Entries' title containing ո : 10000 results

Զրկութիւն, ութեան

s.

cf. Զրկանք.

· Calfa

NBHL (1)

Ատելութեամբք, զրկութեամբք միմեանց, սպանութեամբք. (Ղեւոնդ.։)


Զրկումն, ման

s.

cf. Զրկանք.

· Calfa

NBHL (11)

ԶՐԿՈՂՈՒԹԻՒՆ (ԶՐԿՈՒՄՆ). Զրկելն. զրկանք. անիրաւութիւն. եւս եւ Զրկիլն.

Յափշտակութեամբ եւ զրկողութեամբ. (Սկեւռ. աղ.։)

Ճառդ զզրկողութենէ յայտ առնէ. (Վրդն. ծն.։)

Ի սիրելեաց զրկութիւն. (Բրս. յուդիտ.։)

Զրկութիւնս եւ բռնութիւնս. (Փիլ. ել.։)

Անիրաւութիւնս, զրկութիւնս, գողութիւնս։ Զանազան զրկութեամբք վարին ի վաճառականութիւնս. (Պիտ.։)

Համբերել զրկութեանց. (Խոսր.։)

Տուգանք մեծամեծք, եւ զրկութիւնք անհնարինք. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ե։)

Ուստի յափշտակութիւն, զրկումն. (Շ. ամ. չար.։)

Կոչեաց զանուն ջրհորոյն զրկումն, քանզի զրկէին զնա. (Ծն. ՟Ի՟Զ. 20։)

Խանդացեալ ընդ իրս կաթողիկոսին՝ զնա գոլ պատճառք իւրում զրկութեանն. այսինքն զրկեալ մնալոյ ի թագաւորութենէն. (Յհ. կթ.։)


Զրոյ, ից

s.

nought, cipher;
— ջերմաչափի, freezing point, zero.

· Calfa


Զրոյց, րուցաց

s.

term, word, discourse, recital, narrative, narration;
talk, conversation, familiar chat;
news, hearsay, rumour;
— առնել, բերել, տալ, to bring, to give news, to announce, to recount, to inform, to relate;
— արկանել, to talk, to converse;
ի — or ի —ս լինել, to become a by word;
ընդ հանճարեղս եղիցի — քո, let thy conversation be with the wise;
ել —, the tale spreads, the report prevails.

· Calfa

NBHL (14)

Եղիցիս յառակ եւ ի ցոյց եւ ի զրոյց. (Օր. ՟Ի՟Ը. 37։)

Եւ տունդ բարձրացեալ՝ ի զրոյցս (եղիցի). (՟Գ. Թագ. ՟Թ. 8։)

Բե՛ր ինձ զրոյց. (Ծն. ՟Լ՟Է. 14։)

Զրո՛յց արարէք. (Զաք. ՟Ժ՟Ա. 12։)

Եւ ել զրոյցս այս ընդ ամենայն հրէաստան վասն նորա. (Ղկ. ՟Է. 17։)

Երթային միամտութեամբ, եւ ոչ գիտէին ամենեւին զզրոյցսն. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Ե։)

Ընդ հանճարեղս եղիցի զրոյց քո. (Սիր. ՟Թ. 23։)

Ջրհեղեղին զրոյցք՝ որ ի նոցանէ յիշին. (Եւս. քր. ՟Ա։)

Այժմ առ մեզ գտանին անբաւ զրուցաց մատեանք։ Զրոյցս անգիրս։ Զմնացեալն ի զրուցացս ուսուցանէ քեզ Ագաթանգեղոս։ Զրուցով խրոխտալոյն Արշակայ. (Խոր.։)

Զրոյց ետ զգերել տապանակին. (Եփր. թագ.։)

Այնպէ՞ս իցէ, որպէս դու զրոյց տաս. (Ճ. ՟Ա.։)

Ոչ ոք զրոյց եբեր. (Մաշկ.։)

Զխայտառակսւիսն առնել իմն զրուցի. (Ոսկիփոր.։)

διήγημα, λάλημα , λόγος, ῤῆμα historia, narratio, verbum, sermo եւ այլն. Ասացուած ծերոց առաջնոց, կամ հասարակաց. վէպ. պատմութիւն. ճառ. խօսք. առակ. խօսակցութիւն. եւ Համբաւ. լուր.


Զրուցաբան, ից

s. adj.

talker;
narrative, historical.

· Calfa

NBHL (1)

Վասն յունացն զրուցաբանս զակնարկութիւն մերոց պիտոյիցս առնելոյ՝ բաւական է այսչափ. (Խոր. ՟Ա. 1.) այսինքն զզրուցաբանական ակնարկութիւն։


Զրուցաբանեմ, եցի

va.

to recount, to narrate.

· Calfa

NBHL (1)

Որպէս Յովսեպոս մեզ զրուցաբանէ. (Արծր. ՟Ա. 9։)


Զրուցաբանութիւն, ութեան

s.

cf. Զրոյց.

· Calfa

NBHL (4)

Պատմութիւն. ճառք անցից անցելոց. զրոյցք.

Այս կարգ զրուցաբանութեան դադարումն առցէ. (Խոր. ՟Ա. 8։)

Ի հարուստ զրուցաբանութենէ արանց ծերունեաց. (Նար. խ.։)

Զրուցաբանութիւն հնոցն թագաւորաց՝ դարուց ի դարս. (Արծր. ՟Ե. 3։)


Զրուցասէր

adj.

talkative.

· Calfa


Զրուցատար

adj.

who brings news;
— լինիմ, to bring news.

· Calfa

NBHL (2)

ԶՐՈՒՑԱՏԱՐ ԼԻՆԵԼ. Զրոյց տանել. բերել. խապար տանիլ.

Զի զրուցատարք լինիցին պարսից արքային. (Մամիկ.։)


Զրուցատեղ

s.

parlour.

· Calfa


Զրուցատրեմ, եցի

va.

to narrate, to relate, to discourse, to talk.

· Calfa

NBHL (6)

ներգործական բայ չէզոքական բայ Ճառել. բացատրել. զրոյց տալ. պատմել.

Ո՞վ ոք (կարասցէ) զձերդ առ հրէայսն թշնամութիւն զրուցատրել. (Ճ. ՟Գ.։)

Պարզ զրուցատրէ զեղեալսն. (Ոսկ. գծ.։)

իբրեւ ընդ անբան անասնոց զրուցատրելով խօսիմ ընդ ձեզ. (Ճ. ՟Ա.։)

Երբեմն հանգչել, երբեմն զրուցատրել. (Ի գիրս խոսր.։)

Զվարանսն՝ ի զրուցատրելն մեր՝ լուաւ եղբայրն Պօղոս. (Մխ. դտ.։)


Զրուցատրութիւն, ութեան

s.

recital, discourse, narration, dialogue.

· Calfa

NBHL (13)

Յորժամ այսպիսիս ընթերցասիրեմք իմաստութեան ճառս եւ զրուցատրութիւնս. (Խոր. ՟Ա. 2։)

Ի զրուցատրութենէն լրոյ. (Պիտ.։)

Ըստ վեցհազարեակ ամացն զրուցատրութիւն արարեալ. (Արշ.։)

Հարցն եւ ծերոցն պարտ էր հաւանել զրուցատրութեան. (Մագ. ՟Ծ՟Է։)

Ծանուցաւ ձեզ երբեմն յաղօթական եղբօրն զրուցատրութենէ. այսինքն ի պատմելոյ ուխտաւորին. (Շ. թղթ.։)

Զրուցատրութիւն ըստ ներգոյս քերթողական յեղանակս. (Թր. քեր. ուր Անյաղթ եւ Մագիստր.) առաւել մօտին ի դիտաւորութիւն Թրակացւոյն քան զայլ մեկնիչս։

Անյարմար եւ անհաւան զրուցատրութեամբքն խաբեն, եւ խաբին։ Ի ժամու աղօթից մի՛ զրուցատրութեամբ եւ յօրանչմամբ. (Ոսկ. գծ.։)

Ասէ (Մարգարիոս) ցկին իւր զրուցատրութեամբ՛ի բարբառ հայերէն. (Ճ. ՟Ա. եւստրատ.։)

Ոչ ի հասարակաց զրուցատրութիւնս զմիմեանս ձաղել. (Երզն. մտթ.։)

Կամ ἑξήγησις enarratio, explicatio Մեկնաբանութիւն. բացատրութիւն.

Եւ διάλογος, διαλογία collocutio Խօսակցութիւն. տրամաբանութիւն, այսինքն տրամախօսութիւն։

Զի՞նչ արգելու զրուցատրութիւն առնել ընդ միմեանս, որչափ պատշաճ է։ Յաղագս որոց առնեմք զզրուցատրութիւնս. (Պղատ. սոկր. եւ Պղատ. օրին. ՟Գ։)

διήγησις narratio Տըւչութիւն, այսինքն աւանդութիւն պատմական. վէպ. պատմութիւն. ճառ. նագլ, հիքեայէթ.


Զրուցեմ, եցի

va.

cf. Զրուցատրեմ.

· Calfa

NBHL (7)

Պատմել. ճառել. աւանդել. որպէս եւ ռմկ. ասի, կըզուրցըւի, կամ կըզուրցեն.

Զորս եւ բազումք ի գեղջկաց զրուցեն մինչեւ ցայժմ։ Զրուցեն զսմանէ եւ պառաւունք։ Ընդ որ հիացեալ՝ զրուցեաց երանելւոյն Նունէի։ Զրուցեցից քեզ. (Խոր. ՟Ա. 5։ ՟Բ. 68. 83։ ՟Գ. 1։)

Մի՛ զրուցեսցես զմեղս օտարաց ... մի՛ դիցես ականջս այնոցիկ՝ որ զրուցեն զմեղս այլոց սուտ կամ իրաւ. (Մաշտ. ջահկ.։)

ԶՐՈՒՑԵԼ. որպէս Բացատրել.

