belly, paunch;
womb, uterus, matrix;
պտուղ —ի, fruit of the womb, child;
հերձումն —ի, gastrotomy;
կարան —ի, gastroraphy;
կերակուր —ի, belly-timber;
յագուրդ —ի, bellyful;
ծառայ —ի, gastrolater, fond of one's belly, dainty;
կաղ յ—է մօր իւրոյ, born-lame, lame from the womb;
խճողել զ—, to cram or stuff one's belly or guts, to glut oneself;
գնալ ի վերայ —ի, to go upon its belly, to crawl along;
անկանել ի վերայ —ի, to fall down flat on the face;
աստուածացուցանել զ—ն, to make a god of the belly;
որոց աստուած —ն իւրեանց, whose God is their belly;
ցաւէ — իմ, my stomach aches.
· Calfa
vow;
wish, desire, prayer;
compact, covenant, agreement;
alliance, pact, treaty;
order, congregation, community;
clergy, churchmen;
pilgrimage;
— աղի, everlasting covenant;
—ք եւ դաշինք, conditional promise, alliance;
մատեան —ի, Holy Writ, the Bible;
տապանակ —ի, the ark of the Covenant;
հին եւ նոր —, the Old and the New Testaments;
— հաւատացելոց, Christians;
— եկեղեցւոյ, մանկունք —ի, clergy;
— կանանց, nunnery;
—ի տեղիք, holy places, sanctuaries, relics;
պարզ, հրապարակական, անլուծանելի —, simple, solemn, indissoluble vow;
անխորհուրդ, անխոհեմ —, indiscreet, imprudent vow;
— դնել, to make a vow, vows;
— դնել ողջախոհութեան, to make a vow of chastity;
—ս կռել հրապարակաւ, to make a solemn treaty;
— դնել or յ— մտանել ընդ ումեք, to make a treaty, or an alliance with any one, to be in treaty for;
կնքել — հաշտութեան, — հաստատութեան առնել, to make peace;
կալ յ—ին, to remain faithful to one's vow;
կատարել զ—ն, to accomplish one's vow;
անցանել զ—իւ, ջրել զ—ն, ապախտ առնել զ— իւր, to break or violate one's vow;
տնօրինել զ—ն, to dispense with or exempt from a vow;
—իւք խնդրել, to desire ardently, to long for eagerly;
երթալ յ—ս, to go on a pilgrimage;
զ—ս իմ կատարեցից, I will accomplish my vow.
· Calfa
ՈՒԽՏ աստուծոյ առ մարդիկ. որ եւ ԿՏԱԿ. Կտակարան՝ հին եւ նոր. διαθήκη foedus, (-deris), testamentum.
the arriving, arrival;
cf. Հասողութիւն.
· Calfa
Որոյ՝ միտք ի հասումն, եւ բան ի ճառել տկարանայ. (Սկեւռ. ես.։)
rosa centifolia.
· Calfa
ἐκατόφυλλον centifolium. Ազգ բազմաթերթ վարդի։ Բժշկարան.։
marriage-place;
bride-chamber;
talamus, nuptial-bed;
Holy Church, etc.
· Calfa
νυμφών domus nuptiarum, et sponsi sponsaeque thalamus. Բնակարան հարսին եւ փեսայի. տուն հարսանեաց. եւ Առագաստ. ասի եւ Փեսայարան. ըստ հոմաձայնութեան յն. նիմֆօն, ռմկ. հարսնեց տուն. եւ հարսի փեսի խուցը.
interrogation, examination, question, inquiry, proceeding, inquisition;
ի հարցափորձ մուծանել, մատնել, cf. Հարցափորձեմ.
· Calfa
Խնդրէին ի հին մատեանս ի գիրս հարցափորձից. յն. βιβλιοθήκη ի մատենադարանի, այսինքն ի դիւանի. որ եւ թարգմանի գիրք յիշատակարանաց։
s. bot. ammi, bishop's-weed.
