imaginary, fanciful, fantastic, illusory, chimerical, extravagant, air-built.
φανταστικός speciem meram habens. Երեւութական. ուրուական. ստուերական. սնոտի եւ յիմարական. որ ինչ լինի առ աչս մարդկան.
to cause giddiness, to induce to idle fancy, vagaries, day dreams, to building castles in the air, to creating oneself illusions, to running after chimeras or vain show, to seduce, to infatuate, to craze, to drive mad.
Ջանայ ցնորել ցմիտս մարդկան ի ժամ աղօթիցն. (Խոսր.։)
cf. Ցնորեմ.
Ջանայ ցնորել ցմիտս մարդկան ի ժամ աղօթիցն. (Խոսր.։)
to be delirious, deranged or light-headed, to feel giddy, dizzy, to be crazy, to talk nonsense, to rave;
to be beside oneself, to wander, to run mad;
to create oneself illusions, to build castles in the air.
Ցնորէր, եւ յանհնարութիւն երթայր։ Ընդէ՞ր արդեօք յորժամ վասն հոգւոյն լսես, ցնորիս։ Ցնորեցաւ կինն առ ի խօսելն. (Ոսկ. յհ.։)
Ոչ ամենայն թալանալ եւ ցնորել մարդկան ի դիւէ է. (Եզնիկ.։)
Մի՛ կարծիցես, եթէ փոփոխումն է հոգւոց մարդկան ի միմենաց մարմին, որպէս ոմանք ցնորեցան ասել. (Մեկն. ղկ.։)
wandering of mind, delirium, folly;
illusion;
distraction.
Տղայոց մտաց արդարեւ այսպիսի ցնորմունք։ Գիշերական ցնորմունք անվայելուչք. (Բրս. կրօն. եւ Բրս. հց.։)
shining, sheeny.
Փայլածութիւնն բանական դրդումն՝ խաղաղական շարժմամբ. ցոլական ծախումն՝ փայլատակմանց բարդեամբ ... զցոլականն եւ զբանականն ոչ ընկալաւ եկեղեցի. (Շիր.)
grain of wheat, grain.
Մեռաւ Ստեփաննոս որպէս ցորենահատն, եւ արդիւնացոյց իւրում սերմանողին զսրբոցն ժողովս. (Բրս. ի ստեփ.։)
cf. Ցուք.
Ձեղուն. յարկք. ծածկոյթ տան. մարդակ. ծածք. (ըստ յն. κέραμος . թ. քիրէմիտ. այն է կղմինտր՝ որ ծածկէ զտանիս. որպէս եւ լտ. tegula. լծ. ընդ թ. իբր թուզլա ).
shouts of joy;
air, song, glee, ditty, ballad;
pomp, show;
— բառնալ, to sing a song.
Կայթիւք վազելով՝ ցուց բարձեալ մարդկան, զքաղաքամէջսն լցին խնջոյիւք։ Ի նուագս բամբռան, եւ յերգս ցցոց եւ պարուց։ Միթէ ի ցո՞ւցս պարիցես. (Ագաթ.։ Խոր. ՟Ա. 5։ Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
demonstrative, indicative;
— առնել, to demonstrate, to evince, to evidence, to prove, to show;
cf. Մատն;
— դերանուն, demonstrative pronoun
ՑՈՒՑԱԿԱՆ ԴԵՐԱՆՈՒՆ՝ ասին ըստ արդի քերականաց, Սա, դա, նա. Այս, այդ, այն։ որպէս լտ. indicativum, demonstrativum.
to shew, to indicate, to designate, to point out;
to cause to be seen or known, to expose, to declare, to represent;
to demonstrate, to proof;
— զանձն թէ աստուած, to pretend to be a god.
Արդ հա՛րկ է ի պատճառս չարեացն գալ, եւ ցուցանել՝ թէ ուստի՛ լինին չարիքն։ Արքայութեան երկնից քաղաքացիս ցուցանէ զայսոսիկ, որք լսօղք ձայնի նորա լինիցին։ Ոչ ծածկեմք զանչափ մարդասիրութիւնդ, զոր առ մերս բնութիւն ցուցեր. (Եզնիկ.։ Աթ. ՟Ը։ Խոսր.։)
exposition;
indication;
demonstration, proof.
