care, solicitude, concern, trust, custody;
care, anxiety, solicitude, inquietude, mental pain;
—ք անդոհականք, տխուր, gloomy cares;
— առնել, տանել, — յանձին բերել, ունել, to care, to mind, to take care for, to be mindful, cf. Հոգամ;
— ունել, ի մտի արկանել, to care, to be concerned, to reck, to be anxious about;
—ս ցուցանել բարեխնամս, to show or express a lively interest, to take great pains with;
թող ինձ զ—դ զայդ, յիմ վերայ —դ այդ, leave that to me;
— տար վասն բարի անուան, take care of your reputation;
մաշեալ, ծիւրեալ ի —ոց, care-worn.
Անկցի հոգ ի սիրտ առն իմաստնոյ։ Ընկեա՛ ի տէր զհոգս քո։ Հոգք աշխարհիս։ Հոգովք աշխարհականօք։ Հոգք ամենայն եկեղեցեաց։ Մխիթար հոգոց եւ տրտմութեանց։ Ամենայն կեանք ամպարշտի հոգովք.եւ այլն։
Առաւել հոգ ի մտի արկանէր. (Կորիւն.։)
guardian, trustee;
intendant, steward, agent, purveyor;
inspector, overseer, surveyor;
— լինել, to care, to take care of.
Առաքինասէր, եւ հոգաբարձու ամենայն բարեգործութեան. (Ղեւոնդ.։)
guardianship, trusteeship;
charge, custody, inspection, superintendence;
administration, direction;
watchful care, solicitude.
Ո՛վ հոգաբարձութիւն բժշկին. յանձն չառնլովն՝ զնա յինքն ամփոփէր. (Ոսկ. քանան.։)
Քանի՛ հոգաբարձութիւն ունէր յուսումն փիլիսոփայութեան։ Պահէին զնոսա հոգաբարձութեամբ. (Եւս. պտմ. ՟Դ. 18։ ՟Ե. 1։)
full of care, solicitous.
Զանձն իւր հոգածու եւ խնամակալ երեւեցուցանէր նմա. (Բուզ. ՟Ե. 38։)
cf. Հոգաբարձութիւն.
Աշխարհախնամ հոգածութեամբ յարդարէր զկարգ աշխարհիս։ Սա առաւելեաց յամենայն հոգածութիւնս ի գիւտս իմաստութեան. (Արծր. ՟Ա. 15։ ՟Դ. 2։)
cf. Հոգածութիւն.
Ի բազում հոգատարութեան տայ նմա վայելել։ Բազում առնէր զհոգատարութիւն նոցա. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 30. 36։)
joyous, gay, jovial, jocund, jolly.
Առողջութեամբ բազմուրախ հոգէզուարճ հասանէր յաշխարհն իւր. (անդ։)
dying, in agony.
Դժնդակ ախտիւ զեօթն ամիս հոգէհան կացեալ՝ հազիւ ուրեմն սատակէր. (Կաղանկտ.։)
written by inspiration of the Holy Ghost.
Զօրէն հոգեմատեան դիւանին զլեառն արարեալ՝ ուսուցանէր զորդիսն իսրայէլի. (Ագաթ.։)
spiritually, according to the spirit, divinely;
allegorically, mystically.
Եթէ ոչ էր ծնեալ նորա մարմնապէս, եւ ոչ դու ծնանէիր հոգեպէս։ Պրպմ. (ձ։)
Տարաւ ի տուն իւր զանդամալոյծն, եւ խնամարկեաց զնա հոգեպէս. (եւ հաճէր զմիտս նորա. Վրք. հց. ձ։)
psalmist;
singing by inspiration of the Holy Spirit.
Ինքն իսկ ասէ հոգերգօղն, ասաց տէր ցտէր իմ. (Պրպմ. ձ։)
spirituality.
Թէպէտեւ օրէնք հոգեւոր են, սակայն ընդ հոգեւորութեանն նոցա աւորութիւնն գրգանաց եւ փափկութեան հաղորդեալ էր. (Եփր. հռ.։)
Զմարդկայինն ի բաց կրճատեալ եհան ի մարմնոյն քրիստոսի զբանական հոգին, ասելով, աստուածային էր հոգիացեալ հոգեւորութեամբ. (Յհ. իմ. երեւ.։)
hazardous, bold;
fussy, busy, meddling.
