Definitions containing the research սար : 4919 Results

Վաղորդայն, ոյ, ի

See full entry →

adj. adv.

morning;
—, ի —, in the morning, early.

NBHL (1)

Եւ եղեւ երեկոյ, եւ եղեւ վաղորդայն։ Ի վաղորդայնէ մինչեւ ի վաղորդայն։ Յերեկոյս, ի վաղորդայն, եւ ի հասարակ աւուր։ Մինչեւ յերեկոյ եւ ի վաղորդայն։ Ողորմութիւն ձեր իբրեւ զամպ վաղորդայն։ Իբրեւ զցօղ վաղորդայնոյ՝ որ անացնէ.եւ այլն։


Պոյտ, պուտոյ

See full entry →

cf. Պոյտն.

NBHL (1)

Զի՞նչ հաւասար է պոյտ ընդ կատոյի. (Սիր. նոր. ՟Ժ՟Գ. 3։)


Պոռնկախառնիչ

See full entry →

s.

pander, pimp;
procuress, go-between, bawd.

NBHL (1)

Կոչեաց իշխանն զկին մի (կամ զոմն մի) պոռնկնխառնիչ, որ է կաւատ։ Եմուտ պոռնկնխառնիչն ի տուն, եւ տեսանէ զերիտասարդն մեռեալ. (Հ=Յ. եւ Տէր Իսրայէլ. յուլ. ՟Թ.։)


Պոռնկոց

See full entry →

cf. Պոռնկանոց.


Պորտ, ոյ

See full entry →

s. adv.

navel, umbilicus;
belly;
middle, centre;
— երկրի, mount, mountain;
— կամարաց, key-stone of an arch;
— ի վեր, —յորսայս, supinely, with one's face upward;
—ոյ ծառայ, slave to one's belly, gourmand, *greedy-gut.

NBHL (1)

Բեկաւ խորտակեցաւ փշրեցաւ թշնամին (բանսարկու), յորժամ ետես զանօթն իւր, զի ի պորտ եւ յորովայն իւր սողէր. (Եփր. ծն.։)


Պուղեմ, եցի

See full entry →

va.

to push, to repulse, to remove, to disperse, to scatter about.

NBHL (1)

Անդէն եւ անդ մրրկեալ ընդ միմեանս՝ պողէր պղտորէր, եւ առհասարակ ընդ ամենայն կողմանս ի փախուստ դարձուցանէր, ա՛յլ ձ. լոկ, պողէր. ա՛յլ ձ. լոկ, պղտորէր. իսկ յն. ի փախուստ աճպարեցին՝ այլ այլուր բերեալ։


Պչրանք, նաց

See full entry →

s.

affectation, studied elegance, finery;
primness, prim ways, smirking, mincing air, simpering, alluring manners, enticing looks or ways, coquetry;
prudery, prudishness;
peevish temper, disdainful airs, grimaces;
cf. Ընդվայրայօն;
ընդ —նս գալ, cf. Պչրեմ, cf. Պչրիմ.


Պռիմիկուռ

See full entry →

s.

primicerius, dean.

NBHL (1)

ՊՌԻՄԻԿՈՒՌ կամ ՊՌԻՄԻԿԵՌ, կամ ՊՌԻՄԻԿԻՒՌՈՍ. Բառ լտ. եւ յն. primicerius πρωτοκήριος . որպէս թէ նախամոմ, նախակեռոն. Անուն նախագահութեան ի մէջ աւագ որերոյ, որպէս նախկին նշանակեալն ի ցուցակի. կամ առաջին ատենադպիր։ ՃՃ. եւ Հ. վրք. սարգսի եւ բագոսի.։


Պսակ, աց

See full entry →

s.

crown, diadem;
crown, prize, premium, reward;
circle, coping, top, crowning, brim, frame, edge, cornice, parapet, battlement;
coronation, achievement, accomplishment;
nuptials, espousals, marriage, nuptial blessing;
— դպրաց, tonsure, shaven crown;
— ծաղկեայ, wreath, garland, chaplet;
— ի փշոյ, crown of thorns;
սրբոց, halo, gory, nimbus;
— կուսին, chaplet, beads, string of beads;
— արեգական, halo around the sun;
— տարւոյ, the course of the year;
— պարծանաց, փառաց, crown of honour, of glory;
հիւսել —, to weave a garland or chaplet;
— դնել ումեք, to marry.

NBHL (1)

Մի՛ ոք ի ձէնջ գաղտ պսակ դիցէ ումք ... հասարակաց տեսւոթեամբ յայտնի դիցի պսակն. (Շ. ընդհանր.։)


Պսակադիր, դրաց

See full entry →

adj.

crowning;
marrying.


