reptile;
creeping;
— ցաւ, gangrene.
Ի քաղաքին լիւստրացւոց ի վերայ սողնոյն (կաղի սպրդողի) բժշկութեան։ Կին մի սողուն ի մոկաց, զի կարկամեալ էր, եւ եկն սողալով։ Այր մի սողուն ցաւով եւ դօստացեալ ոտիւք կամեցաւ գնալ առ սուրբն. (Կոչ. ՟Ժ՟Է. կամ ժէ։ Ճ. ՟Գ.։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
cf. Արջնդեղ.
Սոնիճ. (սեւ հնդիկ, հնտիկ կամ գնտիկ. Բժշկարան.։)
pistachio-tree.
Վասն զնոպար փայտից։
to fatten, to grow fat, stout, corpulent;
to be puffed up, to become proud, haughty.
Ախտիցն՝ յղփացելոց եւ սոնքացելոց՝ ապականեալ լինի ոգի. եւ ապրի՝ գօս եւ ցամաք սոցա եղելոց։ Որ ոք բարձրավիզն իցէ եւ փռնգայցէ՝ սոնքանայ եւ փքնու, իջանէ եւ քակտի. (Փիլ. լին. ՟Բ. 37։ ՟Դ. 100։)
simply, solely, only;
horribly.
ἀπλῶς simpliciter. Սոսկաբար. սոսկ. լոկ. պարզապէս. վայրապար. եւ Իսպառ. տիրապէս.
horror, great fear, trembling, shuddering, terror, dread, dismay, fright, apprehension;
— հերաց, bristling up of the hair;
դողումն եւ — կալաւ զբանակն, a panic spread through the army;
— պատահեաց ինձ, I was seized with horror;
— ածել, բերել, to terrify, to strike with horror, to make one's hair stand on end.
Դողումն եւ սոսկումն պատահեցին ինձ։ Յափշտակեաց ի վկայութիւն զսոսկումն իւր։ Սոսկումն սրտի, եւ լքումն ծնդաց։ Ահ եւ երկիւղ, եւ սոսկումն մարմնոյ. (Յոբ. ՟Դ. 14։ Ամովս. ՟Ա. 11։ Նաւ. ՟Բ. 10։ ՟Բ. Մակ. ՟Գ. 17։)
Սոսկմամբ մեծաւ։ Այս բազում սոսկման արժանի է։ Սոսկումն հերաց, եւ մարմնոց խռովութիւն։ Դողումն եւ սոսկումն ունի զարարածսն, յորժամ զպատիւ արարչին ոք նոցա մատուցանիցէ. (Դիոն. եկեղ. եւ Դիոն. թղթ.։ Իսիւք.։ Եզնիկ.։)
usual, common, ordinary, customary, habitual, familiar.
Սովորականաւ ընդելականաւն հաւատասցեն երկիրպագանել խաչին փայտի։ Յաղթեսցէ սովորական ցանկութեանցն. (Ագաթ.։ Յճխ. ՟Է։)
Նկուն եղեալ՝ գտաւ ։ ի ներքոյ քան զսովորական բնութիւնն։ Ոչ յիշէին զսովորականխորտիկսն. (Եղիշ. ՟Է. ՟Է։)
to flow, to run out, to leak;
to creep into a hole;
— աչաց, to become weak, to have the sight fail or grow dim, to water, cf. Վատեմ, cf. Ծիւրեմ;
սորեալ աչք, hollow, sunken eyes.
ՍՈՐԵԼ ԱՉԱՑ. ἑκλείπω deficio. պակասիլ ջրոյ կամ լուսոյ աչաց. վատիլ. ծիւրիլ. պակսիլ.
to flow out often, abundantly;
to leave the ranks, to be dispersed, to disband.
Մինչեւ յաչաց անտի անօրենին եռանդն որդանց բղխեալ սորսորել. (՟Բ. Մակ. ՟Թ. 9։)
immerged, submerged.