Զվերծանելն, եւ զզրուցելն, եւ զստուգաբանելն. (Մագ. քեր.։)

ԶՐՈՒՑԵԼ. որպէս Խօսակցիլ.

Զգուշացուցին ոչ մերձենալ իսկ առ նոսա, եւ ո՛չ զրուցել. (Մագ. ՟Ա։)


Զրպարտութիւն, ութեան

s.

calumny, imposture, inculpation, slander;
զրպարտութեամբ, calumniously.

· Calfa

NBHL (9)

Զրպարտութիւն տնանկի, եւ զյափշտակութիւն իրաւանց եւ արդարութեան. (Ժող. ՟Ե. 7։ Տե՛ս եւ ՟Դ. 1։ ՟Է. 8։)

Փրկեա՛ զիս ի զրպարտութենէ մարդկան. (Սղ. ՟Ճ՟Ժ՟Ը. 134.)

Զրպարտութիւն ասի, քանզի ոչինչ յանձանց նոցա կամ՛ի կամաց ունէր նիւթ մարտին, այլ ի զուր պարտաւորէր եւ չարչարէր զերանելիսն։ Փրկեա՛ զիս ի զրպարտութենէ մարդկան. այսինքն ի չարչարանացն, զոր՝ ի զուր պարտաւորեալ զմարդկային բնութիւնս, յարուցանէ թշնամին ի վերայ մեր։

Ոչ զի զմարմինս իւրեանց ի տանջանաց երկրակոխաց ի զրպարտութենէս ապրեցուսցեն։

որպէս Չարախօսութիւն. ընդվայրհարութիւն. թշնամանադրութիւն.

Մի՛ առ զրպարտութեան, այլ յիրաւի ամբաստան առնել. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)

Սո՛ւտ է դարձեալ առ ի ձէնջ զրպարտութեանդ բանդ. (Կիւրղ. գանձ.։)

Մի՛ եւ մեք զրպարտութեան պատճառս տացուք զրպարտչացն. (Խոսր.։)

συκοφαντία calumnia ἑπήρια injuria, mulcta Զրկանք՝ զուր պարտաւորութեամբ. հարստահարութիւն. անիրաւութիւն. լլկանք. զուլմ.


Զօդակապութիւն, ութեան

s.

binding, junction, fastening, conjunction.

· Calfa


Զօդուած

s. chem. seam, joint, suture;
cf. Յօդ;
cf. Յօդուած.

· Calfa

NBHL (3)

Փոխանակ գրելոյ զՅօդուած. (զորմէ տե՛ս ի տառն Յ) իբրու նովին նշանակութեամբ՝ Յօդ. զօդ. կապակցութիւն.

Ո՛չ ... զօդուած ծնոտիցն բաժանեցեր՝ քակտեալ ի միմեանց. (Նար. ՟Լ՟Զ։)

Հաստատեցան ջիլք եւ զօդուածք ոսկերացն. (Ոսկիփոր.։)


Զօդումն, ման

s.

cf. Զօդուած.

· Calfa


Զօշաքաղութիւն, ութեան

s.

sordid interest, avarice;
sordidness, niggardness, stinginess;
թիւրիլ զհետ զօշաքաղութեան, to turn aside after lucre.

· Calfa

NBHL (6)

Թիւրեցան զհետ զօշաքաղութեան. (՟Ա. Թագ. ՟Ը. 3։)

Վերակացու լինել ... մի՛ զօշաքաղութեամբ, այլ յօժարութեամբ. (՟Ա. Պետ. ՟Ե. 2։)

Ոչ զոք ի ժողովրդոց տրտունջ առնել վասն մարմնաւոր զօշաքաղութեան. (Եղիշ. ՟Ը։)

Վասն իւրեանց զօշաքաղութեան, զի պիղծ են ամենայն շահք նոցա. զի մարդկան մահուամբ գտանեն նոքա զօգտութիւնսն իւրեանց. (Եփր. տիտ.։)

Ապա եթէ զօշաքաղութեամբ ածիցի, զհարկսն միայն պահանջել. (Կանոն.։)

αἱσχροκερδία turpis qestus studium ԶՕՇԱՔԱՂՈՒԹԻՒՆ որ եւ ԶՕՇԱՍՏԱՑՈՒԹԻՒՆ. Աւելաստացութիւն. չար ագահութիւն. անամօթ եւ պիղծ շահախնդրութիւն.


Զօշոտ

cf. Զօշ.

· Calfa

NBHL (1)

Յիմար, կամ անյագ, կամ անառակ, կամ հեշտասէր։ Արմատն է Զօշ կամ զոշ, զուշ. պ. զիշտ. այսինքն Յոռի, զազիր. եւ յածանցս իւր վարի որպէս Յայրատ, պակշոտ, եւ ցանկասէր անյագ, որ աչս արձակէ յամենայն իրս։


Զօշոտեալ

adj.

lascivious, wanton;
covetous.

· Calfa

NBHL (3)

Մերձենան աչք զօշոտեալք եւ յանմերձենալիսն։ Աչաց զօշոտեցելոց օգտակարագոյնս կազմել. (Ածաբ. կիպր. եւ Ածաբ. աղքատ.։)

Ի գեղ փայտին գիտութեան զօշոտեալ. (Ոսկիփոր.։)

λίχνος liguritor;
cupediis ita deditus, ut digitos lingat;
procax Անամօթ ցանկասէր. ըստ յն. իբրու Անյագ լափլիզօղ. որ ասի զաչաց ձգելոց առ ամենայն ինչ անխտիր ցանկասիրութեամբ.


Զօշոտեմ, եցի

va.

to dazzle, to charm;
to effeminate;
գեզ նորա զօշոտէր զաչս ամենեցուն, her beauty attracted every one's gaze.

· Calfa

NBHL (2)

Անյագ կացուցանել զաչս. որպէս թէ պակշոտել. որսալ ի տես հեշտալի. կախարդել զտեսութիւն.

Երփն երփն գունաւորութեամբն զաչս ամենեցուն զօշոտեալ յինքն դարձուցանէ։ Գեղեցիկք եւ պայծառքն զօշոտեն զաչս տեսողացն, եւ կախարդեալ յինքեանս դարձուցանեն. (Սարգ. յկ. ՟Բ. եւ այլն։)


Զօշոտիչ

adj.

witching, enchanting;
dazzling.

· Calfa


Զօշոտութիւն, ութեան

s.

covetousness, lust;
ogling, wooing;
filthiness, lewdness.

· Calfa

NBHL (8)

Արծաթ եւ ոսկի շարժեն զաչացն զօշոտութիւնս. (Նիւս. երգ.։)

Զոշոտութիւն (այսինքն զզօշոտութիւն) զլսելեացն գեղեցիկ լեզուաւ կախարդեաց։ Ո՞ զօշոտութիւն (յն. զզօշոտն) մեզ եւ զապերախտ ողոքեսցէ զորովայն։ Նենգաւոր օձին բռնաւորութիւն միշտ զօշոտութեամբ հեշտութեան քարշեալ։ Ոչ բարւոք՝ պարզամտացն տակաւին եւ ցանկացելոցն զօշոտութեան (կամ զօշոտութիւն). (Ածաբ. կարկտ. եւ Ածաբ. աղքատ. եւ Ածաբ. ծն.։)

Յաչացս զօշոտութիւն ախտացան։ Աչից զօշոտութիւն. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ի՟Զ։)

λιχνεία, τὸ λίχνον liguritio, catillatio, aviditas ἕφεσις appetitus, impetus Անյագ բերումն. ցանկասիրութիւն. աչարձակութիւն. պակշոտութիւն. յայրատութիւն. ըստ յն. անյագութիւն. տենչ.

Լեզու չարախօսութեամբ, աչք զօշոտութեամբ։ ԶԴաւիթ աչաց զօշոտութիւն նախ կապեաց ի սէրն Բերսաբէի։ Անմտացն երգքն զօշոտութիւն ցանկութեանն զայրացուցանէ յախտս եւ ի մեղս։ (Սատանայ) որպէս զզուարակ գէր՝ զօշոտութիւնն աճեցուցանէ. որպէս զշուն՝ զքծնութիւն շողոքորթութեանն ուսուցանէ. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. ժող. եւ Լմբ. առակ.։)

Աչացն ցանկութեամբ, եւ ճաշակելեացն զօշոտութեամբ (ի դրախտին). (Սանահն.։)

Որոց ոչ յարմարի ասելն Հին բռ.

Զօշոտութիւն, սուտ պաճուճութիւն։


Զօրագլուխ, գլխաց

s.

general, commander, leader;
— հաւատոց, author of the faith.

· Calfa

NBHL (4)

Զզօրավարս, եւ զզօրագլուխս իւր. (Երեմ. ՟Ժ՟Ա. 23։ Դան. ՟Գ. 2։)

Ի ձեռն պատուաւոր զօրագլխի ուրուք։ Զօրօք եւ զօրագլխօք. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Գ։)

Նորահրաշ պսակաւոր, եւ զօրագլուխն առաքինեաց. իմա՛ զօրավար, ըստ որում սպարապետ հանրական։

στρατηγός, ἠγούμενος, ἑπιστάτηις dux exercitus, praefectus militum, magister militiae Գլուխ զօրու, կամ գնդի զօրաց. առաջնորդ մասին ինչ բանակի՝ ի վայր քան զմեծ զօրավարն կամ զսպարապետն.


Զօրագոյն

adj.

stronger.

· Calfa

NBHL (6)

Արիաբար. ուժով, կտրճի պէս.

