all fire, ardent, burning.
Իսպառ հային, հրեղէն. լուսեղէն. բնաւին հուր.
cf. Սքանչելատեսիլ.
Որոյ հուրն է շատ. հրանուտ.
most majestic, — glorious, — august.
Հրաշափառ խորհուրդ, կամ տեսութիւն, կամ աստուած. (Նր։ Շար.։)
fire-breathing;
vomiting fire, volcanic;
furious, raging, ardent.
πυρπνόος ignem spirans. Որ հուր շնչէ՝ իրօք կամ նմանութեամբ.
fire-eyed.
Որոյ աչք իցեն որպէս հուր. ... մանաւանդ որպէս յատուկ անուն.
cf. Կրակապաշտ.
πυριλατρής ignis cultor, adorator. Որ պաշտէ զհուր. կրակապաշտ.
Զհուրն բորբոքէին հրապաշտքն. (Ճ. ՟Բ.։)
fire-bearing;
— նուիրանոց, censer.
Որ ինչ առնու ի մէջ իւր զհուր. որպէս բուրվառն, նուիրանոցն, ունելիքն.
to engulf in a vortex of flame;
to set fire to.
ՀՐԱՍՈՒԶԵԼ. Սուզանելն կամ ընկղմել ի մէջ հրոյ. թաղել ի հուր.
fire-lighter;
stoker, fireman;
bellows blower;
ardent, inflamed, burning.
Ծախիչ որպէս զհուր. վառօղ զհուր.
Հրավառ բնութիւնն պատեալ զդալար սաղարթիւք մորենւոյն։ Հրավառ բնութիւն (հուրն աստուած) զկոյսն չ բոցակիզեաց. (Լծ. կոչ.։ եւ Տօնակ.։)
steel, tinder, match, etc.
Գործիք վառելոյ զհուր. հրահանք.
to light, to inflame.
Հրով կամ իբրեւ զհուր վառել.
bonfire.
Վառելն զհուր. կրակ վառելը.
emitting flames;
shining, sparkling, glittering;
— աչք, fire-flashing eyes;
—ք, fire-works.
(գրի եւ Հրացայթ) Որ ցայտէ յիւրմէ զհուր, կամ կայծակունս արձակէ. կրակ ցաթկեցնօղ.
shower of fire;
volley of musketry, discharge of fire arms;
report, detonation;
thunder-bolt.
Ցանումն հրոյ. հուր ցանեալ. կրակ թափելը.
to inflame, to set on fire, to burn;
to make red hot, to ignite.
Ի հուր փոխարկել. շանթացուցանել. կրակ դարձընել.
to invite, to desire, to invite to a feast or assembly;
to convoke, to convene;
յառաջագոյն —, to predestine;
— ի ճաշ, to ask or invite to dinner.
Հրաւիրեցան յանշէջ հուրն գեհենին. (Յճխ. ՟Ժ՟Բ։)
to become an angel, to live angelically, to lead an angelic life.
Հրեշտականամ յերեսս, եւ ի խորհուրդս դիւանամ. (Նար. ՟Հ՟Ա։)
jew, hebrew, israelite;
—ք, the Jews;
թաղ հրէից, jewry, jew's ward, quarter in a town.
ՀՐԷԱՅ ἱουδαῖος judaeus. ըստ եբր. եէհուտի. այսինքն Յուդայեան. վր. եւս՝ հուրիա, եւ հուրիաստանէլի. գրի եւ յուղղականն ՀՐԵԱՅ, որպէս եւ հնչի ռմկ.։ Ազգն յուդայի երբեմն ի սահմանս երուսաղէմի. այլ յետոյ ամենայն եբրայեցիք կոչեցան հրէայ՝ որպէս յուդայեան. տե՛ս բռ. յտկ. ան. իպրանի, ըպրան, ըմրան . մանաւանդ եահուտի, ջըֆուտ. Ձայնդ հրէայ՝ իբր հեբրա՛յ. ըստ յն. է՝ էվրէ՛օս, եւ լտ. հէպրէ՛ուս. այսինքն եբրայեցի. այլ ի թարգմանութիւնս հրէայ դնի ի մեզ անդ միայն՝ ուր ըստ այլոց է եուտէ՛ոս, այսինքն յուդայեան.
Judea.