ՍՈՒԶԱԿԱՆՆ գ. կամ սուզական կետ. Հակակայ եթերական կամ գագաթային կիտի՝ կողմն երկնի ընդ երկրաւ, եւ հարաւային բեւեռ աներեւույթ մեզ.
armed with a bayonet.
Տիգաւոր. նիզակաւոր՝ ժանեւոր տիգաւ, կամ երեքարձենիւ.
Ոմանք յորսորդաց տիգաւորք էին, եւ սրւինաւորք, եւ ոմանք աղեղնաւորք. (Պիտ.։)
to whistle;
to hiss, to receive with hisses.
Զսուղելոյ ձայն ի լսելիսն հնչեցուցանել։ Հովուաբար առաջին հօտին ընթանալ, սուզելով զհետ կոչել. (Յհ. իմ. ատ.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ղ։)
whistling;
hissing.
Իժն փչեցեալ լի սրամտութեամբ, այսր անդր ածելով զլեզուն՝ սուլմամբ յոյժ անզգամաւ։ Բռնութիւնք հողմոց, եւ որոտմանց ճայթմունք՝ սուղումն սաստիկ եւ դժնեայ պայթումն հնչեսցեն. (Փիլ. լիւս. եւ իմաստ։)
light sleep with fleeting dream.
Բազումն հանդարտութեան եղեալ՝ սուղանուրջ նինջ եկեսցէ. (Պղատ. տիմ.։)
staff, javelin-shaft.
որպէս Սըւնակոթ. λόγχη lancea, hasta. (լծ. աշտեայ). Կոթ սըւնոյ. տիգաբուն. նիզակաբուն.
Զնիզակաբեկս, զբեկորս աղեղանց, զտիգաբունս, զսւնակոթս (կամ զսունէակոթս). (Եզեկ. ՟Լ՟Թ. 9։)
sworded, wearing a sword.
Թիկնապահս իւրարս ընտիրս եւ քաջս, նիզակաւորս եւ սուսերաւորս. (Խոր. ՟Բ. 7։)
flattery, adulation, blandishment.
Սուտակասպասութեանն իսկ անսալով՝ զնախատինսն կրիցեն յամենայն քաղաքն. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
sharp, pointed, piercing, cutting, trenchant;
penetrative, acute, perspicacious, keen, subtle, lively;
sharpness;
sharply;
acute accent;
— ձայն, sharp sound, shrill voice;
— ազք, ակն, keen sight;
— ականջ, sharp ear;
— համ, acrid savour;
— ցաւ, acute pain;
— ունկն կալջիր խրատու հօր քոյ, be most attentive to your father's advice.
Սուր սուսերաւ սաստից։ Քաջ սուր մանգաղաւ եւ գերանդեաւ։ Որ սուսերաց ըզսուրն (լինել) տայ. (Նար. ՟Ի՟Զ։ Փարպ.։ Յս. որդի.։)
Լուր, երանգն՝ սուր. (Պղատ. տիմ.։)
Չորեքաղեանն քնար ի չորից լարից. զիլ՝ որ է սուր. եւ պամ՝ որ է ծանր. եւ այլն։ Սուրն համեմատի հրոյն, զի տաք է եւ չոր. (Երզն. քեր.։)
ընդդէմ բախիցէ ոք ի սուր լսողաց անտի. (Կոչ. ՟Ժ՟Է։ 7)
cf. Սոփեստոս.
Խօսէաք ընդ սոփեստին փիլամոնի վասն օգտակար շնորհին. (այսպէս պատմեաց մեզ զայս սոփեստէսն. Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
Էր արուեստիւ սոփեստէս։ Էր այր մի սոփեստէս։ Անհնարին սոփեստէս էր։ Պրւվտագորաս սոփեստէս. (Ճ. ՟Ա.։ Բուզ. ՟Դ. 10։ Եւս. քր. ՟Բ։)
Ի գեղ պատկերի դիմաց սոփեստի (որ նոյնանայ եւ ընդ սոփեր). (Նար. յիշ. խչ.։)
sopher, book, writing.
