swath, band, bandage.
· Calfa
Ելեալ արտաքս մեռեալն՝ կապեալ զոտս եւ զձեռս մանեւորօք. (Իրեն. ՟Դ. առ Լեհ.։)
like a child, childishly, in a puerile manner.
· Calfa
Նոր զքեզ առաքեալ կոչէ (զոսկեբերանդ), եւ զքո ստինսդ մանկաբար ձգէ. (Տաղ.։)
childbed, childbirth, confinement, labour, delivery, lying-in;
երկունք մանկածնութեան, the pains of labour;
մեռանել ի մանկածնութեան, to die in childbed.
· Calfa
Առաքեալ մարմին եւ արիւն կոչէ զամուսնութիւն մանկածնութեանն. (Եփր. յար. մեռ.։)
cf. Մանկավարժութիւն.
· Calfa
Սակս ոչ լինելոյ քաղաքականութիւն, եւ արքայական ապարանս, եւ մանկակրթութիւնս. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)
weak minded, puerile;
crazy, stolid, stupid.
· Calfa
Առաքեալ ի մանկամիտ արքայէ. (Մագ. ՟Լ՟Բ։)
Հաւատարմանայր յաչս մանկամիտ առաքելոցն. (Լմբ. պտրգ.։)
pederasty, sodomy.
· Calfa
Դառնային յանմաքուր խառնակութիւն կանանց, եւ մանկամոլութեանց. (Նոննոս.։)
to become as a child;
to become strong and vigorous again, to grow young.
· Calfa
Աշխարհս ծերանայ, բայց առաքինութիւնք սրբոցն մանկանան. (Իսիւք.։)
fond of one's children.
· Calfa
Մայր առաքինի, մանկասէր՝ միանգամայն եւ աստուածասէր։ Երեւի արդեօք յայնժամ արտասուօք, որպէս այժմ ոչ արտասուելովս՝ մանկասէր. (Ածաբ. ի մակաբ.։)
infants, children, young people, youngsters, youth;
servants, domestics;
մանրիկ —, little children;
հայ —, the Armenian youth.
· Calfa
Նման է մանկտւոյ, որ նստիցին ի հրապարակս։ Թո՛յլ տուք մանկտւոյդ գալ առ իս։ Զմանկտին՝ որ աղաղակէին ի տաճարին։ Մանկտի մանրիկ ելին ի քաղաքէն։ Որչափ ինչ կերան մանկտիդ։ Պատուէր ետու մանկտւոյ իմում։ Եւ զմանկտին կոտորեցին սրով։ Յարիցեն մանկտիդ (ի զօրաց), եւ խաղասցեն առաջի մեր.եւ այլն։
Յոքնականն Մանուկ բառիդ. այսինքն Մանկունք. որպէս տղայք, պատանիք, երիտասարդք. ծառայք. παιδάρια, παιδιά, παῖδες, νεανίσκοι pueruli, pueri, iuvenes, servi. տղաք, մանչիկներ.
offering, gift.
· Calfa
(Իսկ ռմկ. ըստ իտ. մաննա՝ է մաքրողական դեղ անոյշ աւելի քան զչափն՝ վիժեալ ի ծառոյ՝ մանաւանդ ի սիկիլիա։)
spun;
twisted;
winding, tortuous, zigzag;
full of circuits, complicate, intricate, knotty.
· Calfa
Յորժամ պարզ բառից հանդիպին, զնուրբն եւ զմանուածոյն եւ զբաքմաքանդակն գովեն. (Սարգ. յռջբ.։)
babe, baby, little child;
young child, little boy, boy, lad;
youngster, stripling;
soldier, warrior;
servant, domestic;
— մատաղ, babe, infant;
— տղայ, child, little boy;
մանկունք եկեղեցւոյ, ուխտի մանկունք, clergy;
choristers;
մանկունք առագաստի, paranymphs, bridegroom's friends;
— կնամարդի, effeminate young man;
— նաւի, ship-boy, cabin boy;
— արքայի, court-page;
ինքնակալն —, the young prince;
մանկունք, my children;
— դու, young man;
— եմ ես, I am young;
—տիովք վախճանեալ, dead in youth;
cf. Ընտրան, cf. Ծեր.