ἱουδαῖα judaea. վր. հուրիաստանի. Երկիր Յուդայ ի պաղեստին. եահուտիստան. տե՛ս բռ. յտկ. ան։
fire-hurling, thunder-striking, fulminating;
— բարկութիւն, thunder.
πυροβόλος ignes jaculans. Ընկեցօղ զհուր. հրացան. շանթառաք.
fire-brand, incendiary, burner;
linstock;
—ք, conflagration, fire;
— նաւ, fire-ship;
— առնել, to set on fire, to set flames to;
— լինել, to be burnt, destroyed by burning.
sinistrously, unfavourably, awkwardly, untowardly, perversely unluckily, unfortunately;
cf. Ձախողակ;
— բարեպաշտութիւն, mistaken piety;
— պատկառանք, bashfulness, sheepishness;
առ — ամօթոյ, from mere shamefacedness.
Ձախողակի իմացմունք, կամ ընտրութիւնք եւ կարծիք, խորհուրդք. (Արծր. ՟Ա. 1։ Սարկ. հանգ.։ Տօնակ.։)
enterprise, undertaking;
subscription, signature;
argument, reasoning.
Խորհուրդ կրկին ձեռնարկ վերստին. (Նար. գանձ խչ.։)
Խնդրեաց ի ներսիսէ ձեռնարկ։ Տայ նմա խորհուրդ՝ առնել եպիսկոպոս, միայն թէ առցէ զնորին ձեռնարկն, զի այրեսցէ. (Կաղանկտ.։)
succour, aid, assistance;
cooperation;
means.
Բանք եւ խորհուրդք քրիստոսի հոգի են եւ կեանք՝ ձեռնտուութեամբ մարմնական նշանակաց. (Լմբ. պտրգ.։)
to cast, to smelt, to found;
to freeze, to harden by cold;
to solidify;
—եսցեն զսուսերս իւրեանց ի խոփս, they shall turn their swords into ploughshares.
Որպէս ընդունիցի ոք զարծաթ եւ զպղինձ, զերկաթ եւ զկապար ի մէջ հնոցի, փչել ի նա հուր, եւ ձուլել։ Հաւաքեցից եւ ձուլեցից զձեզ։ Եւ ձուլեսջիք ի մէջ նորա, զոր օրինակ ձուլեսցի արծաթ ի մէջ բովոյ։ Ձուլել խարիսխ պղնձի, կամ օղամանեակս ոսկիս, սիւնս. կամ զսուսերս ի խոփս. եւ այլն։
surname;
title.
Արդարութեան իմն մականուն է նոյ։ Որոց եւ մականուանս եդին այլս այլք. զհուրն հեփեստոս կոչեցին, իսկ հերա զօդ, եւ զջուր պոսիդոն, զերկիր դեմետրա. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. տեսական.։)
savoring of death, deadly, murderous, sanguinary.
Զամենայն յուզէին զարհուրեցուցիչ եւ մահահոտ աչօք. (Նիւս. մկ. բեթղ.։)
to cause to die, to put to death, to slay, to kill;
to mortify.
Այնպէս զարհուրական ունելով զդէմսն, որպէս զի մահացուցանել զտեսողսն. (Նոննոս.։)
wood, forest;
trees, grove;
cavern, den, lair.
Զարհուրեցաւ անձն նորա՝ զոր օրինակ փայտ ի մայրւոջ շարժիցի. (Աթ. ՟Ժ՟Բ։)
young woman, maiden or girl.
Մերձեցի՛ր աներկիւղ առաւել ի հուր բորբոքեալ՝ քան ի կին մանկամարդ։ Մանկամարդ աղջկան միոյ վախճանեցան ծնօղքն, եւ ինքն մնաց որբ. (Վրք. հց. ՟Զ. ՟Ժ՟Է։)
spinning;
twisting;
weaving;
turn, bend, winding;
winding, complication, intricacy, intrigue, entanglement;
— բանից, ambages, circumlocution, circuit, roundabout way;
beating about the bush, circumlocutory speech;
— մտածութեանց, caprice, whim, fancy, freak;
— ականջաց, helix, the outer margin of the ear.
