Entries' title containing ա : 10000 results

Անգօտի

adj.

without girdle.

· Calfa

NBHL (2)

Չունօղ զգօտի. առանց գօտւոյ. գուշագսըզ.

Հոլանի, եւ անգօտի. (Լմբ. պտրգ.։ եւ Մխ. դտ. ստէպ։)


Անդ

adv.

there, yonder, in that place;
— ի ներքս, therein, within;
ի վեր —, there above, yonder above;
— ի վայր, down there, below;
— ... աստ, then... and now;
աստ եւ —, here and there.

· Calfa

Etymologies (6) · Adjarian

«արտ» ՍԳր. Ագաթ. (սովորաբար ո հլ. երբեմն ի հլ. ներգ. յանդի. այսպէս՝ Ս. Գրքում ունինք 21 անգամ ո հլ., 5 անգամ ի հլ., 21 անգամ էլ յանդի. անսովոր ձև է յգ. սեռ. անդւոց Նար. Մծբ. 449), որից անդաս-տան ՍԳր. անդապահ «արտի պահապան» Ճառընտ. անդել «մշակել» Վրք. հց. գրուած է նաև հանդ Վրք. հց. բ. 447։

=Նոյն է յաջորդ անդ բառի հետ, որի վեր-ջին իմաստն է «տուն». հին նահապետական կեանքում տունն ու արտր իրարից անբաժան բաներ էին. այսօր էլ «տուն-տեղ» ձևը նման մի երևույթ է ցոյց տալիս գաւառականներում. Ղրբ. հmնդmվmր, որ իրապէս անդ «արտ»+ վարել բառերից է կազմուած, ո՛չ միայն նշա-նակում է «հող, կալուած», այլ և «տուն, տեղ, մէկի գտնուած. տեղը, կողմը», Մշ. հանռա-ւորէք՝ որ նոյնպէս հանդ «արտ» բառից. է, նշանակում է «տան ներսը, բակը ևն»։-Աճ.

Pictet ը. տպ. հտ. գ. էջ 112 սանս. anta «վերջ, սահման», հբգ. ente «վերջ». արմոր. añt «ակօս» բառերի հետ։ Ան-դաստան բառը Müller 3(1889), 149 կցում է պհլ. *andastān. բառին, որ է հպրս. ardastāna «Hochbau» ըստ Spie. gel, բայց «ամառանոց» ըստ Müller. (Bartholomae, Altir. wörtb. 133 սխալ է գտնում այս բացատրութիւնը և մեկ-

նամ է «Halbstand, պատուհանի պսա-կը»)։ Հիւնք. ունդ բառից։

ԳՒՌ (dialectal) Գոր. Երև. Կր. Տփ. հանդ, Ախց. հանտ, Ղրբ. հmնդ, Ջղ. պահուած է միայն անդ'էն դ'աշտէն «սարէն ձորէն, վերիվերոյ (խօսիլ)» դարձուածում։ Նոր բառեր են հանդավար «տուն-տեղ», հանդաբան, հանդատէր, հան-դաւորէք «տան ներսը, բակը ևն»։

ՓՈԽ (borrowing) Ուտ. hánnd «արտ», händävá։ «շրջակա1Ք»։


Անդ, ոյ, ոց, ի, ից

s.

field;
fallow, soil;
—ք, the fields, country.

· Calfa

Etymologies (6) · Adjarian

«արտ» ՍԳր. Ագաթ. (սովորաբար ո հլ. երբեմն ի հլ. ներգ. յանդի. այսպէս՝ Ս. Գրքում ունինք 21 անգամ ո հլ., 5 անգամ ի հլ., 21 անգամ էլ յանդի. անսովոր ձև է յգ. սեռ. անդւոց Նար. Մծբ. 449), որից անդաս-տան ՍԳր. անդապահ «արտի պահապան» Ճառընտ. անդել «մշակել» Վրք. հց. գրուած է նաև հանդ Վրք. հց. բ. 447։

=Նոյն է յաջորդ անդ բառի հետ, որի վեր-ջին իմաստն է «տուն». հին նահապետական կեանքում տունն ու արտր իրարից անբաժան բաներ էին. այսօր էլ «տուն-տեղ» ձևը նման մի երևույթ է ցոյց տալիս գաւառականներում. Ղրբ. հmնդmվmր, որ իրապէս անդ «արտ»+ վարել բառերից է կազմուած, ո՛չ միայն նշա-նակում է «հող, կալուած», այլ և «տուն, տեղ, մէկի գտնուած. տեղը, կողմը», Մշ. հանռա-ւորէք՝ որ նոյնպէս հանդ «արտ» բառից. է, նշանակում է «տան ներսը, բակը ևն»։-Աճ.

Pictet ը. տպ. հտ. գ. էջ 112 սանս. anta «վերջ, սահման», հբգ. ente «վերջ». արմոր. añt «ակօս» բառերի հետ։ Ան-դաստան բառը Müller 3(1889), 149 կցում է պհլ. *andastān. բառին, որ է հպրս. ardastāna «Hochbau» ըստ Spie. gel, բայց «ամառանոց» ըստ Müller. (Bartholomae, Altir. wörtb. 133 սխալ է գտնում այս բացատրութիւնը և մեկ-

նամ է «Halbstand, պատուհանի պսա-կը»)։ Հիւնք. ունդ բառից։

ԳՒՌ (dialectal) Գոր. Երև. Կր. Տփ. հանդ, Ախց. հանտ, Ղրբ. հmնդ, Ջղ. պահուած է միայն անդ'էն դ'աշտէն «սարէն ձորէն, վերիվերոյ (խօսիլ)» դարձուածում։ Նոր բառեր են հանդավար «տուն-տեղ», հանդաբան, հանդատէր, հան-դաւորէք «տան ներսը, բակը ևն»։

ՓՈԽ (borrowing) Ուտ. hánnd «արտ», händävá։ «շրջակա1Ք»։


Անդադար

adj. adv.

incessant, continual;
restless, agitated;
incessantly, continually.

· Calfa

NBHL (17)

Որ չունի կամ չառնու զդադար. անընդհատ. անհանգիստ. որ չի դադրիր, շարունակ. տուրմազ, տայիմ.. ἁκατάπαυστος, ἁδιάλειπτος. incessabilis, continuus.

Առանց դադարելոյ. հետ զհետէ. անպակաս. հանապազ. միշտ. տուրմա, տուրմատան, տայմէն. ἁδιαλείπτως. indesinenter, incessanter

Անցին անձինք մեր ընդ ուղխս անդադարս։ Աչս ունին ... անդադարս ի մեղաց. (Սղ. ՟Ճ՟Ի՟Գ։ ՟Բ. Պետ. ՟Բ. 14)

Բերան անդադար՝ առնէ (կամ գործէ) խռովութիւնս. (Առակ. ՟Ի՟Զ. 28.) յն. անյարկ. ἅστεγος. non tectus, sine tecto.