Որպէս ցնորիւք ինչ ցուցումն արարեալ։ Գործարանականին մարմնոյ ցուցման։ Ցուցմամբ երեւեցելոյն ի ձեռն չարչարանացն եւ յարութեանն։ Մարդ ըստ մեզ տկարութեամբք, եւ Աստուած առ ի ցուցմանէ անմահութեանն. (Աթ. ՟Դ։)
profligacy, disorder, libertinism, licentiousness, debauchery, lewdness, scandalous behaviour.
Ոչ ի տեսիլ բարւոյ ցոփութեան զչարս քողարկեցիցի. ոչ խենեշացայց ի զարդ օտարոտի. (Նար. ՟Հ՟Բ։)
to graze, to rub the skin off, to scratch, to bruise, to notch, to jag;
to make incisions, to cut;
to wrest, to extort, to carry off;
to scarify, to cup;
— զհերս, to tear out one's bair.
Մի՛ ցտիցէք (կամ մի՛ ցտիցիք), եւ մի՛ հարկանիցէք զճակատ ի վերայ մեռելոյ։ Մի՛ կոծեսցին, եկ մի՛ ցտեսցին, եւ մի՛ խզեսցին։ Ցտէին ըստ օրինի իւրեանց սրով եւ գեղարդեամբք մինչեւ ցհեղուլ արեան։ Ողբային յանկողինս իւրեանց, եւ ի վերայ ցորենոյ եւ գնիւոյ ցտէին։ Հերարձակ ցտեալք. (Օր. ՟Ժ՟Դ. 1։ Երեմ. ՟Ժ՟Զ. 6։ ՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Ը. 28։ Ովս. ՟Է. 14։ ՟Գ. Մակ. ՟Դ. 6։)
to disperse, to dissipate, to scatter, to spread;
to rout, to disperse, to put to the rout, to destroy;
— զտառս, to distribute the letters, to take down the types;
cf. Ցրեմ.
Անտի ցրուեաց զնոսա տէր Աստուած ընդ ամենայն երեսս երկրի։ Աստուած ցրուեսցէ զոսկերս մարդահաճոյից։ Ցրուեցից զնա ի մէջ իսրայէլի։ Ցրուեցաւ ժողովուրդն իւր ի նմանէ։ Ընդ ամենայն երեսս երկրի ցրուեցան խաչինքն իմ։ Իբրեւ զշամադաղ ցրուեսցին։ Զհուրդ օտար ցրուեսցես ի բաց։ Ցրուեա՛ զխորհուրդն աքիտոփելայ։ Տէր ցրուէ զխորհուրդս հեթանոսաց։ Ցրուեա՛ զամենայն յանցանս մեր։ Ցրուեաց զամբարտաւանս մտօք սրտից իւրեանց.եւ այլն։
to thrust down, to drive in, to fix, to plant, to set up, to erect, to raise.
Գեղարդն ցցեալ յերկիր։ Իբրեւ զձող ցցեալ ի վերայ լերին. (՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Զ. 7։ Ես. ՟Լ. 17։)
curl, ringlet, lock;
egret, tuft of feathers, plume.
σισόη sisoes. Խոպոպիք. հիւսք վարսից. յարդարումն եւ զարդ հերաց գլխոյ.
to dew;
to bedew, to sprinkle or cover with dew, to besprinkle, to wet, to water;
— անձրեւ, to rain;
— արտօսր, to shed tears, to weep;
— բերանով, to sprinkle with the mouth;
ցօղէ, the dew falls;
ամպք զօղեցին ջուր, the clouds melted in rain.
Ամպք ցօղեցին։ Ամպք ցօղեսցեն զարդարութիւն։ Երկինք ցօղեցին յերեսաց Աստուծոյ ի սինէ։ Ի ցօղել նորա զուրաթ եղիցի բոյս նորա։ Ցօղեա՛ յիս մշտակաւ, եւ այլն.
falling of dew, roration.
