it is possible;
զիա՞րդ — այդմ լինել, how can these things be?
չ-, ոչ —, it can't be, it is impossible;
—ցի՞, is it possible?.
Առանց կուսութեան մարթի տեսանել զարքայութիւնն, բայց առանց ողորմութեան անհնար է տեսանել։ Մարդ չմարթի զքեզ կոչել։ Զողորմութիւն չմարթի գաղտ գործել. (իսկ զաղօթսն եւ զպահսն մարթի. (յն. կոչիլ, գործիլ։) Ի նազարեթէ մարթիցի՞ բարւոյ իմիք լինել։ Ոսկ. մտթ.։)
ingenious, clever, skilled;
cf. Մարթ.
Զգովութիւնս ոչ միայն ի մարդկանէ աստի բառնան առնուլ, այլեւ ի չմարթնոցն գովութիւնս բարձրացեալ յղփացեալ խնդրեն. (Եսթ. ՟Ժ՟Զ. 4։) յն. ἁπειράγαθος (անփորձ կամ տգէտ բարւոյ իմիք) imperitus, insolitus.
hen.
hoe.
Ետու նոցա փայտատ, եւ մարկեղ, եւ քուրձ մի հաց. (Վրք. հց. ձ։)
hot or temperate climates;
pleasant meadow, delightful spot;
greensward, lawn, grass-plot.
(Իսկ ռմկ. ասի՝ Մարմանդ կրակ, բոց, թոնիր, եւ այլն. իբր մաղմաղ, թեթեւ կամ մեղմ ջերմութեամբ. որպէս եւ Մարմնդիլ՝ է զիջանել եւ մեղմիլն ջերմութեան։)
to cause to itch, to tickle, to titillate;
to irritate, to exasperate;
to tickle, to please, to gratify.
Թոյնք կարճի զմարմին մարմաջեցուցանէ։ Ախտաւոր գիջութիւնք մարմաջեցուցանեն զխիղճ մտացն. (Լմբ. յայտն. եւ Լմբ. առակ.։)
Ոչ եթէ այս միայն էր, որ մարմաջեցուցանէր զնոսա (տպ. մարմանջեցուցանէր)։ Ոչ կամէր յաճախապէս մարմաջեցուցանել զնոսա. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 28։ ՟Բ. 3։)
feeling a prickling, subject to a pricking sensation.
յն. միռմիգի՛օն. μυρμηκίων formiculosus, verrucosus. Ունօղ զխաղաւարտ իբրեւ զբոյն մրջմանց. կամ զկեղ, որ ռմկ. կոչի մրջմնոց.
marble;
—, of marble;
կարծր իբրեւ զ—, as hard as -.
Առեալ տապան մի մեծ մարմարիոն. (Ասող. ՟Բ. 5։)
Գործեցին տապանակ ոսկի, եւ զտապանակն եդին ի մարմարիոն վիմի. (Ճ. ՟Բ.։)
cf. Մարմարեայ.
Զմարմին սրբոյն եդ ի մարմարիոնեայ տապան. (Տէր Իսրայէլ. նոյ. ՟Թ.։)
somatology.
Ոչ որպէս մարմնաբանութիւնս յաղագս մարդկան կարծել (զերիս անձինս), զի մի՛ բազմաստուածութիւն թստ հեթանոսաց իմանայցեմք. ընթերցի՛ր մարմնաբնութիւնս. զի յն. է մարմնաբնապէս կամ մարմնաբուսապէս. այսինքն ըստ մարմնաւոր բնութեան։
to change into flesh.
σωματοποιέω corpore, corpus facio. Մարմին գործել. գոյաւորել մարմին կամ միս.
incorporation, embodiment.
σωματοποιΐα corporatio. Մի մարմին լինելն. դասակցութիւն.
Հաւատամք, զի ի հոգւոյն սրբոյ կազմութիւն մարմնագործութեան այնորիկ եղեւ։ Որոշել ոչ ուսեալք զմարմնագործութիւնսն՝ բանին միայն, եւ զմարդկայինսն՝ մարմնոյ եւեթ. (Սարկ. հանգ.։)
clothed with flesh, incarnate;
corporeal, bodily, mortal.