Արտասուս անդադարս. (Կորիւն.։) Անդադար բերանով։ Անդադար փառաբանութիւն. (Ագաթ.։)

Անդադար երկով. (Պիտ.։)

Անդադար երգոց. (Նար.։)

Անդադար ձայնիւ. (Շար.։)

Յայտ էր յոստոստելոյն եւ յանդադար լինելոյն. (Փիլ. լիւս.։)

Եղաք անյագ եւ անդադար՝ երթալ զհետ ճառիցն. (Վեցօր. ՟Զ։)

Անդադար լինէր ի չարչարել զնոսա. (Եղիշ. ՟Ը։)

Որ եղեր դու անդադար վարդապետ մեր. (Փարպ.։)

Յիշատակ առնել յաղօթս մեր անդադար։ Անդադար աղօ՛թս արարէք. (՟Ա. Թես. ՟Ա. 2։ ՟Ե. 16։)

Ալեացն անդադար կուտակելոցն. (Ագաթ.։)

Անդադար զինքն վարժէր։ Անդադար բերի ի վշտալիսն. (Պիտ.։)

Անդադար ի թարգմանութիւն պարապեալ. (Յհ. կթ.։)

Տօնեալ անդադար յանվախճան փառաբանողաց. (Նար. ՁԷ։)


Անդաճեմ, եցի

va.

to examine, to search;
to think, to meditate.

· Calfa

NBHL (2)

ԱՆԴԱՃԵԼ. որ եւ ռմկ. ԱՆԴԻՃԵԼ, ԱՆՏԻՃԵԼ. ի պրս. էնտիշիյտէն. Մտածել, քննել, յուզել վարանօք. ողջաձեւ ընել.

Սկսկաւ անդաճել եւ քննել զամենայն ուսմունս. (Եղիշ. ՟Գ։)


Անդամ, ոյ, ոց

s.

limb, member;
— — յօշել, to dissect, to dismember, to anatomize, to carve.

· Calfa

NBHL (24)

Մի յանդամոց քոց։ Անդամս բազումս ունիմք։ Անդամք բազումք են, եւ մարմին մի։ Լեզու փոքր ինչ անդամ է. եւ այլն։ Կամ նմանութեամբ.

Միմեանց անդամք եմք։ Մարմինք ձեր անդամք են Քրիստոսի. եւ այլն։

Յօդապատ անդամօք զանգեալ ի հողոյ. (Ագաթ.։)

Անդամօք կանգնի հասակ. (Յճխ.։)

Ամենայն անդամովք. (Լմբ. սղ.։)

Փառաւորութիւն միոյ անդամոյն բոլոր անդամոցն բերէ զխնդութիւն. (Խոսր.։)

Պարտ է ի վերայ մեղուցեալ անդամոցն խնդրել զողորմութիւն. (Փարպ.։)

Զտիրագոյն անդամոցն գլուխ. (Պիտ.։)

Անպիտանս ի ձեռաց եւ յոտից առնէին, եւ ի բոլոր անդամոց. (Յհ. կթ.։)

Գլխաւոր թիւք անդամոց մարմնոյ երկոտասան. (Նար. ԽԶ։)

Անդամունք. զանդամունս. (Թէոփիլ. Խ. Մկ։ Վրք. հց.։)

Եւ այլ եւս անդամք չարեաց զմիմեանց կապեալ կան. (Նեղոս) իմա՛ մասունք հանգէտ անդամոց։

ԱՆԴԱՄՔ. իբր բոլոր մարմինն անդամօք, կամ մասունք՝ զորս պատէ զգեստն. կեօվտէ.

պրս. էնտամ. μέλος. membrum. Մասն մարմնոյ կենդանեաց՝ որոշեալ կամ որոշելի յայլմէ մասնէ. իւզվ, եզա, ազա.

Պատառեցին զհանդերձս նոցա յանդամոց նոցա։ Կայտռային օձք զանդամօք իմովք։ Ընդ անդամս ոսկերացն բուսեալ էր խոզանաստեւ. (Ագաթ.։)

Մերկութեան անդամոցս այս է զգեստ. (Յհ. կթ.։)

Մինչեւ ի ներքին իսկ շապիկսն՝ որ յանդամսն զգեցեալ էր. (Վրք. հց. ՟Դ։)

ԱՆԴԱՄՔ ԱՄՕԹՈՅ կամ ԾԱԾՈՒԿՔ. Ամօթոյք, առականք.

Ամօթոյ անդամք առաւել եւս պարկեշտութիւն ունիցին. (Յճխ. Ի։)

Յանդամս ծածուկս՝ չարչարանս հասուցանէին. (Յհ. կթ.։)

ԱՆԴԱՄ ԱՆԴԱՄ. մ. Ըստ իւրաքանչիւր անդամոց. յօշ յօշ.

Զխոյն յօշեսցես անդամ անդամ. (Ել. ԻԹ. 17։ Ղեւտ. ՟Ա. 6. 12։ ՟Թ. 13։)

Մինչչեւ զամենայն մարմինդ անդամ անդամ լուծեալ է. (՟Բ. Մակ. ՟Ե. 7։)

Անդամ անդամ յօշեալ. (Փիլ. իմաստն.։)


Անդամազննական, ի, աց

adj.

anatomical.

· Calfa


Անդամազնին

s. adj. anatomist.

· Calfa


Անդամազննութիւն, ութեան

s.

anatomy;
— առնել, to anatomize.

· Calfa


Անդամազննօրէն

adv.

anatomically.

· Calfa


Անդամաթիւ, թուի

s.

the dissected parts.

· Calfa

NBHL (5)

Անդամք յօշեալք եւ ուրոյն ի թիւ անկեալք. մարմին յօշեալ. յօշուած. διχοτόμημα, σῶμα. segmentum, pars;
corpus, vel cadaver
.

Ի վերայ յօշելոյ անդամաթուին։ Դիցես ի դմա զանդամաթիւդ զամենայն։ (Ծն. ՟Ժ՟Ե. 11։ եւ Ղեւտ. ՟Ա. 8։ ՟Ը. 20։ Եզեկ. ԻԴ. 4։)

Ոչ ճենճեր ինչ ընդ անդամաթիւս մսոյն ծախի. (Նար. ՂԳ։)

ԱՆԴԱՄԱԹԻՒ. մ. Ըստ թուոյ անդամոց. անդամ անդամ. յօշ յօշ.

Եթէ եւ անդամաթիւ զյօդս կոտորեսցես, ոչ առնեմ զանօրէնութիւնդ զայդ. (Վրք. հց. ՟Զ։)


Անդամալոյծ, լուծի, ծաց, ծից

adj. s. paralytic, palsical.

· Calfa

NBHL (8)

παραλυτικός, παραλυόμενος. paralyticus. Լուծեալ անդամօք. որոյ ջիլք եւ անդամք լուծեալ են. քէօթրիւմ, մեֆլուճ.

Անկեալ դնէր, կամ դնի անդամալոյծ։ Բերէին անդամալոյծ մի բարձեալ ի չորից։ Զլուսնոտս եւ զանդամալոյծս. եւ այլն։

Ողորմել անդամալուծացն. (Մանդ.։)

Ածէին օրինակ անդամալուծաց.

Անդամալուծաց առողջութիւն. (Մագ. ՟Ե։)

Եւ զայս ի յերկուց անդամալուծից է տեսանել. (Շ. թղթ.։)

Անդամալուծին գթացեալ ողորմեցար. (Նար. ԼԷ։)

Այսպիսի ինչ ախտացան եւ առ անդամալուծաւն. (Իգն.։)


Անդամալուծիմ, եցայ

vn.

to be struck with a palsy, to have a paralytic stroke.

