cf. Ձեռնարկումն.
Ընկա՛լ յիսուս զպաղատանացս ձեռնարկութիւն քեզ ի հաճութիւն։ Փակեալ արտաքուստ ի ձեռնարկութեանց մերոց իմաստից։ Զի զձեռնարկութիւն իմ ընդդիմութեան կամաց քոց լքցես. եւ այլն. (Նար.։)
enterprise;
attack, encroachment;
argument, reasoning;
objection.
Եւ ոչ առընթեր բուռն հարկանելւոյն ձեռնարկումն. (Աթ. ՟Դ։)
aggression, encroachment, usurpation.
χειροτονεία extensio manus. որ եւ ՁԵՌՆՁԳՈՒԹԻՒՆ. Արձակելն կամ ձգելն զձեռն յօտարին ինչս. եւ յարգելեալ իրս. ձեռք երկնցընելը. (եբր. արձակել զմատն)
enterprising, bold, audacious, daring;
arrogant, insolent;
այր —, a fussy fellow;
meddling person;
— լինել, to undertake, to venture, to dare, to have the boldness to;
to presume, to encroach;
to take too much liberty;
— առնել, to embolden, to render insolent or presumptuous.
ՁԵՌՆԵՐԷՑ ԼԻՆԵԼ. (ըստ ձայնին նոյն է ընդ ռմկ. էլպաշի օլմագ. իսկ յն. պէսպէս ոճով). Յառաջել եւ ջանալ առաջին լինել յիմիք կարգի. իշխել ձեռնամուխ լինել. համարձակիլ ձեռնարկել. յանդգնիլ. առաջ նետուիլ.
Ձեռներէց լինի ի պատասխանիսն, եւ ոչ թողու յընկերն. (Իգն.։ Երզն. մտթ.։ Բրսղ. մրկ.։)
to draw back one's hands, to withdraw from, to abandon, to forsake entirely;
to extend one's empire, to conquer, to dominate;
— յամենայնէ, to abandon all, to throw the helve after the hatchet;
to venture the saddle after loosing the horse.
Յանարժանիցն ձեռնթափ լինի՝ ասելով, ոչ եղիցի անձն իմ ընդ նոսա. (Լաստ. ՟Ժ՟Է։)
ՁԵՌՆԹԱՓ ԼԻՆԵԼ. Տարածել զձեռն. ձերն արկանել. ձեռք երկնցընել. եւ բոլոր ձեռքին ուժը թափել.
lending a hand, assisting, succouring;
— լինել, cf. Ձեռնկալեմ.
Դու մի՛ լինիր ձեռնկալու նորա, եւ մնացել լինի ընդունայն. (Վրք. հց. ձ։)
aid, succour, assistance.
able, capable;
— լինել, գտանիլ, to be capable, able, clever, endowed with ability, cf. Կարեմ;
to be within reach of, in the way to.
Վասն զի ոչ են ձեռնհաս, ոչ իշխեն յայնպիսի իրս մտաբերել։ Թէ ձեռնհաս ինչ ոք էր օտարն ազատել, ընդէ՞ր ոչ բռնութեամբ կորզեաց. (Եզնիկ.։)
lending a hand, helping, succouring, aiding, assisting;
contributing, favourable;
— լինել, to cooperate, to lend a help, to succour, to aid, to assist, to relieve, to contribute, to second, to favour.
Անչափ տրտմութեանցն կիրք՝ ծանրագոյն ինչ ախտի լինին ձեռնտու։ Ձեռնտու լինելով խաղաղութեան, կամ անտանելի հիքութեանց։ Կենցաղօգուտ ընծայից գոլ ձեռնտու. (Պիտ.։)
tail;
— առ —, — to —, one after another.
Կապեաց զնոսա ընդ միմեանս ձետ ընդ ձետ, եւ եդ զջահսն ի մէջ երկուց ձետոցն. (Դտ. ՟Ժ՟Ե. 4։)
your;
ոչ խնդրեմ ինչ զ—, I do not require anything of yours;
—ն, yours.
emancipate, set free;
major, of age;
— առնել, to set free, to emancipate.
ἅφετος, χειράφετος emancipatus. Չափահաս ժառանգ ոք ազատ ի ձեռանէ դաստիարակի. ինքնացեալ իշխան ընչից հայրենեաց.
Անկանին յետոյ եւ ձերբազատք ընդ հարկաւ իբր ազատք. (Մխ. դտ.։)
to form, to figure, to fashion;
to model, to cut out, to shape;
to cross, to get over or across.
Նորաձեւս ինչ ընդդէմ ճշմարտութեանն ձեւէի. (Սեբեր. ՟Դ։)
horse-breeder.