ՄԱՐՄՆԱԶԳԱԾ ՄԱՐՄՆԱԶԳԵԱՑ ՄԱՐՄՆԱԶԳԵՍՏ ՄԱՐՄՆԱԶԳԵՑԻԿ. σαρκοφόρος, σαρκα φόρων carne vestitus, carnem gestans, carniferus. Որ զգեցեալ է զմարմին որպէս ի բնէ մարմին ունօղ, եւ մարմնացեալ, եւ մարմնաւոր.
Ոչ հայր մարմնազգեաց, այլ՝ որդի. ո՛չ հոգին թանձրացեալ մարմնով, այլ միածինն ի հօրէ. (Կաղանկտ.։)
cf. Մարմնազգած.
ՄԱՐՄՆԱԶԳԱԾ ՄԱՐՄՆԱԶԳԵԱՑ ՄԱՐՄՆԱԶԳԵՍՏ ՄԱՐՄՆԱԶԳԵՑԻԿ. σαρκοφόρος, σαρκα φόρων carne vestitus, carnem gestans, carniferus. Որ զգեցեալ է զմարմին որպէս ի բնէ մարմին ունօղ, եւ մարմնացեալ, եւ մարմնաւոր.
Ոչ հայր մարմնազգեաց, այլ՝ որդի. ո՛չ հոգին թանձրացեալ մարմնով, այլ միածինն ի հօրէ. (Կաղանկտ.։)
cf. Մարմնազգած.
ՄԱՐՄՆԱԶԳԱԾ ՄԱՐՄՆԱԶԳԵԱՑ ՄԱՐՄՆԱԶԳԵՍՏ ՄԱՐՄՆԱԶԳԵՑԻԿ. σαρκοφόρος, σαρκα φόρων carne vestitus, carnem gestans, carniferus. Որ զգեցեալ է զմարմին որպէս ի բնէ մարմին ունօղ, եւ մարմնացեալ, եւ մարմնաւոր.
Ոչ հայր մարմնազգեաց, այլ՝ որդի. ո՛չ հոգին թանձրացեալ մարմնով, այլ միածինն ի հօրէ. (Կաղանկտ.։)
cf. Մարմնազգած.
ՄԱՐՄՆԱԶԳԱԾ ՄԱՐՄՆԱԶԳԵԱՑ ՄԱՐՄՆԱԶԳԵՍՏ ՄԱՐՄՆԱԶԳԵՑԻԿ. σαρκοφόρος, σαρκα φόρων carne vestitus, carnem gestans, carniferus. Որ զգեցեալ է զմարմին որպէս ի բնէ մարմին ունօղ, եւ մարմնացեալ, եւ մարմնաւոր.
Ոչ հայր մարմնազգեաց, այլ՝ որդի. ո՛չ հոգին թանձրացեալ մարմնով, այլ միածինն ի հօրէ. (Կաղանկտ.։)
incarnation.
σάρκωσις, ἑνσωμάτωσις incarnatio. Մարմին զգենուլն բանին. մարդեղութիւն. խորհուրդ մարմնաւորութեան.
hiding, covering the corpse (tomb), or the body (hair).
Մակդիր գերեզմանի, որ է ծածկօղ զմարմին մեռեալ.
corporeal, bodily;
mundane, worldly;
carnal, sensual.
Ի սուրբ կուսէն զծնունդն կրեաց մարմնական։ Փրկեաց մարմնականօքն զմարմնականսս։ Եթէ անմարմնապէս զմարմնականսն կարելի էր կրել քրիստոսի, ընդէ՞ր եւ մարմին զգեցաւ ի կուսէն։ Քրիստոս աստուած մեր, քրիստոս՝ ըստ մարմնական տնօրէնութեանն, որով փրկեցաք, եւ աստուած՝ ըստ արարչական տէրութեանն. (Պրպմ. ՟Է։ Թէոդոր. մայրագ.։ Յհ. իմ. երեւ.։ Խոսր.։)
Մարմնականքն ընդ երկիր միայն՝ զերկինս ոչ կարեն տեսանել. (Եղիշ. դտ.։)
carnivorous.
σαρκοφάγος carne vescens, carnivorus. Կերօղ զմարմին. մսակեր. շաղղակեր, գիշակեր.