Զօրագոյն է քան զիս, քան զմեզ, քան զքեզ.եւ այլն։

Տէր ընկրկեաց ինձ զզօրագոյնսն քան զիս. (Դտ. ՟Ե. 13։)

Առ երկիւղի յաղթեցաւ յայլմէ զօրագունէ քան զնա. (Եզնիկ.։)

ἱσχυρότερος, δυνατώτερος fortior, potentior Առաւել զօրաւոր. հզօրագոյն. աւելի ուժով.

Զօրագոյն համբերէր տանջանացն. (Ճ. ՟Բ. (որ ի Ճ. ՟Ա. զարիականն)։)


Զօրազուարճ

adj.

amusing the army.

· Calfa

NBHL (2)

Զուարճացուցիչ զօրու, կամ զօրն ողջոյն. ուրախարար յոյժ.

Ջէքն րախճանագոյն լսի, կամ զօրազուարճ. (զի ասի,) ջէքն այնքան գեղեցիկ էր պսակն. (Երզն. քեր.։)


Զօրաժողով

s.

levy of troops, enrolment, recruiting;
— առնել, լինել, to levy soldiers, to enrol troops, to subsidize an army, to recruit;
— է նա, he is gathering together an army;
he is ready with an army;
— առնել հոգւոց, to select, to separate, or to gather together souls.

· Calfa

NBHL (8)

Որպէս Ժողովումն զօրաց. կամ Վայր Ժողովելոյ զօրաց.

Ածին ժողովեցին ի քաղաքն Նախճաւան. զի անդ էր զօրաժողով իւրեանց զօրացն. (Բուզ. ՟Դ. 55։)

Ամազոնաց ի վերայ աթենայ զօրաժողովն. իմա՛, լինելն. (Եւս. քր. ՟Բ։)

Կա՛մ յանապատի բնակեսցէ, եւ կամ ի զօրաժողովոյ (տպ. ի զօրաժողովս) եղբարց. իմա՛, ի մէջ միաբան ժողովոյ։

Զօրաժողով լինէր Տիմոթէոս, կամ Դեմետր արքայ։ Զօրաժողով է Յուդա։ Զօրաժողով եղեւ յէու ի վերայ Յովրամայ։ Զօրաժողով եղեն ի վերայ Երուսաղէմի։ Մարախ զօրաժողով լինի իբրեւ ի միոջէ հրամանէ օրինօք.եւ այլն։

Որ զայրուձիգ առնեն, զայր ընտիր՝ զէն ընտիր ժողովեն. սոյնպէս եւ տէրն մեր ի զօրաժողովն առնել հոգւոց՝ քննէ զբարս եւ զկամս մարդկան. (Կոչ. ՟Ա։)

Ասի եւ ԶՕՐԱԺՈՂՈՎ ԱՌՆԵԼ. στρατολογέω Իբր Զօր հատանել. ընտրանաւ զօր գումարել.

ԶՕՐԱԺՈՂՈՎ ԼԻՆԵԼ. συνάγω δυνάμεις, παρεμβολήν congrego exercitum, castra, aciem στρατεύω, ἑκστρατεύω, ἑπιστρατεύω bello invado, bellum infero, milito Զօր ժողովել. այրուձի գումարել, վառել, կազմել. եւ Խաղալ պատերազմաւ.


Զօրականուհի

s.

female soldier.

· Calfa


Զօրահատոյց՞՞՞առնեմ

sv.

to detach troops, to expedite forces.

· Calfa

NBHL (3)

ԶՕՐԱՀԱՏՈՅՑ ԱՌՆԵԼ, կամ ԼԻՆԵԼ. Զօր հատանել, որոշել, ընտրանաւ ժողովել, կարգել. (յն. պէսպէս)

Հրաման տայր Յուդա, զօրահատոյց առնէր ի վերայ բերդին։ Զօրահատոյց արարին, ընդ երկու զզօրսն բաժանեցին։ Զօրահատոյց լինէր, գայր պաշարէր. (՟Ա. Մակ. ՟Դ. 41։ ՟Ե. 20։ ՟Թ. 63։)

Իբրեւ զօրահատոյցն առնէր Շապուհ զզօրս իւր ի վերայ աշխարհին Հայոց. (Բուզ. ՟Ե. 4։)


Զօրահատոյց՞՞՞լինիմ

sv.

cf. Զօրահատոյց՞՞՞առնեմ.

· Calfa


Զօրամարտութիւն, ութեան

s.

cf. Զօրամարտ.

· Calfa

NBHL (1)

Յիշեմ զառ դարեհիւ զօրամարտութիւնն. (Պտմ. աղեքս.։)


Զօրավարութիւն, ութեան

s.

command of an army, generalship.

· Calfa

NBHL (7)

Եւ եդ արքայ զբանեայ որդի Յովիդեայ փոխանակ նորա ի զօրավարութիւն. (՟Գ. Թագ. ՟Բ. 35։)

Քաջ զօրավարութեանն կարծէր լինել գործ. (Ածաբ. կիպր.։)

Հալածական առնէին զնա զօրավարութեամբ Տիւռոսի. (Եւս. քր. ՟Ա։)

Քաջն Յեսու հասանէր ի գահ զօրավարութեան. (Պիտ.)

Յեսու յաջորդեալ ի Մովսիսէ զզօրավարութիւնն. այսինքն զառաջնորդութիւնն. (Սարգ. յկ. ՟Է։)

Զօրավարութեամբ Կիւրղի. (իբր զօրավար առաջնորդելով. Կամրջ.։)

στρατηγία praefectura exercitus, imperatorium munus Զօրավարն լինել, եւ իշխանութիւն եւ առաջնորդութիւն նորա. սպարապետութիւն։


Զօրացուցանեմ, ուցի

va.

to fortify, to strengthen, to sustain, to harden, to fence, to establish, to secure, to repair, to reinforce, to restore, to corroborate;
to brighten up, to comfort, to embolden, to reanimate, to revive, to cheer up, to make revive;
— զձեռս or զբաղուկս ուրուք, to lend or bring help, to succour, to aid;
ի յազթութիւն — զոք, to render victorious, to give the victory.

· Calfa

NBHL (10)

Զօրացուցանել զոք ի վերայ այլոց, կամ ի պատերազմ, կամ զվտեալն եւ զտկարացեալն. կամ զձեռս, եւ զբազուկս. կամ զխորհուրդս. կամ ուխտ մի. (Դտ. ՟Գ. 12։ ՟Բ. Թագ. ՟Ի՟Բ. 40։ Եզեկ. ՟Լ՟Դ. 4. եւ 6։ ՟Բ. Եզր. ՟Ա. 6։ Եզեկ. լ. 25։ ՟Ի՟Է. 9։ Դան. ՟Զ. 7։)

Զօրացուցանել զնիգս դրանց, զտուն, զբեդեկ տանն, կամ զքաղաք, կամ զթագաւորութիւն, եւ այլն. (Սղ. ՟ճխէ. 2։ ՟Դ. Թագ. ՟Ի՟Բ. 5։ ՟Բ մն. ՟Ը. 3։ ՟Ժ՟Ա. 17։ ՟Ի՟Դ. 13։ ՟Լ՟Դ. 8։)

Սոցին հանգոյն եւ յայլ գիրս պէսպէս ոճով.

Անմիտք, եթէ Աստուած տկարանայ, ո՞վ է՝ որ զօրացուցանէ. (Յճխ. ՟Ի՟Բ։)

Ի յաղթութիւն զհայոց գունդն զօրացոյց. (Խոր. ՟Գ. 9։)

Զոր աստուած կոչէ (ի վրէժխնդրութիւն), զօրացուցանէ ի զէնս. (Մխ. երեմ.։)

Զզրկանաց ամբաստանութեան իւրոյ բան բարձրաբարբառ զօրացուցանէր. (Յհ. կթ.։)

Առաւել եւս զօրացուցին (զիմաստասիրութիւն). (Շիր.։)

Զօրացո՛ զմեզ տէր ի պահպանութիւն պատուիրանաց քոց. (Ժմ.։)

ἑνισχύω, κατισχύω, δυναμόω , κραταιόω corroboro, fortifico, munio եւ այլն. Տալ զօրանալ. քաջալերել. սրտապնդել. եւ Հաստատուն առնել. ամրացուցանել. զօրացընել, սիրտ տալ, ուժովցընել, ամրցընել .... զոր օրինակ ասի.


Զօրացուցիչ, չի, չաց

adj.

strengthening, comforting;
corroborative, cordial;
fortifier.

· Calfa

NBHL (4)

Զամենայն զօրութեանց զօրացուցիչ՝ զողորմածն Աստուած. (՟Գ. Մակ. ՟Ե. 4։)

δυναστεύων Այն՝ որ զօրացուցանէ. զօրացընօղ.

Զօրացուցիչդ երկնաւորաց եւ երկրաւորաց. (Շար.։)

Պահք զօրացուցիչք են հոգեւոր վարուց. (Յճխ. ՟Թ։)


Զօրաւոր, աց

adj.

strong, vigorousi;
powerful;
energetic, pathetic;
possible, efficacious;
valorous.