· Calfa
Զորս աստուծով ճգնէին, մանկունս կոչէին. (Մաքս. ի դիոն.։)
small, minute, little, fine, subtile;
slender, thin, slight;
—, —նունս, scantily, in small portions, minutely;
in retail, in detail;
— or — հատանել, կոտորել, to cut into small bits or pieces, to mince, to hash, to divide into morsels;
to cut thin;
— փշրել, to pound, to beat small, to triturate, to grind, to crush;
— պատմել, ասել, to relate or narrate minutely, circumstantially;
— ժպտել, to smile;
— ծամել, to chew or masticate well, to chew the cud, to ruminate;
to examine, to study, to ruminate on;
—նունս դրոշմել, to write or note down in detail;
— միտ դնել, ի քնին արկանել, to ponder on, to consider or examine minutely, thoroughly.
· Calfa
Ի նուրբ եւ ի մանր մանր սքոց ըստ արտաքին երեսաց ծածանէր. (Նիւս. կազմ.։)
searching or examining accurately;
accurate, exact, punctilious;
prying, inquisitive;
— լինել or —խուզիւ քննել, to examine minutely, to scan, to sift;
— լինել, to refine, to be critical, to subtilize;
to be inquisitive;
—խուզիւ հարցանել, to interrogate inquisitively.
· Calfa
Մանրախուզիւ քննեալ՝ գտաք զթագաւորելն տրդատայ յերրորդ ամի դիոկղետիանոսի. (Խոր. ՟Բ. 79։)
to investigate minutely, to search diligently.
· Calfa
ՄԱՆՐԱՀԵՏԵԼ. Մա՛նր հետազօտել. հետաքննել. քաջ խուզարկել.
small part or portion, particle;
mosaic;
minute, detailed;
exact, particular;
— կոտորել, to pound, to beat small, to triturate;
ի — մասունս պարապել, to apply oneself to particulars;
հանճար ամփոփեալի —մասունս, limited intelligence;
միտք ցնդեալ ի —մասունս, a mind lost in details.
· Calfa
ՄԱՆՐԱՄԱՍՆ. ա. λεπτομερής tenues et exiles partes habens, minutus, subtilis. Ունակ մանր մասանց. մանրամասնեայ. եւ Նուրբ. նրբին. մանրազնին. ըստ իւրաքանչիւր մանր մասանց խուզարկեալ.
s. adj. roman, latin;
greek.
· Calfa
ՀՈՌՈՄ ῤωμαῖος romanus, romaeus. գրի եւ ՀՈՌՈՎՄ. իբր Հռոմ, այսինքն Հռովմայեցի. սեպհական կոչումն լատին ազգի իտալացւոց բնակելոց ի հռովմ քաղաքի եւ ի սահմանս նորա. այլ ի փոխադրիլ կայսրութեան ի բիւզանդիոն՝ յոյնք եւս սկսան ի նոյն անուն կոչիլ.
(Իսկ ձութ. ռմկ. է նաեւ Մազտաքէ։)
stream of water, watercourse;
overflowing, flowing out;
water-fall;
current, stream;
— հոգւոյն, the gifts of the Spirit;
— հրոյ, volcanic eruption;
torrent of flame;
— չարեաց, a torrent of ills;
—նս ջուրց իջուցին աչք իմ, my eyes have become water-brooks, my eyes run down with rivers of water.
· Calfa
Զարձանսն երկաթի թողլով, ուր ասացաք գոլ զհոսանս. ((որպէս ռմկ. աթէշ փիւսկիւրմէսի ). Արծր. ՟Ե. 11։)
to shed, to spill, to pour out;
to flow, to fall, to drop;
to gush, to stream, to run;
to scatter, to disperse;
to winnow, to fan;
to precipitate;
— յորդաբուխ արտօսր, — իբրեւ զհեղեղ զարտասուս, to shed tears abundantly, in torrents;
— հողմոյ, to cast to or throw to the winds;
cf. Հոսիմ.
· Calfa
Հարկանէր զվէմն, եւ հոսէին ջուրք։ Ջուրն հոսէր յաջմէ կողմանէ։ Արիւնն գունդագունդ արտաքս հոսէր։ Իբրեւ զջուր հոսեալ ընդ զառ ի վայր.եւ այլն։
to cause to flow;
to discharge.
· Calfa
Վտակս արեան հոսեցուցաք. (Խոր. ՟Ա. 25։)
to overshadow, to shade, to shadow;
to seat or repose oneself in the shade;
to take under one's protection, to protect, to defend, to shelter.