Զփո՛յթ բազում անգամ փառասէր եւ հոգընկէց կոչեմք. (Բրս. հց. յորմէ եւ Մաշկ.։)
divine, inspired by God.
Այրն աստուծոյ մաշտոց, որ հոգիախաղաց զօրութեամբք ի տեսականի անդ զանտեսն տեսանէր։ Որ աստուածային ծաւալմամբ, եւ հոգիախաղաց զօրութեամբ գրգեալ զհոգւոյն շարժմունս. (Յհ. կթ.։)
open-winged.
Հոլաթեւեան սերովբէն նստելով ի վերայ վիմին. (Շար.) այսպէս ընթեռնումք եւ իմանամք զգրեալն ի ձեռագիր օրինակս Հոյլաթեւեան. որ եթէ ճշդիւ պահեսցի, թերեւս ունէր նշանակել՝ կա՛մ բազմաթեւեան, այսինքն վեղթեւեան. կամ ամփոփեալ թեւովք։ Ստուգէ զբուն մեկնութիւն իրացս եւ յաջորդ բայդ։
to open or extend the wings;
to cover with the wings.
Սաւառնացեալ սերովբէն հոլաթեւէր ի վիմին. (Շ. տաղ.։)
to undress, to take off one's clothes, to bare, to strip;
to make known or evident, to reveal, to disclose.
Ի յանիւսըն ապա ածեալ, սուրբըն տանջէր, հոլանելով սուրբ աղաւնին վիրաւորէր. (Լմբ. տաղ ի սուրբն գէորգ.։)
bare-headed, unveiled, uncovered;
naked, hare, undressed;
openly, manifestly, publicly;
— առնել, cf. Հոլանեմ;
— լինել, հոլանիմ, cf. Հոլանեմ.
Հրամայեցին հոլանի առնել զնա, քանզի սքողեալ էր. (Դան. ՟Ժ՟Գ. 32։)
cf. Հոլոնեմ.
Յընթրիսն հերովդի ... յանդգնեալ եւ հոլոնեալ՝ առաջի ամենեցուն հայցէր. (յն. զպատրուակն ընկեցեալ, բացաւ գլխով)։ Զկանայս պոռնիկս հոլոնեալս (յն. անպատկառս) տեսանել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 23։ եւ Ոսկ. կող. ՟Ժ՟Բ։)
Ժղորեալ հոլոնեալ էին արքն եւ կանայքն, իբրեւ զճճիս կայտռեալ խլրտէին։ Թագաւորն պապ հոլոնեալ, եւ յարուցեալ ի գահոյիցն՝ յերկիր իջանէր. (Ճ. ՟Բ.։ եւ Մեսր. երէց.։)
to bring or gather together, to assemble, to collect.
Յընթրիսն հերովդի ... յանդգնեալ եւ հոլոնեալ՝ առաջի ամենեցուն հայցէր. (յն. զպատրուակն ընկեցեալ, բացաւ գլխով)։ Զկանայս պոռնիկս հոլոնեալս (յն. անպատկառս) տեսանել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 23։ եւ Ոսկ. կող. ՟Ժ՟Բ։)
Ժղորեալ հոլոնեալ էին արքն եւ կանայքն, իբրեւ զճճիս կայտռեալ խլրտէին։ Թագաւորն պապ հոլոնեալ, եւ յարուցեալ ի գահոյիցն՝ յերկիր իջանէր. (Ճ. ՟Բ.։ եւ Մեսր. երէց.։)
to roll, to turn;
to move, to change;
to decline.
Անկեալ յերկիր՝ հոլովէր այսր եւ անդր. (Փարպ.։)
Ընդ այս շաւիղ հոլովեցաք։ Ի ճգնութիւն մարմնոյն ուրախ զկենացս հոլովի ընթացս։ Անիւ շրջանի ժամանակացս հոլովեալ էր։ Հոլովեալն ի վերայ ժամանակք եղանակաց տարւոյն. (Լմբ. ատ. Լմբ. սղ. Լմբ. պտրգ.։)
rolling, rotation, whirling;
movement, turn, vicissitude;
declension.
Զորոց գիտէր հոլովումն ի վատթար կողմն. (Փարպ.։)
to be condensed, to grow thick;
to fill, to be filled.
Զլերինս պարարտարօտս, զհոծեալս էրէովքն. (Փարպ.։)
Հոզեալ (կամ հողեալ) բանիւք իմովք , թերեւս գրելի էր, հոծեալ։
burial-tax;
land-tax.
