horse, palfrey;
saddle or riding-horse;
— քաջնթաց, pad, ambling nag, stead;
cf. Ձի.
· Calfa
Առաքեցեր զերիվարս քո քարոզս աշխարհի. եւ այլն. (Շար.։)
Young woman, girl, maiden, lass
· Calfa
Ո՞վ վարի քաղաքաւս այսուիկ, որոյ համբակք եւ երիտասարդուհիք բարեսնունդք են. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)
Գտաք ի սովորութեան գրոց փոխանակ կուսի երիտասարդուհի առեալ. (Բրս. ծն.։)
adj. s. companion of a senior or of a priest.
· Calfa
Առաքելոցն պատուակիցք եղեն եւ աթոռակիցք. վասն զի երիցակիցս ասելով՝ զայն զեկուցանէ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Ա։)
antiquity, seniority, full ago;
priesthood.
· Calfa
Առաքինութիւն ծեր է եւ պատուական. վասն զի երիցութեանն եւ վերին պատուոյն արժանի է. (Փիլ. լին. ՟Դ. 14։)
three times, trebly;
very, much;
— ատելի, very hateful, very odious;
— երանելի, very happy, thriee happy, blessed;
— անգամ, three times.
· Calfa
Զերիցս երանելեաց նախահարց առաքինութիւնս. (Պիտ.։)
s. pl. rebuff, refuse, trash, offal, scum, cheat.
· Calfa
Հաւաքեալք իրք՝ անխտիր ընտրութեամբ. ժողվածու բաներ.
cf. Ընտրանք.
· Calfa
Ընտրման ճանապարհաց երկաքանչիւրոց։ Զինուորն ըստ ընտրման թուի. (Բրս. սղ. եւ Բրս. մկրտ.։)
the wearing, the clothing.
· Calfa
Ի փանաք գազանական սերէ ըստանձնութեան զանզարդութեանն զարդ. (Մագ. ՟Լ՟Ե։)
to accuse, to blame, to reprove, to censure, to condemn, to reproach, to rebuke, to jeer, to reprimand, to impute.
· Calfa
Որք ճշմարտութեամբ զյիշատակ յանցանացն ըստգտին. (Կլիմաք.։)
cf. Ստերիւրեմ.
· Calfa
ԸՍՏԵՐԻՒՐԵՄ որ եւ ՍՏԵՐԻՒՐԵԼ, նովին հնչմամբ. Խեղաթիւրել. խոտորեցուցանել յերիւրէ, այսինքն յարահետ ճանապարհէ. եւ կամ հանել արտաքոյ քան զյերիւրումն՝ այսինքն քան զբարեկարգութիւն.
s. pl. individuals, particulars.
· Calfa
Ըստմասնեայքն եւ ըստիւրաքանչիւրքն ներհակք ի բազմութիւն միշտ բաժանեալ լինին։ Ըստմասամբք մու, եւ հասարակն՝ յոլովք։ Որոց հաւաքումն ոչ ի վերայ այլոյ ուրուք եղիցի ըստմասնեայցն. քանզի Սոկրատայ յատկագոյնքն ո՛չ եւ մակ այլոյ ուրուք լիցին ըստմասանցն։ Ի վերայ ամենեցունց ըստմասինցն մարդոյր. (Պորփ.։)
crown, diadem, royal crown;
the Crown or regal authority, kingdom;
glory, honour;
— պապական, tiara, the pope's crown;
— եպիսկոպոսական, mitre;
— ոսկի, crown of gold;
cf. Պսակ;
— առնուլ, to become king, to reign, cf. Թագաւորեմ;
թագ ազնուականաց ―, coronet;
թագ դնել, կապել (անձին), to crown one's self, to put on the crown, to bind on the diadem;
թագ դնել (այլում), to crown, to place a crown on the head of, to cause to rule, cf. Թագաւորեմ;
եդաւ զթագ զասիացւոց, he crowned himself with the diadem of Asia;
թագաւ / թագիւ պսակիլ, to be crowned;
առնուլ զթագ ուրուք, to mount another's throne;
թագ ի գլուխ, crowned, wearing a crown on the head.
· Calfa
Թագ կապեցին իւրաքանչիւր յետ մահուան նորա. (՟Ա. Մակ. ՟Ա. 10։)
Թագ ի գլուխ մտցեն ի հանգիստն լուսոյ։ Ըստ իւրաքանչիւրոցն լաւութեան վարուցն թագ ի գլուխ մտցեն յարքայութիւնն. (Յճխ. ՟Զ. եւ ՟Թ։)
to crown, to adorn with a crown.
· Calfa
Նստաւ ի վերայ առաքելոցն եւ թագազարդեաց զնոսա՝ ըստ Դաւթայ։ Զգերիսն թագազարդեալ. (Ճ. ՟Թ.։)
inheriting the crown;
heir to the throne.
