս։ Շնորհեա՛ զմաքրութիւն վսերամիտ հիքոյս։ Զվսերամիտ անձն իմ զստահակեալ եւ զապստամբ։ Փրկեա՛ զիս ի վսերամիտ գոռոզէն։ Ընթադրեա՛ ի վսերամիտս զծագումն ողորմութեանդ անբաւ։ Թաքուցի ի վսերային միտս իմ։ Վհատեալ վսերային վերամբարձեալ ծովս անտարացոյց՝ զանորդիս չարեաց։ Զբերան հնացեալ վսերային վիրագին. (Բենիկ.։)
cf. Վսեր.
· Calfa
Կարդա՛ զանուն վաղավախճան վսերիս, որպէս եւ բարբառն բղխեալ ի բերանոյդ առ տալիթայն։ Զբերանն կափուցեալ ի վերայ վսերիս։ Լուա՛ զանթուելի վէր վերամբարձեալ վսերիս։ Ի քանի՞ վարմից վսերական վիրագին կորզեցեր զիս կեցուցիչ։ Զգահավիժեալս ի բարձանց զհրասուզեալ վիրագս վսերականս։ Զանձն վսերամիտ հիքոյս։ Շնորհեա՛ զմաքրութիւն վսերամիտ հիքոյս։ Զվսերամիտ անձն իմ զստահակեալ եւ զապստամբ։ Փրկեա՛ զիս ի վսերամիտ գոռոզէն։ Ընթադրեա՛ ի վսերամիտս զծագումն ողորմութեանդ անբաւ։ Թաքուցի ի վսերային միտս իմ։ Վհատեալ վսերային վերամբարձեալ ծովս անտարացոյց՝ զանորդիս չարեաց։ Զբերան հնացեալ վսերային վիրագին. (Բենիկ.։)
cf. Վսեր.
· Calfa
Կարդա՛ զանուն վաղավախճան վսերիս, որպէս եւ բարբառն բղխեալ ի բերանոյդ առ տալիթայն։ Զբերանն կափուցեալ ի վերայ վսերիս։ Լուա՛ զանթուելի վէր վերամբարձեալ վսերիս։ Ի քանի՞ վարմից վսերական վիրագին կորզեցեր զիս կեցուցիչ։ Զգահավիժեալս ի բարձանց զհրասուզեալ վիրագս վսերականս։ Զանձն վսերամիտ հիքոյս։ Շնորհեա՛ զմաքրութիւն վսերամիտ հիքոյս։ Զվսերամիտ անձն իմ զստահակեալ եւ զապստամբ։ Փրկեա՛ զիս ի վսերամիտ գոռոզէն։ Ընթադրեա՛ ի վսերամիտս զծագումն ողորմութեանդ անբաւ։ Թաքուցի ի վսերային միտս իմ։ Վհատեալ վսերային վերամբարձեալ ծովս անտարացոյց՝ զանորդիս չարեաց։ Զբերան հնացեալ վսերային վիրագին. (Բենիկ.։)
faulty, fallible.
· Calfa
Վրիպական բանք ելին (ի բերանոյ յեփթայեայ) ի տագնապ ժամանակին։ Զանվրէպն առթէ նոցա տեղի ի հանգստեան ընդ վրիպական կենացս նեղութեանց։ Ոչինչ ունէին վրիպականքն (յիմար կուսանք) ի պատճառս մխիթարութեան. (Եղիշ. դտ.։ Շ. յկ. ՟Ծ։ Ոսկ. մտթ.։)