Դրամ տուեալ քահանայից վասն (օրհնութեան) հողոյ գերեզմանաց, որպէս եւ տէրութեան ի գն տեղւոյ շիրմաց.
land-holder.
Որ ունի զհող ինչ սեպհական. տէր գետնոյ. հողին տէրը.
earthen;
terrestrial, earthly.
Առ ի չհպարտանալոյ հողեղինին՝ որ ի հողոյ եղեւ, եւ ի հող դառնալոց էր. (Եզնիկ.։)
weather-driven;
whirled about by the wind.
Եւ անտի ապա իբրեւ հողմավար փոթորկեալ յանկարծակի դիմէր գայր. (Յհ. կթ.։)
celandine, swallow-wort.
χελιδώνιον chelidonia, mamiran. Անուն խոտոյ, որ լինի գեղ աչաց. յն. խէլիտօնիօն. իբրու ծիծառնական. յորմէ թ. գըռլանղըճ օթու, զէրդէլէօփ, մամիրան։ (Բժշկարան.։)
like the wind.
Զանբաւութիւն ջուրցն հեղեղաց հողմօրէն շնչմամբ վերստին ցամաքեցուցանէր. (Վահր. երրդ.։)
lover.
Որ հոմանի էր պոռնկին. (Ճ. ՟Ա.։)
Սատանայ քաջալերէր մխիթարէր զհոմանիս իւր զդեւս. (Եպիփ. ծն.։)
cf. Հոմերոսեան.
Թախանձանօք աղօթասէր՝ հոմերական տաղիւ չափէր. (Լմբ. ի շնորհ.։)
to resemble Homer;
to become a clever poet.
Պատերազմ եղեալ ընդ զմիւռնացիսն կողոփանեացն, պատանի գոլով հոմերոս՝ ասէ ցզմիւռնացիսն, ես կամիմ ձեզ հոմերանալ. այսինքն զհանդերձելոցն (յաղթութեանց) գուշակել ձեզ. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։ (ուր երկդիմի բառն յն. թերեւս թարգմանելի էր, ես կամիմ ուղեկից ձեզ լինել։))
grand, magnificent, superb, splendid;
great, excellent, eminent;
— քաղաք, topping, most eminent city;
— այր, a great man;
— իշխան, illustrious prince;
— բժիշկ, celebrated doctor.
Հոյակապ էր ի կախարդութեանն (կիպրիանոս). (Ճ. ՟Ա.։)
Անուանեալ հոյակապ լինէր այն ինչ՝ որ գործեալ լինէր անդ. (Եւս. պտմ. ՟Է. 16։)
dinner, noon-day meal;
repast, entertainment, feast;
—ոյ ժամ, the three canonical hours, Third, Sixth and Ninth;
cf. Ճաշաժամ;
սպասք, սեղան, զանգակ —ոյ, dinner-service, dinner-table, dinner-bell;
— անպաճոյճ;
frugal meal or table;
— գործել, to get dinner ready;
— առնել, to give a dinner;
— մեծ գործել, to give a grand dinner-party;
պատրաստ է —ն, dinner is on the table;
—ք զ—ս մղեն եւ ընթրիք զընթրեօք անցանեն, dinners follow dinners and suppers follow hard on suppers;
cf. Ժամ.
ՃԱՇՈՅ ԺԱՄ. որ եւ ՃԱՇԱԺԱՄ. ὦρα ἁρίστου hora prandii. Ժամանակ ճաշելոյ, որպէս երրորդ եւ վեցերորդ ժամ տուընջեան. ուստի եւ Ժամերգութիւնն որ յայնմ պահու՝ զնոյն անուն կրէ. որպէս եւ գիրքն ընթերցուածոց պատարագի՝ որ առ նախնեօք Տօնամակ կոչէր, առ մեօք Ճաշոց ասի.
dinner-giving;
invited, asked to dinner, guest.
ἁριστοποιούμενος . Որ ճաշ առնէ. կոչնատէր, եւ կոչնական. ճաշօղ.
"degustation;
cf. Ճաշակելիք."
Ունէր եւ զճաշակաւորութիւն. այլ միայն զհարկաւորաց. (Եղիշ. խաչել.։)
dinner-companion or table-companion, messmate, guest.
Ոչ կամէր ամենեւին ումեք ճաշակից լինել. (Վրք. ոսկ.։)
cf. Ճաշարան.
