s. bot. water-cresses.
· Calfa
Բաղբակ, Սամիթ։ (Բժշկարանի) Ի յն. բռ. կայ՝ ἠμιόνιον . որ մեկնի ի լտ. herba quaedam, aspledon alias dicta.
sacred;
His HoliNess, His Grace.
· Calfa
Սրբազան անուան ձերոյ յիշատակարան. (Նար. առաք.։)
vestry-room, sacristy.
· Calfa
Սուրբ բնակարան, վանք. հայրապետանոց. եւ մանաւանդ՝ Ուր պահին գրիք եւ սպասք եւ աւանդք եկեղեցւոյ. սարկաւագանոց. պահարան, աւանդատուն, տաճար.
sacred asylum, sanctuary;
temple, church;
sanctifying, expiatory.
· Calfa
ἀγιαστήριον (որ ի սուրբ գիրս թարգմանի սրբութիւն) sanctuarium, sacrarium, locus et causa sanctificationis ἰερόν sacellum, templum. Բնակարան սրբութեան՝ սրբոյն՝ սրբոց. տաճար. եկեղեցի. խորան. ընդունարան սուրբ իրաց.
cf. Սրովբէախումբ.
· Calfa
Եկեղեցի՝ բնակարան սրովբէագունդ բանակաց։ Ի սրովբէախումբ սեռից միշտ երգաբանեալ ձայնից. (Գանձ.։)
cf. Սրովբէախումբ.
· Calfa
Եկեղեցի՝ բնակարան սրովբէագունդ բանակաց։ Ի սրովբէախումբ սեռից միշտ երգաբանեալ ձայնից. (Գանձ.։)
where the seraphim assemble;
chorus of seraphim.
· Calfa
Եկեղեցի՝ բնակարան սրովբէագունդ բանակաց։ Ի սրովբէախումբ սեռից միշտ երգաբանեալ ձայնից. (Գանձ.։)
to sprinkle, to be —, to asperse, to water, to spill, to shed, to spirt out, to bathe lightly.
· Calfa
Սրսկէ զջուրս սրսկման։ Ջուրն սրսկման ոչ սրսկեցաւ ի վերայ նորա կամ զնովաւ։ Յոյր ձորձոց վերայ սրսկեսցի ի նմանէ արիւն։ Զկտակարանօքն իսկ եւ զամենայն ժողովրդեամբն սրսկեաց. եւ զխորանաւն եւ զամենայն կահիւ սպասուն նոյնպէս սրսկեաց զարիւնն. եւ այլն։
cf. Վաղամահ;
— մահ, premature death;
s. bot. juncus rotundus aromaticus, schoenanth.
· Calfa
ՎԱՂԱՄԵՌՈՒԿ կամ ՎԱՂՄԵՌՈՒԿ. σχοινέντον, σχοινάνθος schoenactum, juncus odoratus. Անուն խոտոյ, որ է որպէս պրտու հոտաւէտ ...։ (Գաղիան.։ Բժշկարան.։ Վստկ. մծբ։)
witness, testimony, evidence, deposition, attestation;
opinion, authority;
certificate;
allegation, citation;
martyrdom;
— յաւիտենից, eternal witness;
— տալ, դնել, to bear witness or testimony to, to testify;
to protest;
— ի մէջ բերել, մատուցանել, to quote, to cite;
ըստ վկայութեան ամենայն աշխարհի, according to universal opinion.
· Calfa
μαρτύριον, -ία testimonium, testificatio եւ testamentum. եւ բայիւ, μαρτυρέω , διαμαρτύρομαι եւ այլն. Վկայելն. եւ բան վկայից. հաստատութիւն. ուխտ, եւ խոստումն աստուծոյ, եւ նշանակք նորա՝ օրէնք, իրաւունք. արկղն կտակարանաց, խորանն. ... եւ այլն.
sentence, award, judgment, decree, decision, act, ordinance;
sentence, maxim;
decisive, peremptory;
— բանիւք, with a peremptory voice;
— հատանել, առնել, բերել, ի վերայ ածել, դնել, տալ, to issue a warrant or writ, to sentence, to adjudge, to judge, to declare, to pronounce, to ordain, to condemn;
to deliberate, to decide, to resolve, to decree;
to enact, to order;
— մահու հատանել, ի վերայ դնել, to sentence to death, to sign a deathwarrant.