· Calfa

NBHL (3)

Անդամալոյծ լինել. քէօթրիւն օլմագ.

Հայրն Ղունկինոս անդամալուծեցաւ ի բազում ցաւոց. (Վրք. հց. ՟Ե։)

Նեղեալ լինէր յայսոյն պղծոյ եւ անդամալուծեալ. (ՃՃ.։)


Անդամալուծութիւն, ութեան

s.

palsy, paralysis.

· Calfa

NBHL (4)

Ի մեղաց անտի եղեւ անդամալուծութիւն նորա. (Իգն.։)

Պատճառք երեսունեւութամեայ անդամալուծութեան. (Շ. թղթ.։)

Ձեռաց խեղութիւնք, անդամալուծութիւնք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 21։)

πάρεσις, παράλυσις. remissio, nervorum resolutio, pralysis. Լուծումն անդամոց, թուլութիւն ջղաց, եւ անկարութիւն շարժման. քէօթրիւմլիւք, ֆելճ.


Անդամախեղ

adj.

laimed, crippled.

· Calfa

NBHL (2)

Խեղ անդամօք, թոյլ եւ ցաւագար. անդամալոյծ. չորս դին բռնըւիլը, թուլնալը.

Կայր որդի Կեդրոնի անդամախեղ ի ծնէ. (Ճ. ՟Բ. վրք. Մծբ.։)


Անդամախեղութիւն, ութեան

s.

lameness.

· Calfa

NBHL (2)

Անդամախեղութիւնք, սեւամաղձք, պղերգութիւնք, տկարութիւնք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 21։)

βλακεία. mollities. Խեղութիւն անդամոց, թուլութիւն, անպիտանութիւն. չորս դին բռնըւիլը, թուլնալը.


Անդամանդ

cf. Ադամանդ.

· Calfa


Անդանդաղ

adj. adv. prompt, diligent;
diligently, promptly, without delay.

· Calfa

NBHL (12)

Առանց դանդաղելոյ. անյապաղ. անխոնջ. իհմալսըզ, իւշէնմէտէն. ἁοκνότατα (անյապաղս ամենայնիւ). diligenter.

ἅοκνος. impiger. Որ ոչն դանդաղի. ժիր. արագաշարժ. անձանձրոյթ. որ չիտնտնար. չիւսթ, չափուգ, զայրէթլի, իւշէնմէզ, իշկիւզար.

Թէ անդանդաղ լինիցիս, եկեսցէ իբրեւ զաղբիւր ամառն քո. (Առակ. ՟Զ. 11։)

Անդանդաղ մշակ։ Անդանդաղ աշխատութեամբք, կամ յօժարամտութեամբն. (Պիտ.։)

Անդանդաղ զօրութեանն. (Ագաթ.։)

Անդանդաղ ճեպով, կամ ձայնիւ. (Նար.։)

Անդանդաղ է ի մարտնչելն. (Լմբ. սղ.։)

Յառաջել անդանդաղ ի վաստակս. (Պիտ.։)

Անդանդաղ կատարել զբանն. (Լմբ. սղ.։)

Անդանդաղ ի նոյն կանխէր. (Սկեւռ. ի լմբ.։)

Անդանդաղս հաւաստեա՛ զճշմարիտն վասն Քրիստոսի բան. (Պրպմ. ԼԷ։)

Անդանդաղս եւ առանց զանգիտելոյ. (Սարկ. քհ.։)


Անդանօր

adv.

there, yonder.

· Calfa

NBHL (4)

Անդ. յայնմ տեղւոջ, յայնմ վայրի կամ ի ժամանակի. անդէն. գրի եւ ԱՆՏԱՆՕՐ. հոն, նոյն տեղը.

Աստուստ ապշեալ, եւ անդանօր լքեալ։ Հանդիպել եւ անդանօր ընծայի բանից. (Նար. ԿԷ. եւ կուս։)

Թէպէտեւ ոչ անդանօր ( ի դրախտին ընդ ճաշակելն) մեռաւ ըստ մարմնոյ, այլ զկնի բազում ժամանակաց. (Նանայ.։)

Անդանօր է բժշկութիւն աստուածային քոյ ձեռինդ, յորժամ բնաւ անդամոցն տեղի ետ կենդանութիւնն։ Թագաւորութիւն ոչ էր պանծալի անդանօր (ի հնումն), եթէ ոչ եղջերբ իւղոյն օծութեան ձեռնադրեալ. (Նար. ՀԴ. ՂԳ։)


Անդառնալի, լւոյ, լեաց

adj.

irrevocable;
cf. Անդարձ.

· Calfa

NBHL (14)

Անդարձ. որ ոք կամ որ ինչ ոչ դառնայ յետս. անզեղջ. եւ անխոտոր. հաստատուն եւ անհրաժեշտ. տէօնմէզ.

Սուրբք եւ անդառնալիք ի չարիս. (Վրք. հց. ԻԱ։)

Ետես բռնաւորն զանդառնալի միտս եւ զաներկբայութիւն հաւատոցն. (Արծր. ՟Գ. 2։)

Կարգէ ի նոյն իրս եւ զՄիանդակն անդառնալի, եւ ի սմանէ մանդակունիք. (Խոր. ՟Բ. 7։ (որ լինի եւ մկբյ։))

Գիտէր զանդառնալի միտս նոցա ի չարեացն. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ը։)

Տեսեալ Արարչին զանդառնալի միտս ազգաց։ Ոչ այնքան ընդ խոտորումն մեղադիր են, որքան ընդ անդառնալի միտսն. (Մեսր. երէց.։ Մխ. երեմ.։)

Անդառնալի հրաման, կամ պայման, կամ պատիժ. (Սկեւռ. աղ.։ Մխ. դտ.։ Գէ. ես.։)

Անդառնալի գնացիւք։ Յանդառնալի կորուստն. (Լաստ. ՟Թ։ Անան. եկեղ.։ (որք հային եւ ի յաջորդ նշ։))

Ուստի ոչ լինի դառնալ յետս. կէրի տէօնիւլմէզ.

Անդառնալի ուղւոյն յիշատակ։ Փախուստս անդառնալիս. (Նար. ԾԴ. ԻԴ։)

Ճանապարհս՝ որ գնալոց է, անդառնալի է. (Ոսկիփոր.։)

Առանց յետս դառնալոյ. անդարձաբար. ասլա տէօնմէյէրէք.

Անդառնալի հային ի դրունս երկնից. (Նար. երգ.։)

Անդառնալի գնային ի կամս անձանց. (Յհ. կթ.։)


Անդաստակ, աց

s.

portico, porch.

· Calfa

NBHL (2)

Գաւիթ, (իբր ի չափ անդոյ միոյ). նախադուռն տան. արտաքին սրահ. προπύλαιον, πρόθυρον, vestibulum. ավլու, հայաթ.

Այժմ դեռ առաջի դրացն կաս մօտ յանդաստակսն։ Զմի անդաստակ չանցանել, եթէ ոչ ջորեօք բարձեալ բերիցին։ Ե՞րբ ժամանեսցես գէ՛թ զարտաքին անդաստակս պատուիրանացն կոխել. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2. 7. 15։)


Անդաստան, աց

s.

cultivated land, fields;
village.