· Calfa

NBHL (9)

ի վերայ զօրաւորաց զօրաւոր քննութիւն հասանէ։ Արք զօրաւորք։ Զօրաւորք զօրութեամբ կամ ուժով։ Զօրաւորք ժողովրդեան։ Զօրաւոր քաղաք, կամ պատերազմ։ Այր հզօր, եւ կին զօրաւոր։ Զօրաւոր էր գրովք։ Քան զամենայն ինչ զօրաւոր է Աստուածապաշտութիւն.եւ այլն։

Առ յԱստուծոյ ամենայն ինչ զօրաւոր. (Մտթ. ՟Ժ՟Թ. 26.) իմա՛ որպէս յն. չէզ. հնարաւոր, զօրելի, կարելի։

Արամբք զօրաւորօք. (Խոր. ՟Ա. 9։)

Առ ամենայն հնարս զօրաւոր։ Զօրաւոր առ կենդանութիւն. (Նար. ՟Ժ՟Թ. ՟Հ՟Դ։)

Զօրաւո՛ր է զամենայն ինչ առնել. այսինքն զօրէ. (Մխ. երեմ.։)

Որք ի տիրապէս ճաշակումն ոչ եղեն զօրաւորք վայելել. այսինքն ոչ զօրեցին. (Լմբ. պտրգ.։)

Անխափան եւ զօրաւոր գնան զառաքինութեանն ճանապարհ. (Խոսր.։)

Դու ընդ նոսա մարտի՛ր զօրաւոր. (Լմբ. սղ.։)

ἱσχυρός, ἱσχύων, δυνατός, δυνάστης, κραταιός եւ այլն. fortis, potens, valens, robustus եւ այլն. Որ ունի զոյժ եւ զզօրութիւն, կամ զօրէ. զօրեղ. հզօր. ատակ. կարօղ. արի. կորովի. քաջ. ժիր. բո՛ւռն. սաստիկ. պինդ. ուժեղ, ուժով, ատիկօղ, սրտոտ, կտրիճ, կտրուկ, ամուր.


Զօրաւորութիւն, ութեան

s.

strength, power, might.

· Calfa

NBHL (2)

Զանփոփոխութիւն (Աստուծոյ) ... զզօրաւորութիւն, զկանխագիտութիւն. (Աթ. ՟Ը։)

Զզօրաւորութիւնն ուժգնութեան շարժմանն. (Եփր. թագ.։)


Զօրեղութիւն, ութեան

s.

valour, vigour.

· Calfa

NBHL (3)

Զօրաւորութիւն. կարողութիւն. ոյժ. բաւականութիւն զօրութեան.

Աջով քո՝ նորոգութիւն, եւ մատամբ քո՝ զօրեղութիւն։ Քո ինքնաւորդ զօրեղութեամբ Որդի՛ Աստուծոյ՝ գթածաբար առողջացուսցես։ Արարչութեանդ զօրեղութեան վանեալ են կարծրութիւնք։ Զօրեղութիւն անվթարելի. (Նար.։)

Խանգարիչն Իսրայէլի տզօր եւ կնատ զօրեղութեամբն նկրտի խափանել. (Յհ. իմ. ատ.։)


Զօրութենաբանութիւն, ութեան

s. mech. dynamics.

· Calfa


Զօրութենաբար

adv.

virtually.

· Calfa


Զօրութենական, ի, աց

adj.

virtual;
dynamic;
— միութիւն, dynamic unity.

· Calfa


Զօրութենականութիւն, ութեան

s.

virtuality.

· Calfa


Զօրութենակիր

adj.

virtuous, powerful.

· Calfa


Զօրութենաչափ

s. mech. dynamometer.

· Calfa


Զօրութիւն, ութեան

s. arith. mech.

power;
authority, vigour, valour, heart, courage, nerve, force, spirit, faculty;
corroboration, supply, reinforcement, aid, energy, efficacy, virtue;
resource;
sense, meaning, signification;
weight, importance;
prodigy, miracle, virtue;
army;
person;
distinct substance or person;
—ք երկնից, the angels;
celestial bodies, stars, etc;
—ք մտաց, the faculties, qualities of the mind;
Տէր զօրութեանց, the Lord of hosts;
այր, կին զօրութեան, valorous man, virtuous woman;
ըստ առն եւ — իւր, as the man is, so is his strength;
դու՞ ագուցեր ձիոյ —, hast thou clothed the horse with strength ? զինու զօրութեամբ, with arms;
by main strength;
գիտել զ— արուի, to lie with a man;
զօրութեամբ, powerfully, emphatically, understood, by virtue of, with all one's strength;
բարձրացո զօրութեաթբ զբարբառ քո, lift up thy voice loudly;
սիրել յամենայն զօրութենէ, to love with all one's heart;
անկանել ի զօրութենէ, to be weakened or exhausted;
— խաչի քո Քրիստոս, զի ..., upon my faith! i faith! square;
force;
— անգործութիւն, vis inertiae;
դիմակալ —, resistance force;
ելեքտրական —, electric force;
զուգահեռական —, parallel force;
կեդրոնական —, central force;
կեդրոնախոյս —, centrifugal -;
կեդրոնաձիգ —, centripetal force;
կենդանի —, vis viva;
կենսական —, vital power;
ձգողական —, attractive power;
մադնիսական —, magnetic force;
մասնկային —, molecular force;
շարժիչ —, motive force;
վանողական —, repulsive force;
օդընկէց —, projectile force.

· Calfa

NBHL (46)

Ըստ առն եւ զօրութիւն իւր։ Խորհուրդ եւ զօրութիւն պիտոյ իցեն ի պատերազմ։ Քո է Տէր մեծութիւն եւ զօրութիւն։ Ի նմանէ է իմաստութիւն եւ զօրութիւն։ Դո՞ւ ագուցեր ձիոյ զօրութիւն։ Ի պարանոցի նորա բնակէ զօրութիւն։ Հզօրք զօրութեամբ։ Ձայն Տեառն զօրութեամբ։ Զօրութիւն է Տէր երկիւղածաց իւրոց։ Դու տիրես զօրութեանց ծովու (այսինքն ուժգնութեանց)։ Գործիցես զերկիր, եւ ոչ յաւելցէ տալ քեզ զզօրութիւն իւր (զարդիւնս).եւ այլն։

Յայտնապէս զօրութիւնքն Աստուծոյ ի վերայ հասեալ ... կիսամահ դնէր. (՟Բ. Մակ. ՟Գ. 29։)

Ըստ զօրութեանն առ ի կարօղ լինելոյ հնազանդեցուցանել ընդ իւրեւ զամենայն. (Փիլիպ. ՟Գ. 21։)

Ո՛չ ըստ էութեան բնութեանն է զայս իմանալ, այլ՝ ըստ զօրութեանն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 31։)

ԶՕՐՈՒԹԻՒՆ. Կարողութիւն հոգւոյ եւ զգայութեանց, եւ մտաւոր տեսութիւն.

Ամենայն զօրութիւն յէսս՝ կենդանական զօրութիւն միայն է. (Խոսր.։)

Իմաստասիրութիւն ունի երկուս զօրութիւնս, զտեսականն եւ զգործականն. (Սահմ. ՟Ժ՟Ե։)

ԶՕՐՈՒԹԻՒՆ. Ոյժ բանի, նշանակութիւն, իմաստ. դիտաւորութիւն.

Եթէ ոչ գիտիցեմ զզօրութիւն ձայնին. (՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Դ. 11։)

Բազում ինչ նովին անուամբ ասին՝ որիշ զօրութիւնս ունելով. (Եփր. աւետար.։)

Զպատճառս եւ զզօրութիւն իրացն միայն յայտնելով։ Խօսօղք բազումք յԱստուածայնոցն, եւ զօրութեան մտացն ոչ հասուք։ Ուսանել զզօրութիւնս պէսպէս իմաստից ի նորն Պղատոնէ. (Խոր. ՟Ա. 13։ ՟Բ. 89։ ՟Գ. 62։)

Զիւրաքանչիւր ձեռնարկելոլցն գիտել զզօրութիւն. յն. ենթադրութիւն. (Նիւս. կազմ. ՟Ա։)

Յանուն քո զօրութիւնս բազումս արարաք։ Զքաղաքսն՝ յորս եղեն բազում զօրութիւնք նորա. (Մտթ. ՟Է. 22։ ՟Ժ՟Ա. 20։)

Եւ ոչ կարէր անդ եւ ո՛չ մի ինչ զօրութիւն առնել. (Մրկ. ՟Զ. 5։)

Զօրութեամբ եւ նշանօք եւ արուեստիւք. (Գծ. ՟Բ. 22։)

Պատուականագոյն է ներգործութեամբն քան զզօրութեամբն. (Անյաղթ պորփ.։)

ԶՕՐՈՒԹԻՒՆ. ἑνέργεια efficacia, operatio, actio, actus Ներգործութիւն. գործունեայ յաջողութիւն. ազդեցութիւն.

ԶՕՐՈՒԹԻՒՆ. ὐπόστασις hypostasis այսինքն Ենթակայութիւն, անձնաւորութիւն,

Ո՛չ յերկուս զօրութիւնս, եւ ո՛չ յերկուս երեսս բաժանեալ։ Եթէ ոք յերկուս երեսս կամ յերկուս զօրութիւնս բաժանեսցէ, նզովեալ լիցի. (Պրպմ.։)

Զկառս եւ զհեծեալս եւ զամենայն զօրութիւն փարաւոնի. (Ել. ՟Ժ՟Դ. 28։ ՟Ժ՟Ե. 14։)

Հանել զորդիսն Իսրայէլի յերկրէն եգիպտացւոց՝ հանդերձ զօրութեամբ իւրեանց. (Ել. ՟Զ. 26։)

Բաշխեաց ժողովրդեանն յամենայն զօրութեան Իսրայէլի ... բլիթ մի հացի. (՟Բ. Թագ. ՟Զ. 19։)

Իշխանք զօրութեան (այսինքն զօրավարք). (՟Ա. Մնաց. ՟Ի՟Է. 5։)

Տէր զօրութեանց։ Անուն տեառն Աստուծոյ զօրութեանց։ Օրհնեցէ՛ք զնա ամենայն զօրութիւնք նորա։ Բարձրացաւ մինչեւ ի զօրութիւնս երկնից, եւ ընկէց յերկիր ի զօրութենէ երկնից եւ յաստեղաց։ Երկիր եպագ ամենայն զօրութեան երկնից։ Յարեւու եւ ընդ լուսնով եւ ընդ ամենայն աստեղբք, եւ առաջի ամենայն զօրութեանց երկնից, զոր սիրեցինն, եւ որոց ծառայեցինն։ Զոր օրինակ ոչ թուին զօրութիւնք երկնից, եւ ոչ չափի աւազ ծովու. եւ այլն. (Սղ.։ Դան.։ Ես.։ Երեմ. եւ այլն։)

Տէր զօրութեանց, այսինքն հրեշտակաց, զի հզօրք են զօրութեամբ, եւ զի զօրք են թագաւորին երկնից. (Խոսր. պտրգ.։)

Ձիական եւ հետեւակ զօրութիւն. (Պիտ. ըստ Փիլոնի։)

Զօրութիւնք երկնայինք, եւ անմարմնոց զինուորութիւնք. (Շար.։)

Երկնային զօրութիւնք անուանին ամենայն Աստուածային իմաստութիւնք. (Դիոն.։)

Եւ եւս՝ Առանձին անուն միոյ յիննեակ դասուց հրեշտակաց.

