monks devoted to study.
Ըստ նմանութեան մայրաքաղաքացն սպուդէից՝ արք կրօնաւորք խարազնազգեստք։ Ցրուեալ աշակերտաց նորա սպուդէից ի գաւառս իւրաքանչիւր շինէին վանորայս. (Խոր. ՟Գ. 49. 67։)
cf. Ստացող.
Արբուցեր որպէս մայր՝ ստացողին զքեզ՝ զկուսական քո սուրբ զկաթն։ Ի ձեռն ձեռին ստացողին իմոյ յանէից։ Իմաստութեանն շնորհ ի բոլորեցունցն իջեալ ստացողէ. (Շար.։ Նար. ՟Ժ՟Ա։ Պիտ.։)
possessor, occupier;
purchaser, buyer;
creator.
Արբուցեր որպէս մայր՝ ստացողին զքեզ՝ զկուսական քո սուրբ զկաթն։ Ի ձեռն ձեռին ստացողին իմոյ յանէից։ Իմաստութեանն շնորհ ի բոլորեցունցն իջեալ ստացողէ. (Շար.։ Նար. ՟Ժ՟Ա։ Պիտ.։)
to create, to produce from nothing, to form, to figure;
to find out, to invent, to contrive, to forge.
Այսօր գըթայ հայրըն վերին, եւ արարչին մայր ստեղծանէ (զկոյսն մարիամ). (Տաղ.։)
Ստեղծողին մայր. (Շար.։)
nurse, wet-nurse;
երգ —աց, lullaby.
θηλάζουσα lactens. Ստինս տուօղ տղայոյ՝ դայեակ, եւ մայր. կաթնատու. դիեցուցիչ. տե՛ս (Մտթ. ՟Ի՟Դ. 19։ Մրկ. ՟Ժ՟Գ. 17։ Ղկ. ՟Ի՟Ա. 23։)
to fall down, to precipitate;
to fall under, to submit, to yield, to be subject to, to undergo.
Մայրն մելիտոնի ի յուսս բարձեալ ստորանկէր զպատանին։ Եթէ ոչ ստորանկեալ՝ զծայրսն ի մայրիցն ինքեան խոնարհեցուցանէ. (Մագ. ՟Ժ՟Դ. ՟Ժ՟Ը։)
inferior;
earthly, terrestrial.
Հասարակաց ստորնայնոց մայրս (հող)։ Զօրացուցիչ ստորնայնոցս (կամ ստորայնոցս) տուան տկարութեան. (Պիտ.։)
cf. Սոճի.
Բառ յն. սդրօ՛վիլօս. στρόβιλος, στροβιλέων pinus, pinetum. Սոճի. շոճի. մայր ծառ՝ որպէս վայրի փստղենի, յորմէ ելանէ մարխ.
four-booked (Gospel).
Մի՛ ստունգանէք չորեքտառեան աւետարանականաւանդ փողոցն։ Չորեքտառեան առատաբուղխ վարդապետութեան ճաշակ. (Թէոդոր. մայրագ. եւ Թէոդոր. կուս.։)
cf. Պասուք.
Եւ բղխեցից ի պազուք երկրի անդ զմայրն եւ զնոճ. (Ոսկ. ես.)
whence, of which, of what;
whence ? from where ? from what place ? from whom ? from what ?
so, for that reason, on that account;
well, then, consequently, in consequence;
— ճանաչես զիս, how comes it that you know me ?
— գաս, whence comest thou ?
— ես, whence are you ?
— է ինձ այս զի, how is it that it happens to me ? how is it that ?
— եւ, — եւ իցէ, from any place whatever, where you like.
Մկրտութիւնն յովհաննու ուստի՞ էր, յերկնի՞ց, եթէ ի մարդկանէ։ Սմա ուստի՞ իցէ այս իմաստութիւն։ Եւ ուստի՞ է ինձ այս, զի եկեսցէ մայր տեառն մոյ առ իս։ Ուստի՞ ճանաչես զիս։ Ոչ գիտեմ զձեզ, ուստի՛ էք։ Ոչ գիտես, ուստի՛ գայ, կամ յո՛ երթաց.եւ այլն։
thistle.