Բայց միայն ի յետնոցն ի մարմնակերացն. եւ այսոքիկ նոր մարմնակերքս կերակրին ի կենդանեաց՝ որք ի յերկրէ ճարակին. (Նիւս. բն.։)
Վայրենագոյն քան զգազանս մարմնակեր։ Զմնացեալ քան զգազանս մարմնակեր։ Զմնացեալ մարմինն՝ մարմնակեր թռչնոցն ընկենուլ. (Ճ. ՟Բ.։)
of the same nature;
consanguineous;
fellow-man.
σύσσωμος concorporalis, ejusdem corporis. Կցորդ նոյն մարմնոյ. ունօղ զնոյն մարմին մարդկային.
Փրկելով զմեզ յանմարմին դիւաց, եւ ի մարմնակից դաւողաց. (Խոսր.։)
ՄԱՐՄՆԱԿԻՑ. որպէս Զուգակից. լծակից. մի մարմին.
having a bodily form or figure, corporeal.
Անմարմին զօրութիւնքն մարմնաձեւ երեւին, այլ ոչ մարմնացան. (Մամբր.։)
sensuality, attachment to sensual pleasures.
Մոլիլն ի մարմինս. մարմնապաշտութիւն, կամ մսամոլութիւն. որովայնամոլութիւն.
to become incarnate;
to take the human body or nature.
σαρκόομαι, σωματόομαι, ἑνσωματόομαι . որպէս եւ մարմնանալն. σάρκωσις incarnari, carne sive corporea natura indui, incarnatio. Մարմին զգենուլ բանին. մարդ եղանիլ. (առեալի բանէ անտի, Բանն մարմինն եղեւ)
Որ միայն մարմնացար վասն մեր ըստ մեզ, զի արասցես զմեզ վասն քեզ. (Նար. ՟Ժ՟Թ։)
Մարմնանայ մարմինն։ Մարմնացեալդ ի կուսէն. (եւ այլն. Շար.։)
Մարմնացաւ՝ տեսաւ եւ շօշափեցաւ անմարմինն (բանն աստուած), ըստ նմանութեան բանին (մերոյ) որ ի քարտէզն մարմնանայ. (Խոսր. պտրգ.։)
bodyguard, life-guardsman, yeoman of the guard.
Ի ձեռն մարմնապահացն մինչեւ յանկողինս հասելք. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
worshipper of the flesh;
sensualist;
Apollinarian.
σαρκολάτρης sarcolatra. Որ պաշտէ զմարմին եւ զմարմնաւորս. եւ մասնաւոր առմամբ՝ Այն որ դնէ ի քրիստոս ըստ ապողինարի լոկ մարմին անհոգի.
nourishing, fattening;
voluptuous, gluttonous.
Որ ինչ՝ եւ որ ոք պարարէ զմարմի. գիրացուցիչ, եւ գիրգ. փափկասէր.
bodily, corporally;
materially;
carnally, sensually, lustfully;
essentially, really, substantially.
Զոր ինչ մարմնապէսն է ասացեալ, չէ պարտ մարմնապէս իմանալ։ Մարմնապէս, եւ անմարմնապէս։ Հոգեպէս, եւ մարմնապէս։ Սիրտ մեղաւորի, որ ընդ մարմնապէս ծիծաղելն՝ առ նմին հեծէ հոգեպէս. (Սեբեր. ՟Զ։ Ածաբ. մկրտ.։ Եւս. պտմ. ՟Ե. 1։ Նար. ՟Ժ՟Ա։)
Մի՛ նայիք, ի միմեանս մարմնապէս (յն. ըստ մարմնոյ), այլ սիրովն յիսուսի քրիստոսի. (Ածազգ. ՟Դ։)
incarnate.
Որ ինչ հայի ի մարմին առնուլ բանին. մարմնազգեցիկ.
Եւ Արօղ զմարմին.
incarnation.
Մարմին առնուլն բանին. մարդեղութիւն.
fond of carnal pleasures, sensual, carnal, voluptuous, mundane.
φιλοσώματος, φιλόσαρκος carnem amans, corporis nimium studiosus, carnalis;
carni deditus, favens. Որ սիրէ եւ պաշտէ զմարմին իւր, եւ զմարմնաւորս. փափկասէր. բարեկեցիկ. աշխարհասէր.