· Calfa
Ահա գրեալ է ի վճիռս վկայից։ Է դարձեալ ի վճիռսն՝ որ միանգամ վկայեցին (ըստ յն. ի յիշատակարանս) (Եւս. պտմ. ՟Դ. 15։)
cf. Վտտիմ.
· Calfa
ՎՏՏԱՆԱՄ ՎՏՏԵՄ ՎՏՏԻՄ. διαφθείρω, -ομαι, ἁποσκορακίζω , ἁπόλλυμι եւ այլն. corrumpo, -or, diminuo, -or διενοχλέω moestus sum, turbo եւ այլն. Վտիտ լինել, եւ առնել. նուազիլ. նուազեցուցանել. նեղել. իլ. տկարանալ, տկարացուցանել.
to make lean or thin, to emaciate, to weaken.
· Calfa
ՎՏՏԱՆԱՄ ՎՏՏԵՄ ՎՏՏԻՄ. διαφθείρω, -ομαι, ἁποσκορακίζω , ἁπόλλυμι եւ այլն. corrumpo, -or, diminuo, -or διενοχλέω moestus sum, turbo եւ այլն. Վտիտ լինել, եւ առնել. նուազիլ. նուազեցուցանել. նեղել. իլ. տկարանալ, տկարացուցանել.
the inmost division or room in a tent.
· Calfa
Յարկ կամ բնակարան վրանի. ներքսակողմն կամ ներքին սենեակն վրանի.
adj. s. Georgian;
s. bot. — կոճ, hellebore, bear's foot;
տարազ — կոճակի, agaric, mushroom.
· Calfa
Սեւ եւ սպիտակ վրացի կոճ. (Բժշկարան.։)
to dwell in tents or in huts.
· Calfa
Տաղաւար լինել կամ բնակարան. եւ կամ հովանաւորիլ.
disgust, distaste, loathing.
· Calfa
Արմատ բառիս Տաղտուկ. իբր Տաղտկութիւն. նողկանք. զզուումն. եւ առանձինն՝ Ախտ յղեաց, որով տաղտկան եւ յախորժ ճաշակաց։ (Բժշկարան.։)
vn. fig. to become a temple of the Holy Ghost.
· Calfa
Տաճար եւ բնակարան լինել հոգւոյն աստուծոյ.
empty, void;
destitute;
vain, useless.
· Calfa
sorba. Հազորան պտուղն. (Բժշկարան.։)
gluten;
mordant;
preserved fruits, conserves, preserves, jam;
cf. Փշատ.
· Calfa
Իսկ ըստ Բժշկարանի
mat;
rush-tress, hay-rope;
սէր ի —է, file by file, line by line, in series.
· Calfa
Նստէր եւ հիւսէր զսիրայն։ Յերեկոյէ մինչեւ ցայժմ հիւսեցի սիրայ գիրկս քսան։ Ուսցի ի նմանէ կարել զսիրայն։ Ցօղեաց զարմաւն, եւ պատրաստեաց զկարանս սիրային։ Թաքոյց զայն ի ներքոյ սիրային. (Վրք. հց. ստէպ։)
cf. Հինգտերեւեան.
· Calfa
ՍԻՒՐԱԼԱԽՈՒՐ կամ ՍԻՐԱԼԱԽՈՒՐ. Որպէս թէ՝ Լախուր սիւրոյ, այսինքն քերեվիզ երկրին ասորոց. որ եւ պենդափիւղսն, ըստ յն. πεντάφυλλον quinque folium. ի բառս Գաղիանոսի։ Որոյ թարգմանութիւն դնի ի Բժշկարանի ՝ հինգտերեւան, հինգտերեւէն, հինգմատնէ. ... Այլ է եւ Ձիալախուր։
cf. Սկզբնաբանեմ.
· Calfa
Սկզբնաբան լինել սովորութիւն ունէին, եւ զհին լուրն յիշատակաւ արծարծէին։ Յիշատակարան գոլ կենաց վարուց հնոցն, սկզբնաբանեզով զգործս եւ զբան՝ սրովք վարեցանն. (Փիլ. լիւս. եւ Փիլ. իմաստն.։)
to describe or treat of antiquities, or of ancient times.