Ստեղծուլ իւրեանց խորհուրդս, եւ մանուածս իմանալ մտածութեանց խոտորելոց. (Կիւրղ. գանձ.։)
babe, baby, little child;
young child, little boy, boy, lad;
youngster, stripling;
soldier, warrior;
servant, domestic;
— մատաղ, babe, infant;
— տղայ, child, little boy;
մանկունք եկեղեցւոյ, ուխտի մանկունք, clergy;
choristers;
մանկունք առագաստի, paranymphs, bridegroom's friends;
— կնամարդի, effeminate young man;
— նաւի, ship-boy, cabin boy;
— արքայի, court-page;
ինքնակալն —, the young prince;
մանկունք, my children;
— դու, young man;
— եմ ես, I am young;
—տիովք վախճանեալ, dead in youth;
cf. Ընտրան, cf. Ծեր.
Մանուկ տիովք վախճանեալ։ Գուցէ ըստ մանուկ տիոցն զարհուրեսցի. (Խոր. ՟Ա. 4։ Յհ. կթ.։)
fraudulent, malicious, sly, guileful, cunning, crafty.
Որ խորհի զնենգութիւն, կամ ունի զխորհուրդ նենգութեան.
fraudulent, cunning, wily, sly, insidious;
gloomy, sullen, saturnine;
treacherous, disloyal, perfidious, felonious;
roguish, swindling.
Շարժեա՛ տէր զկամակոր խորհուրդս նենգաւորին (սատանայի կամ գործակցի նորա). (Եղիշ. ՟Բ։)
Որ երանենն՝ խաբեն զձեզ ասէ. նենգաւոր դեւն՝ յորժամ զառաքինին այլազգ ոչ կարէ մեղկել, երանէ ի խորհուրդս՝ իբրեւ ի ծայրսառաքինութեան հասեալ, զի յամբարտաւանութիւն արկցէ. ուստի հրաժարել պիտոյ է. (Գէ. ես.։)
arrow, bolt, shaft, dart;
— օձ, dart-snake, acontias, jaculum;
— առ ի յաստուծոյ, thunder, cf. Շանթ, cf. Կայծակն;
—ս արձակել, to shoot an arrow, to discharge or let fly arrows.
Աստուծոյ զօրութիւն է աղեղն յամպս, վասն փարատելոյ զխստութիւն օդոցն. նետ կոչէ զհուրն. (Մեկն. ծն.։)
shooting, letting fly an arrow.
Աղօթք զէն են քեզ, եւ նետաձգութիւն ընդդէմ սատանայի. որ եւ սատանայի նետաձգութիւն պէսպէս խորհուրդք են. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
cf. Ներկանեմ;
տալ ի ներկել, to give out to be dyed.
Չարացուցին զկամսն, եւ բանիւք բանսարկուին ներկեցին զխորհուրդսն. (Լմբ. առակ.։)
natural disposition;
conception, thought.
Ներքին տրամադրութիւն. հաստատուն ըմբռնումն մտաց. խորհուրդ. խելամտութիւն.
internally, inwardly;
below, beneath;
inside, within, inwardly;
from beneath, from below.
Ի ներքուստ տայցէ պատասխանի։ Ի ներքուստ ի սրտէ մարդկան խորհուրդք չարութեան ելանեն։ Շինեաց զորմս տանն ի ներքուստ յեղեւնափայտից։ Բերան նորա ի ներքուստ.եւ այլն։
Խօսին անդէն ի ներքուստ ի ներքս ընդ խորհուրդսն։ Զնենգաւորագործ պիղծ խորհուրդսն ներքուստ ի ներքս հաստատեն. (Եւագր. ՟Ժ՟Բ։)
material.
to spin, to twist;
to weave, to plait;
to prepare, to form, to project, to design;
to cause, to produce, to excite;
to contrive, to machinate, to plot;
— զնենգութիւն, to weave plots or snares, to conspire, to plot, to lay snares;
դաւ —, to frame or plot a treacherous design, to hatch treason;
կործանումն —, to ruin, to cause the ruin of;
չարիս — ումեք, to meditate evil against a person, the ruin of;
— խորհուրդս չարութեան, to meditate gloomy, foul or heinous thoughts;
— անձին չարիս or զկորուստ, to contrive one's own ruin;
— նիւթ, to accumulate;
— զգործն, to undertake, to execute, to put into execution;
լրբենի սէր նորա մահ նիւթեաց նմա, his infamous passion cost him his life.
to see, to look at, to regard, to observe, to examine, to consider, to contemplate, to reflect, to ponder on;
to show or pay regard to.