Արձանացիր ի վերայ աղիւսաձեւ սոփերիս. (Մաշտ.։) (ուստի Ոսկի սոփերայ) Անուն գաւառի, ըստ ոմանց՝ ծոփաց գաւառ ի հայս. տե՛ս բռ յտկ. ան։
(ուստի Ոսկի սոփերայ) Անուն գաւառի, ըստ ոմանց՝ ծոփաց գաւառ ի հայս. տե՛ս բռ յտկ. ան։
spinage.
Բանջար ուտելի՝ քաջ եփելով եւ ի բաց քամելով զջուրն. որ ըստ հյ. Շոմին, կամ ծմէլ. եւ այլազգ. սիփանախ, սիֆանախ, իսփէնախ, իսֆենախ. ուստի իտ. լտ. spinace, spinaceum olus.
an ancient Egyptian land-measure.
Կռիւք եւ սպանմունք լինէին եգիպտացւոցն ի վերայ իւրաքանչիւր սահմանի (զկնի յորդելոյ նեղոսի). մինչեւ իմացան չափ մի, որում անուն էր սպանակ. զայն դնելով՝ գտանէին զսահմանս իւրաքանչիւր արտավարաց. ուստի ապա եւ երկրաչափութիւն գտաւ. (Սահմ. ՟Ժ՟Է.) ուր ի յն. ձ. գրի εὑακαινᾶν διὰ τὸ μὴ καίνειν, ὀ ἑστι φονεύειν. 21
Bacchus.
Տագնապէին զնոսա պսակեալս թաւ ոստովք՝ սպանդարամետին կաքաւել. (՟Բ. Մակ. ՟Զ. 7։)
of Bacchus, bacchic, convivial, drinking;
— պաշտամունք, convivial meeting, libations, drinking bout;
—ք, dionysia, dionysiaca, bacchanals, orgies.
διονύσιος, διονυσιακός bacchicus, bacchanalis. Սեպհական կամ սպանդարամետի, դիոնիսեան. բաքոսեան (բարեկենդան հեթանոսաց).
sanguinary, bloody, cruel;
murderous.
Հասարակաց մարմոյ եկեղեցւոյս բերան լինելով՝ սպանողական ախտիցն զմռսով լցեալ զլսօղսն առնէին. (Նիւս. երգ.։)
armed at all points, armed from head to foot, cap-a-pie.
Զգեցեալ էր զհաւատս մանկութեան տիոցն իբրեւ սպառազէն զրահիւք. (Ագաթ.։)
military, warlike;
—ն, managing of the shield, shield-exercise.
Զսպառազինականն բոլոր հանդէպ կացուցանել պարտ է ամենայաղթական մարտին (պանկրատիոնին) աղեղամբ եւ վահանօք եւ նիզակօք, եւ քարամբք ի ձեռանէ իսկ, եւ պարսիւ հանդիսանալով. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)
to arm, to arm at all points, totally;
to equip, to fit out.
ՍՊԱՌԱԶԻՆԵՄ ՍՊԱՌԱԶԻՆԻՄ. ὀπλίζω, -ομαι armo, -or, armis instruo, -or. Իսպառ զինել, իլ. վառել կազմել՝ պատրաստիլ ի պատերազմ.
complete armour, arms, accoutrements, harness, fitting out;
—ք մարտի, preparatives for war.
to threaten, to menace, to utter threats against;
կործանումն —, to threaten with ruin.
ἁπειλέω, διαπειλέω minor, minitor, comminor. Ահ արկանել բանիւ. (որպէս թէ սպառեմ զքեզ՝ ասել) խստաբանել. ազդ առնել զպատուհաս, որ եւ ՊԱՏՈՒՀԱՍԵԼ ասի. երդմամբ չափ յուշ առնել զպատիժ. սաստել. որոտալ. խրոխտալ.