Ի վերայ ամենայն իշխանութեան, եւ պետութեան, եւ զօրութեան, եւ տէրութեան. (Եփես. ՟Ա. 21։)

Զօրութեանց եւ տէրութեանց, իշխանութեանց եւ պետութեանց. (Շար.։)

ԶՕՐՈՒԹԵԱՆ. ի սեռականն՝ ըստ եբր. ոճոյ, իբր Զօրաւոր, կամ զինուորական.

Զամենայն այր զօրութեան։ Որդիս զօրութեան։ Արք զօրութեան. (Դտ. ՟Գ. 29։ ՟Ժ՟Ը. 2. ՟Ի. 46։)

Կին զօրութեան ես դու. (Հռութ. ՟Գ. 11։)

Այր զօրութեանց (յն. զօրաւոր). (՟Ա. Մնաց. ՟Ի՟Զ. 31։)

Ո՛չ է ձայն նահատակաց զօրութեան. (Ել. ՟Լ՟Բ. 17։)

ԶՕՐՈՒԹԵԱՄԲ. իբր մ. Արիաբար, ուժգին.

Գործէին զօրութեամբ զգործս. (՟Ա. Մնաց. ՟Ի՟Զ. 8։)

Բարձրացո՛ զօրութեամբ զբարբառ քո. (Ես. ՟Խ. 9։)

Կամ որպէս Կարողութեամբ, այլ ո՛չ ներգործութեամբ. լռելեայն. մտաւոր տեսութեամբ.

Որպէս ի մոմի զօրութեամբ են ամենայն կնիքք, իսկ կատարելութեամբ մի միայն ի ներքս անդ տպաւորեալ է. այսպէս եւ յոգւոջն մոմաձեւի ելոյ՝ ամենայն տիպք պարունակին զօրութեամբ, ո՛չ կատարուածով. (Փիլ. այլաբ.։)

Ձու զօրութեամբ միայն է հաւ, եւ ոչ ներգործութեամբ, եւ համբակք (տղայք) զօրութեամբ միայն երկրաչափք եւ հռետորք, եւ ոչ ներգործութեամբ. (Պրոկղ. շղկպ.։)

Զօրութեամբ բաժանել զշարունակն, եւ ո՛չ ազդմամբ (այսինքն ներգործութեամբ). (Սահմ. ՟Ժ՟Է։)

Յասելն պարզ բանիւ զմին՝ զօրութեամբ եւ զմիւսն ի ներքս փակէ. (Լմբ. ատ.։)

(ի բայէս Զօրել, եւ լծ. ընդ տճկ. զօռ, զարպ ). δύναμις , ἱσχύς, δυναστεία, κράτος եւ այլն. vis, virtus, potemtia, fortitudo, robur, facultas Կարողութիւն. ոյժ, արութիւն. քաջութիւն. ուժգնութիւն. սաստկութիւն. ամրութիւն. պնդութիւն. ուժ. եբր. կէպուրա, օզ.

ԶՕՐՈՒԹԻՒՆ. (ի բառէս Զօր. թ. շէրի ) δύναμις virtus, virtutes στρατιά exercitus, militia Զօրական. երկրաւոր զինուորութիւն. ոյժ զինուորական. եւ Զարդք երկնից. հրեշտակք, եւ աստեղք. զօրք. ասքէր. եբր. ձապա. (յորմէ՝ Սպայ. սիփահի ), եւ սաբաւօթ, այսինքն զօրութեանց, կամ զօրաց).


Է՞՞՞ուրեք

cf. Է՞՞՞զի.

· Calfa


Է որ

s. adv.

some, some one;
one ... and the other;
some... others;
some ... some;
sometimes.

· Calfa


Էակաբանութիւն, ութեան

s.

ontology.

· Calfa


Էականութիւն, ութեան

s.

cf. Էութիւն.

· Calfa

NBHL (9)

Ճշմարիտ էութիւն անեղ, իսկութիւն Աստուածեղէն. Աստուածութիւն. Աստուած. որ էն։

Կենարար մարմնոյ անպարագիր էականութեան. (Շար.։)

Ճշմարիտ էականութիւն, օրհնաբանեալ գոյութիւն։ Քումդ էականութեան զօրութեան ընդ ոչ գոյսն համարեալ է. (Նար. ՟Գ. եւ ՟Ծ՟Է։)

Հաստիչ կազմիչ՝ էականութիւն. (Գանձ.։)

Ինքն է իմաստութիւն եւ զօրութիւն, անորակ անքանակ հանճար էիցս, էականութեամբ Հօր եկեալ յառաջ Երրեակն յանհասութենէ իսկական զօրութեամբն. (Համամ առակ.։)

Մերթ՝ Էակցութիւն, համագոյութիւն.

Զէականութիւնն՝ զոր ունի առ հայր՝ յայտնագոյնս ճառեաց. (Նանայ.։)

Մերթ եւս՝ Որ ինչ է գոյաւոր. էակ եղական. էք. առէք.

Ամենակալ ինքնիշխանութիւն բոլոր էականութեան. (Նար. ՟Ծ՟Է։)


Էակցութիւն, ութեան

s.

consubstantiality, identity of substance.

· Calfa

NBHL (4)

Բնութենակցութիւն. համագոյութիւն.

Ոմն ձայնիւ, եւ ոմն երեւմամբ զէակցութիւն յայտ առնելով. (Յհ. իմ. ատ.։)

Զաստուածութիւն եւ զէակցութիւն յայտնաբանեաց. (Վահր. երրորդ.։)

Ոչ Զէակցութիւնն, այլ զմիաւորել մարմնոյն առ բանն Աստուած նշանակեն. (Խոսրովիկ.։)


Էացուցանեմ, ուցի

va.

to cause to exist, to extract from nothing, to create.

· Calfa

NBHL (6)

Գոյացուցանել. ստեղծուլ՝ իրօք կամ մտօք.

Որ զէսս էացոյց յոչէից, օրհնի ի յէիցս. (Խոսր.։)

Որք յէէ անտի են, զէացուցանելն խոկան. (Մագ. ՟Ծ։)

Կարծելն էացուցանել ոչ զօրէ. (Իգն.։)

Զոչ էն ի վերայ սոցա (զզգայարանս ի վերայ անմարմնոց) էացուցանել՝ ըստ մեզ զիջանելով. (Սարգ. յկ. ՟Ժ։)

Ո՛չ է նոքա են, որ զէն ճշմարիտ ոչ էացուցանեն. (Շ. թղթ.) այսինքն չընդունին էապէս գոլ, կամ չէացուցանեն։


Definitions containing the research ո : 10000 results

Բազմավտանգ

adj.

very perilous, dangerous.

· Calfa

NBHL (3)

ԲԱԶՄԱՎՏԱՆԳ ԲԱԶՄԱՎՏԱՆԿ. Ուր կայցէ վտանգ բազում. շատ վտանգաւոր.

Ի ծուփս բազմավտանգս ալէտանջ հողմոց. (Նար. ՟Ծ՟Դ։ Ըստ այսմ ասի.)

Բազմավտանգ սաստկութիւն վիրաց, կամ հիւանդութիւն, կամ կիրք կարեաց. (Նար. ՟Դ. ՟Ձ՟Գ. եւ ՟Ի՟Գ։)


Բազմավրէպ

cf. Բազմասխալ.

· Calfa

NBHL (2)

Բազում իրօք վրիպեալ կամ վրիպական. բազմասխալ. շատ սխալօղ, սխալական.

(Սողոմոն) բազմավրէպ հանճարեղ. (Նար. ՟Խ՟Ը։)


Բազմատագնապ

adj.

tormenting, gloomy, painful, sad.

· Calfa

NBHL (1)

Արա՛ անդորր ... ի բազմատագնապս հեծութենէ. (Նար. ղ։)


Բազմատարած

adj.

far extended, very extensive.

· Calfa

NBHL (8)

Որպէս քաղաք ինչ, զի իցէ բազմատար, ազգի ազգի մտիւք՝ որք ի նոյն դիմեալ գան, ընդունելով. (Նիւս. կազմ.։)

Բնութիւնս մեր բազմատար ամենայն (կամ յամենայն) բարութեանց. (Վրդն. երգ.։)

Արարեալ նշանագիրս կարճոտունս եւ բազմատարս. այսինքն որք փակեն յինքեանս զբազում գիրս զորպէս, աշխարհ, այսինքն եւ այլն. եւ նշանագիրք սինէացւոց. (Երզն. քեր.։)

Յոյժ տարածեալ, երկայնեալ. եւ Յաճախ. երկան, շատւոր.

Յաճախագունդ զօրօք՝ բազմատարած բանակօք. (Եւս. քր. ՟Ա։)

Բազմատարած պատուարք. (Բենիկ.։)

Բազմատարած արտասուօք եւ պաղատանօք. (Յհ. կթ.։)

πολύχωρος capax, spatiosus, amplus Որ տանի յինքեան զբազմութիւն կամ բազում ինչ. ընդարձակ. մեծ.