Պսակակից

See full entry →

adj. s.

crowned with another;
sharer in the crown, in empire.


Պտղածնութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Պտղաբերութիւն.


Պտուտկեմ, եցի

See full entry →

va. vn.

cf. Պտուտեմ;
to screw, to screw down or on;
to feel giddy, dizzy, to have a swimming in the head.

NBHL (1)

Ոմանք յառաջ քան զփորձն՝ միայն ի սպառնալեացն սարսէին. ոմանք մերձ եղեալ ի չարիսն՝ պտուտկեցին. (Բրս. ՟խ. մկ.։)


Պրակագեղ

See full entry →

adj.

wooded, planted with trees, bushy, leafy.

NBHL (1)

Պարարտութիւնք դաշտաց՝ տնկարար է եւ ծաղկածին, եւ բոյսարձակ պրակագեղ եւ ցորենաբեր. (Վրդն. երգ.։)


Պրակսաւթոյք

See full entry →

s.

apocryphal books on the Apostles.


Ջալհանք, անց

See full entry →

s.

heathen feasts.

NBHL (1)

Ջալհանց տօնից տարեկանաց հեթանոսաց չհաւասարել. (Եւագր. ՟Ծ՟Ը։ Աստի առեալ է թերեւս եւ գրութիւնն Հին բռ.)


Ջախջախեմ, եցի

See full entry →

va.

to crush or breakup totally, to pound, to triturate.

NBHL (1)

Ջախջախեցաւ գլուխ վիշապին։ Ի շրջել անուոյն՝ առ հասարակ ջախջախէին ոսկերք նորա. (Ճ. ՟Գ.։)


Ջահընկալ, աց

See full entry →

adj. s.

flambeau carrying;
acolyte.

NBHL (1)

ՋԱՀԸՆԿԱԼ. գ. ἁκόλουθος acolythus. Պաշտոնեայ եկեղեցւոյ՝ լուցիչ ճրագաց, եւ բարձեալ ունօղ զմոմեղէն ի ժամուն. ռմկ. ակօլիտ. յն. ագօ՛լլութօս. այսինքն հետեւակ՝ իբր արբանեակ սարկաւագաց։


Ջամբռ

See full entry →

s.

chamber.

NBHL (1)

Հաւասարն այսմ թղթոյ եդաք ի ջամբռն արքունի. (Թղթ. դաշ.։)


Ջերին

See full entry →

adj.

warm, hot;
serene, calm, mild.


Ջերմախառն

See full entry →

adj.

hot.

NBHL (1)

Ընդ քիթն եւ ընդ բերանն առ հասարակ գոլորշի ջերմախառն ելանէր. (Եղիշ. ՟Բ։)


Ջերմահոտ

See full entry →

adj.

warm.

NBHL (1)

Հաւասարելով զլեռնայինն եւ զջերմահոտն ի բարեխառն։ (Խոր. ՟Բ. 6.)


Ջերմին

See full entry →

adj.

rather warm, hot;
fiery.


Ջնար, աց

See full entry →

s.

cithern, harp, lyre.

NBHL (1)

Օրհնեցէ՛ք զտէր սաղմոսարանաւ եւ ջնարաւ. (Սեբեր. ՟Է։)


Ջնջեմ, եցի

See full entry →

va.

to clean, to dust, to purge, to wipe;
to efface, to scratch out, to erase, to cancel, to expunge;
to abolish, to annul;
to destroy, to undo, to suppress;
to extirpate, to exterminate;
— զգաչինս, to cancel, to annul, to make void a contract.


Ջոլորեմ, եցի

See full entry →

va.

to assemble troops, to muster, to gather in crowds, to call together.


Ջոկ, ոց, ից

See full entry →

s.

cf. Ջոլիր;
split hair;
— առ —, cf. Ջոլրաբար;
—ս առնել, to make a distinction or difference;
to sow division.

NBHL (1)

Որով կուսից ջոկըն խմբեալ, ի կուսարանըն սուրբ բերեալ. (Տաղ.։)


Յետին, տնոց

See full entry →

adj.

last, furthest, ulterior, posterior;
lowest, meanest;
extreme, utmost, greatest, utter, uttermost;
—ք, posterity;
— օր, the day of judgment, doomsday;
— չքաւորութիւն, utter misery, extreme poverty;
— կարօտութիւն, extreme need;
— կողմն, cf. Յետակողմն.


Յիմարեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to drive mad, to distract, to dement;
to infatuate, to charm, to bewitch, to fascinate, to bewilder;
to intoxicate.