Եսաւ եղբայր քո սպառնայ սպանանել զքեզ։ Ոչ իբրեւ զորդի մարդոյ ի սպառնալ։ Սպառնասցի անհաւատիցն։ Սպառնասցես (սպառնասցիս) նոցա իբրեւ յինէն.եւ այլն։
cf. Սպառնումն.
Մրմռումն եւ սպառնութիւն վայրագն գազանի։ Ի մտի եդին զյոյժ մրմռումն սպառնութեան առ ի նմանէն նոցա. (Յհ. կթ.։)
end, term, extremity;
summit, top.
Ի վերջին տիեզերս ի բուն սպառուածի ամենայնի անմոլարն է գունդ։ Ոչ եթէ աստեղքն յարին ի միմեանս՝ որք առ սպառուածին են. (ի սպառուած ելոյ) (կամ սպառուածելոյ) ժամանակին. եւ այլն. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. ել.։)
general of the army;
— գունդ, picked cavalry.
պ. սիփէհ սալար. Սաղար սպայից. զօրագլուխ. լայնաբար՝ Սեպուհ զօրական. ընտիր ընտիր այրուձի. ազատ.
to serve.
Այժմ ամպքն տէրունւոյն սպասահարկեալ հրամանի՝ զտիեզերս արբուցանեն. (Խոր. վրդվռ.։)
attendant, servant, valet, domestic, waiter;
lictor, usher;
cf. Գործակալ.
Ե՛կ հրեշտակ, սպասաւո՛ր լեր ահագին խորհրդոյ ծածկելոյ. (Ոսկ. յաւետիս.։)
Որ ոչն քակտի՝ զբանս միայն պինդ ունիմ՝ իբրեւ բանի սպասաւոր. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)
to serve, to wait on, to assist;
to administer, to bestow, to confer;
— փառաց ուրուք, to serve to a person's glory;
— հրամանի, to fulfil, accomplish or execute an order or command.
Ամենեցուն սպասաւորէ հաւատս. (Լմբ. ստիպ.։)
Ե՛կ հրեշտակ, սպասաւորեա՛ սքանչելեացս. (Ոսկ. յաւետիս.։)
to hope for, to expect, to wait for, to look for, to look forward to;
to observe, to watch, to spy;
to serve;
to be reserved for.
Զմեղաց վաստակս գեհենին տանջանք եւ պատիժք տրտմութեան սպասեն. (այսինքն մնան յաջորդել) (Սեբեր. ՟Թ։)
Ոչ ունէր այլ պատուական քան զգլուխն, որով սպասէր կենսաբեր ոտիցն (հերովք). (Տօնակ.։)
servant.
Բազումք անդէն շուրջ զնովաւ սպասիկք։ Կացուցանէ դարձեալ սպասիկս եւ գահաւորս։ Խակ եւ ամեհի է մանկութիւն, եւ բազում վարդապետաց կարօտ. դաստիարակաց, սպասկաց, դայեկաց. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Թ։)
waiting for.
Զի մեք եմք սպասիչք յուսոյն, որ ոչ ամաչեցուցանէ. Կասեցուսցէ զսպասիչս գալստեան ի ճշմարիտ գալստենէ անտի՝ որում սպասէինն. (Եփր. հռ. եւ Եփր. ՟բ. թես.։)
waiting, expectation, expectance, hope.
Արբանեկութիւն ասէ եւ սպասման անապատին պատրաստութեան զցանկութիւն. (Լմբ. իմ.։)
rank of general in chief.
Իշխանութիւն եւ պատիւ սպարապետի. ընդհանուր զօրավարութիւն.
plaster, poultice, salve, unguent, ointment, pomatum;
diachylum, cerate, cataplasm;
—ս ի վերայ դնել, cf. Սպեղանեմ.