Բազմատես

cf. Բազմաչեայ.

· Calfa

NBHL (3)

Որ բազմատես քրով բէից անտեսանելի. (Տօնակ.։)

Յայտնելով նմա զգերագունիցն իմացութեանց բազմաբերձ եւ զբազմատես զօրութիւնն. (Դիոն. երկն.։)

πολυθεάμων plurima cernens Որ բազում ինչ տեսանէ. սրատես. բազմաչեայ. բազմահայեաց. բազմակն.


Բազմատեսակ

adj.

of many kinds or sorts.

· Calfa

NBHL (11)

Բազմաձեւ եւ բազմատեսակ ի նոցունց յասացելոցն (ի սուրբ գրոց՝ անունն Աստուծոյ) ստեղծանի. (Դիոն. ածայ.։)

Այլեւ հալածչին բանք բազմատեսակք լինէին, որ թշնամանէրն, եւ սպառնայր, եւ ողոքէր։ Վասն բազմատեսակ բարեգործութեանն՝ պարգեւ կոչեմք, շնորհ, եւ այլն. (Ածաբ. մակաբ. եւ Ածաբ. մկրտ.։)

Զօրէն ծաղկաւէտ մարգաց եւ բուրաստանաց՝ բազմատեսակ յօրինեալ գեղեցկութեամբ. (Պիտ.։)

Ոչ միատեսակ (եզակի) դնէ զպտուղսն, այլ՝ բազմատեսակ (յոքնակի). ծառն մի է, սակայն պտուղս զանազանս եւ ազգի ծնանի. (Սարգ. յկ. ՟Թ։)

Բազմատեսակ է առաքինութիւնն. (Վրդն. ծն. եւ Վրդն. սղ.։)

Զդառնութիւն բազմատեսակ տանջանաց, զխաւարն, եւ զհուրն, եւ զորդն. (Ղեւոնդ. ՟Զ։)

Ախտաժէտն՝ բազմատեսակ հիւանդութեամբք եւ վիրօք՝ ապաքինեսցի. (Սարկ. աղ.։)

Բազմատեսակ օրինակաւ ունին առ միմեանս զհամեմատութիւն. (Կիւրղ. ղկ.։)

Յամենայն ի չարագոյն դեղոց հաւաքեն բազմատեսակ (զմահադեղս). (Մագ. ՟Ա։)

Զանազանաբար եւ բազմատեսակ զանճառելի գեղեցկութեան հետազօտելով զվայելչութիւնն. (Նիւս. երգ.։)

πολυειδής diversas species habens, multarum formarum, varius Որ ինչ ունի զբազում տեսակս կամ տեսիլս. բազմադիմի. բազմակերպ. բազմօրինակ. ազգի ազգի. կերպ կերպ.


Բազմատիպ

adj.

of many forms, editions or types;
various, different.

· Calfa

NBHL (2)

Որոյ են բազում տիպք, կամ տիպարք. բազմօրինակ, բազմադիմի. շատ կերպ.

Բազմադիմի պատուածք ի թելս բանի առ միոյս սրբոյս Յակոբայ պատուասիրութիւն. (Նար. մծբ.։)


Բազմարան

cf. Բազմոց.

· Calfa


Բազմարդիւն

adj.

very useful, profitable;
very meritorious;
full of merit, well deserved.

· Calfa

NBHL (2)

որ եւ ԱՐԴԻՒՆԱՇԱՏ. Որոյ բազում եւ առատ են արդիւնք կամ բերք. բանեբեր. յուռթի.

Զուարթացուցանել զհասկն եկեղեցեաց, եւ բազմարդիւն զհաւատացելոց Քրիստոսի հունձս մատուցանել Ճ. (՟Գ.։)


Բազմարժանի

adj.

very worthy, very meritorious.

· Calfa

NBHL (2)

Կարի արժանաւոր. իրաւացի յոյժ, արդար.

Քեզ իրաւունս բազմարժանիս, եւ ինձ պատասխանատուութիւնս ամենավարանս. (Նար. ՟Ի։)


Բազմարծաթ

adj.

very rich, opulent.

· Calfa

NBHL (2)

Բազմարծաթ եւ յոքնոսկի ի մէջ շատից էր (Աբրահամ). (Փիլ. իմաստն.։)

πολυάργυρος copiosus vel dives argento Ոյր կամ ուր բազում է արծաթ. բազմագանձ. փարթամագոյն.


Բազմացեղ

adj.

of many tribes;
cf. Բազմատեսակ.

· Calfa

NBHL (2)

Իսկ դուք յո՞վ էք յարեալք ... ասացելովքդ՝ (այսինքն ըստ առածին՝) բազմացե՛ղք էք. (Աթ. ՟Դ։)

πολύφυλος, πάμφυλος in multa genera divisus, cujuslibet tribus Ոյր ցեղն ի բազումս է բաժանեալ. անորիշ ըստ ցեղի.


Բազմաւաղելի, լւոյ, լեաց

adj.

very deplorable, pitiable, miserable.

· Calfa

NBHL (2)

Աւաղելի յոյժ եւ աւաղական. շատ խեղճ, խղճալի.

Զկնի մեղանացն՝ ողոմագինս իմն ողբարկութիւնս ... բազմաւաղելիս. (Նար. լ։)


Բազմափայլ

adj.

very shiny, bright, brilliant.

· Calfa

NBHL (5)

Յոյժ փայլուն, լուսապայծառ. փալփլուն, պայծառ.

Շիջուցին յինքեանց զբազմափայլ ճառագայթն աստուածպաշտութեան. (Խոր. ՟Բ. 89։)

Աշտանակ բազմափայլ լուսոյն. (Խոր. հռիփս.։)

Ծանուցանէր զշողումնն որպէս զբազմափայլ գործս լուսաւորութեան առաքինի մարդոյ. (Փարպ.։)

Մախայր ընդ նմա վասն բազմափայլ շնորհաց հոգւոյն՝ որ բնակեալ էր ի նմա. (Վրք. ոսկ.։)


Բազմաքանդակ

adj.

that has many fine sculptures;
well engraved;
well worked.

· Calfa

NBHL (4)

Զի՞նչ արդեօք քան զայն տեսութիւն էր բազմաքանդակս. (Նիւս. երգ.։)

Թագս եւ պսակս յակուդէ, եւ անդամանեայս բազմաքանդակս՝ քանքարս անթիւս. (Ագաթ.։)

Զնուրբն (ի բանից) եւ զմանուածոյն եւ զբազմաքանդակն գովեն. (Սարգ. յռջբ.։)

γραφικός insculptus, γραφικώτερος optime excavatus Ունօղ զբազում քանդակս ճարտարահիւսս պանծալի յօրինուածով, իբր փորագրութեամբ.


Բազմաքանքար

adj.

very clever;
very valuable, rich, precious;
very heavy.

· Calfa

NBHL (2)

Մաքսաւորն մի բարբառ արձակեաց, եւ զբազմաքանքար բեռնիս մեղացն թեթեւացոյց. (Մանդ.։)

πολυτάλαντος, πολύτιμος multorum talentorum, pretiosus, et gravis ponderis Բազում քանքարաց կամ տաղանդաց. մեծագին. ծանրագնոյ.


Բազմաքնին

adj.

scrutinizing, very inquisitive.

· Calfa

NBHL (10)

Բազմաքննին միտք մարդկան ի խնդիր իմն անկանին յաղագս մանկանց կոտորածի. (Շ. մտթ.։)

Բազմաքննին եղեալ իմովք ձեռօքս ... Ոչ եւս զիմ տէրդ բազմաքննին առնեմ. (Ճ. ՟Գ.։)

Միայնակեաց խոնարհ ոչ բազմաքնին լինի յանճառս. իսկ ամբարտաւանն բազմաքնին (լինի) յանդգնութիւն։ Մի՛ բազմաքննին լինիր վասն սորա։ Նմանեմ այնոցիկ՝ որք վասն հողմոյ կշռովք բազմաքննին լինիցին. (Կլիմաք.։)

ԲԱԶՄԱՔՆԻՆ. իբր Յոյժ քննեալ. մանր հետազօտեալ.

Աստեղաց դիրքն բազմաքնին եղեն ի հելլենացւոցն. (Լմբ. իմ.։)

Եւ Բազում քննութեանց կարօտ. բազմօք քննելի.

Թողլով զբազմաքննին բան, զդիւրահասն դիցուք առաջի. (Շ. հրեշտ.։)

Կամ Շատ հոգալի, եւ զբաղելի.

ԲԱԶՄԱՔՆԻՆ. Գրի եւ ԲԱԶՄԱՔՆՆԻՆ. ա. πολυπράγμων curiosus եւ բայիւ πολυπραγμονέω curiose perscrutor Բազմախոյզ. հետաքնին, հետաքրքիր. շատ պըրպտօղ.

Զճաշակելիսս՝ պարզս եւ առանց բզմաքննին իրաց ունել. իմա՛ անաշխատ կամ դիւրին. յն. ἁπραγμάτευτος (Նիւս. կուս.։)


Բազմերախտ

adj.

full of kindness, very obliging.

· Calfa

NBHL (4)

Որ բազում բարիս եւ երախտիս առնէ. երախտաւոր յոյժ. երախտիքը շատ.

Ապերախտ գտաք բազմերախտ պարգեւողիդ։ Ի պատիւ բազմերախտի հօր մերոյ. (Երզն. աղ. եւ Երզն. լուս.։)

Կամ Բազում երախտեօք եղեալ.

Զբազմերախտ ի Քրիստոսէ պարգեւեալ մեզ աւանդ. (Յհ. իմ. ատ.։)


Բազմերամ

adj.

of several flocks, orders or ranks, numerous.