· Calfa

NBHL (11)

Ուր չիք դասաւորութիւն ինչ. անկարգ. ἅτακτος.

Անկարգ եւ անդաս. ((յն. մի բառ) Փիլ. լին. ՟Ա. 55։)

Արդեամբք անդաստանաց։ Ելին յանդաստանսն եւ կթեցին զայգիս իւրեանց։ Դարանամուտ լեր յանդաստանին։ Յանդաստանին այլազգեաց։ Անդաստանք պտղոց։ Յուժգնութիւնս անդաստանի։ Երթային յանդաստան. եւ այլն։

Բեղմնաւորութեամբ անդաստանացն եւ բուրաստանացն։ Գեղեցիկ անդաստանօք ուրախանայի։ Բաղդատութիւն անդաստանի եւ նաւահանգստի. (Պիտ.։)

Նմանութեամբ ասի.

Անդաստան ընծայեալ Աստուծոյ. (Ածաբ. կիպր.։)

Հովուեա՛ զմեզ յանդաստանի կամաց քոց. (Պտրգ.։)

Մայր բազում բիւրուց, եւ անդաստան ժողովրդոց. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Է։)

Յանդաստան կենաց խնամոց քոց կամացդ։ Զամուլն արգանդ Սառայի՝ անդաստան պտղածին։ Ի յանդաստանէ մօրն իմոյ սենեկի։ Ի սահման անդաստանի գորովոյ գրկի։ Շառաւեղօք հաստատեցելովք ի յանդաստանի անօրէն մարմնոյս. (Նար.։)

Օրհնութիւն անդաստանաց կամ արտորէից, որ երբեմն լինէր ի բացի, իսկ այժմ առաւել յեկեղեցւոջ։ (Տօնաց.։)

Անդք. տեղի անդոց. ագարակ. արտ. վայր. ἁγρός. ager. էքին եէրի, լիֆթլիք, թարլա.


Անդաստիարակ

adj.

without education, uneducated, ungoverned.

· Calfa

NBHL (2)

Զի մի՛ բարեգործելն անդաստիարակ իցէ։ Ջերմութիւն անդաստիարակ. (Առ որս. ՟Ժ՟Ա. ՟Ժ՟Բ։)

ἁπαίδευτος. imperitus, indisclipinatus. Ոչ դաստիարակեալ. անկիրթ. անհրահանգ. եւ անպայման. թէրպիէսիզ.


Անդատ

adj.

not sentenced, not condemned.

· Calfa

NBHL (11)

ἁδίκαστος. non judicatus, indemnatus. Ոչ դատեալ, եւ ոչ դատելի. զերծ ի դատաստանէ. անպարտ. անմեղ. հիւքմ օլունմամըշ՝ օլունմայաճագ.

Ոչ քննօղ եւ ոչ դատօղ ըստ օրինի. անիրաւ. ատալէթսիզ, պիտատկէր.. ἁθέμιστος. injustus

Դատաւորն անդատ որպէս դատապարտեալ ի դատաւորաց. (ՃՃ.։)

Որ կամիցի անդատ եւ անդատապարտ մնալ, մի՛ դատապարտեսցէ զեղբայրն իւր. (Յհ. գառն.։ եւ Ոսկիփոր.։)

Եթէ արտաքոյ քան զքաղաքն ապաստանի սպանցէ զնա, անդատ լիցի. (Եփր. ել.։)

Ապա թէ աստ անդատ կայցեմք մնայցեմք ի գործել զմեղսն, զիա՞րդ ոչ է պարտ երկնչել. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)

Կամ ոչ քննեալ. անծանօթ. անյայտ.

Զի մի՛ եւ երեւելիդ նիւթականութիւն քումդ տեսութեան մտացդ դիտման անդատ եղիցի. (Նար. ԽԶ։ (Ի նոյն միտս մարթի բերիլ եւ որ ի ԿԱ։))

Ի կիկղոպայց երկիրն՝ յանօրինաց, յանդատից հասաք. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)

Դատաւորն անդատ զդատաւորաց դատաւորն ի գերեզմանի թողու. (ՃՃ.։)

Զանդատ ատելութիւնսն։ Զանդատ քո ոգի մեծացուցանես, թէ փորձեա՛ զիս տէր. (Նար. ԽԵ. ԿԱ։)


Անդատապարտ

adj.

not deserving condemnation, blameless.

· Calfa

NBHL (8)

ἁκατάκριτος. indemnis, irreprehensibilis Զոր չէ օրէն դատապարտել. անպարտ. անմեղ. եւ անստգիւտ. անպարսաւ. անարատ. հիւքմ օլունմազ, թազիր օլունմազ, սուչսուզ.

Զանդատապարտսն իբրեւ զդատապարտ վարեալք. (Յհ. կթ.։)

Եւ զմեզ անդատապարտ պահեա՛ ի քահանայագործութիւն. (Պտրգ.։)

Անդատապարտ մնաց ի կանոնական հրամանաց. (Վրք. հց. ՟Բ։)

Իբրեւ զքո անդատապարտ գաղափար։ (Նար. խչ.։)

Ա՛յլ դատապարտելոցն, եւ ա՛յլ անդատապարտիցն վայելէ ժուժկալութիւն. (Կլիմաք.։)

Ուր չիք դատապարտութիւն. ազատ. պարզերես.

Անդատապարտ երանութիւն։ Անդատապարտ համարձակութիւն. (Նար. ՟Ժ՟Ա. եւ Նար. կուս.։)


Անդարձ, ից

adj. adv.

irrevocable, irreclaimable;
impenitent;
held in mortmain;
Անդարձաբար.

· Calfa

Etymologies (4) · Adjarian

. ի հլ. «կտակ, կտակի թուղթը» Ղև. թ. էջ 29, Կանոն. Վրդն. պտմ. Ուռհ. ո-րից անդարձագիր «կտակի թուղթը» Վրդն. պտմ. անդարձանի «կտակներ» Մագ. մեծ են. էջ 49. անդարձական «կտակային» Պտմ. ա-ղեքս. 113։

= Պհլ. andarz «կտակ, խրատ, խորհրդա-տւութիւն», պազենդ. andarz «պատուէր, խը-րատ», պրս. [arabic word] andarž «պատուէր, խը-րատ, վերջին կտակ (խօսքով կամ նիւթա-կան)»։ Իրանեանից փոխառեալ են նաև վրաց. ანდერძი անդերձի «կտակ, հրաման, պատուէր». ანდერძნამაჯი անդերձնամագի «կտակ, կտակագիր», მოანდერძე մռանդեր-ձե «կտակակատար»։ (Այս բառերը հայերէնի միջոցով անցած չեն վրացերէնի, այլ ուղռա-կի պարսկերէնից, ինչպէս ցոյց է տալիս «հր-րաման, պատուէր» նշանակութիւնը, որ հա-յերէնում չկայ և իրանեանի մէջ վիայն գոյու-թիւն ունի)-Հիւրշ. 99։

Հներից Վրդն. պտմ. էջ 99 և 161 դառնալ բառից է հանում. «Եւ անդարձն անկրկնե-լի կոչի ստուգաբանութեամբ... զի անդ-արձ է ասեն և հաստատուն է զկնի մահու կտակ»։ Այս մեկնութիւնը դնում է նաև Dulaurier JAs. 16(1860), էջ 308, իբր «irrêvocable»։ Ուղիղ մեկնեց նախ ՆՀԲ։

ԳՒՌ (dialectal) Տփ. անդէրձ «կտակ» նոր փոխա-ռութիւն է վրացերէնից։

NBHL (24)

որ եւ ԱՆԴԱՐՁԱԳԻՐ. էնտէրզ, էնտէրէզ.. διαθήκη. testamentum. Կտակ. գիր կտակի. վասիյէթ նամէ.