Խրատեսցէ զմարմնասէրսն, մի՛ կարի ընդ այնոսկ՝ որ ըստ զգայութեանցն երեւին, կապել զմիտսն. (Բրս. հց.։)
Վասն լինլոյ դոցա մարմին, այսինքն մարմնասէրք, եւ ոչ հոգիասէրք։ Մարմնասէր իշխանաց։ Դնէ վիճմամբ ի դիմաց մարմնասիրաց, թէ ոչ գոյ շահ յառաքինութեանց. (Արծր. ՟Ա. 1։ Ասող. ՟Բ. 2։ Նախ. ժող.։)
Եղջերդ այդ պտուղ քաղցր, ընդ նմին եւ դառն, որ նշանակէ զբան մարմնասիրաց. (Մեկն. ղկ.։)
Զերկրածին եւ զմարմնասէր միտսն. (Փիլ. այլաբ.։)
tormenting the body (pain).
Տանջօղ զմարմին.
to change into flesh;
to embody, to incarnate;
to figure, to impress with a form.
σαρκόω, σωματόω carnem reddo, incarno, corporo, incorporo. Մարմին կացուցանել ի սուրբ հաղորդութեան. առնել որպէս զմիս ուտելի։
Եւ Մարմնաձեւ կացուցանել. թանձրացուցանել իբրեւ զմարմին նիւթական.
Մարմնացոյց ի միտս ամենեցունց զանմարմին բանս գրոց սրբոց. (Պրոկղ. ոսկ.։)
cf. Մարմնաւորական.
σαρκικός, σάρκινος, ἑνσάρκος , σωματικός, σωμάτινος, ἑνσώματος carnalis, carneus, corporalis, corporeus եւ incarnatus, corporatus Ունօղ զմարմին. մարմնազգեաց. մարմնազգեցիկ.
Աստ իբրեւ մարմնաւոր՝ մարմնաւորի (կուսին) որդի, եւ յերկինս անմարմնաւոր հօր՝ անմարմին որդի. (Ճ. ՟Գ.։)
Եւ մանաւանդ՝ Որ ինչ հայի ի մարմին, կամ է ի կարգի մարմնոյ. մարմնային. մարմնական.
Եւ որպէս Ընկղմեալ ի մարմին. նիւթական.
corporeal, palpable, material;
of or belonging to the body, bodily;
carnal, fleshly, sensual, worldly.
Եւ մի՛ ի մարմնաւորական սրբութիւնս ապաստան լինիցին. (Ոսկ. ես.։)
corporeity;
incarnation;
humanity.
ՄԱՐՄՆԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆ. Մարմնաւոր վիճակ. մարմին. նիւթականութիւն. եւ Անկատարութիւն.
cf. Հոգեփոխութիւն.
μετενσωμάτωσις animarum translatio vel migratio ab uno corpore in aliud. որ եւ ՀՈԳԵՓՈԽՈՒԹԻՒՆ. այսինքն աղանդ փոփոխման հոգւոց ի մարմնոց ի մարմինս.
corporal, corporeal.
ՄԱՐՄՆԵՂԷՆ. որպէս Մարմնեղ. հարստամարմին.
cf. Մարմնոյք.
Հոգին կամելով զմարմնոյթսն ամենայն յինքեան միացուցանել՝ զհնազանդութիւն սիրոյն աստուծոյ ի լոյս ածէ. (Վանակ. յուրախացիրն.։)
bodily things, things appertaining to the flesh;
cf. Մարմնեղ.
Ոյր մարմինն նորա եւ մարմնոյնք. (Սարկ. հանգ.։)
companion in arms, fellow-soldier, comrade;
adversary, antagonist, opponent;
confederate, leagued, allied;
— գունդք, auxiliary forces;
— լինել, to fight in company.
Լե՛ր մարտակից տըկարս անձին՝ ի հոգեւոր պատերազմին. (Յիսուս որդի.։)
Ինքնոգոր մարտակից նմին իսկ ինքեան։ Սպառազէնք այսական դժնեայ հնարաւորութեան բուռն մարտակցաց՝ պատկանեալ զինուք. (Նար. ՟Ծ՟Թ. ղ։)
companionship in arms;
alliance, confederacy;
aid, succour.