· Calfa
Գումարք թագաժառանգք կայսերաց։ Տոհմ Արշակունեաց՝ պսակահիւսից, թագաժառանգաց. (Նար. առաք. եւ Նար. մծբ.։)
king;
*bridegroom;
թագաւոր թագաւորաց, the king of kings;
թագաւոր Հայոց, the — of Armenia!
կեցցէ՛ թագաւոր, long live the -!
God save the -!
թագաւոր կենդանեաց, the — of beasts (lion);
թագաւոր թռչնոց, — of birds (eagle);
թագաւոր ծաղկանց, queen (Arm. king) of flowers (rose);
թագաւոր իժ, cf. Արքայիկ՞՞՞օձ;
թագաւորք, certain hymns of the Armenian Church;
թագաւոր կալ յումեքէ ի վերայ աշխարհի ուրուք, to be made — of some country;
թագաւոր առնել, to make —, to cause to reign.
· Calfa
Հրաման ել ի թագաւորէն կենդանեաց ցամաքայնոց՝ գալ առ նա ամենեցուն. (Մխ. առակ.։)
royal, regal;
royalist;
— ճանապարհ, the king's highway, main road, the highway;
թագաւորական օձ՝ թագաւորական իժ, cf. Արքայիկ՞՞՞օձ.
· Calfa
Տանջես զմեղուցեալն դատաւորական սրտմտութեամբ, եւ յանձանձես զնա թագաւորական սիրով։ Թագաւորական իրք են առաքինութիւն, եւ առաքինութեան ծնունդք. (Փիլ.։)
Արիագոյն (այսինքն լաւագոյն) ասես լինել զքաղաքն ի թագաւորական քաղաքավարութեան. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
Առաջինն, եւ ամենայն առաքինութեանն թագաւորականն, որ է խոհեմութիւնն. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)
capital, where the king resides.
· Calfa
Ժողովեալք ի թագաւորանիստ տեղին ի յԱրտաշատ։ Տայր տանել ի թագաւորանիստ քաղաքն. (Եղիշ. ՟Բ. եւ ՟Գ։)
to be crowned;
to reign.
· Calfa
Արշակ թագաւորէ հայոց։ Զայսու ժամանակօք լինի թագաւորեալ հռոմայեցւոց Տրայիանոս։ Արտաքոյ ցեղի նորա թագաւորեցելոյ. (Խոր.։)
Եւ ընդէ՞ր նստիցի ծառայ քո ի թագաւորեալ քաղաքի ընդ քեզ. (՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Է. 5։)
Ի թագաւորեալ քաղաքն (ի Կոստանդինուպոլիս). (Խոր. ՟Գ. 20։)
ԹԱԳԱՒՈՐԵԱԼ ՔԱՂԱՔ. βασιλευομένη, βασιλεύουσα regia, dominatrix ըստ յն. ոճոյ, իբր Թագաւորանիստ, թագաւորական. դշխոյ այլոց քաղաքաց.
Queen;
church;
moon.
· Calfa
Փափաքմամբ թագուհւոյն փայտ կենաց յայտնեցաւ. (Շար.։) Իսկ վասն Տիրամօրն թագուհւոյ երկնի եւ երկրի առաւել ասի Արքայուհի, Տիրուհի, Դշխոյ, եւ այլն։
hand;
palm of the hand;
— ոտից, foot;
the sole of the foot;
— կենդանեաց, paw, claw, talon;
— երկաթի, gauntlet;
— կշռոց, cf. Նժար.
· Calfa
Առիւծքն թաթիւքն զոտսն մաքրէին (սրբոյն). Ի թաթէ ոտիցն մինչեւ ցծունկսն. եւ այլն. (ՃՃ.։)
mutilated, maimed, cut off.
· Calfa
Որոյ թաթքն հատեալ են. ծայրաքաղ. թաթիկները կամ տոտիկները կտրած.
to plunge, to immerse, to soak, to steep, to drench, to imbue.
· Calfa
Այս իւղ խնկելի ... այսու մաքրութեամբ թաթաւեալն ի սմա՝ ո՛չ ներկի արեամբ. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
fainting fit, swoon, swimming in the head, giddiness;
nausea, disorder or rising in the stomach;
— զսրտիւն գալ, to turn the stomach, to disgust, to loathe, to be sick or ready to vomit.
· Calfa
Մաղձայոյզ ոք իցէ, եւ թալուկ եւ ցնորք զսրտիւն գայցէ, եւ երթեալ դարձուցանել կամիցի (այսինքն փոխել) զչար մաղձն։ Որոյ թալուկ զսրտիւն գայցեն, (յն. փսխօղն) զառաջինն անդէն ի ներքս ունել եւ զմաղասն ջանան. իսկ յորժամ շարժիցի, այնուհետեւ բազում խիխաւրաս ընկենու արտաքս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 18։ ՟Բ. 17։ յորմէ եւ Երզն. մտթ.։)
importunity, instance, solicitation, entroaty;
grief, sorrow, trouble;
—ք, dowry, marriage-portion, dower;
— արկանել, to solicit earnestly, to importune, to entreat, cf. Թախանձեմ.