NBHL (1)

Յիմարեցուցանել զխորհուրդս իմաստնոց, կամ բազմանիւթաց, կամ զդատաւորս երկրի, կամ զիմաստութիւն աշխարհիս։ Յիմարեցուսցէ զորդիս ջուրց։ Յիմարեցոյց զնա յեզաբէլ կին իւր։ Յիմարեցուցանէ զմիտս երիտասարդաց.եւ այլն։


Յիշումն, ման

See full entry →

s.

mention, commemoration, memory, remembrance.


Յիսնապետ, աց

See full entry →

s.

captain of fifty.

NBHL (1)

πεντηκόνταρχος quinquagenarius princeps, qui quinquaginta militibus praeest. Պետ եւ գլուխ յիսուն արանց, կամ զինուորաց. իտսուն մարդու վրակեցու. ... եբր. սար խամիլիմ.


Յղացութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Յղութիւն.


Յղացումն, ման

See full entry →

s.

cf. Յղութիւն.


Յղկեմ, եցի

See full entry →

va. fig.

to rough-hew, to roughen down, to smooth, to plane, to polish;
to burnish, to gloss;
to polish.


Յոբելիկ

See full entry →

s.

obelisk.

NBHL (1)

Յորում եւ զյոբելիկսն ետես, որք մինչեւ ցայժմ կան ի սարապեան տաճարին։ Հարցանէր, թէ զի՞նչ են յոբելիքս (կամ յոբելիքն). (Պտմ. աղեքս.։)


Յոգնախումբ

See full entry →

adj.

assembled in great multitudes or flocks, very numerous.


Յոգնայարդար

See full entry →

adj.

well prepared, put in order, adjusted, dressed or adorned.


Յոգնատեսակ

See full entry →

adj.

protean, of many forms or shapes, divers, varied, multiple.


Յոլովագոյն

See full entry →

adj. adv.

more;
much more, in greater number;
often, very frequently, generally.


Յոլովակի

See full entry →

adv. adj.

often, frequently, many times;
much, more.

NBHL (1)

Հաւասար հաւասարի յոլովակի հնազանդի տնօրինաբար. (Կիւրղ. գանձ.։)


Յոլովացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

cf. Յոլովեմ.


Յոլովեմ, եցի

See full entry →

va. vn.

to cause to abound or increase, to augment, to multiply;
cf. Յոլովանամ.


Յոլովութիւն, ութեան

See full entry →

s.

great number or quantity, multitude, abundance;
plurality, multiplicity.


Յողամ, ացայ

See full entry →

vn.

to lie down negligently, to throw oneself down heedlessly, to sleep, to stretch oneself down, to repose;
to observe, to watch, to spy, to be on the watch for, to waylay, to lie in wait for, to lay snares or ambushes.

NBHL (1)

Չէ՛ պարտ վայրապար յողալ եւ պշնուլ աւելի։ Ընդ օտար գեղ կնոջ պշուցեալ յողայցես։ Արծաթասէրն իբրեւ զդժոխս՝ զբոլորս կլանէ, հասարակաց թշնամի է, սահեալ յողայ զամենայն ազգաւ մարդկան։ Քանդակս ի նկար կօշկացն հանդերձեալ յողայցէ։ Անմտաց եւ իգացեալ ոգւոյ են իրքն. յողալեաց եւ զրաջանից. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 17։ ՟Բ. 3. 24։)


Յոռանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to become wicked or contemptible, to grow or get worse and worse, to be deteriorated;
to debase, demean, degrade or disgrace oneself, to degenerate, to fall away.

NBHL (1)

Կամ χυδαῖος γίνομαι abundans sum, ut vulgaris et vilis. Հասարակ ինչ գրիլ առ շատութեան.


Յոռի, ռւոյ, ռեաց

See full entry →

adj.

wicked, bad, defective, paltry, wretched, low, vile, sorry;
unseemly, detestable.


Յորդախաղաց

See full entry →

cf. Յորդագնաց.


Յորդեմ, եցի

See full entry →

va. vn.

to cause to abound or flow in abundance, to deluge with, to pour out abundantly;
to augment, to increase;
to be full of, to abound, to superabound, to stream or flow copiously;
to overflow, to run over;
to flood;
to be gorged with, to swim in abundance;
— զափամբք, to overflow, to rise above the banks.


Յորդորամիտ

See full entry →

adj.

full of ardour, eager, desirous, ardent, prompt, ready;
— առնել, to exhort, to persuade;
— լինել, to be eager, desirous.


Յորդորեցուցիչ, չի, չաց

See full entry →

adj.

cf. Յորդորիչ.