Ճանապարհաւ որոտմանն ցօղմամբ ահ ձգէ մարդկան։ Զանօսր ցօղումն եղեման. (Վանակ. յոբ.։)
stalk, stem, blade;
straw;
rinsing;
dewy, dew-besprent.
καλάμη (թ. գալէմ ). stipul, calamus βοτάνη (հյ. բոյս). herba, gramen. գրի եւ ՑՈՂՈՒՆ. Ձող եւ ծղոտ բուսոց. որ է եղէգն կամ բունն. որ եւ լինի յարդ. ասի եւ ոճ. օրան. խոզան. եւս եւ Յարդ. մղեղ. շիւղ.
the thirty fourth letter of the alphabet and the seventh of the vowels;
seven thousand;
seven thousandth;
It is used both as a vowel & as a consonant. As a vowel for example in the words իւրաքանչիւր, ուխտ, etc., and as a consonant in the words հաւատ, սեաւ, հիւանդ, etc.;
It is only used as a medial final letter, sometimes serves for the consonant վ, for instance : օթեւան — օթեվան, երիւար — երիվար, վաւաշ — վավաշ, etc, or for the diphthong u, as, հւսւտ instead of հիւսիւս;
There is no proper word beginning with this letter, but on account of its affinity with the letter հ, it is sometimes substituted for it;
Joined with ի (իւ), it is generally pronounced like the French u as : դիւր, հիւր, դիւթ, & preceding the ո (ու) is pronounced like the English ou. Preceded also by ա (աւ), was anciently pronounced o as : աւրհնեմ — օրհնեմ, աւր — օր;
It is sometimes used instead of the suffixes ի & յ as : ւայդմանէ — յայդմանէ, ւիւրաքանչիւր — յիւրաքանչիւր;
In poetry, it is sometimes used instead of the conjunction եւ or ու.
Յաջ ւյահեկ. (Գանձ.։) Ըստ այսմ են եւ կարծեալ բարդութիւնքն՝ Այրուձի, կամ այր եւ ձի. աղուհաց, կամ աղ եւ հաց։
Առաջադիրք ասին, վասն զնախադասելով զինիւն եւ զհւնիւն (այսինքն զինի տառիւ, եւ զհիւն տառիւ), շաղաշար կատարեն. որպէս աւ, աի։ Եւ ստորադասք ն ի նոցանէ երկու, ի, ւ. եւ ինդ է՛ ուրեք, ուր վաղդասական է, քան զհեւնդ (այսինքն զհիւնդ). որպէս յիմաստութիւնդ եւ յարդիւն. ուր յայտ է թէ գործիականն բառիս յարդ, յարդիւն, ոչ է շփոթելի ընդ ձայնդ յարդիւնս, յարդւնս։ Իսկ յարդիւք յոքնակ՛՛. ո՛չ է հնչելի յարդիվք, այլ՝ այլ՝ յարդեուք։
Պսակ ետուր դու յաղթողին, ւառողջութիւն յոյժ հիւանդին։ Ի յօրինակ աղբեր կողին, ւառաքելոցըն քարոզին։ Յանփուտ փայտից պատեալ ոսկին, անապական մարմնոյ քոյին՝ ւաստուածութեան օրինակին։ Աներեւոյթ հակառակաց, ւերեւելի մարդկան չարաց. (Յիսուս որդի.։)
cf. Փաթեթք.
ՓԱԹԱՆՔ ՓԱԹԵԹՔ. βασκάνιον fascinum, -us, fascinatio. Ծրար. կապոց. եւ Կախարդանք. կծիկ.
Սրբեցէ՛ք ի ձէնջ զկանացի փաթեթսն (այլ ձ. փաթանսն), եւ զկախարդասար դեղատուութիւն. (Ճշ.։)
packet, bundle, fagot;
envelope;
amulet.
ՓԱԹԱՆՔ ՓԱԹԵԹՔ. βασκάνιον fascinum, -us, fascinatio. Ծրար. կապոց. եւ Կախարդանք. կծիկ.