Մտանէր ի ներքս ի ճաշարանն. (Պտմ. աղեքս.։)
cf. Ճաշարան.
Մտանէր ի ներքս ի ճաշարանն. (Պտմ. աղեքս.։)
dining-hall, dining-room;
refectory.
Մտանէր ի ներքս ի ճաշարանն. (Պտմ. աղեքս.։)
to dine, to take the noonday meal, to eat;
— արտաքս, to dine bill of fare.
Ամենայն երկիրն ճաշէր։ Մուտ ընդ իս ի տուն, եւ ճաշեա՛։ Ճաշէին ընդ նմա։ Եկա՛յք ճաշեցէ՛ք.եւ այլն։
spread, dispersed, scattered;
diffusion, extension, dilatation.
Ցրուական եւ տարած եւ ճապաղ ունէր գնացս. (Վրդն. ծն.։)
to spread, to disperse, to satter;
to divert, to entertain;
— զինչս, to squander away, to waste, to dissipate.
Սովորութիւն իսկ էր թագաւորաց մերոց փեսայութեան ... դահեկանս ճապաղել, եւ թագուհեացն մարգարիտ. (Խոր. ՟Բ. 47։)
effusion, shedding, spreading;
— արեան, blood-shed, effusion of blood, slaughter, crnage, butchery;
—իս արեան գործել, հանել արեան —իս, արեան —եօք լնուլ, to slaughter, to shed rivers of blood;
բազում արեան —իք եղեն or գործեցան ի ճակատամարտին, rivers of blood were shed in that battle;
cf. Հեղում.
Արեան ճապաղի ի մէջ հարազատաց եւ ազգականաց անկանիցի. ((գրեալ էր, ճաղպախի) Ոսկ. մ. ՟Բ. 8. յն. արեամբք ազգականաց լցցի երկիր։)
claw, talon;
lobster's or crab's claws.
Ագռաւն ճապռով տանէր զհաց երանելոյն. (Բառ. ստեփ. լեհ.։)
Իսկ ի Բժշկարանի, ճապուռն մեկնի եւ ճաղտէ. քրմանի կամ էրմանի չաման։
discourse, harangue, oration, sermon, allocution;
dissertation;
history;
treatise;
narration, recital;
— բարոյական, homily;
— խրատական, parenesis;
առ —ն, ըստ —ին, literally, to the letter;
— արկանել, to deliver an oration or harangue, to make a speech, to preach a sermon;
ի — առնուլ, to discourse, to speak, to talk;
to write;
— արկեալ խօսել, to descant, to hold forth, to converse, to talk, to discourse, to spout, to speechify;
գրել զ—ս պատմութեանց ուրուք, to write a biography.
Որ զաւազակն ի մի ճառ (այսինքն բարբառ) բանից յական թօթափել ի դրախտ անդր թօթափէր։ Հայրն անուն ճառիւքն իւրովք (այսնիքն յորջորջմամբ) տայ իմանալ զորդին. (Կոչ. ՟Բ. ՟Է։)
ray, beam, radiation;
light, splendour, brightness, brilliancy;
radius;
— տանելի, vector radius;
—ս արձակել, to irradiate, to beam, to emit rays.
Ճառագայթք հրոյ անցանէին ընդ մէջ անդամոցն յօշելոց։ Ամենայն ժողովուրդն տեսանէր զձայնն եւ զճառագայթսն. (Ծն. ՟Ժ՟Ե. 17։ Ել. ՟Ի. 18։)
Արեգակնայիցն յաղթէր ճառագայթից. (Կիւրղ. թղթ. առ կոստանդ.։ եւ Շար.։)
cf. Ճառագայթափայլ.
Զլուսասփիւռ ճառագայթաւէտ զհաւատս ծաղկեցուցանէր յեկեղեցւոջ. (Յհ. կթ.։)
to radiate, to emit rays, to shine, to blaze, to dazzle, to glitter, to sparkle, to enlighten, to scintillate.
Վասն լուսաւորելոյ տեառն աստուծոյ զաչս սրտից, եւ ճառագայթելոյ զմեզ՝ զտէր աղաչեսցուք. (Ժմ. յն.։)
irradiation, emission of rays, radiancy, radiance;
radiation.
Որ զփառացն աստուծոյ անշիջանելի լուսոյ ճառագայթումն յինքն նկարէր. (Յհ. կթ.։)