· Calfa
ՀԱՑԱԴԵՂ կամ ՀԱՑԻ ԴԵՂ. (որ վրիպակաւ գրի եւ Հասիդեղ. եւ շփոթի ընդ այլ խոտ՝ որ կոչի Հազի դեղ)։ ի բառս Գաղիանոսի, եւ ի Բժշկարան. եւ ի Հին բռ. վարի որպէս Համեմ, կամ հացհամեմ. որ եւ կոչի Ունդ նանխմի, այսինքն սերմն անանխոյ։ որպէս յն. ամոմի, կամ ամմի. ἅμμι, ἁμομίς եւ այլն.
anise, dill;
fenugreek.
· Calfa
ἅνηθον anethum. Արջնդեղ. սեւ գնտիկ, սեւ սոնիճ։ (Բժշկարան.։)
կամ ըստ Բժշկարանի.
gargle, gargling;
— առնել, to gargle.
· Calfa
Ընկուզի շաբաթ օգտէ փողացաւի, երբ խաղաջ առնեն. (Բժշկարան.։)
abscess, apostume;
swelling;
wen;
wart;
pimple, pustule, tubercle;
եռալ, ի վեր եռալ —ից, to suppurate, to form an abscess, or tumour.
· Calfa
ԽԱՂԱՒԱՐՏ. Ի Բառս Գաղիան. դնի որպէս յն. ἅνθραξ , որ է Կայծն. եւ Քաղցկեղ. եւ Պալար վարնգաձեւ, որպէս ի ժանտախտն լինի. թ. խէյարճըգ, որ եւ ի Բժշկարան. գրի Խաղաւարտ կամ Խնղվարտ, եւ մեկնի, խիար, եւ խիարի հունտ։
crucifer.
· Calfa
Կամակոր ազգին խաչահանուացն։ Ոչ անկարանայ զխաչահանուսն պայթել։ Հանդերձ խաչահանուօքն. (Ագաթ.։ Եղիշ. ՟Ը։ Խոսր.։ Ճ. ՟Գ.։)
cf. Խաչահան.
· Calfa
Կամակոր ազգին խաչահանուացն։ Ոչ անկարանայ զխաչահանուսն պայթել։ Հանդերձ խաչահանուօքն. (Ագաթ.։ Եղիշ. ՟Ը։ Խոսր.։ Ճ. ՟Գ.։)
wood of the cross, cross;
crucifix;
peony;
anemone.
· Calfa
ԽԱՉԱՓԱՅՏ. Ըստ Բժշկարանի, Խոտ ինչ. որոյ սերմն եւ արմատն կարծի դեղ լուսնոտութեան. ֆուանիա, յօտ սալիպ, այը գուլազը, շաքայիք, որպէս peonia. այլ paeonia. παιωνία ասի ո՛ր եւ է բժշկական դեղ կամ դեղթափ. մանաւանդ Մատուտակ. պիյան քեօքիւ.
goblet, cnp, howl;
banquet, feast;
crater;
recipient of the Word (Virgin Mary).
· Calfa
ԽԱՌՆԱՐԱՆ ՀԵՓԵՍՈՍԻ կոչին ըստ քերթողաց Ճեղքուածք ետնայ հրաբուղխ լերին, ընդ որս հուր եւ մոխիր ի վեր յորդեն. որպէս կրակարան դարբնոցի.
couch, cot, bed;
plait, fold;
nap on cloth, down on fruit or plants;
— հանածոյից, stratum, layer, bed;
խաւ ի խաւ, խաւ ի խաւոյ, folded, plaited, doubled;
in folds, doubly.
· Calfa
Դամոնն՝ որ զխաւ ունի, է առողջ. (Բժշկարան.։)
s. bot. agaric.