Սրբեցէ՛ք ի ձէնջ զկանացի փաթեթսն (այլ ձ. փաթանսն), եւ զկախարդասար դեղատուութիւն. (Ճշ.։)
cf. Փաթերակիմ.
Յանարծակի փաթերակ առցէ։ Փաթերակ առցէ ի քարէ, ի փայտէ, ի գետոյ։ Փեթերակ յընկերէ առցէ։ Փաթերակի ի կախարդաց։ Ի գազանէ փաթերակի։ Տե՛ս որ չփաթերակիս. (Ախտարք.։)
to be fascinated.
Յանարծակի փաթերակ առցէ։ Փաթերակ առցէ ի քարէ, ի փայտէ, ի գետոյ։ Փեթերակ յընկերէ առցէ։ Փաթերակի ի կախարդաց։ Ի գազանէ փաթերակի։ Տե՛ս որ չփաթերակիս. (Ախտարք.։)
to flee, to run away, to escape, to get away, to evade, to elude, to avoid.
Եւ անեզր եւ անվախճան՝ ամք ի թրւոյ մարդկան փախչին. (Ոսկիփոր.։)
fastening, lock, padlock;
stick;
shut;
— արկանել, to lock, to padlock, to latch, to bolt, to shut.
Զմարդասիրութեան դրացի փակ յոյժ ի բաց մղէ (այսինքն փակարան կամ փակումն). (Խոսր.։)
to shut, to close;
to shut up, to enclose, to fence in, to bar;
to shut, to lock;
ի ներքս —, to shut up, to beset, to hem round, to encircle, to surround, to encompass;
— բանտի, to imprison, to put in jail;
— զբան, to conclude, to close, to end;
— ինչ յումեքէ, to prohibit, to forbid;
— զարգանդ (կնոջ), to procure sterility;
— զոք ի ձեռս ուրուք, to deliver up, to betray;
ի ներքս փակեալ, herein enclosed;
փակեալ էին ընդ իշխանութեամբ մահու, they were subject to death;
փառքն աստուծոյ զքեւ փակեսցին, may divine glory encompass you !
cf. Դուռն, cf. Յոյս.
Փակեաց տէր Աստուած արտաքոյ նորա զտապանն։ Եթէ փակեսցէ ընդդէմ մարդկան, ո՞ բանայցէ։ Փակեաց զդուրս վերնատանն ընդդէմ նորա, եւ աղխեաց։ Այդ դուռն փակեալ կացցէ, եւ մի՛ բացցի։ Պարտէզ փակեալ։ Դրօք փակելովք՝ ուր էին աշակերտքն ժողովեալ վասն ահին հրէից եկն Յիսուս, եւ եկաց ի մէջ նոցա.եւ այլն։
Փակեաց ի մէնջ Պօղոս զհաւանելն հրեշտակի կամ մարդոյ (այսինքն արգել)։ Հասարակաց շնորհս ի մեծատունս փակեցաւ (այսինքն ամփոփեցաւ). (Լմբ. պտրգ.։)
perfecting totally.
Ոչ փաղակատարական արդարութեան զթլպատութիւնն ետ Աստուած. (Իրեն. ՟Ա. առ Լեհ.։)
to devour, to consume;
to burn.
Զուրուք արդար մարմին ցեց եւ որդն ոչ փաղաղեաց. (Վանակ. յոբ.։)
univocal;
synonymous;
synonyma.
Փաղանուանք (կամ փաղանունք) ասին, որոց անունն հասարակ, եւ ըստ անուանն բան գոյացութեան նոյն. հիզան, կենդանի՝ մարդ եւ արջառն. (Արիստ. ստորոգ.։)
cf. Փաղանունապէս.
Որ փաղանունաբար ստորոգին, երկակի են. են որք անուան եւ իրի տան, որպէս կենդանին՝ մարդոյն. եւ են՝ որք իրի միայն, որպէս տարբերութիւնք. (Անյաղթ պորփ.։)
cf. Փաղանունապէս.