· Calfa
Սկզբնաբան լինել սովորութիւն ունէին, եւ զհին լուրն յիշատակաւ արծարծէին։ Յիշատակարան գոլ կենաց վարուց հնոցն, սկզբնաբանեզով զգործս եւ զբան՝ սրովք վարեցանն. (Փիլ. լիւս. եւ Փիլ. իմաստն.։)
s. bot. spikenard.
· Calfa
ՍՄԲՈՒԼ ναρδοστάχυς, ναρδοῦ σταχύς spica nardi. իտ. spiganardi. որ գրի եւ ՍՈՒՄԲՈՒԼ, կամ ՍՆԲՈՒԼ. ... Այլեւայլ ազնիւ տեսակ ծաղկանց՝ անուշահոտ եւ ազգի գունով. ազգ նարգոսի, եւ ձագախոտի, եւ փաղանդամշկոյ։ (Գաղիան.։ Բժշկարան.։)
emery.
· Calfa
ՍՆՓԱՐԱ σμύρις smyris. որ եւ ՍՆՊԱՏԻՃ, ՍՈՒՆՊԱՏԻՃ. քար լոսիչ եւ արծնիչ. սիւմպատէճ ... (Բժշկարան.։)
murder, butchery, slaughter, massacre, carnage;
immolation, sacrifice;
իբրեւ զոչխար ի —, like sheep for the slaughter.
· Calfa
Հարմալ. սպանդն, ուզարլիքն. կարմիր է, եւ սպիտակ. (Բժշկարան.։)
ruta muraria, wall-rue, harmala.
· Calfa
Հարմալ. սպանդն, ուզարլիքն. կարմիր է, եւ սպիտակ. (Բժշկարան.։)
murder, assassination.
· Calfa
Բարեխառնելով տէրն զհին կտակարանացն զխստութիւն սպանողութեան գրոյն ընդ նոր կտակիս հեզութեան. (Վրդն. ել.։)
s. bot. fustic, Indian saffron.
· Calfa
պ. ասպարագ. Ծառ՝ որոյ փայտն լինի նիւթ դեղին կամ ծիրանագոյն ներկոյ։ Բժշկարան.։ ... լտ. arbor flava;
lignum, qui flavo colore tingunt.
carrot;
վայրենի —, parsnip;
վայրի —, madder, athamantha.
· Calfa
Ստեպղինն, ճակնդեղն, բողկն եւ շողգամն զծառուտ տեղերն ախորժան. (Վստկ. ՟Մ՟Ձ՟Գ։ եւ Բժշկարան.։) ստեպղին վայրի, որ լինի ի պէտս ներկոյ.
breast, bosom;
teat;
source, spring;
ի ստեան, at the breast;
մանուկ ի ստեան, sucking-child;
գօտեւորեալ առ ստեամբ, girt about the paps;
կերակրել ստեամբ, to suckle, to give suck, to give the breast to;
դիել զ—ս, to suck, to draw the breast;
cf. Հատուցանեմ;
անկանիլ ստեանցն, forming or rounding of the breasts in adolescence;
եռալ ստեանց, to give milk;
ի ծուծ ստեանցն կախեալ, hanging to her breast;
—ք անկան քեզ, thy breast are fashioned;
յոյս իմ ի ստեանց մօր իմոյ, my hope from my mother's womb.
· Calfa
Եւ զի՞նչ իցեն առատ ստինքն, եթէ ոչ կտակարանքն աստուծոյ. (Ագաթ.։)
cohabiting, dwelling in the same convent or house.
· Calfa
Բնակակից ի նոյն վանս կամ ի բնակարանի. յարկակից.
convent, monastery, cloister, friary;
lodging, dwelling, home, habitation, abode;
house, mansion;
hotel;
inn, hostelry;
cabin, hut;
— կուսանաց, nunnery, convent;
վանս ունել, to stay, to lodge, to take up one's lodgings, to dwell, to stop;
փակել ի վանս, to cloister, to shut up in a convent.
· Calfa
ՎԱՆՔ. μοναστήριον, -ια monasterium, -ia λαύρα եւ այլն. Մենաստան, եւ մենաստանք, վանորայք, վանօրեայք. բնակարան միաբանակեցաց. որ եւ Փարախ, Լոռա, իբր օթարան բանաւոր ոչխարաց, միանգամայն եւ հիւրանոց.