Եւ ըս ՟Բ նշ. Բախումն ընդ թշնամիս. դիմամարտութիւն. որպէս լտ. proelium, congressus.
Զի մի՛ յերկոցունց կողմանց ունիցիմք մարտակցութիւնս, տեսութեան եւ մտածութեան. (Մագ. ՟Ի՟Ե։)
palestra, battle-field, or battle-ground.
Եթէ պատերազմեսցի եւս միայն ընդ յանձինն մարտավարի անդ. (Եւագր. ՟Ժ։)
weapons of war (other than firearms);
military, warlike.
Նիւթական թարգմանութեամբ ի յունէ՝ μάχαιρα (ի ձայնէս μάχη , մարտ) եւ μάχιμος, μαχητικός եւ այլն. Երկաթի գործի մարտի՝ որպէս սուսեր, նետ, եւ այլն. եւ ամենայն ինչ պիտանացու ի պատերազմի.
Անունս բազումս ունի, եւ գոյացութիւն զմին նշանակէ. որպէս՝ թուր, սուսեր, մարտացու. (Ժող. շիրակ.։)
martyr.
Մարտիրոս, զի մարտեաւ ընդ երեւելի եւ աներեւոյթ թշնամւոյն. վկայ՝ զի վկայեաց բազում չարչարանօք։ Ի վկայս՝ հանապազօր մեռեալն աշխարհի. ի մարտիրոսս՝ միշտ մարտուցեալն ի վերայ պատուիրանացն աստուծոյ. Երզն. լս. (որ է յարմարաւոր ստուգաբանութիւն ըստ հյ։)
Եւ այսսոքիկ մարտիրոսք են, եթէ մինչ ի վախճան պահեսցեն զհնազանդութիւնն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ե։)
suffering a similar martyrdom separately or together.
Ի միասին կամ նոյնպէս մարտիրոսացեալ. վկայակից.
to fight, to combat, to make war, to engage in action;
to quarrel, to dispute, to contest;
— սկզբնամարտութեամբ, to skirmish.
μάχομαι pugno ἁγωνίζομαι, ἁθλέω certo, contendo ἑκπολέμω expugno παλαίω luctor. Մարտ դնել. պատերազմիլ. կռուիլ. մրցիլ. կագել. հակառակիլ. մաքառիլ.
Մարտեաւ այր մի ընդ նմա։ Մարտեան ընդ միմեանս երկոքեան յանդի։ Մարտնչել ընդ քաղդէացիս։ Մարտնչել քաջութեամբ։ Մարտնչէին հրէայքն ընդ միմեանս։ Մարտեան ընդ իս ի տարապարտուց։ Մարտի՛ր զբարուոք մարտն հաւատոց.եւ այլն։
Սատանայ մարտուցեալ ընդ յովբայ, եւ այնդափ ի նմանէ յաղթահարեալ, մինչեւ յայսպէս մարդկանէ դիւրաւ մարտնչելի եղեւ։ Մերկ գոլով՝ իբրեւ վառեալ ահագին երեւէր մարտնչողացն. (Իսիւք.։)
Դարձեալ հրէական ձեւով ի ժողովուրդն մտանեն, որպէս զի մի՛ մարտուցեալք լիցին կամ հալածեալք. (Ոսկ. գծ.։)
according to the art of war.
Մարտիւ պատերազմի. կռուով.
thicket, covert, copse, wood;
brushwood, underwood, bush, tuft;
—ք աչաց, thick eye-lashes;
սեւացուցանել թխացուցանել զ—ռսն առ բբօքն՝ ծարրօքն, to paint one's eye-lashes.
Միացեալ կամ մած ծառք. որ եւ Անտառ (որպէս համծառ). խիտ առ խիտ տունկք, թուփք, բոյսք եւ փուշք. եւս եւ ոստք եւ արմատք. որպէս եւ ռմկ. մոցառ ասի բազմութիւն շառաւիղաց առ արմին ծառոց.
to combat, to fight, to come to blows;
to wrangle, to quarrel, to dispute, to discuss, to argue.
Ոչ միայն յանարժանս մատչի փորձութեամբ, այլեւ յարժանաւորսն մաքառի. (Երզն. մտթ.։)