great variety, diversity.
Զի մի՛ ոք բազմազանութեամբ ընդ իմանալւոյն խառնեսցի. (Նիւս. կազմ.։)
tbat is adorned magnificently;
that has many ornaments.
Շինեցաւ նարեկ յըռշտունեաց գաւառին՝ նոյն կարգադրութեամբ, բազմազան, պաշտօնապայծառ երգեզողօք, եւ գրական գիտողօք. (Ասող. ՟Գ. 6։)
long since, old, ancient, antique.
Համբերել կապանաց եւ բանդից վասն երկնաւոր յուսոյն՝ բազմաժամանակ տեւողութեամբ. (Փարպ.։)
surgy, billowy, tempestuous, agitated.
Որ աստուածային սիրովն ամրացեալ իցէ, բազմալեաց կենցաղոյս վերագոյն է. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Դ.) տպ. բազմալեայ։
damp weather;
wet, rainy weather.
Խանգարումն օդոյն լեալ վասն անբաւ խոնաւայուզիցն. (Շիր.։)
to grow wet, to become damp or moist.
Յամարայնի քրտնելով եւ խոնաւանալով արտաքոյ՝ հովութիւն շնորհէ ընտանի մարմնոյն. (Պղատ. տիմ.։)
humidity, damp, moisture, wet;
humour, radical moisture.
Ընդ ծագել արեգական՝ օդոյն զխոնաւութիւնջուրց առեալ. (Եզնիկ.։)
Պտուղն քարշելով զխոնաւութիւնն՝ ծառոյն միջնորդութեամբ. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
cf. Խոնջութիւն.
Որչափ ջան եդեալ ոչ խոնջանս վարկանել սակս առփելոյն. (Մագ. ՟Է։)
to be tired, weary, fatigued.
Խոնջեալ եւ տուայտեալ։ Զօրն ողջոյն խոնճիցի ի գործն. (Սարգ. յկ. ՟Ժ. եւ Սարգ. ՟բ. յհ. ՟Բ։)
fatigue, lassitude, weariness.
Եւ ոչ զգործոյն ունի խոնջութիւն. (Յհ. իմ. ատ.։)
Եւ ոչ զգործոյն ունի խոնջութիւն (յն. յաշխատասիրութիւն) սովոր է ծնանել. (Ոսկ. եփես. ՟Բ։ Բրս. յուդիտ.։)
cf. Խոնջութիւն.
Եւ ոչ զգործոյն ունի խոնջութիւն. (Յհ. իմ. ատ.։)
Եւ ոչ զգործոյն ունի խոնջութիւն (յն. յաշխատասիրութիւն) սովոր է ծնանել. (Ոսկ. եփես. ՟Բ։ Բրս. յուդիտ.։)
noise, murmur.
Ամենեքին զլռութիւն սիրելով՝ ցայնքան ոչ հանէին խոշիւն առ՝ զնոցա գալոյն՝ մտեալ ի մեծ ամուրն ամրաանայ. (Լաստ. ՟Ժ՟Ը։)
to grow up;
to become stout or bulky;
to grow rude or rough.
Ծուլութեամբ պարարեալ կենդանւոյն գրեթէ յայլմէ յափշտակիլ կենդանւոյ, յայնցանէ որ խոշորացեալ իցեն. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
coarseness, rudeness, want of politeness;
bigness.
Զզօրութիւն հրոյնշիջուցեր, զխոշորութիւն կայծականց ի կակղութիւն վարդի փոխեցար. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)
obstacle, opposition;
embarrassment, inconvenience, difficulty, hitch, hinderance, clog;
the spines of the hedgehog;
— խափանարար, great obstacle, impossibility;
ահա — անկոխելի, there is an insurmountable difficulty;
— եւ խութ լինել, to hinder, to clog, to embarrass, to prevent, to be a bar to;
տապալել զամենայն զխոչ եւ զխութ, to surmount the greatest obstacles;
cf. Խութ.
Ոզնին՝ յորժամ ողկոյզն ելանէ այգւոյն. արկանէզպտուղն ի խոնարհ, եւ ինքն թաւալի ի վերոյ, եւ կառչին պտուղքն ի խոչսն, եւ առեալ տանի ի խոչս՝ ձագուցն. (Եպիփ. բարոյ.։)
cf. Խոռ.