Ոքոզն՝ որ ի լիբանան է, յղեաց առ մայրսն լիբանանու ... եւ ահա անցին գազանք անապատին լիբանանու, եւ եկեալ կոխեցին՝ զամենայն զեկքան. (՟Բ. Մնաց. ՟Ի՟Ե. 18։)
spoilt, corrupt;
diseased, contagious, infected.
Չարահաւեալ զխորհուրդս իւրեանց՝ սկզբնականին մատենագրել այսպէս. (Թէոդոր. մայրագ.։)
ill-made, deformed, disfigured, very ugly.
Տեսանէր մայրն՝ թէ հանդերձեալ է բազում պարսաւ հասուցանել նմա ծնեալ մանուկն՝ չարաստեղծ գոլով. (Նոննոս.։)
well pointed, sharp, cutting, piercing, trenchant;
— սուսեր, trenchant glave.
godfather.
ՍԱՆԱՀԱՅՐ ՍԱՆԱՄԱՅՐ. ռմկ. սանահար, սանամար. Հայր եւ մայր զաւակին, որ լեալ է սան այլոց՝ որք կոչին կնքահայր.
Բայց չարութեամբ լցեալ թագուհին՝ եւ դոքսիա սանամայր նորին. (Գանձ.) (այսինքն մայր թէոդոսի փոքու, զոր կնքեաց ոսկեբերան)։
to bridle, to break in;
to rein in, to check, to hold in, to repress, to conquer, to abate, to mortify.
Զմարկիոն սանձեաց զաներասանակ բերանն. (Թէոդոր. մայրագ.։)
that kills, that puts to death cruelly, exterminator, extirpator, destroyer.
Ոչ տայցէ թոյլ սատակչին մտանել ի տունս ձեր, եւ հարկանել։ Յայնց խորշեցաւ սատակիչն։ Հանից ի վերայ քո սատակիչս՝ զայր եւ զտապար իւր, եւ կոտորեսցեն զընտիր ընտիր մայրից քոց։ Հողմ խորշակի սատակիչ։ Կորեան ի սատակչէ անտի։ Զի մի սատակիչն անդրանկաց մերձենայցէ ի նոսա.եւ այլն։
laurel.
Բնակեցոյց զայլս ի յանտառս, որպէս զմայրս, զսարդի, եւ զնոճի. (Մխ. առակ. ՟Ի։)
deaconess;
abbess.
Լուաւ զայն սարկաւագուհի մայր վանիցն։ Ասա ցսարկաւագուհին։ Սարկաւագուհնի առաքեաց զիս։ Կոչեսցես աստ զսարկաւագուհին , եւ զերկրորդն նորա. (Վրք. հց. ՟Զ՟Թ։)
pine-tree.
Ողբասցեն սարոյք, զի մայրք գլորեցան։ Զսարոյն կամ զսօսն, զկաղնին կամ զթեղօշն. (Զքր. ՟Ժ՟Ա. 2։ Ես. ՟Խ՟Դ. 14։)
Փայտս մայրս, եւ սարոյս, եւ թեղօշս ի լիբանանէ. (՟Բ. Մնաց. ՟Բ. 8։)
fornicator, whorekeeper;
suitor, gallant, sweet-heart, admirer.
Սեղեխս ունէր մայրն։ Զամենեսին զսիղեսն. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. բագն.։)
to conceive.
Աննա (մայր կուսին) զնա սերմակրեաց, որ ելոյծ զերկունս կանանց. (Հ. սեպտ. ՟Ը.։)
sower;
begetter, procreator.
Ինքն հայր իցէ, եւ ինքն մայր. եւ նոյն սերմանարկու, եւ նոյն սերմնընկալ. (Եզնիկ.։)
furnished with great trees;
large tree.