· Calfa
Գովեստ առ ի մարդկանէ եւ յաստուածոցն է արդեօք բարի. եւ թախանձ եւ դժուարագովութիւնք՝ ներհականք սոցա։ Ոչ անիրաւելն զոք, եւ ոչ ի ձեռն ուրուք անիրաւելն թախանձ է իսկ արդեօք, սակայն բարի կամ ազնիւ։ Տեսանելն զքաղաք թախանձ ոչ ունիցի, միոյ տան ձեւ ունելով սորա. (Պղատ. օրին. ՟Բ. եւ ՟Զ։)
to solicit earnestly, to importune, to entreat with earnestness;
to molest, to annoy, to vex, to torment, to cease not from entreating, or causing annoyance.
· Calfa
Պա՛րտ է անամօթ զողորմութիւնն Աստուծոյ թախանձել. (Կլիմաք.։)
Այն ինչ արդեօք՝ որ թախանձեսցի ի սոցունց՝ արտաքս ելանել կամ ի ներքս մտանել. (Պղատ. տիմ.։)
affliction;
grief;
grievous, afflicting, disconsolate, forlorn;
—ք դժնդակք, black bile, deep sadness;
—ք մտաց, compunction, regret, remorse;
ընկենուլ զ— սրտի, to console, to cheer up;
—ս արկանել առաջի ուրուք, to supplicate, to beseech, to implore.
· Calfa
ԹԱԽԻԾ ἁηδία moeror որ եւ ԹԱՂՁ. Կսկիծ սրտի՝ արտաքին նշանօք յայտնեալ. տխրութիւն. մղձկումն ի մաղձոյ. սրտնեղութիւն, մաղձոտութիւն, տրտմութիւն.
to saddden, to afflict, to make desolate.
· Calfa
Ռոճկօքն՝ զոր առաքեաց թագաւորաց հեթանոսաց, յաճախեաց եւ թախծեցոյց զժողովուրդն. (Եփր. մն.։)
capital (of a pillar);
— նաւու, top (in the rigging of a ship).
· Calfa
ԹԱԿԱՂԱՂ գրի եւ ԹԱԿԱՂԱԿ. κεφαλίδιον, κεφάλιον, κεφαλίς capitulum, capitellum Գլուխ սեան. վերնախարիսխ. խոյակ. (իբրու թագ, թաքքեա. կամ թակ ի վերայ գլխոյ սեան).
pitcher, water-vessel, jug, jar, water-pot, vessel, pot;
cup, mug, goblet, bowl;
the saveall of a candlestick.
· Calfa
Թակոյք էին մարգարէքն, մատռուակք էին առաքեալքն. (Նիւս. երգ.։)
to be buried together.
· Calfa
Թաղակիցք եղաք մեք (Քրիստոսի՝) մկրտութեամբն. (Կոչ. ՟Ե։)
cf. Թաղակցիմ.
· Calfa
Թաղակիցք եղաք մեք (Քրիստոսի՝) մկրտութեամբն. (Կոչ. ՟Ե։)
membrane, cuticle, pellicle, tegument;
omentum, caul, reticulum;
diaphragm.
· Calfa
Երեւիւր իբրեւ զլոյս ինչ ընդ ապակեղէն թաղանթի ի ձեռն մարդկային մարմնոյն Աստուածային զօրութիւնն ճաճանչելով, որք զաչս մտաց ունին մաքրեալ. (Բրս. ծն.։)
ԹԱՂԱՆԹ կամ ԹԱՂԱՆԴ. κατακαλύπτον, ἑπικαλύπτον operimentum, tegmen πιμελή pinguedo, adeps ὐμήν membrana. Մաշկ ներքին կամ արտաքին, որպէս նուրբ թիթեղն. միզն. բարակ կեղեւ կամ ծածկոյթ, եւ որ ինչ նման է նոցա. եւ Ճարպ պատիչ քաղրթի. զար, կէօմլէկ, փէրտէ. եբր. քասա. իբր քսակ, պարկ.
worked in felt.
· Calfa
Թաթարք պաշտօն ինչ ոչ ունէին, բայց միայն պատկերս թաղեայ, զոր տակաւին կրեն ընդ ինքեանս ի պէտս կախարդութեան. (Մաղաք. աբեղ.։)
to inter, to bury, to entomb, to inhume;
to bury in the ground, to pay the last honours;
to hide.