· Calfa

NBHL (3)

Բազմաժողով. յոգնախումբ. գունդագունդ. դասադաս.

Բազմերամք վեհագունիցն հոյլքն. (Շար.։)

Բազմերամ կարգս թռչնոց. (Լմբ. սղ.։)


Բազմերան

adj.

very happy, blessed.

· Calfa

NBHL (2)

Բազմերան վեյելչութեամբ մեծարեալ՝ կոչեցաւ մայր Աստուծոյ. (Ճ. ՟Գ.։)

πολυμάκαρος beatissimus, felicissimus որ եւ ԲԱԶՄԵՐԱՆԵԱՆ. Երանաւէտ. երջանկութեամբ լի.


Բազմերանգ

adj.

of several colours, variegated.

· Calfa

NBHL (4)

Երիվարս ինչ բազմերանգս։ Զականցն բազմերանգսն տեսակս. (Դիոն. երկն.։ եւ Շ. հրեշտ.։)

Բազմերանկ ծաղկօք. (Ոսկիփոր.։)

Զրկեցայ ի բազմերանգն պայծառութեանց. (Պիտ.։)

ԲԱԶՄԵՐԱՆԳ կամ ԲԱԶՄԵՐԱՆԿ. πολυχρώματος multicolor Ունօղ զբազում երանգս. բազմագունակ. գունակ. գունզգուն.


Բազմերջանիկ

cf. Բազմերան.

· Calfa

NBHL (3)

Բազմերջանիկ կոյս, կամ հայր, հարանց. կամ նախավկայս. (Խոր. հռիփս.։ Ոսկ. լս.։ Յհ. իմ. երեւ.։ Տօնակ.։)

Զիւրոյն լուսաւորութեան պայծառութիւն՝ բազմերջանիկ հեղմամբ յայտնէ. (Դիոն. երկն.։)

πολύολβος, πανόλβιος felicissimus, perbeatus որ եւ բազմերան. Յոյժ երջանիկ, լի բարեբաղդութեամբ. երանելի.


Բազմեփեաց

adj.

well cooked;
cooking mixed things.

· Calfa

NBHL (2)

Բազում հանդերձանօք եփեալ. ի բազում իրաց բաղադրեալ, եւ եփեալ.

Իւղ անուշահօտ բազմեփեաց. (Նար. երգ.։)


Բազմըռիշտ

adj.

very avaricious, tenacious

· Calfa

NBHL (1)

Մինչեւ ի խորին ծերութիւն տղայաբարոյք եւ բազմըռշիտ գտանեմք. (Խոսր.։)


Բազմիմ, եցայ

vp.

to sit down, to sit, to place one's self.

· Calfa

NBHL (3)

Եւ բազմեցաւ յուդիթ ի վերայ նորա յակումբն մաշկեայ։ Ելեր բազմեցար, ննջեցեր իբրեւ զառիւծ։ Եւ բազմեալ հանգեաւ իբրեւ զառիւծ։ Բազմեսցին ընդ Աբրահամու յաարքայութեան։ Բազմեցայ ուտել եւ ըմպել։ Ոչ բազմեսցուք մինչեւ ի գալ նորա այսր։ Բազմի, ուտէ, ըմպէ։ Երթիջի՛ր բազմեսջի՛ր ի յետին տեղւոջ։ Կայր բազմեալ ընդ երկոտասան աշակերտսն։ Բազմեալ էին ընդ Յիսուսի եւ ընդ աշակերտս նորա։ Եւ Ղազար մի էր ի բազմելոց ընդ նմա.եւ այլն։

Անպարագրելի բանն հօր բազմի ի մսուր անբանից։ Որ բազմեալ հանգչի ի հրեղէն աթոռ։ Որոյ աթոռ քերոբէ, ի վերնատունն բազմեցար. (Շար.։)

ἁνάκειμαι, συνανάκειμαι, ἁναπίπτω , ἁνακλίνομαι, κατακλίνομαι accumbo, recumbo, discumbo Նստել պատուով իմն ի մէջ բազմութեան, կամ ընդ այլս ի սեղան. հանգչել. զետեղիլ. նստիլ.


Բազմիմաստ

adj.

very wise, learned.

· Calfa

NBHL (3)

Փառաւոր եւ երեւելի լինէր յաչս անհաւատիցն իւրով բազմիմաստ գիտութեամբ. (Արծր. վէրջ։)

Քարոզեաց զյարութիւն բազմիմաստ եւ յոքնատեսակ բանիւ. (Երզն. մտթ.։)

πολύσοφος valde sapiens Յոյժ իմաստուն. հանճարեղ. լի իմաստիւք՝ ոք կամ իմն. շատ խելացի.


Բազմիցս

cf. Բազում.

· Calfa


Բազմօրինակ, աց

adj. adv. in several ways or manners, divers, various;
in many shapes.

· Calfa

NBHL (10)

Բազմօրինակք են մարդկան մեղանքն։ Ծանունս եւ բազմօրինակս ի վերայ հասուցանեն մահս։ Արուեստի պէտք են իմաստնոյն՝ բազմօրինակի, ըստ որում օգուտ արասցէ. (Փիլ.։)

Հիւանդութիւնք եւ մահք բազմօրինակք. (Խոր. ՟Գ. 68։)

Բազօրինակ անօրէնութիւնք։ Անօրէնութիւն բազմօրինակք։ Արուեստս բազմօրինակս։ Տանջանարանք բազմօրինակք. (Նար.։)

Պատուհասք բազմօրինակք. (Խոսր.։)

Բազմօրինակ եւ խորհուրդ փրկութեանն հրաշագործի. (Յհ. իմ. ատ.։)

Բազմօրինակաբար Աստուած յարժանաւորսն իւրում լինի. (Նիւս. երգ.։)

Մարգարէքն բազմօրինակաբար պատմեցին զհանգամանս աստուածային տնօրէնութեանն. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Բ։)

Բազումք բազմօրինակաբար գրեցին, կամ վարեցան. (Կամրջ.։ Տօնակ.։)

πολύτροπος multiplex varius Որ ինչ լինի կամ գտանի բազում օրինակաւ. բազմայեղանակ. բազմակերպ. բազմազան, բազմապիսի, բազմապատիկ. շատ կերպ, կերպ կերպ.

ԲԱԶՄՕՐԻՆԱԿ. մ. cf. բազմօրինակաբար. πολυτρόπως multis modis Բազում օրինակաւ. զանազան յեղանակօք. շատ կերպով.


Բազրիք, րաց

s. pl. flight (of stairs), balusters, balustrade (—);
bed.

· Calfa

NBHL (1)

Նեցուկք (որպէս բազուկք), կամ յենարանք (բազմելոցն). եւ վարդակք կամ ձողք՝ որք դնին յերկոսին կողմանս գահոյից, որպէս եւ սանդղոց, յորս (Յակոբայ՝) խաչն ... եւ բազրիքն՝ քահանայութիւն եւ թագաւորութիւնն Քրիստոսի. (Տօնակ.։)


Բաժակակալ

s.

salver.

· Calfa

NBHL (2)

Ունօղ զբաժակ կամ կրօղ, թէ՛ մատռուակն, եւ եթէ ափսեայն՝ յորոյ վերայ եդեալ իցեն բաժակք.

Չեդան առաջի նոցա սուրբ սկտեղք, եւ ոչ անկան բաժակակալք յուրախութիւն. (Եղիշ. ՟Ը։)


Բաժակիկ

s.

small cup.

· Calfa

NBHL (2)

Զիւր բաժակիկն նմա մատուցանիցէ, ասելով՝ թէ ուրախացի՛ր. (Մանդ. ՟Զ։)

ποτηρίδιον pocillum Բաժակ փոքր կամ աղքատին. եւ Սակաւ գինի. գաւթիկ.


Բաժամիտ

adj.

distrustful.

· Calfa

NBHL (3)

որ եւ ԲԱԳԱՄԻՏ. Երկմիտ. փոփոխամիտ. երկու մտքի վըրայ, թէրէհաւատ.

Խուժախումբ եւ բաժամիտ ժողովն բժշկեալ լինէին ի հարուածոյ օձին. (Թէոդոր. խչ.։)

Բեւեռեա՛ զբաժամիտ տարամերժեալս ի սէր քո եւ յերկեղ. (Բենիկ.։)


Բաժանաբար, աց

adv.

dividedly, separately.

· Calfa

NBHL (5)

μεριστῶς dividendo, ex parte, separatim Բաժանմամբ, մասն մասն. մասնաբար. եւ Անջատմամբ. ուրոյն ուրոյն. բաժնըւելով, բաժին բաժին, զատ զատ.

Ոչ բաժանաբար կամ հոսմամբ ծնաւ Աստուած (զծոցածին բանն). (Կիւրղ. գանձ.։)

Ի քեզ ընկալար (զտէրն բոլորից), ոչ ի մասնէ, այլ ի լրութենէ. ոչ հատմամբ, այլ հաստատութեամբ. ոչ բաժանաբար, այլ ամբողջապէս. (Նար. կուս.։)

Զտարբերութիւն սահմանեսցուք, զիա՛րդ բաղկացաբար, եւ բաժանաբար առեալ գոյ. (Անյաղթ պորփ.)

Սոցա ապաքէն եւ աղօթքն՝ բաժանաբար ըստ իւրաքանչիւրոցն վայել է լինել. (Յհ. իմ. ատ.։)


Բաժանակալ

s.

heir;
բաժանակալ լինել, cf. Ժառանգեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Իբրեւ մեռաւ այրի կինն այն, նա լինէր գրոյն եւ գանձիցն բաժանակալ. (Կոչ. ՟Զ։)


Բաժանական, ի, աց

adj.

divisible.