Անդարձ ամբարշտութիւն. (Եղիշ. Դ։)

Անդարձ խոստովանութիւն մեղաց. (Յհ. իմ.։)

Զանդարձսն (մնացեալս) ի չարիս. (Երզն. մտթ.։)

Ուստի չիք դառնալ. եւ առանց յետս դառնալոյ. կէրի տէօնիւլմէզ, տէօնմէյէրէք.

Վասն չբժշկելոցն եւ անդարձից պաղատեցի։ Զկիսոց աստ եւ զանդարձիցն անդ պահանջէ վրէժս մարդասէր Աստուած առ ապաշխարողս, եւ բարկանայ անդարձից. (Ոսկ. մտթ. եւ Ես.։)

Ի կշտամբանս չարագործաց եւ անդարձիցն առ Աստուած. (Եփր. խոստ.։)

Անդարձք ի մեղաց. (Համամ առակ.։)

Անդարձիցն ի մեղաց. (Գր. երէց.։)

Ի խստասրտութենէ անդարձիցն. (Սարկ. քհ.։)

Անդարձ խաչօղքն եւ Յուդա. (Տօնակ.։)

Խրատէ բարկութեամբն զանդարձսն. (Յճխ. Բ։)

Գովեցաւ անառակ որդին առ անդարձիս ուխտազանցութիւն. (Նար. Զ։)

ἁμετανόητος. animum mutare nescius, impoenitens. որ եւ ԱՆԴԱՌՆԱԼԻ. Անզեղջ. յամառ. անփոփոխ ի չարեաց. դարձի չեկօղ. տէօնմէզ, տէօնմէյէն, թէօվպեսիզ.

Ընդ ճանապարհ անդարձ գնացից (յն. յորմէ ոչ դարձայց). (Յոբ. ԺԶ. 21։)

Անդարձ օտարութիւն, կամ ուղեւորութիւն, որոշումն. (Եղիշ. Բ։ Լաստ. Ժ։ Նար. Զ։)

Անդարձ տարագրեալ։ Անդարձս վտարեցայ. (Նար.։)

Օտարութիւն է՝ թողուլն անդարձ զորս ի հայրենիսն. (Կլիմաք.։)

Տարեալ ուրեք յերկիր օտար եւ անդարձ անցուցէ՛ք զնոսա. (Փարպ.։ Կամ անփոփոխ.)

Անդարձ վճռով։ Գիր առնեն անդարձ. (Շ. առ մխ.։ Մխ. դտ.։)

Սահակ կաթողիկոս գրէ զվերջինս բանից իւրոց յանդարձի առ զօրավարն Իսմայէլի. (Ղեւոնդ. Է։)

Վասն անդարձ առնելոյ։ Անդարձ առնէ. եւ քահանայն գրէ ի թղթին զբան անդարձի նորա. (Կանոն.։ եւ Երզն. խր.։)

Անդարձ է ասեն, եւ հաստատուն զկնի մահու է կտակն։ Փոխեցաւ խոստովանութեամբ, եւ անդարձիւ ըստ արժանւոյն։ Եւ անդարձն անկրկնելի կոչի ստուգաբանութեամբ. (Վրդն. պտմ.։)

Զայս անդարձ արարեալ էր նորա ի ժամ մահուանն. (Ուռհ.։)


Անդարձաբար

adv.

irrevocably.

· Calfa

NBHL (2)

Անիւք յառաջ կոյս անդարձաբար եւ անխոտորապէս գնալով։ Անդարձաբար անշարժ կալեալ. (Դիոն. յորմէ եւ Շ. հրեշտ.։)

ἁνεπιστρόφως. Առանց յետս դառնալոյ.


Անդարման

adj.

irremediable, irreparable, incurable.

· Calfa

NBHL (5)

Որ չէ դարմանեալ. յետնեալ ի դարմանոյ. անխնամ. ոչ մշակեալ.

Խնամք Արարչին ոչ թողին անդարման զարարածս իւր. (Յճխ. ՟Թ։)

Մի անդարման լիցի տագնապեալն. (Նար. ՁԷ։)

Եթող զայգին՝ անգործ եւ անդարման. (Մծբ. ԺԸ։)

Իջանէր յանկարգ եւ յանդարման տեղիս Գողթան. (Կորիւն.։)


Անդարմանելի, լւոյ, լեաց

adj.

cf. Անդարման.

· Calfa


Անդեայ, էոց, էից, եայց

s.

flock, herd, cattle;
fields, country.

· Calfa

Etymologies (2) · Adjarian

, սովորաբար յոգնակի գործա-ձուած՝ անդեայք (հոլովուած անդէոց, ան-դեայց, յետնաբար անդէից), որ և անդի (ւոյ, ւոց) «պաճար, արջառ, նախիր» ՍԳր. որից անդէորդ «եզնարած, նախրապան» Խոր. Ա-ծաբ. Նոր կիր. Երզն. մտթ. գրուած և անդիորդ Եւս. քր. (բայց անդէորդութիւն Եւս. քր.), ան-դեաորդ Նիւս. բն. անդւորդ, անդիւորդ Փիլ.։

ՆՀԲ անդ «արտ» բառից, «իբր այն՝ որ ճարակի կամ պահին ի վայրս անդոց»։ Անդեղայ տե՛ս Դեղ։

NBHL (7)

ԱՆԴԵԱՅՔ, եայց. կամ ԱՆԴԻ, դւոյ, ւոց. եւ դիոյ, ոց ԱՆԴԵԱՅ ԱՆԴԵԱՅՔ. βοῦς. bos, armentum. Պաճար. արջառ. նախիր. ջոկ զուարակաց եւ երնջոց. (իբր այն՝ որ ճարակի կամ պահին ի վայրս անդոց.) եզ՝ կով, պախրէ. սըզըր, տավար. եբր. պաքար.

Յանդեայ ընթացաւ Աբրահամ։ Եղեն նորա խաշինք, անդեայք, եւ էշք։ Օրհնեսցէ զանդեայս արջառոց քոց, եւ զհօտս ոչխարաց քոց. եւ այլն։

Զերամակս ձիոց, եւ զդասակս անգէոց, եւ զհօտս ոչխարաց. (Յհ. կթ.։)

Լուաւ զձայն բարբառոյ խաշանց եւ անդեայց. (Մծբ. ԺԳ։)

Հօտք անդէից արօտականաց. (Լաստ. ԺԸ։)

Զուարակ մի յանդւոյ։ Դասակք անդւոց կամ անդիոց. եւ այլն. ի սուրբ գիրս, եւ առ այլ մատենագիրս։ Գրիչք եւ զհոլովս ԱՆԴ բառիդ շփոթեն ընդ ԱՆԴԵԱՅՆ. զոր օրինակ

Ի փշագետին անդւոց (այս ինքն անդոց) սահման դալարոյ։ Ժողովեցից ի պարարտութենէ անդիոց։ Անդւոց պտղաբերութիւն։ Զանդւոցն բարութիւն. եւ այլն։


Անդեդեւ

adj.

unshaken, firm, resolute.