Մի՛ զտեսանելիս եւեթ նկատէք հաց եւ գինի, այլ զմեծ խորհուրդն՝ որ ծածկեալն է ի մարմնաւոր աչաց տեսութենէ. (Ճշ.։)
to paint, to represent;
to portray, to depict, to paint, to describe, to give a description of;
to characterize.
Նկարագրեն բանիւ զբովանդակ խորհուրդն ի սաղմոսին՝ յարութեամբն հանդերձ. (Արշ.։)
to paint;
to represent, to figure, to form;
to depict, to describe, to write;
— ի միտս, to imagine, to fancy, to picture to oneself;
— ի գրի, to write, to describe.
առակ օրինակի նկարեցաւ անդ։ Յորում նկարեալ է խորհուրդ մարգարէից։ Ի փոքուն նկարեաց զմեծն, եւ ի մարմնականն զհոգեւորն. (Իգն.։)
cf. Նմանօրէն.
Որպէս յարդարընկալ կամացն ինքնատիրութեամբ արտազանցեաց (Ադամ), նմանունակ եւ մահընկալ, պատուհասիւ՝ բնականաւն զարհուրեցաւ երկիւղիւ. (Թէոդոր. մայրագ.։)
cf. Նմանօրէն.
Որպէս յարդարընկալ կամացն ինքնատիրութեամբ արտազանցեաց (Ադամ), նմանունակ եւ մահընկալ, պատուհասիւ՝ բնականաւն զարհուրեցաւ երկիւղիւ. (Թէոդոր. մայրագ.։)
likewise, equally;
like, same, conformable.
Որպէս յարդարընկալ կամացն ինքնատիրութեամբ արտազանցեաց (Ադամ), նմանունակ եւ մահընկալ, պատուհասիւ՝ բնականաւն զարհուրեցաւ երկիւղիւ. (Թէոդոր. մայրագ.։)
to sleep, to slumber, to lie down, to go to bed;
to repose, to rest;
to die, to expire, to depart this life;
— ընդ կնոջ, to lie with a woman;
— արտաքոյ, to lie abroad, out of doors;
— բացօթեայ, ընդ աստեղօք, to sleep in the open air, to lie under the canopy of heaven;
— աչօք բացօք, to sleep like a hare;
— ի տէր, to go to sleep in Jesus, to rest in God;
— ի հող մահու, to sleep the sleep that knows no waking;
— ընդ հարս իւր, to sleep with one's fathers.
Բազում մարմինք ննջեցելոց սրբոց յարեան։ Զննջեցեալսն ի ձեռն Յիսուսի ածցէ ընդ նմա։ Ոչ ժամանեմք ննջեցելոցն, եւ այլն։ Յաղագս ի վերայ ննջեցելոց կատարմանց։ Խորհուրդ ի վերայ սրբազանաբար ննջեցելոցն։ Աղօթս սրբազանս առնէ ի վերայ ննջեցելոյն։ Անսրբազանիցն ննջեցելոց ոչ առնէ զայս աղօթս. (Դիոն. եկեղ.։)
character, letter;
register, archives;
secretary;
cipher;
signature, paraph, flourish;
—ք, alphabet;
elements, rudiments;
—ք եգիպտականք, hieroglyphs.
Հերձին եղէգն, եւ եդին ի նմա զխորհուրդ տումարին նշանագրով. (Հ=Յ. օգոստ. ՟Գ.։)
sign, mark;
signal, indication, character, expression, proof;
symbol;
emblem;
label, ticket;
sign, miracle, prodigy;
scepter;
sign-post;
flag, colours, ensign;
— հրոյ, smoke;
flame;
փողք —աց, signal trumpet, bugle;
— դատապարտութեան, judgment, sentence, condemnation;
սուրբ —ք, Sacred Elements;
— հաւատոյ, symbol or formula of faith, Creed;
—ք ախտից, symptoms;
կանգնել յաղթութեան —, to raise a trophy, a monument of victory.
ՆՇԱՆԱԿ. σύμβολον symbolum, tessera, indicium. Խորհրդաւոր նշան, ցուցակ գաղտնեաց. խորհուրդ. քուեայ. հանգանակ.