ԽՈՌ կամ ԽՈՌՆ. χαμαιπιτύς humilis pinus. Խոտ նման տերեւոց սարոյ ծառոյն (յն. խամէբիդի՛ս, իբրու գետնասարոյ։) Գաղիան.։
promise
Գրել զպատասխանի թղթոյն, եւ զխոստաբանութիւն՝ զթադէոս առաքել. (Արծր. ՟Ա. 9։)
to promise, to engage, to pledge ones word;
to vow;
to protest;
to offer, to proffer;
to propose.
ὐπισχνέομαι promitto, polliceor ἑπαγγέλλω, -ομαι promitto եւ denuncio եւ ὀμολογέω confiteor. Խոստ կամ խոստումն կամ խօսք տալ. յանձն առնուլ կատարել եւ առնել ինչ մի. ուխտել. յոյս կամ աւետիս իմն տալ. եւ Խոստովան լինել. ... իսկ յն. էբանղե՛լլօ է նաեւ աւետարանել. ուստի աւետիս եւ խոստումն ստէպ զնոյն ցուցանեն ըստ գրոց.
Առ դիտմունս խոստացելոյն վայելս. (Նար. ՟Ե. ՟Զ։)
cf. Խոստովանիմ.
Ոչ քան զընչիցդ այլ ին ահա լեալ խոստովանի պատճառք կենդանութեանս մերոյ։ Այսքանեօք մոլեկան ախտիւք խոստովանեցաւ կատաղութիւն։ Խոստովանեցի յամենեցունց զօրաւորագոյն բնութիւն։ Այսմ նհա քաջայայտ խոստովանեցելոյիրագործութեան. (Պիտ.։)
Մեղք՝ որ խոստովանին, նուազագոյն լինին. եւ որ ոչ խոստովանին եւս քանզեւս թանձրանան. (Ոսկ. եբր. ՟Լ՟Ա. եւ այլն։)
Լաւագոյն է ո ուխտեալն քեզ, եւ ոչ խոստովանել ինչ գործել. (Ածաբ. ժղ.։)
promise, engagement, obligation;
word, word of honour, good faith;
offer, tender;
protestation, declaration;
profession;
— տալ, to give one's word, to promise;
պահել զ—, կալ ի խոստման, to keep one's word or promise;
չպատել զ—, չկալ ի խոստմանն, to break one's promise, to fail to keep one's word;
մեծամեծ խոստմունս առնել, to promise mountains of gold, wonders;
սնոտի խոստմունք, vain or empty promises, fair words only;
սնոտի խոստմամբք պարարել, to nourish with vain promises
Որ թուին թէ զնոյն ընտանութիւն ունիցի, եւ զնոյն խոստումն աստուած պաշտութեան. (Սեբեր. ՟Գ։)
Անկարելի էր ումեք զչար աղանդոյն գործօնեալսն ի խոստումն ածեալ։ Խորհեցաւ ածել իխոստումն բազում գանիւք. (Կաղանկտ.։)
to despise, to contemn, to scorn, to slight, to disdain;
to undervalue, to depreciate.
Բնաւ ամենեւիմբ խոտէ բանն (գրոց՝) զիմն եւ զքոյն յեղբայրութեանն ասել (այս ինքն ասիլ). (Բրս. հց.։)
to turn aside, to mislead, to lead astray;
to divert, to distract;
to twist, to contort, to bend, to make awry;
to lead astray, to cause to err, to delude, to unsettle.
Խոտորէիք զսիրտ արդարոյն անիրաւութեամբ. (Եզեկ. ՟ժգ. 22։)
cf. Խոտորեմ.
Խոտորէիք զսիրտ արդարոյն անիրաւութեամբ. (Եզեկ. ՟ժգ. 22։)
prudence, shrewdness, sagacity;
craft, cunning.
Ասէ զխորտակումն նոցա խորագիտութեան, թէ փորեցին առաջի իմ խորխորատ, եւ անկան ինքեանք ի նոյն. (Լծ. կոչ.։)
sunken-eyed.