· Calfa
Մի՛ լինիր որպէս զմեռելոյ թաղօղս, որք երբեմն զանձինս իւրեանց լան, եւ երբեմն արբուցանեն. (Կլիմաք.։)
Թաղեսցեն զնոսա քարամբք պարսաքարաց. (Զաք. ՟Թ. 15։)
Փորեցի, եւ առի զսփածանելին ի տեղւոջէ անտի, ուր թաղեցի զնա. ա՛յլ ձ. թաքուցի զնա անդ. (Երեմ. ՟Ժ՟Գ. 7։)
θάπτω sepelio, humo κατορύσσω defodio Դնել ընդ հողով զմեռեալն. ծածկել ի շիրմի. կամ Հետախաղաղ առնել զիմն ի խորս. ամփոփել. թաքուցանել.
to wet, to bathe, to dip, to drench, to soak;
to moisten, to bedew, to water;
թանալ զանկողին իւր արտասուօք, to bathe one's pillow with tears;
արտասուօք թանալ զոտս ուրուք, to bathe the feet with one's tears;
թանալ զսուր ի պարանոց ուրուք, to cut the throat, to massacre;
թանալ յարիւնս բազմաց, to butcher, to slaughter, to shed much blood, to swim in blood;
թանալ ի գինի, to soak, to steep in wine;
գնացին առանց թանալոյ ի վերայ ծովուն, they passed the sea dry-shod.
· Calfa
Երկիրն թացաւ, եւ գզաթն ցամաք մնաց։ Որք թանալոց էին յարիւնս բազմաց. (Եղիշ. դտ. եւ Եղիշ. յես.։)
thick, big, great;
fat;
dense;
deep;
coarse, gross;
rude, clumsy, rough;
deep, flat, low (sound);
barytone;
s. zool. bustard;
in great quantity, thickly;
— միտք, dull-witted, stupid;
— տգիտութիւն, gross ignorance;
— մարմին, weighty, heavy;
corpulent;
— անտառ, մօրուք, dense wood;
thick or bushy heard;
— քուն, deep sleep.
· Calfa
Ծանրութիւն թանձրու անդրանիկ նիւթոյս այս հողոյ։ Հոգիք թեթեւք ի թանձր մարմնի. (Նար. ՟Ձ՟Զ. եւ Նար. առաք.։)
Յայսմ բանէ զիջաւ նա ի խոնարհութիւն, եւ ի թանձր եւ յանպատիւ առաքինութիւն. (Կլիմաք. (որ առ մարդիկ թանձր եւ անպատիւ իմն երեւի)։)
obesity, stoutness, corpulency.
· Calfa
Զի մի՛ թանձրամսութեամբ արտաքս անկցիս ի պիտանացուաց. (Մաշկ.։)
to thicken, to grow thick;
to grow hard;
to curdle, to coagulate, to clot;
to augment, to increase, to accumulate;
— ի մարմնի, to become incarnate;
թանձրացաւ սիրտ ժողովրդեանս, this people's heart is waxed gross;
թանձրանայր աղաղակն, the uproar increased;
the fear redoubled.
· Calfa
Առ ի յոյժ թանձրանալ դիականցն։ Խաւարն արտաքին թանձրացեալ պահի նոցա. (Եղիշ. ՟Զ. եւ ՟Գ։)
that pours, that falls thick like hail, heavy, abundant, closed, compact;
— նեաք, countless arrows;
— ամպք նետից, a shower of arrows.
· Calfa
diarrhoea, looseness;
dysentery;
piles, hemorrhoids;
colic;
fistula
· Calfa
Թանչ, ի փորին ցաւ. (կամ թանչի, փորին ցաւ). եւ կեղ կամ կեղտ արտաքուստ։
fading, withered state, decay.
· Calfa
Որ ի վերայ քաղաքին բարկութիւնն այն ի թառամումն դդմենոյն կտրեցաւ. (Գեննանդ.։)
cf. Թառամութիւն.
· Calfa
Որ ի վերայ քաղաքին բարկութիւնն այն ի թառամումն դդմենոյն կտրեցաւ. (Գեննանդ.։)
sigh, groan;
colic, bowel complaint.
· Calfa
Սրտին տրտմութիւն եւ թառանչ։ Զիմացականին թառաչս։ Զթառանչ։ Զիղձն եւ զթառանչս տե՛ս սրտին, ուստի բարբառս արտաքս ելանէ։ Սրտի մտօք թառանչանք (կամ թառաչանք). (Լմբ. սղ.։)
cf. Թառանչ.
· Calfa
Սրտին տրտմութիւն եւ թառանչ։ Զիմացականին թառաչս։ Զթառանչ։ Զիղձն եւ զթառանչս տե՛ս սրտին, ուստի բարբառս արտաքս ելանէ։ Սրտի մտօք թառանչանք (կամ թառաչանք). (Լմբ. սղ.։)