Ի ձիընթացսն նոյն ինքն է ձիաբոյծ։ Եւ զձիաբուծիցն է տեսանել փոյթս. (Փիլ. լին. ՟Ա. 77. եւ Փիլ. լիւս.։)
cf. Ձիարշաւ.
Փախստական եղեալ ձիաթափ անկանի ի քաղաքն։ Ձիաթափ արագամէտ ընթացիւք երթեալ. (Լաստ. ՟Զ. ՟Ժ՟Թ։)
hipposelinum, bastard stone-parsley.
ՁԻԱԼԱԽՈՒՐ կամ ՁԻԼԱԽՈՒՐ. ἰπποσέλινον hipposelinum, olusatrum. Լախուր ձիոյ, այսինքն վայրի քէրէվիզ կամ մաղտանոս ՝ խոշոր քան զընտանին. սեւ բանջար. (իբր ձի բանջար։) (Գաղիան.։)
panic-grass, panickle.
ἕλυμος panicum. Ազգ կորեկի՝ ընտանի եւ վայրի, կերակուր ձիոց. ձիու կորեկ։ (Բժշկարան.։)
loving horses, fond of horses, of riding.
Մի՛ ձիասէր վըրընջակ. (Երզն. այբուբ.։)
postilion, post-boy;
horseman, rider.
Հմտանալ զպատշաճ ձիավարելն։ Լծել ի կառս, եւ նոքօք ձիավարել զփրկութեանն ընթացս. (Պիտ.։)
to manage, to govern or mount a horse;
արշաւասոյր —, to gallop, — full speed.
Հմտանալ զպատշաճ ձիավարելն։ Լծել ի կառս, եւ նոքօք ձիավարել զփրկութեանն ընթացս. (Պիտ.։)
horse-breaker;
horseman, rider.
Ձիավարժից, եւ սոսկականաց։ Ձիավարժից, եւ հետեւակաց. (Նար. ՟Գ. եւ գնձ խչ։ Շ. ընդհանր.։)
equitation.
ἴππευσις, ἴππευμα, ἰππασία equitatio. Ձիավարելն. արհեստն ձիավարական. ընթացուցանելն զերիվար. հեծելութիւն. եւ Երթ ձիով կամ կառօք ի պատերազմ.
hippodrome, circus;
course, race-ground.
ՁԻԱՐՁԱԿԱՐԱՆ ἰπποδρόμος hippodromus;
circus, in quo habentur certamina equestria, seu curulia. որ եւ ՁԻԸՆԹԱՑՔ, ԿԱՌԸՆԹԱՑՔ. Տեղի ասպարիսի, ուր լինի արձակումն ձիոց յընթացս.
cf. Ձիընթացք;
— առնել, խաղալ, cf. Ձիարձակ՞՞՞արշաւեմ.
hippodrome;
races, horse-races.
ἰπποδρομία cursus equester, ludi circenses եւ στάδιον stadium. Ձիընթացք. եւ Ասպարէս. չափ արշաւելոյ ձիոյն ի մի նուագ.
cf. Հեծեալ.
ἰππεύς eques. Ունօղ ընդ իւրեւ զձի. հեծեալ. ձիական. ասպետ.
Տէր էր ընդ ձիաւորաց։ Թագաւորն երուսաղէմի ՟Յ. ձիաւորով (րօք). (Վրդն. պտմ.։)
manufacture of olive-oil.
Զձիթագործութիւնն (ի ձիթենւոյ ասելով) ... յարմաւոյ, յընկուզոյ, եւ որ նմա սոցա, օտար համարեցաւ. (Փիլ. ել. ՟Բ. 103։)
full of olive-oil.
olive-tree, olive;
— վայրենի, wild -;
ծաղիկք —նւոյ, olive-blossom;
լեառն —նեաց, Mount of olives.
Տերեւ ձիթենւոյ։ Տերեւս ձիթենեաց։ Թափեսցին ձիթենիքն քո։ Իբրեւ զձիթենի պտղալից։ Ի լեառն կամ ընդ զառ ի վերն ձիթենեաց, եւ այլն։
covered with snow, snow-clad.
Թաղեալ եւ ծածկեալ ընդ ձեամբ.
mixed with snow.
Խառն ընդ ձեան.
snow-ball-tree.
Իսկ ի Բժշկարանս եւ ի Հին բռ. Ձիւնծաղիկն, եւ Ձնծաղկիտակն մեկնի բառիւքս այսոքիւք. սորընջան, սիւրիւնճան, մախմուր չիչէկի, հիւզպէ, խըլպուզ, խլօպուզ. եւ խալխայ խնծոր։ Ի սոսին բերի կոչեցեալն յայլոց Կողքիսեան ծաղիկ. զի Մենինսքի ունի այսպէս. colchicum, colchicus flos. մախմուր լինէկի, հիւզպէ. colchicum ephemerum, hermodactylus. սիւրիւնճան.
buried in snow.