Ոյր աչք են ի խորս կամ խորագոյն.
pavilion, tent;
vault of heaven;
altar;
residence, habitation, dwelling;
chessboard, back-gammon board;
— վկայութեան, the Tabernacle;
— արքունի, royal palace, court;
աւագ —, high altar;
*գոգնոց —ի, frontal;
table.
ԽՈՐԱՆ. Նմանութեամբ մարմինն կոչի խորան հոգւոյ մարդոյն, կամ մարդն որպէս բնակարան նստուծոյ. (Նար. ՟ժթ. ՟լե. ՟կե. ՟Ղ՟Գ։)
to become hollow or deep;
to dive into, to go to the bottom of.
Խորանալն արմատոյն իջուրս։ Ամենայն սերմանց պարտ էնախ խորանալ, եւ ծածկիլ. (Նչ. եզեկ.։ Երզն. քեր.։)
Որ գերագոյն յագին ի մէջ խորացելոյ փայտին. (Անյաղթ բարձր.։)
sunk deeply, deep;
abyss, gulf, pit;
— աչք, sunken eyes;
— առնել, to submerge, to sink to the bottom, to plunge into, to immerse;
— լինել, to dive to the bottom, to sink;
— ի ցաւս, sunk in grief;
— ի թախիծս մտաց, plunged in remorse;
to founder.
Դադարէր յեզր խորասոյզ գետոյն. (Կաղանկտ.։)
cavity, hollow, cave, cavern, excavation;
—ս հատանել, to excavate, to hollow.
ԽՈՐԱՓԻՏ. ա. Խորին, խորագոյն.
scrutinizing, investigating;
profound, sublime, past finding out.
Խորագոյն քննօղ. խորամուխ յիմաստս.
crane.
Խորդոյն իմանալ յառաջագոյն զձմերունս կարեւորս, եւ վաղ ի մարմանդ տեղիս փութալոյ. (Եզնիկ.։)
to hollow, to excavate;
to fathom;
to withhold, to retain;
to purloin, to steal, to rob, to embezzle;
to peculate.
Զականսն բերեալ, եւ զծանրագոյնսն ի նացունց խորէր. (Մագ. ՟Ժ՟Է։)
step-son, step-daughter;
bastard, natural, illegitimate;
degenerate, spurious, false;
alien, foreign;
crane.
որդի առ մայր, կամ խորթ առ մօրու։ Զկնոջ իւրոյ դուստր։ Որ է որդւոյն խորթ, կամզխորթունդուստր։ առ իւր խորթուն թոռնիայն. (Նախ. ղեւտ.։)
Որպէս յոռեգոյնք կանանցն, որք զխորթսնառաջի արկանեն։ Դիմեցին այժմ հարազատաբար խորթք շուրջ զմեօք. (Բրս. թղթ.։)
Հարազատացն եւ խորթիցն ըստ նիւթոյն. (Երզն. քեր.։)
profouud, impenetrable, inscrutable;
penetrating, profound.
Սրբոյն աբբայ եփրեմի խորին (կամ խուրին, կամ խորն) ասորւոյ. (ՃՃ.։ Յայսմաւ.։ Տօնաց. եւ այլն։)
deep, high;
impenetrable, ahstruse, obscure, hidden, difficult to understand;
— ականողիք, sunken eyes.
βαθύς profundus. Նոյն ընդ խոր. խորունկ. տէրին.
gulf, abyss, chasm, pit.
Թագեաւ ժողովուրդն ի վէմս եւ ի խորխորատս։ Արարից զնա խորխորատ տղմոյ ի կորուստ։ Երկոքին ի խորխորատ անկանին կամ անկանիցին։ Անկանից (ոչխարն) ի խորխորատ։ Իջուց զքեզ առ իջեալսն ի խորխորատ։ Տուաւ գերեզման նորա ի խորս խորխորատին։ Փորեցից խորխորատ։ Փորեցին առաջի իմ խորխորատ մեղաւորի։ Ի նոյն անկանցի ի խորխորատ զոր եւ գործեաց։ որ փորէ խորխորատ ընկերի իւրում, ինքն լցցէ զնա.եւ այլն։
to think, to meditate, to consider, to cogitate, to study;
to reason, to reflect;
to suppose, to judge, to imagine, to fancy;
to bring to memory, to call to mind, to recollect;
— ընդ միմեանս, to consult, to advise together, to deliberate, to concert;
— ի սնոտիս, to meditate on trifles;
ի խորհելն անգամ սոսկամ, the mere thought of it makes me shudder;
յայն խորհէր հանապազ, he thought of nothing else.