· Calfa

NBHL (4)

ՅԱստուած փութալով՝ հաստատուն եւ անդեդեւ ճանապարհ ուղիղ վարեն. (Փիլ. իմաստն.։)

Անդեդեւ մնան որպէս վէմ յեզր ծովու. (Երզն. մտթ.։)

Յանդեդեւուն մտաց առեալ մեք կապեցաք եւ այլն. (Յհ. իմ. պաւլ։)

ԱՆԴԵԴԵՒ եւ ԱՆԴԵԴԵՒՈՒՆ. ἁκράδαντος. inconcusus, immotus. Որ ոչն դեդեւի. անդրդուելի. անշարժ. հաստատուն. դէփրէնմէզ. հարէքէթսիզ.


Անդեդեւուն

cf. Անդեդեւ.

· Calfa

NBHL (4)

ԱՆԴԵԴԵՒ եւ ԱՆԴԵԴԵՒՈՒՆ. ἁκράδαντος. inconcusus, immotus. Որ ոչն դեդեւի. անդրդուելի. անշարժ. հաստատուն. դէփրէնմէզ, հարէքէթսիզ.

ՅԱստուած փութալով՝ հաստատուն եւ անդեդեւ ճանապարհ ուղիղ վարեն. (Փիլ. իմաստն.։)

Անդեդեւ մնան որպէս վէմ յեզր ծովու. (Երզն. մտթ.։)

Յանդեդեւուն մտաց առեալ մեք կապեցաք եւ այլն. (Յհ. իմ. պաւլ։)


Անդեղայ, ի, ից, այց

s.

antidote, counter-poison.

· Calfa

NBHL (8)

Զթոյնս մեղացն միշտ անդեղայ Քրիստոսի մահուն բժշկէ։ Անդեղայ՝ մահարար դեղոց, կամ մահու։ Խղճի մտաց մերոց անդեղայ. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)

Ի թիւնաւոր գազանաց եւ իժից քարբից անդեղայք ստեղծան յօգուտ եւ ի փրկութիւն մարդկան. (Կոչ. ՟Թ. 19։)

Անդեղայս ողջացուցիչս հոգւոյ. (Սարգ. յուդ. ՟Գ։)

Իբրեւ զանդեղեայ սաստիկ մաղձոյ. (Սեբեր. ՟Թ։)

Իբրեւ զանդեղեայ ետ զաւազանն. (Ոսկ. փիլիպ.։)

Մատուցանէին նմա թիւրակէս եւ անդեղեայս վասն ապրելոյ. (Բուզ. ՟Ե. 26։)

Ի ձեռն բազում անդեղեաց միաւորելոց առաւել ներգործեն զբժշկութիւն՝ քան միով. (Մխ. ապար.։)

ԱՆԴԵՂԱՅ ԱՆԴԵՂԵԱՅ. ἁντίδοτον կամ ἁντίδοτος. antidotum, remedium veneni. Դեղթափ. դեղ ընդդէմ թունից կամ ցաւոց. փանզէհիր, փանզէհր, թիրեաք.


Անդեղեալ, եղաց

s.

cf. Անդեղայ.

· Calfa


Անդէն

adv.

there;
-, — առ մնին, — վաղվաղակի, — իսկ, — եւ անդ, on the spot, immediately, out of hand, without delay.

· Calfa

NBHL (32)

ԱՆԴԷՆ, ԱՆԴԷՆ ԻՍԿ. ԱՆԴԷՆ ԵՒ ԱՆԴ, ԱՆԴԷՆ ԱՌ ՆՄԻՆ, ԱՆԴԷՆ ՎԱՂՎԱՂԱԿԻ. եւ այլն. ἑξαυτῆς, αὑτίκα, statim, illico, mox, continuo. Նոյն հետայն, վաղվաղակի. նոյն ժամայն. իսկ եւ իսկ. անյապաղ. զոյգ ընդ. համայն. իսկոյն, նոյն ատեն. հէման, ֆիլհալ, օլ տէմ, հէմանտէմ.

Կամ ի սկզբան անդ. արդէն. առաջուց. հէման պիրտէն.. ἑκ προοιμίων. initio.

Անդէն եւ անդ զբանիւք եկեալ երեւէր. (Փիլ.) յն. նոյնաբանութիւն էր, կամ կրկնութիւն բանի ταυτολογία, repetitio ditorum։

Անդ. ի նմին վայրի. ի յիշատակեալ տեղւոջ. հոն տեղը, նոյն տեղը. հոն տեղը, նոյն տեղը, անտէ, օրատա, օրասընտա. αὑτοῦ. ibi, ibidem կամ լոկ յօդիւ, ἑν τῶ եւ այլն.

Հաճոյ թուեցաւ Շիղայի մնալ անդէն։ Նստէր անդէն ի տան։ Այլ էր անդէն ի տեղւոջն եւ այլն. (յն. լոկ, ի տանն, ի տեղւոջն)։

Անդէն ի քաղաքին արգելուլ։ Անդէն շուրջ զքաղաքաւն էին. (Ագաթ.։)

Էին անդէն ի կարաւանին. (Եղիշ. ՟Բ։)

Անդէն զայն տեղեօք. (Փարպ.։)

Որ աստէն անգոսնեալ եմ, եւ անդէն ( ի հանդերձեալն) խայտառակեալ. (Նար. ԿԷ։)

Եւ ահա անդէն երեք արք եկին։ Անդէն առեալ զօրականս՝ դիմեաց. (Գծ. ՟Ժ՟Ա. 11։ ԻԱ. 32։)

Անդէն գիշերայն ընթացեալ։ Անդէն ի նմին գիշերի եկին հասին. (Ագաթ.։)

Թէ սխալեսցի, անդէն վնասի։ Խուճապեալք՝ անդէն ի փախուստ դառնային. (Պիտ.։)

Բարդիմ, եւ անդէն տոչորիմ. (Նար. ՀԱ։)

Արդի եւս յերկրէ ի վեր բուսեալ՝ եւ անդէն առ կատարեալ գեղեցկութիւն հասեալ. (Նիւս. կազմ.։)

Անդէն իսկ ի ծնանիլն։ Անդէն իսկ սկսանին. (Պիտ.։)

Անդէն իսկ վաղվաղակի թողուն զհայրն իւրեանց։ Ո՛չ անդէն եւ անդ յանկարծաթափ. (Ագաթ.։)

Անդէն եւ անդ ծանեան. (Փարպ.։)

Անդէն եւ անդ իսկ վտանգեալ։ Անդէն եւ անդ վաղվաղակի սատակեալ լինէր. (Պիտ.։)

Եւ այս ամենայն անդէն եւ անդ առ նորուն ծննդեամբն։ Անդէն եւ անդ իբրեւ ել ի տաճարէ անտի, բժշկեաց զկոյրն. (Ոսկ. յհ.։)

Հարազատ եւ սիրելի որդի ստացեալ զսա միայն, անդէն առ նմին ունէր եւ զախտ գորովանացն. (Փիլ. իմաստն.։)

Անդէն վաղվաղակի պատուհաս ի վերայ հասանէր. (Ագաթ.։)

Անդէն առանց միոյ վաղվաղակի երկբայութեան պատուհասէր. (Պիտ.։)

Անդէն յանկարծակի պարփակեալ մառախղով. (Ագաթ.։)

Անդէն առձեռն պատրաստ՝ ի գործն յաջորդի. (Պիտ.։)

Անդէն իսկոյն՝ այսր անդր տարաբերին. (Նար. ՟Կ՟Թ։)

Կամ իբր անդստին. ի սկզբանէ. ի բնէ, կանխաւ.