· Calfa
Առաքելոցն հովանացեալ լուսեղէն։ Հովանացեալ ի վերայ՝ լուսեղէն ամպոյն։ Հովանացեալ սրբոյ կուսին։ Հովանացեալ ի վերայ քո՝ սուրբ հոգւոյն. (Շար.։)
shaded, shady, covered;
covering, protecting;
— ապարանք, house shaded by trees;
գահոյք —, bed with testers.
· Calfa
Հովանաւոր լինի մեզ եւ ցօղաւոր վարք յաղագս առաքինութեան հովանեօքն շիջուցանելոյ զտապն. (Նիւս. երգ.։)
shadow, shade, umbrage;
auspice, conduct, shield, defence, guard;
— ընդ —նեաւ, in the shade, under the shadow of;
with the protection or under the auspices of;
— լինել, առնել, cf. Հովանաւորեմ;
աւուրք իմ որպէս — անցին, my life has passed away like a shadow.
· Calfa
Ի հովանի թեւոց քոց յուսացոյց։ Ընդ հովանեաւ ձեռին իւրոյ թաքոյց զիս։ Կեցցուք ընդ հովանեաւ նաբուքոդոնոսորայ. եւ այլն։
loving, faithfully following the shepherd.
· Calfa
Զմեր զիրսն բամբասեն, եւ զի հովուասէրք եղաք, եւ ունէաք գտանել յերկուց բարեաց զընտրելագոյնն. (Առ որս. ՟Ժ՟Դ։)
cool, freshness, coolness;
coldness, indifference, cold-heartedness.
· Calfa
Յամարայնի քրտնելով եւ խոնաւանալով արտաքոյ՝ հովութիւն շնորհէ ընտանի մարմնոյն. (Պղատ. տիմ.։)
pastorate, pastorship;
pastoral care, cure of soils.
· Calfa
Գործի հովուութեան (յն. հովուական՝) հովուի տգիտի. (Զաք. ՟Ժ՟Ա. 15։)
valley-shaped, valleyed;
concave.
· Calfa
Ի փոքր վիմամէջս ի կարկաչս հովտաձեւս։ Եւ քաղաքն ի հովտաձեւ դաշտին. (Արծր. ՟Ա. 10։ ՟Դ. 2։)
to smell, to scent;
to sniff up, to breathe;
to touch, to approach;
— ի հոտ անուշից, to accept the sweet savour or odour.
· Calfa
Որոց մերձենան եւ հոտոտին ի նա։ Սուրբքն, որք յայսմ հոտոյ եղեն հոտոտեալք։ Առաքինութեանց՝ որ ի սուրբս, յորոց առաւել ցանկութեամբ հոտոտի աստուած. (Նար. երգ.։)
horizon;
-;
— զգալի, երեւոյթ, ուսումնական, իմանալի, sensible, apparent, mathematical, rational -;
քաղաքական —ն մթագնի, ամպէ, the political-horizon begins to lower, to become cloudy;
—ն սկսանի պարզել, the-begins to clear up.
· Calfa
raw, unripe, sour, hard;
half-cooked;
cruel, ruthless, inhuman.
· Calfa
Զսա ընկալեալ ամենամաքուր հովիւ, եւ տեսեալ զի հում էր եւ ստահակ. (Կլիմաք.։)
near, nigh, close, adjacent;
near, close to, by, by the side of;
—, ընդ —, — ընդ, — առ —, ի հպոյ, near, close, at hand;
by and by, shortly, soon, very soon, in a short time;
— լինել, երթալ, մատչել, to be near, to approach, to draw near, to go or come near to, or towards, to go closer to;
to touch.
· Calfa
Ծայրս կոչէ զվերինսն զօրութիւնս, եւ զհուպսն առ աստուած. (Մաքս. ի դիոն.։)
Եւ զի՞նչ ասեն հուպ է հռաքէլի բեթղեհէմ. այսինքն զո՞ր կցորդութիւն ունի. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9։)
Քաղաք՝ որ հուպ իցէ ի վիրաւորն. (Օր. ՟Ի՟Ա. 2. եւ 6։)
Իբրու մշակէաք ի կղզոջն, հուպ մեր եւ սա անդանօր վաստակէր. (Պղատ. եւթիփռոն.։)
last;
— յետին, վերջին, the last, the last of all, the hindmost;
— յետոյ, — ուրեմն, after all, at last, lastly, finally.