Զթանձրախիտ մայրիսն, զթաւաթուփսն, եւ զստուարածառսն. (Սարգ. յկ. ՟Ը։)
circumlocution, ambages.
Բամբասի եւ մեծ մակադիտօղն Գրիգոր՝ ստուերաբանութեամբ դրուատեալն ի ձէնջ. (Թէոդոր. մայրագ.։)
seraph-like.
Աւետիս քեզ տիրամայր՝ սրովբէանման (կամ սրովբէնըման) քրովբէաթոռ. (Նար. տաղ.։)
Մայրն՝ որ յայնժամ սրտակոտոր էր խոցելոց։ Ւիւծեալ միջաբեկ եւ սրտակոտոր՝ մայրն մարիամ հառաչմամբ յորդոր։ Սրտակոտոր լինէր տրտմութեամբ. (Լմբ. վերափոխ.։ Տաղ.։ Գանձ.։)
miraculously bringing forth.
Աստուածածինն սքանչելածինն կոյսն մայր՝ մարիամ. (Պրպմ. ՟Լ՟Զ։)
plane-tree, platane;
white poplar.
Կամ πεύκη, abies. Ազգ մայրւոյ։ Ես. կ. 13։ (ռմկ. ըստ լեհացւոց՝ սօսնա։)
Սօսեօքն եւ սարդեօքն՝ մայրք եւ կազամախք. (Վեցօր. Ե։)
Զմայրն ընդ նոճոյն, եւ զսարդն ընդ սօսոյն. (Նար. խչ։)
stately, lofty, haughty, proud;
clear (colour);
— երիվար, high-mettled, prancing, fiery or spirited horse.
Կամ πεύκη, abies. Ազգ մայրւոյ։ Ես. կ. 13։ (ռմկ. ըստ լեհացւոց՝ սօսնա։)
Սօսեօքն եւ սարդեօքն՝ մայրք եւ կազամախք. (Վեցօր. Ե։)
Զմայրն ընդ նոճոյն, եւ զսարդն ընդ սօսոյն. (Նար. խչ։)
to crown, to wreath;
to reward, to recompense;
to give the nuptial blessing, to marry;
to crown, to achieve, to accomplish.
Ի պսակն՝ որով պսակեաց զնամ մայր իւր յաւուր փեսայութե իւրոյ. (Երգ. ՟Գ. 11։)
ripe, dark or deep coloured, spotted, speckled.
Տեսեալ պղծախայծ զսոյն տիրամայրն, պահանջէ զտոհմականս իւր շնորհաց. (Լմբ. վերափոխ.։)
screw;
windlass, hand winch;
wheel and axle;
*whirligig;
— խոր or — մայր, hollow or female screw;
screw-box, nut;
— մանրաչափական, micrometrical screw;
— վերակոչ, nut-screw;
— օդահան, ventilating screw;
— արքիմեդեայ, Archimedes' screw, spiral pump;
— հոլանտացի, Dutch screw-pump;
— անվախճան or — անեզր, endless or perpetual screw, worm, creeper, conveyer.
wood, thicket, grove, bush;
work, writing;
chapter, paragraph or article;
— թղթոյ, ream of paper;
— կտաւոց, չուխայից, entire piece of linen or woollen cloth, bale, pack;
—ք ուսման, lesson;
acts;
—ք առաքելոց, the Acts of the Apostles.
(գրի առ յետինս եւ Պուրակ. լծ. պ. պէրք, որ է տերեւ, սաղարթ). Տերեւալից ծառք խիտ առ խիտ բուսեալք. անտառացեալ վայր. մացառք. մայրիք.
Արջք որջացեալք ի պրակս անտառախիտ մայրեացդ։ Ի միջոցս պրակացն. (Արծր. ՟Ա. 14. ՟Բ. 7։)
Պրակք, գործք. կամ պուրակ, որպէս ժողովք մայրի. (Ոսկիփոր.։)
Պրակք, գործք. կամ պուրակ, որպէս ժողովք մայրի. (Ոսկիփոր.։)
made of rush or papyrus;
rush-mat;
rush-garments;
— թուղթ, papyrus-scroll.