Յարդ խորհեա՛ց, եւ ի դոյն կանխեսջի՛ր. (՟Ա. Տիմ. ՟Դ. 15։)
thought;
design, intention, resolution;
imagination, fancy, inspiration;
sentiment, disposition;
idea, fantasy, revery;
advice, counsel;
deliberation, consultation;
secret;
mystery;
symbol;
sacrament;
designedly, intentionally, on purpose, purposely;
փրկական —, the Holy Sacrament;
տուն, տաճար խորհդոյ, council-hall;
խորհրդեան դպիր, secretary;
— չար, pernicious advice;
— առնել՝ ի մէջ առնուլ՝ ունել, to consult, to determine, to decide on, to resolve on;
to deliberate, to confer together, to take counsel, to advise with;
— տալ, to counsel, to give advice, to advise;
— հարցանել, to ask advice, to consult, to take counsel;
ի մի — միաբանել, to think together, to deliberate unanimously;
շրջել ի խոհրդոց, to change or alter one's mind;
շրջել զոք ի խորհրդոց, to dissuade from, to advise against;
— ի մտի եդի գիտել, I had conceived the idea of knowing;
— արարի ընդ միտս իմ, I deliberated with myself;
— կալաւ, he conceived the idea to;
զյանդուգն զայն խորհեցաւ —, he formed the hardy design to;
մինչդեռ յայսմ խորհրդի էր, in the midst of these thoughts, while thus deliberating.
Խորհուրդ յամենայն մարդոյ խնդրեսցես։ Խօսեցաւ ընդ նոսա ըստ խորհրդեան մանկաւոյն։ Հաստատեցաւ բանս այս ի խորհրդի անդ։ Ապախտ առնէիք զխորհուրդս իմ։ Ոչ կամէին անսալ խորհրդոց իմոց, եւ այլն։ Ոմն ի միջոյ խորհրդեանն յոտն կացեալ. (Ագաթ.։)
Պատմէր զբանս խորհրդոյն հողոփեռնեայ։ Զբանսն զոր խօսեցաւ աքիովր ի խորհրդեան սենեկի քում. եւ այլն։ տուն կամ տաճար խորհրդոց. (՟Ա. Մակ. ՟Ը. 15. 19։)
Տան զերկուց բնութեանց կոչումն քրիստոսի՝ ո այլ ինչ խորհրդով, բայց զի աստուած զնոյն ւ մարդ խոստովանեսցին. (Լմբ. ատ.։)
Խորհուրդ աստուծոյ է, զոր յայտնէ սրբոց իւրոց, եւ ծածուկ է ի պղծոց։ Խորհուրդ աստուծոյ է, զոր յայտնէ սրբոց իւրոց, եւ ծածուկ է ի պղծոց։ Խորհուրդ է մրմնոյեւ արեան որդւոյն աստուծոյ։ Նյս է խորհուրդն, զի ոչ ըստ տեսանելոյն, այլ՝իմանալոյնէ՝ հաւատալն. (Խոսր. պտրգ.։)
Ի խորհուրդ եւ յօրինակ մեծի խորհրդոյն՝ որ յայտնելոց էր, ոչխար եւ արջառ տպաւորէին. (Եզնիկ.։)
astute, shrewd, wary, cautious;
initiated, adept;
— առնել, to let into a secret, to initiate into a mystery;
— լինել, to be initiated.
Կիւրոս խորհրդագէտ մարդ էր եւ հնարաւոր, բայց ի յաղախնոյն մեռաւ. (Լծ. փիլ.։)
cf. Խորհրդագէտ.