· Calfa
Արար զերկուս աղախնայսն եւ զորդիս նոցա առաջի ... եւ զհռաքէլ եւ զյովսէփ հուսկ յետոյ. յն. յետինս. (Ծն. ՟Լ՟Գ. 2։)
Անգէաս եւ զաքարիա հուսկ յետոյ էին քան զամենայն մարգարէսն. (Լմբ. սղ.։)
cf. Հպատակիմ.
· Calfa
Հպատակեաց անձին սրբութեան որպէս աստուծոյ տաճարի։ Յառաջ քան զքո հպատակելն մարմնոյ նորա, նա միշտ եւ հանապազ հոգւոյ քում հպատակէ։ Ըստ իւրաքանչիւր գործոյ՝ մատուցման պատարագին հպատակեն. (Լմբ. էր ընդ եղբ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
to be proud, to swell with pride, to be puffed up;
— ընդ տոհմ իւր, to boast of one's descent or birth.
· Calfa
ἑπαίρομαι, ὐπεριφανέω, ἑξυβρίζω , ἁλαλαζονεύομαι, μετεωρίζομαι, ὐψηλοφρονέω, γαυριάω , φυσίομαι superbio, effero me, extollor, jacto me, glorior, inflor եւ այլն. Կամիլ վերագոյն երեւիլ քան զայլս. փքանալ. ամբարտաւանիլ. բարձրամտիլ. պարծիլ. պանծանալ. ամբարհաւաճիլ. մեծաբանել. յանձնապաստան լինել. ... խօրօզ չանմաք (լծ. գոռոզանալ)
to approach, to go or come near to.
· Calfa
Մաքրութեամբ մտաց հպաւորեալ յամենավայելուչ մաքրութիւն. (Լմբ. պտրգ.։)
to approach;
to touch, to handle.
· Calfa
Ի հպել տապանակին ի քաղաքն։ Եթէ հպեցայ ձեռօք իմովք ի կաշառս. (՟Բ. Թագ. ՟Զ. 16։ Յոբ. ՟Լ՟Ա. 7։)
rhetorical, oratorial.
· Calfa
Վարժեալ էր յոյժ արտաքին բանից հռետորականաց։ Մի՛ խօսեսցիս մեծամեծս, եւ մի՛ հռետորականս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Է. ՟Ժ՟Զ։)
to pay a salary.
· Calfa
Արարաք ձմերոց, եւ զամենայն հեծելազօրսն մեր հռոգեցաք. (Ուռհ.։)
adj. s. roman, latin;
Rome;
—ք, the Romans.
· Calfa
ՀՌՈՎՄ կամ ՀՌՈՄ. որպէս անուն քաղաքի. ώμη Roma. տե՛ս Բռ. յտկ. ան։
latin;
in latin.
· Calfa
Մարկոս հռոմայերէն (գրեաց), զի շմաւոն էր ի հռոմ քաղաք. (Եփր. համաբ.։)
adj. s. roman.
· Calfa
ῤωμαῖος romanus. Բնակիչ հռովմայ. եւ Ունօղ զազատութիւն քաղաքացւոյ հռովմայ.
praiseworthy, commendable, laudable.
· Calfa
Հռչակելին սոկրատէս, կամ անուն, կամ առաքինութիւն։ Հռչակելի զարմանագործութեամբ, կամ գովութեամբ։ Զյոյժ հռչակելին ճարտասանաց զդիմոսթենէս. (Պիտ.։)
to make famous, to trumpet, to sound the fame of, to praise, to exalt;
to publish, to divulge, to make public, to noise or rumour abroad;
to chant, to celebrate, to solemnize.
· Calfa
Անսուտ բանիւ զնոցայն հռչակեցուցանեն զառաքինութիւնս։ Զորոյ գովութիւնն տէրունեան մատեանք հռչակեցուցանեն պանծալիս. (Պիտ.։)
cf. Հսկութիւն.
· Calfa
Տօնէաք հսկողութեամբ. (եւ երգօք հոգեւորօք. Վրդն. յանթառամն.։)
Ի ձեռն հսկութեան ի զղջութիւն ածէ զհոգիս մարդկան. (Կլիմաք.։)
watching, wakefulness, sleeplessness;
vigilance.
· Calfa
Տօնէաք հսկողութեամբ. եւ երգօք հոգեւորօք. (Վրդն. յանթառամն.։)
Ի ձեռն հսկութեան ի զղջութիւն ածէ զհոգիս մարդկան. (Կլիմաք.։)