ՎԱՆՔ κατάλυμα diversorium ξενία hospitium μονή mansio σκήνωμα tabernaculum μάνδρα caula, ovile. որ եւ ՎԱՆ. Օթեվան. իջաւան. բնակարան. կայան. դադարք. վրան. հիւրանոց. փարախ. տաղաւար.
cf. Վատիմ.
· Calfa
ՎԱՏԵՄ ՎԱՏԻՄ. ἁμβλύνομαι, ἁμβλυώττω, -σσω , ἁμβλυωπέω hebetor, obtundor, caecutio. Վատանալ աչաց՝ այսինքն տկարանալ ի ծերութենէ. վատիլ տեսութեան, նուազիլ, պակասիլ, կասիլ ի զօրութենէ. շլանալ. բթիլ. եւ Տկարանալ ո՛ր եւ է իրաց.
to be weak of sight;
to have sore eyes;
աչք իւր վատեալ էին, his eyes were dim;
cf. Վատեմ;
cf. Վատանամ.
· Calfa
Որպէս Տկարանալ աչաց. cf. ՎԱՏԵՄ, իմ։
to render worse, to cause to degenerate, to debase, to corrupt, to deteriorate, to alter;
to weaken, to abase, to undo, to defeat, to rout;
to insult, to defame, to dishonour;
to despise.
· Calfa
Աղանդն հեթանոսական յայտնեցաւ ի վատթարել թագաւորութեանն արշակունեաց. այսինքն ի տկարանալ. (Խոր. ՟Գ. 47։)
tillage, ploughing, tilth, husbandry;
ploughed land;
culture;
use, employment;
down, below;
common;
—ս վարել, հարկանել, ցելուլ, կակղել, to plough, to furrow, to dig, to cultivate land;
ի — առնուլ, արկանել, to use, to make use of, to practise, to exercise;
ի — երկոց մտանել, to apply oneself to work, to labour;
ի — տալ, to lend, to loan.
· Calfa
Չիք իբրեւ զեզն ի վար լծոյ. եւ էշ տկարանայ եւ մաշի. (Եփր. օրին.։)
ice, frost;
glazed frost;
crystal;
frozen;
հատոր սառանց, piece or block of ice.
· Calfa
Լերինք՝ շտեմարանք սառանց են, եւ նենգաւորք՝ բնակարանք չարեաց. (Ոսկիփոր.։)
cf. Վարդապետարան.
· Calfa
Բա՛ց հզօր եւ գթած զբժշկարանիդ կենաց վարդապետարան. (Նար. ՟Լ՟Ե։)
school;
very erudite, learned, versed.
· Calfa
Բա՛ց հզօր եւ գթած զբժշկարանիդ կենաց վարդապետարան. (Նար. ՟Լ՟Ե։)
cf. Սունկն.
· Calfa
ՍՈՒՆԿ ՍՈՒՆԿՆ. որ եւ ՍՈՒՆԳ, ՍՈՒՆԳՆ. μύκη fungus βωλίτης bolatus, fungi genus. Բոյս վայրի կամ առ արմին ծառող՝ վրանաձեւ սպնգանման. ուտելի, եւ անուտելի. ... (Գաղիան.։ Բժշկարան.)
house of Thondracian sectarians, (Paulicians).
· Calfa
Բնակարան շանց, այսինքն շնացողաց եւ շնացելոց, թոնդրակեցւոց.
night-shade, morel, solanum;
tithymalus, milk-thistle.
· Calfa
ՇՆԽԱՂՈՂ χαρακίος, τιθυμαλίς characius, tithymalis. որ եւ ՇԱՆԽԱՂՈՂ, ՄՈՐՄ. Պտուղ վայրենի թփոյ եւ խոտոյ՝ ի պէտս դեղոց, մանրահատ՝ սեւորակ կամ կարմրորակ, եւս եւ դեղին եւ սպիտակ. իթ՝։ (Վստկ. յժգ։ Բժշկարան.։)
shoveller;
ganza.
· Calfa
ՇՆՈՐՈՐ կամ ՇՆՕՐՕՐ. Թռչուն կարմիր ի ձեւ սագի. վասն որոյ կոչի եւ ՍԱԳ։ (Բժշկարան.։)