Ուստի՞ խնդրեցից սպեղանի իմոյ անբժշկականս հարուածոց. (Պիտ.։)
to skin over, to become cicatrized, healed, whole.
Տեղիք իսկ բեւեռացն, եւ խոցումն տիգին ոչ կցեալ, այլ համագաղափար մեր՝ սպիացեալ նմայ յարուցելումն. (Անյաղթ բարձր.։)
cf. Սպիտակազգեստ.
Սպիտակազգեաց լինելն՝ սրտին ուրախութեանն վկայ է. (Լմբ. ժղ.։)
Սպիտակազգեստ երիտասարդ տեսին։ Արս սպիտակազգեստ։ Ի կերպարանս առն սպիտակազգեստի։ Ի մի վայր եկեալ ժողովեսցին սպիտակազգեստք։ Սպիտակազգեստ լինէր. (Սկեւռ. յար.։ Հ=Յ. յնվր. ՟Ի՟Բ. Հ=Յ. յունիս. ՟Ժ՟Զ.։ Փիլ. տեսական.։ Վրք. սեղբ.։)
Եհան ի ցամաք սպիտակազգեստիւք. իբր սպիտակ զգեստիւք. (Տէր Իսրայէլ. մայ. ՟Ի՟Դ.։)
dressed in white;
— քորք, Nuns consecrated to the Holy Virgin.
Սպիտակազգեաց լինելն՝ սրտին ուրախութեանն վկայ է. (Լմբ. ժղ.։)
Սպիտակազգեստ երիտասարդ տեսին։ Արս սպիտակազգեստ։ Ի կերպարանս առն սպիտակազգեստի։ Ի մի վայր եկեալ ժողովեսցին սպիտակազգեստք։ Սպիտակազգեստ լինէր. (Սկեւռ. յար.։ Հ=Յ. յնվր. ՟Ի՟Բ. Հ=Յ. յունիս. ՟Ժ՟Զ.։ Փիլ. տեսական.։ Վրք. սեղբ.։)
Եհան ի ցամաք սպիտակազգեստիւք. իբր սպիտակ զգեստիւք. (Տէր Իսրայէլ. մայ. ՟Ի՟Դ.։)
cf. Սպիտակագոյն.
Սպիտակաթոյրն խոնաւուտ՝ փոխարկեալ յարենէ, որպէս ի ստինս կաթն։ Սպիտակաթոյր թանձրատեսակ խոնաւուտ։ Սպիտակաթոյրն հիւթ. (Նիւս. բն. ՟Ի՟Դ.) (ուր այժմու յն. է, սերմնատեսակ. այլ ըստ հյ. լինի պայծառատեսակ)։
to whiten, to render white, to bleach, to blanch.
Սրբեսցո՛ւք զանձինս, եւ սպիտակացուսցուք քան զձիւն սպիտակ։ Քարոզութեամբ առաքելոցն սպիտակացոյց զտիեզերս. (Սարգ. յկ. ՟Ա։ Սեբեր. ՟Գ։)
cf. Սպիտակափառ.
Սպիտակափայլ լուսափառ դաշտի քարտենիդ։ Պայծառազգեստք եւ սպիտակափայլք ըստ պատահման արծաթոյ. (Նար. յիշ. խչ. եւ Նար. առաք.։)
Նստիս յառագաստի սպիտակափայլ բոցանման։ Սրբել սպիտակափայլ զպատմուճան հոգւոց մերոց. (Շ. տաղ.։)
white-coloured.
Ի կերպ պատկերի դիմաց քարտենի սպիտակերանգ ըղձալին դաշտի (կամ դաշտաց). (Նար. խչ.։)
white of an egg, albumen;
white scale of lepers;
— աչաց, white of the eye, conjunctiva, sclerotica;
— կիտի, spermaceti;
cetine.