Որ եւ անդէն իսկ ի նախնումն. (Պտրգ.։)

Անդէն ի սկզբանն ընծայեցոյց՝ զոր յետ անցելոյ յաւիտեանց կատարեաց։ Անդէն իսկ աթոռակից, անդէն ժառանգն, եւ ոչ եկամուտ ոք. (Ագաթ.։)

Ոչ կամի անդէն սաստկութեամբ ի դիմի հարկանել, այլ առ սակաւ սակաւ աճեցեալ լեռնանայ. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)

Կամ իբր անդրէն. վերստին. եինէ, թէքրար.

Դառնալոյ իսկ մեզ անդէն անվստահ եմ. (Փարպ.։)

Ճաշակեաց վհատութեամբ, եւ արգել անդէն տարակուսանօք։ Արշաւէ, եւ անդէն նահանջի ... Միմեանց պատահին, եւ անդէն ցրին. (Նար. ՀԷ. եւ Մծբ.։)


Անդէորդ, աց

s.

herdsman, shepherd.

· Calfa

NBHL (4)

Հովիւ եւ անդէորդ յարմարեցուցանեն փողս. (Ածաբ. նոր կիր.։)

Ի հովուավանս եւ յանդէորդս։ Զորդի հովուաց եւ զանդէորդաց. (Խոր. ՟Բ. 34. 35։)

Անդէորդաց է տարաժամ ճաշակել. (Երզն. մտթ.։)

գրի եւ ԱՆԴԵԱՈՐԴ, ԱՆԴԻՈՐԴ, ԱՆԴՒՈՐԴ. βούκηλος. bubulcus. Հովիւ եւ պահապան անդեայց. եզնարած. նախիր արծօղ. սըղըրչօպանը.


Անդէորդական, ի, աց

adj.

bucolic.

· Calfa


Անդէորդութիւն, ութեան

s.

herd.

· Calfa

NBHL (2)

Հովուութիւն անդէոց. սըզըր չօպանլըզը.

Ամեսինաս յանդէորդութիւնսն ընդ ցլու ոգորէր. (Եւս. քր. ՟Ա։)


Անդէպ

adj.

indecent, unbecoming, unseasonable;
absurd, clumsy, extravagant, ridiculous;
յանդէպս, indecently, unbecomingly;
awkwardly, unseasonably.

· Calfa

NBHL (17)

Դու ես պատճառ նորա կորստեանն ի ձեռն անարժան եւ անդէպ առատութեան ... Յորժամ անդէպ, եւ յորժամ զդէպն ինչ խնդրիցեն ... Ո՛չ եթէ բարկանալն ինչ անօրէնութիւն իցէ, այլ յանդէպն ժամանակի։ Զանդէպ մտածութիւնն ի բաց կացոյց. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. յհ.։)

Այսպէս բաղկացուցանես զանդէպ բնութիւնսն. (Պիսիդ.։)

Դէպ ժամանակ այժմու կեանքս, եւ անդէպ՝ հանդերձեալքն. (Խոսր.։)

Զանդէպ քաջութիւնսն. (Նար. ԽԵ։)

Սէրս անդէպս ցուցանէր. (Լաստ. ԻԵ։)

Հաւատաց անդէպ բանին։ Լսեն անդէպ բանից. (Ոսկիփոր.։)

Որ չէ ի դէպ. տարադէպ. անյարմար. անտեղի. անպատշաճ. անվայելուչ. տարաժամ. անհարկի, անշնորհք. միւնասիպէթսիզ. պէթ. ἅκαιρος, ἁσύμφορος, ἁσύμβατος եւ այլն. intempestivus, inconveniens եւ այլն.

Լսելիք մեր առ ի զանդէպսն ախորժելով լսելոյ՝ են ի ցաւս։ Անդէպ խորհուրդք. (Մանդ. ԺԸ։ եւ ՟Ը։)

Աւելի՛ (է) ձեզ եւ անդէ՛պ՝ այլ մարզպան կացուցանել. (Փարպ.։)

ԱՆԴԷՊ. ՅԱՆԴԷՊՍ. մ. Ո՛չ ի դէպ. տարադէպ օրինակաւ. արտաքոյ կարգի. ըստ յն. ասի, արտաքոյ նպատակի կամ բանի կամ օրինի. տարաժամ, եւ այլն.

Ո՛չ վայրապար եւ անդէպ գովեալ. (Փիլ. իմաստն.։)

Նա չառնելով ստահակեաց, եւ դու անդէպն առնելով. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 20։)

Պահք են ցածուցանել եւ զլսելիսն յանդէպ լսելոյ. (Եփր. պհ.։)

Յանդէպն աճել լուսնի. (Եւս. քր. ՟Ա։)

Անդէպ կերողք. (Մխ. առակ.։)

Պահակն վարել, յանդէպ վարել խուելով։ Անդէպս ինչ աղաչիցէ. (Ոսկ. մտթ.։)

Եղեալ շրջէր (Դաւիթ) ի վերայ տանեաց, յանխտիրս հայեցաւ, յանդէպս տեսանէր. (Կոչ. ՟Բ։)


Անդժուար

adj.

complaisant, easy, gracious, condescending.

· Calfa


Անդժուարնալի

cf. Անդժուար.

· Calfa


Անդժրելի, լւոյ, լեաց

adj.

inviolable;
that cannot be contravened or mistaken;
irrefragable.

· Calfa


Անդիմադարձ

adj. adv. irresistible;
irresistibly, beyond contradiction.

· Calfa

NBHL (4)

cf. ԱՆՏԻ ԱՆԴԻ. (դւոյ կամ դիոյ, ոց.) cf. ԱՆԴԵԱՅ, եւ ԱՆԴ.

Որ ոչն դիմադարձի. անհակառակ. դէմ չիկեցօղ.

Անդիմադարձ իբր աղաւնին. (Յիսուս որդի.։)

Ընդունելութեան անդիմադարձ. (Փիլ. սամփս. (որ հայի եւ ի յաջորդդ)։)


Անդլակի

cf. Անդուլ.

· Calfa

NBHL (2)

Անդլակի փառատրեն զէականն Աստուած. (Թէոդոր. Մայրագ.։)

Անդլակի յարակացոյց ի քարոզ ճշմարտութեանն՝ բան տեսողացն. (Յիշատ. ոսկ. յհ.։)


Անդղորդելի, լւոյ, լեաց

adj.

immovable, firm.