· Calfa
Բառ յն. աղարիգօն. ἁγαρικόν agaricum. Սունկ բուսեալ ի բունս ծառոց. cf. ՏԱՐԱԶ։ (Մխ. դտ.։ Բժշկարան.։)
beet, beet-root;
cf. Բազուկ.
· Calfa
Ճակնդեղ անխարշ, տակն։ Ճակնդեղ ոմանք ասեն, թէ չքնդուրն է, եւ ոմանք թէ բազուկն. (Բժշկարան.։)
s. bot. St. John's wort.
· Calfa
Նոյն ընդ Գետնի փիճի. ... յն. խամէբի՛դիս։ (Բժշկարան.։)
claw, talon;
lobster's or crab's claws.
· Calfa
Իսկ ի Բժշկարանի, ճապուռն մեկնի եւ ճաղտէ. քրմանի կամ էրմանի չաման։
place for walking, covered walk, walk, alley;
school of the Peripatetics;
academy, Institute;
dwelling, abode;
throne;
—ք, walk, gait, step;
— բանասիրական, գիտութեանց Academy of belles-lettres, of sciences;
գաղղիական —, the French Academy.
· Calfa
περίπατος ambulacrum, ambulatorium եւ schola peripatetica. Տեղի ճեմելոյ զբօսալի. ճեմելիք. եւ վերելանելիք. եւ Բնակարան. սրահ.
s. bot. caryophyllata, herb-bennet;
seed of the ash-tree.
· Calfa
ՃՆՃՂԿԱԼԵԶՈՒ ՃՆՃՂԿԻ ԼԵԶՈՒ. որ եւ ՁԱԳՈՒ ԼԵԶՈՒ։ Անուն խոտոյ, եւ սերման հացի ծառոյ. հացի ծառին հունտը, հացի փատ, ձագի լեզու, հացի սերմ։ (Բժշկարան.։ եւ Հին բռ.։)
cf. Ճնճղկալեզու.
· Calfa
ՃՆՃՂԿԱԼԵԶՈՒ ՃՆՃՂԿԻ ԼԵԶՈՒ. որ եւ ՁԱԳՈՒ ԼԵԶՈՒ։ Անուն խոտոյ, եւ սերման հացի ծառոյ. հացի ծառին հունտը, հացի փատ, ձագի լեզու, հացի սերմ։ (Բժշկարան.։ եւ Հին բռ.։)
chin;
— կենդանեաց, snout, muzzle;
—ն (խիժ) gum damar (for varnish).
· Calfa
Ոսկերք վերին ատամանցն կից կան ի վերին կզակն, եւ ստորնայնոյն ի ներքին կզակն. (Բժշկարան.։)
s. bot. elecampane, star-wort.
· Calfa
անուն խոտոյ. որ ասի լինել դեղ ձիոց, եւ մեկնի ռամկօրէն, ռասէն ..., ըստ յն. ἐλένιον helenium, inula. որպէս թէ արտօսր հեղինեայ։ (Գաղիան.։ Բժշկարան.։)
pot, earthen-pot, pipkin.
· Calfa
ա՛ռ դալար մանիշակ ի կոթէն ընտրած ... ի կճուճ ա՛րկ, եւ ի կրակն դի՛ր եւ մեղմ եփէ՛. (Բժշկարան.։)
sesame, sesamum.
· Calfa
կիճութ, որ է շուշման, որ թուրքն սուսամ ասէ. (Բժշկարան.։)
handle;
cf. Կոթուն.
· Calfa
Օժտէր ձըրի դանկի կոթեր. ընտրած։ Զքիթն եւ զկոթն ընտրե՛. (Բժշկարան.։)
cf. Ծոր.
· Calfa
cf. Ծոր. (ի լս. որ է կոծոխուր) որ օգտէ տաքութեան խարտէշ մաղձի, սափրայի եւ արենի։ Ա՛ռ զկոծոխուրն, ու զքիթն եւ զկոթն ընտրէ՛. (Բժշկարան.։)
sloe-bush;
bullace-tree.