Սուզեալ կամ ծածկեալ ընդ ձեամբ.
shining, very white, candid as snow.
Ի մաքրագործ հոգւոյն անօթ ընտրեալք, եւ ձիւնափայլք՝ թագաւորք երկրի. (Շար.։)
ichthyophagist, fish-eater;
feeding on fish.
albatross.
Ոմանց ձկնաքաղաց պարանոցքն ոլորեալք ընդ միմեանս. (Երզն. ՟ժ. խորան.։)
winter;
storm, tempest, hurricane;
affliction, trouble, grief;
խիստ, դժընդակ, տխուր, ցուրտ, չոր, անձրեւային, խոնաւ, մեղմ —, very severe or hard, bitter, gloomy, cold, dry, rainy, damp, very mild winter;
պտուղք ձմերան, winter-fruits;
պաշար ձմերան, provisions for winter;
հանդերձ ձմերան, winter-clothing;
ի ձմերան, in winter;
during the snowy or winter season;
ի մէջ ձմերան, ի խոր ձմերան, in midwinter, in the depth of, or in the inclemency rigour of winter;
անցեալ կամ այս —, last or this winter;
անցուցանել զ—ի քաղաքի, ի գեղջ, to spend the winter in town, in the country;
— առնուլ տնկոց, to winter, to suffer from the winter;
շնչեցին ձմերունք, the wintry winds blew;
զբազում ձմերանց հալեցին զսառնամանիս, they have passed many hard winters.
to become winter, to grow cold, to be as cold as in winter;
to be exposed to the rigors of winter;
to inure oneself to cold;
to be a prey to adversity, to be exposed to life's tempests;
cf. Ձմերեմ.
cf. Ձմերային.
ՁՄԵՐԱԿԱՆ որ եւ գրի ՁՄԵՌՆԱԿԱՆ, ՁՄԵՐՆԱԿԱՆ. նոյն ընդ Ձմերային։ Նմանութեամբ՝ Դժնդակ.
wintry, hibernal, winterly;
—յին ձգի գիշերք, the long winter evenings;
cf. Ձմերանի.
ՁՄԵՐԱՆԻ. մ. ՁՄԵՐԱՅՆԻ Ի ՁՄԵՐԱՅՆԻ. Ի ձմերան. ի ձմեռնային ժամանակի. χειμῶνος (իբր ձմերան. թ. գըզըն ). hieme այսինքն in hieme (ռմկ. ձմեռը, ձմռան)
to winter, to pass or spend the winter;
to be in winter quarters;
to lodge in barracks;
—լ նաւուց, to pass the winter in harbour.
χειμερίζω, χειμάζω, παραχειμάζω hiberno, hiemo, hiemem traduco. Նստել ուրեք յաւուրս ձմերան. ձմեռը անցընել.
water-melon.
σίκυς, σίκυος cucumis. Պտուղ պարտիզի մեծ՝ կանաչ կեղեւով, մէջն կարմիր, զովացուցիչ. որ ըստ ոմանց շփոթի ընդ Մեղրապոպ.
valley, vale, dale;
bed of a torrent.
Ի ձորն աղտից ջրհորք։ Անց ընդ մէջ ձորոյն։ Ի ձորն ողկուզի։ Յամենայն ձորս ձեր։ Ամենայն ձորք լցցին։ Ցխորս եւ ցձորս։ Ցձորս եւ ցդաշտս։ Որ զձորովք եւ զխորովք եւ զդաշտիւք.եւ այլն։
little valley, dale, dingle, glen.
Անցանել ընդ ձորակն։ Առ ոտամբ լերինն ի ձորակի մի ամրոջ։ Հովտաձեւ ձորակին։ Ո՛չ ի ձորակի, այլ ի լերինն։ Մերձ առ պարիսպ քաղաքին հուպ առ ձորակին. (Ագաթ.։ Խոր.։ Վրդն. ծն.։ ՃՃ.։)
valley-shaped.
Հովիտ ... ընդարձակ եւ գեղեցիկ ձորաձեւ. (Խոր. ՟Ա. 15։)
bottom of a valley.
Պատառմամբ լերանց ընդ ձորամէջս առաքես (զջուրս). (Վրդն. սղ.։)
coat, dress, cloak.
clothing and boots or shoes.
ՁՈՐՁՄՈՅԿ ՁՈՐՁՈՅԿ. Կամ է նոյն ընդ Ձորձիկ. կամ Ձորձ եւ մոյկ. անշուք ագանելիք անձին եւ ոտից.
without testicles, gelded.
Պակասեալն յայրութենէ. ձուանքը ընկած, ամորձատ.
cast, smelted, founded;
cast, image, etc.