Որ փաղանունաբար ստորոգին, երկակի են. են որք անուան եւ իրի տան, որպէս կենդանին՝ մարդոյն. եւ են՝ որք իրի միայն, որպէս տարբերութիւնք. (Անյաղթ պորփ.։)
univocally;
synonymously.
Որ փաղանունաբար ստորոգին, երկակի են. են որք անուան եւ իրի տան, որպէս կենդանին՝ մարդոյն. եւ են՝ որք իրի միայն, որպէս տարբերութիւնք. (Անյաղթ պորփ.։)
endearments, caresses, wheedling, coaxing;
flattery, adulation, palaver.
Մարդկան փաղաքշանաց հետեւեալ։ Բազում անգամ կարէ փաղաքշանք մարդկան զսպիտակութիւն արծաթափայլ հոգւոյն շնորհաց ի ձեռս նոցա ժանգացուցանել։ Ոչ ի փաղաքշանաց ինչ, եւ ոչ ըստ բռնութեան, եւ ոչ ըստ պատրանաց ինչ եկիր առաջի Աստուծոյ (կրօնաւորիլ). (Պրպմ. ձ։ Լմբ. սղ.։ Մաշտ. սքեմ.։)
to caress, to fondle, to coax, to wheedle, to cajole, to flatter, to fawn, to adulate.
չ. ՓԱՂԱՔՇԵՄ ՓԱՂԱՔՇԻՄ. ὐποκορίζω, -ομαι subblandior, blandis verbis compello κολακεύω adulor, assentor. Փաղաքուշ լինել. (ի փաղ, եւ ի քշել, քսել, քսուըտիլ, քծնիլ. ) Գգուել, գրգել. փայփայել. գորովիլ. խանդաղատիլ. եւ Մարդահաճել. մարդելուղել. շողոմել. շողոքորթել. ողոքել, ամոքել. քաղցրաբանութեամբ ջանալ որսալ, հրապուրել. պատրել.
Ո՛չ ըստ մարդկային երախտեաց եւ բարուց փաղաքշիմ նմա. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 18։)
Ոչ մարդկան բազմութիւն, որք փաղաքշին զձեօք. (Լմբ. սղ.։)
to conjoin, to unite.
Փաղանուն ըստ քերթողացն ասի բազմանուն, իբրու թէ իրն զբազում անուանս ունի զիւրեաւ բարդեալ. իսկ ըստ իմաստասիրաց է փաղանուն, զի կենդանին զբազում բնութեանց անուանս փաղեաց. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)
period of a discourse.
Հզօր ի վերծանութիւն.. . զի ըստ մասին իւրաքանչիւրն աւարտիցէ զկիտիցն, եւ տրոհակաց, եւ զփաղութիւնսն աւարտակիտովք եւ ստորակիտովք յարդարել. (Մագ. լ։)
sheen, refulgence, lustre.
Խոյրապսակազարդ փաղփիւք ընծայաբերեմք (կամ րիմք) քեզ ի մերմէ նուաստական արուեստից. (Թէոդոր. կուս.։)
Mercury.
Իսկ առ վերոյ լուսնին, երկրորդ կոչել խորան, այն որ էռմիս՝ ասեն լեզուաւ հոռոմական. իսկ ի տաճկաց՝ որ օտարիդ ըզնա կարդան, եւ ըստ հայումըս փայլածու՝ յարմարական. (Երզն. ոտ. երկն.։)
pyramid.
Եղիցի արդ ըստ ուղիղ եւ վայելչական բանին՝ փայլականին հաստատուն եղեալ տեսակ՝ հրոյ տարր եւ սերմ. (Պղատ. տիմ.։)
cf. Փայլատակեմ.
Փայլակեսցէ լոյս ձեր առաջի մարդկան. (Կիւրղ. գանձ.։)
Փայլակէր ի թուփն (մորենւոյ) հուրն։ Փայլակեսցէ սուր թագաւորի։ Քրիստոսիւ ապա փայլակեցելոյ՝ եմուտ արդարացուցիչ շնորհ։ Զի եւ փայլակեցելումն լուսոյ ճառագայթեալն իմասցի լոյս։ Լոյս ի լուսոյ փայլակեալ. (Պրպմ.։)
to lighten;
to throw out sparks, to scintillate, to sparkle, to gleam, to shine;
to cause to flash or sparkle;
— զփայլատակունս, to make the lightning flash;
բոց աստուածային յաչաց նորա —կէր, divine fire flashed from his eyes;
—կէ, it lightens.