· Calfa
կոկանենւոյ պտուղն մաքրէ զորովայն. (Բժշկարան.։)
pleurisy.
· Calfa
Թէ խարտեաշ մաղձն յինքն ժողովի, կողացաւույիւն առնէ. (Բժշկարան.։)
cf. Կողացաւ.
· Calfa
Թէ խարտեաշ մաղձն յինքն ժողովի, կողացաւույիւն առնէ. (Բժշկարան.։)
made or woven of hair, siliceous, hairy;
hair-cloth.
· Calfa
Տապանակ կտակարանացն տեառն բնակեալ է ի մազեղէն վրանի. (Եփր. ՟ա. մնաց.։)
epiglottis.
· Calfa
ἑπιγλωττός, σσός lingula, lingua minor, membrana gutturis. որ եւ ԶԱՆԳԻԿ. Վերագիր լեզուակ ի ներքսակողմն առաստաղի բերանոյն՝ իբրեւ բացարան եւ փակարան կոկորդի. լեզուակ. տիլճիք.
moss;
lichen;
seaweed.
· Calfa
φυκίον, φῦκος fucus, alga, muscus, situs եւ ἐλξίνη elxine. (գրի եւ ՄԱՄՈՒՐ) Ազգ լօռի, կամ կնիւնւոյ. եւ ամենայն խոտ կամ սէզ բուսեալ ի ջուրս, եւ յերեսս խոնաւուտ փայտից եւ քարանց. եւս եւ Բաղեղն. ջրին գորտնբուրդն, քոս ...։ (Գաղիան.։ եւ Բժշկարան.։)
cedar-like.
· Calfa
Անտառախիտ լեառն, եւ եկեղեցին հին եւ նոր կտակարանօք. (Ոսկ. ամբակ.։)
s. adj. roman, latin;
greek.
· Calfa
ՀՈՌՈՄ ՁԻՒԹ ՅՈՒՆԱՑ. ՀՈՌՈՄ ՁԻՒԹ. Ազգ ընտիր ձիւթոյ։ (Բժշկարան.։ Վստկ.։)
to cool, to refresh, to make cold;
to chill;
to cool, to relent, to slacken, to abate, to relax.
· Calfa
Եփէ՛, եւ հովացո՛. (Բժշկարան.։)
pastor, shepherd, herdsman, neatherd;
հովուի գաւազան or բիր, shepherd's rod or staff, wild thistle, dipsacus sativus, damasonium;
մանուկ —, shepherd-boy;
աղջիկ —, shepherdess, shepherd-girl, shepherd-lass.
· Calfa
ՀՈՎՈՒԻ ԳԱՒԱԶԱՆ կամ ԲԻՐ. Անուն խոտոյ։ (Բժշկարան.։ եւ Վստկ.։)
adj. s. roman.
· Calfa
Հռոմայեցի լեզուաւ։ Ի հռոմայեցի լեզուէ։ Հռովմայեցի յիշատակարանօք. (ՃՃ.։)
cf. Կրակապաշտ.
· Calfa
Թողից եւ զհին սովորութեանց բարբարոսաց զհրապաշտ կրակարանին. իմա՛ հրապաշտական։
adj. bot. pentapetalous;
cinque-foil, potentilla.
· Calfa
πεντάφυλλον . Բոյս՝ որոյ են հինգ տերեւք, նման անանխոյ՝ թզաչափ եկայն. լինի ի խոնաւ տեղիս, եւ ունի ծաղիկ շիկագոյն. հինգտերեւ, (Բժշկարան.։)
to fall sick, to be ill.
· Calfa
ἁσθενέω, ἁρρωστέω, μαλακίζομαι aegroto, adversa valetudine laboro, male habeo, infirmus sum. Հիւանդ լինել. խօթանալ. տկարանալ. հիւընտնալ.