Ի մովսիսէ յառաջնոյն խորհրդազգածէ եւ առաջնորդէ օրինացն քահանապետից։ Եկեալ առ ոք ի խորհրդազգածիցն. (Դիոն. եկեղ.։)
ԽՈՐՀՐԴԱԶԳԱԾ ԱՌՆԵԼ, ԼԻՆԵԼ. μυόω, μυούμαι initio, -or μυσταγωγέω sacra trado, doceo, edoceor. Ուսուցանել կամ զսրբազան խորհուրդս եւ զգաղտնիս. եւ ուսանել զնոյնս, կամ տեղեակ լինել նոցունց. (Դիոն. եկեղ. Շ. հրեշտ.։ Լմբ. պտրգ.։ Պրպմ. լ։)
to reflect, to ponder, to think, to revolve, to meditate, to consider;
to imagine, to form an idea of, to suppose;
to consult, to deliberate;
to explain, to expound, to comment upon;
to administer the sacraments;
to celebrate mass.
Սքանչացաւ րոյսն, խորհրդածելոցն՝ ուստի այն լինել։ Հրէայքն թէպէտեւ ոչ խոստովանէին զնա յայտնապէս քրիստոս գոլ, սակայն նոյնպէս խորհրդածէին զնմանէ։ Զքրիստոս՝ զոր խորհրդածէքն, այլ ոչ խոստովանիք։ Բարձրագոյնս խորհրդածէր վասն քրիստոսի սակս սքանելագործութեանն, զոր առնէր. (Կիւրղ. ղկ.։)
Նոյնգունակ խորհրդածեցան եւ նոքա կարգել զպատմութիւնս բանին. (Կիւրղ. ղկ.։)
Մնամք, մինչեւ խորհրդածեն քահանայքն զպատճառ գոհութեան։ Զխորհրդոյն զօրութիւն, որ ի ներքին վայրս սրբոյ խորանին խորհրդածի. (Լմբ. պտրգ.։)
thinker;
counsellor;
the initiated;
minister, priest.
Ընտրել զսոսա պարւոյն այնմիկ խորհրդածուս։ Խորհրդածուք, եւ այլ իշխանք. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
thought, reflection;
deliberation;
secret;
mystery;
administration of the sacraments;
celebration of mass.
Արժանաւորին խորհրդոյն (կամ խորհրդոց), եւ զկնի խորհրդածութեանն մոլեգին յանցանօք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 27։)
confident.
Ունօղ զնոյն խորհուրդ. խորհրդակից եւ գործակից. արարչակից.
mystical;
mysterious;
sacramental;
emblematical, symbolical;
rational, thinking, prudent;
adviser, counsellor;
— իմաստ, rhapsody, religious rapture.
Գիտեն զայս խորհրդականք սեղանոյն սրբութեան։ Գիտեն զայս խորհրդականք սեղանոյն սրբութեան։ Գիտեն խորհրդականք, որք խորհրդապէս յաղօթսն զխորհուրդսնկատարեն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 14։ եւ Ոսկ. հռ.։)
deliberation, council, consultation;
mystery, sacrament;
mysticalness, mysteriousness;
wisdom, prudence, wariness, cautiousness.
Ոչ մտաց ի ժամ խորհրդականութեանն, այլ գիշերոյն ձայնէ զխորհրդակիցսն. (Խոր. ՟Ա. 25։)
adviser, counsellor;
confident.
Գտի զդա խորհրդակից դալիլեացւոց աղանդոյն. (ՃՃ.։)
Քահանայից, որք ծնյրնգոյն խորհրդոյն են պաշտօնեայք, եւ աստուծոյ՝ սակս փրկութեան մարդկան խորհրդակիցք. (Լմբ. պտրգ.։)
to consult, to confer, to hold a parley or conference.
Պա՛րտ է զայնպիսիսն յամրագոյն բանտս արգելուլ, եւ զորս ընդ նոսա խորհրդակցեցան. (Մխ. դտ.։)
secret, discreet, prudent.
Որ պահէ զգաղտնիս խորհրդոյն.
missal, massbook.
Տետր կամ գիրք խորհրդոյ պատարագի. որ եւ ՊԱՏԱՐԱԳԱՄԱՏՈՅՑ ասի։ Յիշատ. նոյն գրոց։