Պայծառացաւ եւ փայլատակեցաց ցոյցք վարդապետութեանն։ Աստուածասէր թագուհեացն, որք ընդ ձերոյդ հեզութեան փայլատակեն. (Ոսկ. ի մելիտ.։ Պրպմ. ՟Լ՟Է։)
to shine, to glitter, to gleam, to flash, to sparkle, to glisten, to be resplendent;
to cause to shine, to give a lustre or brightness to, to polish, to furbish, to burnish;
խնդութիւն փայլէ յաչս նորա, joy shines in his looks.
Փայլեն որպէս զարեգակն։ Փայլեն արդարքն յարքայութեան։ Յարեւելից փայլեաց ճառագայթ սուրբ խաչին։ Փայլեսցեն գործք բարեաց՝ ընդ լուսաթռիչ մարտիրոսսն։ Փայլեսցուք գործովք բարեաց ի յերկնային առագաստին. (Շար.։)
Փայլեցին առաքինութեամբ։ Մասունք առաքինութեանցն, որով փայլեցին մարդիկ։ Փայլեաց ի գիրս աւանդականաց. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 15։ Լմբ. սղ.։ Նար. ՟Լ՟Դ։)
ՓԱՅԼԵՄ, եցի. ն. Տալ փայլիլ. լուսազարդել. շողացուցանել. ցոլացուցանել. պայծառացուցանել. փայլեցնել.
cf. Փայլեմ;
— զկօշիկս, to black or polish shoes.
Փայլեցուցանէ զշնորհացն բարձրութիւն։ Զլուսաւոր վարդապետութիւնն որպէս ճառագայթս արեգական փայլեցուցանել. (Ագաթ.։ Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)
Զլուսին եւ զաստեղս փայլեցուցեր ի զարդ գիշերոյ. (Ճշ. հին.։)
made of wood, wooden.
Զպատկերս մարդադէմս փայտագործս ճարտարագործս հիւսանց. (Ագաթ.։)
Ջարդեցին զփայտակերտս նորա, այսինքն զփայտագործս, զապարանիցն ասէ. (Մխ. երեմ.։)
built of wood, wooden;
wooden building, scaffolding, plank.
Ջարդեցէ՛ք զփայտակերտս նորա։ Հրձիգ արար զամենայն փայտակերտ զապարանից նորա։ Հրձիգ արարին զամենայն փայտակերտն։ Զամենայն փայտակերտ քաղաքին հրձիգ առնէին։ Զփայտակերտն հրով դատել։ Փայտակերտ ազնիւ դէմ յանդիման կամարին. (՟Ա. ՟Բ. ՟Գ. Մակ.։ Եզեկ. ՟Խ՟Ա. 25։)
wood-cutter.
ξυλοκόπος lignorum caesor, lignarius, lignator. Կոտորիչ փայտից. փայտահար. հատիչ ծառոց, եւ պատառօղ զարդէն հատեալս. փատ կտրօղ, կստրօղ.
cf. Փայտահար.
Հատանօղ զփայտ. որպէս մարդ փայտակոտոր.
Իցէ մարդ՝ որ հարկանէ զփայտահատ (իմա՛ փայտատ) բազում անգամ, եւ ոչ կարէ հատանել զծառ. եւ է այլ՝ որ ունիցի զփորձ գործոյն, եւ սակաւ հարկանելով հատանէ զայն. իսկ փայտահատ (իմա՛ փայտակոտոր) ասէր զիմաստուն եւ զմտաւոր դատաւորս։
woodsman, wood-cutter, wood-cleaver, feller;
axe, hatchet.
κόπτων caedens. Մարդ՝ որ հարկանէ եւ հատանէ զփայտ կամ զծառ. յն. գօ՛փդօն եւ այլն.