Առ մայրն տապանակ պրտուեայ. (Ել. ՟Բ. 3։)
to get warm, to warm oneself, to be warmed;
to burn, to grow warm, hot, angry or excited, to chafe;
— յարեւու, to bask in the sun;
ջեռեալ նստել ի վերայ ձուոց, to sit on eggs, to sit brooding, to hatch;
իբրեւ արեւն ջեռնոյր, when the sun spread his beneficent heat.
conception, pregnancy, the being with young;
breeding;
տօն Յղութեան, Feast of the Conception;
անարատ —, Immaculate Conception.
Լինէր ինձ մայրն իմ գերեզման, եւ արգանդ յղութեան յաւիտենից։ Յերկանց եւ յղութեանց։ Ետ նմա Տէր յղութիւն, եւ ծնաւ որդի. (Երեմ. ՟Ի. 17։ Ովս. ՟Թ. 13։ Հռութ. ՟Դ. 13։)
cf. Յորդաբուղխ.
Քրտնեալ թորէր յորդահոսակ առուս։ Յորդանան յորդահոսակ սահանօքն սանձակոծեալ դիզանիւր. (Թէոդոր. մայրագ.։ Նանայ.։)
cf. Յորդաբուղխ;
—հոսանք or —հոսք, flood or overflow of waters, torrent.
Քրտնեալ թորէր յորդահոսակ առուս։ Յորդանան յորդահոսակ սահանօքն սանձակոծեալ դիզանիւր. (Թէոդոր. մայրագ.։ Նանայ.։)
exhorted, encouraged;
prompt, ardent, diligent, eager, desirous;
copious, abundant;
andante;
exhortation;
— սրտիւ, կամաւորութեամբ, heartily, willingly, gladly;
— փութով, diligently, eagerly, promptly, readily;
— լինել, to exhort, to incite, to induce;
— երգել, to sing andante;
առ ի — վաստակոց, to inspire with the taste for labour, to incite to work.
Զերդ մայր որդւովք բերկրեալ յորդոր. (Շ. եդես.։)
cf. Յորջորջանք;
փոփոխական, փոփոխեալ or այլաշրջիկ —, metaphor.
cf. Յուսագնեալ.
Ի հեզահարցումն դատողին յուսակնեալ (կամ յուսագնեալ). (Թէոդոր. մայրագ.։ եւ Գանձ.։)
full of desire and hope.
Աստուածամայրն հայելով յուսափափագ տենչանօք առ որ ծնեալն ի նմանէ Աստուած մեր եւ որդի իւր. (Պիտառ.։)
feigning, simulating;
inventing lies.
Արդ դու ո՛վ յօդաբան եւ զբայահուր, ի՞բր գերաթռար, եւ այլն. (Թէոդոր. մայրագ.։)
created, born or produced first;
bearing young for the first time;
first-born;
նախածինք, cf. Նախնիք.
ՆԱԽԱԾԻՆ. πρόγονος progenitor. իբր Նախածնօղ. նախահայր, նախամայր.
first father or mother;
—ք, forefathers, ancestors.
πρόγονος progenitor, majores. Նախահայր, նախամայր. նախահաւ. նախնիք. եւ Սկզբնապատճառ՝ աստուած.
prediction.
Յերիր աւուր նախասացութեամբ պատմեաց՝ վերակենցաղիլ փրկանակն բան. (Թէոդոր. մայրագ.։)
foreseeing, prescient;
— լինել, to be provident.
Նախատեսացն գուշակեալ մայր եւ կոյս. (Շար.։)
first Gospel-preaching;
preceding words, admonitions or discourses.
Եթէ ոք քան զնախաքարոզն Գրիգոր (լուս) խորհեսցի լինել իմաստուն. (Թէոդոր. մայրագ.։)