· Calfa

NBHL (7)

Որպէս, Աստուած էր ինքն եւ մարդ համանգամայն, ո՛չ ոմն Աստուած, եւ ոմըն մարդ՝ բաժանական. (Երզն. ոտ. երկն.։)

(Հրեշտակաց է) ո՛չ բաժանականօք, եւ կամ ի բաժանականաց ժողովել զաստուածայինն գիտութիւն։ Միատեսակ, ոչ բաժանական. եւ այլն. (Դիոն. ածայ. Դիոն. եւ եկեղ։)

Բաժանական է միշտ իւրաքանչիւրն։ Բաժանական զանազանութիւնք Պորփ.։

Բաժանական կենդանոյն՝ բանականն եւ անբանն։ Բաղկացականքն հանրականագոյնք են, իսկ բաժանականքն՝ մասնականագոյնք. (Անյաղթ պորփ.։)

բաժանականն (հնարք)՝ համեմատիլ բնաւորեցաւ հրոյ. (Սահմ. ՟Բ։)

μεριστός dividuus, divisus Բաժանելի կամ բաժանեալ. անջատական. տրոհական. մասնական.

Կամ διαιρετικός divisivus Բաժանողական. որոշիչ. զատօղ.


Բաժանակից, կցի, կցաց

adj.

that partakes with another.

· Calfa

NBHL (9)

Արժանի իսկ են բաժանակից նմա լինելոյ. (Իմ. ՟Ա. 16։)

Բաժանակից արար արքայութեան իւրում. (Եղիշ. հայր մեր.։)

Որ բաժանակից լինի գողոց, ատեայ զանձն. (Առակ. ՟Լ. 24։)

Բաժանակիցս իւրեանց զանանկս եւ զորբս եւ զծերս՝ աւարին իւրեանց առնէին. (՟Բ. Մակ. ՟Ը. 30։)

Մաքսաւորութիւն՝ օտար աշխատութեանց բաժանակից ... Բաժանակից նորա շահիցն լինի։ Բաժանակից եւս արար զքեզ իւրոյ սեպհականացն. (Ոսկ. ապաշխ. եւ Մտթ.։)

Դնէ զինչսն ընդ այլ ստացուածսն, եւ լինի բաժանակից եղբարցն. (Մխ. դտ.։)

Զաստուած ընկեր եւ բաժանակից ունելով ստացուածոցն. (Վրդն. ղեւտ.։)

բաժանակից եղեաք մեք Քրիստոսի ի սկզբանէ ի ձեռն կոչմանն։ Բաժանակից լինել ընդ հոգւոյն սրբոյ. (Եփր. եբր.։)

μεριστής, συμμεριστής particeps, divisor, ἱσόμοιρος equalem partem habens Կցորդ բաժնի, կամ բաժանեալ իրի. մասնակից, հաղորդ, հասարակորդ. ընկեր.


Բաժանարար, աց

s.

distributer;
divisor.

· Calfa

NBHL (4)

Ո՞ կացոյց զիս դատաւոր կամ բաժանարար ի վերայ ձեր. (Ղկ. ՟Ժ՟Բ. 14։)

Կամ Բաժանիչ, որոշիչ յիրերաց.

Հուրն բաժանարար. (Ճ. ՟Ա.։)

Զոր տէրն եկն արկանել յերկիր զբաժանարարն՝ որոշել զհաւատացեալս յանհաւատից. (Վրդն. սղ.։)


Արեւագալ

s.

day-break, dawn, sun rise.

· Calfa

NBHL (2)

Ժամ գալստեան կամ ծագման արեւու. որ եւ ԱՐԵՒԱԾԱՅՐՔ. ԱՐԵՒԱՑԱՅԹ. ԱՐԱՒԱՀԱՐՔ. արեւցաթ

Առաւօտին աղօթքն, զոր ընդ տրեւագալն կատարեն։ Եւ այսպէս ապա զարեւագալոյն զսաղմոս կատարեն։ Զարեւագալին սաղմոս. (Յհ. իմ. եկեղ. եւ Յհ. իմ. ատ. եւ Յհ. իմ. կան.։)


Արեւադէմ, դիմի

s. bot. vanilla;
heliotrope.

· Calfa

NBHL (1)

ἠλιοτρόπιον heliotropium, herba solaris, martagum ռմկ. արեւածաղիկ. Ծաղիկ՝ արեւանման դիմօք, կամ որ զդէմս իւր շրջէ յարեւն կոյս ...։ (Գաղիան.։)


Արեւածայրք

cf. Արեւագալ.

· Calfa

NBHL (2)

Նոյն ընդ Արեւագալ. յորդում պահու արեւն ծայրս արձակել սկսանի.

Ընդ արեւածայրս արկանէ ցօղ մանրացօղ ի ժամանակս ամարայնոյ. (վեցօր. ՟Զ։) (Շիր.։)


Արեւակէզ

adj.

tanned;
— լինել, to be sun-burnt.

· Calfa

NBHL (4)

Կիզեալ յերեսաց արեւու. արեգակնակէզ՝ ըստ ՟Բ նշ.

Զցերեկ արեւակէզ առնելով. (Պիտ.։)

Արեւակէզ եղեալ տոչորի նիւթն. (Արծր. ՟Ա 3։)

Արեւաըէզ եղեալ ողկուզացն. (Շ. ընդհ.։)


Արեւահարք

cf. Արեւագալ.

· Calfa

NBHL (1)

Ժամն յորում արեւն հարկանէ կամ հարկանի, այսինքն ծագէ. արեւագալ. արեւածայրք.


Արեւապաշտ, ից, աց

adj.

who worships the sun.

· Calfa

NBHL (3)

Արեգակնապաշտ. որ պաշտէ զարեւ իբրեւ զԱստուած. երկրպագու արեգական. արեւ պաշտօղ.

Նոքա արեւապաշտք, եւ սոքա ծառայք արեգական։ Առ ի կշտամբութիւն արեւապաշտացն. Առ ի կշտամբութիւն արեւապաշտացն. (Եզնիկ.։)

Ժպրհեցան ասել արեւապաշտքն, թէ ի նորա տեսչութենէ է ամենայն. (Վեցօր. ՟Դ։)


Արեւափառ

adj.

splendid, brilliant.

· Calfa

NBHL (2)

Լուսափառ, լուսափայլ, արեգակնային. արեգակնակերպ.

Արեւափառ նշոյլ. (Թէոդոր. խչ.։)


Արեւելանշան

adj.

that has appeared or shone in the East.

· Calfa

NBHL (1)

Արեւելանշան ճառագայթք. (Թէոդոր. խչ.։)


Արեւելեայ, եայց, եաց

adj. s. Oriental;
—ք, արեւելիք, the orientals;
the eastern regions.

· Calfa

NBHL (8)

Բնակեցուցանէ յարեւելեայ ուսոյ մեծի լերինն. (՟Ա 29։ Արեւելեայ պատուհանիւք. Արշ. վերջ։)

Զարեւելեայ տնկագործութեանն վերակացութիւն. (Պիտ.։)

Զարթուցից զհիւսիսայինն եւ զարեւելեայն. (Ես. ՟Խ՟Ա 25։)

Ազնուական քան զամենայն արեւելեայսն։ Զարեւելեայսն եւ զեդոմայեցիս։ Մադիամ եւ ամաղէկ, եւ որդիքն արեւելեայց։ Լեառնն արեւելեայց. (Յոբ. ՟Ա 3։ Ես. ՟Ժ՟Ա 14։ Դտ. ՟Զ 3. 33։ ՟Է 12։ Ծն. ՟Ժ. 30։)

Ոչ միայն մօտաւորացն, այլ եւ բացական արեւելեաց. (Ագաթ.։)

Բոլոր արեւելեացս գրլխաւորի. (Յհ. կթ.։)

Զարեւելեայցն եկելոց ազգաց. (Պիտ.։)

ἁνατολικός orientalis Արեւելեան. որ ինչ հայի յարեւելս կոյս, կամ յարեւելակողմն աշխարհի եւ տեղւոյ. արեւելքի.


Արեւիկ

s.

little or sweet sun (jesting term).

· Calfa

NBHL (3)

Զարեգակն աղաչել կամեցեալ՝ ասեն, արեւիկ լուսիկ. (Յհ. իմ. պաւլ.։)

Մանիքեցիք երդնուն յարեգակն, եւ ասեն, լուսիկ՝ արեւիկ քաղցրիկ, լի ես տիզերօք. (Ոսկիփոր.։)

Անուշակ արեւ. սիրուն արեւ, արեւուկ.


Արեւկայ

adj.

a sunny day;
fine weather.

· Calfa

NBHL (2)

կամ ԱՐԵՒ ԿԱՅ. Ուր կայ լոյս արեւու.

Ոչ հանապազ հանէ (արտաքս մրջիւնն զհատսն), այլ յորժամ գիտէ թէ արեւկայ եւ պարզ իցեն, եւ ոչ անձրեւ. (Վեցօր. ՟Թ։)


Արթմնի

adv.

awake.

· Calfa

NBHL (2)

ԱՐԹՄՆԻ ՅԱՐԹՄՆԻ Ուղղականն ունի լինել ԱՐԹՈՒՄՆ, թման. իբր Արթնութիւն.

Որք ի մեղաց անկեալ տղմի, ի քուն մեղաց են յարթմընի. այսինքն յարթնութեան մարմնոյ. (Շ. ոտ. Շ. հրեշտ.։)


Արթնական, ի, աց

adj.

watchful, vigilant.

· Calfa

NBHL (4)

Որ ինչ հայի յարթունն եւ յարթնութիւնն.

Քնով (ագամ) զգործեցեալ զարթնականին իէջ բերէ զգործ. (Ագաթ.։)

Զքունն արթնական։ Արթնական մեր զուարթութիւն. (Նար. ՟Խ՟Ե. ՟Ձ՟Ե։)

Արթնական կեանք ենով քայ. (Տօնակ.։)