· Calfa

NBHL (3)

ԱՆԴՂՈՐԴԵԼԻ ԱՆԴՂՐԴԵԼԻ. Որ ոչ դղորդի. անդրդուելի. անսասան. անխախտելի. անշարժ. ամուր. գավի. դէփրէնմէզ.

Անդղորդելի (մնասցէ) հաւատս։ (Անդղրդելի Սիոն. ՃՃ.։)

Տանն են նշանակք վիմադրական՝ անդղրդելի։ Ի նոյն ինքն յեցեալ կայ կանգուն անդղրդելի. (Նար. մծբ.։)


Անդղրդելի

cf. Անդղորդելի.

· Calfa

NBHL (3)

ԱՆԴՂՈՐԴԵԼԻ ԱՆԴՂՐԴԵԼԻ. Որ ոչ դղորդի. անդրդուելի. անսասան. անխախտելի. անշարժ. ամուր. գավի. դէփրէնմէզ.

Անդղորդելի (մնասցէ) հաւատս։ Անդղրդելի Սիոն. (ՃՃ.։)

Տանն են նշանակք վիմադրական՝ անդղրդելի։ Ի նոյն ինքն յեցեալ կայ կանգուն անդղրդելի. (Նար. մծբ.։)


Անդնդաբնակ

adj.

dwelling in the abyss;
infernal;
spread over the abyss.

· Calfa

NBHL (2)

Բնակեալ յանդունդս կամ ի խորս աներեւոյթս.

Որ հալածեալ վանեաց զանդնդաբնակ խաւարն. (Զքր. կթ.։)


Անդնդալիր

adv. adj. swallowed up in an abyss, sunk deeply;
to a great depth.

· Calfa

NBHL (2)

Լիր արկեալ մինչեւ յանդունդս. ի խորս յոյժ արկանելով. խիստ խորունկ դնելով.

Անդնդալիր հաստատեաց զհիմունս պատուարին. (Խոր. ՟Գ. 59։)


Անդնդախոր

adj.

deep as an abyss, unfathomable.

· Calfa

NBHL (4)

Խոր իբրեւ զանդունդս. յոյժ խորին. փէք տէրին.

Անդնդախոր ձոր. (Շար.։ Վրդն. լս.։)

ԱՆԴՆԴԱԽՈՐՔ. Անդնդային խորք. կամ բնակիչք անդնդոց.

Յանդունդս անցուցանէր Պօղոս, զի զանդնդախորոց մոլորութիւնն ի վեր բերել մարթասցէ. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)


Անդնդական, ի, աց

cf. Անդնդային.

· Calfa

NBHL (5)

որ եւ ԱՆԴՆԴԱՅԻՆ. βύθιος, ἅβυσσος. profundus, fundo carens. Սեպհական անդնդոց. խորին յոյժ. անյատակ. համատարած, եւ գաղտնի. եւ դժոխային. տէրին վէ տիպսիզ.

Իջեալ ի բարձանց ի խորութիւն անդնդական ծովուցն. (Ագաթ.։)

Զայն ծովն զանդնդականն, որ շուրջ պատեալ է զերկրաւս. (այսպէս գրի յոմանց եւ յ Արիստ. աշխ. փոխանակ գրելոյ անդլանդական). (Լմբ. սղ. ՃԳ։)

Անդնդական գթութեամբն բանալ զխորհուրդ աւուրս. (Վանակ. տարեմտ.։)

Անկեալ ի վիհ գարշութեան մեղաց՝ անդնդականաց ապականութեանց։ Զանդնդականաց գործոց խոստովանեա՛ իբր ի յականջս Աստուծոյ արագ ժամանելոց. (Նար. ԻԸ. ԽԵ։)


Definitions containing the research ա : 5914 results

Որդեգրութիւն, ութեան

s.

adoption;
affiliation.

· Calfa

NBHL (3)

Ոչ առէք զհոգին ծառայութեան, այլ առէք զհոգին որդեգրութեան, որով աղաղակեմք աբբա՛ հա՛յր. (Հռ. ՟Ը. 15. 23։ ՟Թ. 4։ Գղ. ՟Դ. 5։ Եփես. ՟Ա. 5։)

Ոչ կոչեցար յորդեգրութիւն հօրն երկնաւորի. (Շար.։)

ὐποθεσία adoptio, filii arrogatio. Գրիլն յորդի կամ յորդիութիւն. յորդեգիրս լինելն. ըստ յն. որդեգրութիւն.


Որդեծնութիւն, ութեան

s.

child-birth;
procreation of children.

· Calfa

NBHL (6)

Կեցցէ վասն որդեծնութեանն։ Զզօրութիւն առնլոյ զսերմն որդեծնութեան ընդունէր. (՟Ա. Տիմ. ՟Բ. 15։ Եփր. ՟Ժ՟Ա. 11։)

Որդեծնութիւն խոստացաւ աստուած ծերոյն։ Աստուած ետ մարդկան զորդէծնութիւն. (Կոչ. ՟Ե։ Իսիւք.։)

Սուրբք ոմանք երեւելիք ... որդէծնութեամբ իջեալ ի մեծն սահակ. (Խոր. ՟Գ. 51։)

Վասն որդէծնութեան, եւ մարդկան յաշխարհի սերելոյ. (Եզնիկ.։)

Լուծաւ դատապարտութիւն՝ սրբուհւոյ աստուածածնին որդէծնութեամբն. (Ի գիրս խոսր.։)

ՈՐԴԵԾՆՈՒԹԻՒՆ կամ ՈՐԴԷԾՆՈՒԹԻՒՆ. τεκνογονία, παιδοποιΐα liberorum procreatio, prolis generatio. Ծնանելն զորդի. ծնունդ զաւակի. որդեբերութիւն. մանկարարութիւն. զաւակ բերելը՝ ըլլալը.


Որդեկեր

adj.

eating or devouring its offspring.

· Calfa

NBHL (2)

Քարկոծեցէ՛ք զորդեկեր եւ զչար գազանս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)

τεκνοφάγος liberorum devorator. (մակդիր կռոնոսի) Կերօղ զորդիս իւր, իրօք կամ նմանութեամբ.


Որդեկորոյս

adj.

having lost one's children.

· Calfa

NBHL (3)

Ոյր կորուսեալ իցեն որդիք. ուր իցէ կորուստ զաւակաց. որդեկոտոր. անզաւակեալ.

Եւ եդեսէ՝ ուռհա քաղաք, որդեկորոյս՝ որբ եւ այրի. (Շ. եդես.։)

Փարատեցո՛ տէր եւ յինէն՝ զորդէկորոյս սուգ տրտմագին. (Յիսուս որդի.։)


Որդեպետութիւն, ութեան

s.

uiarchy.

· Calfa

NBHL (2)

Ամենայն հայրութիւն եւ որդիութիւն յարտաքս համբարձեցելոյն քան զամենայն հայրապետութիւն եւ որդէպետութիւն պարգեւի ե՛ւ մեզ ե՛ւ երկնայնոցն զօրութեանց (որպէս ի հայրութենէ հօր, եւ յորդիութենէ որդւոյն միածն). (Դիոն. ածայ.։)

ὐιαρχία filii principatus. Որդիական պետութիւն. պատիւ որդւոց. (հակադրեալ հայրապետութեան կամ նահապետութեան)


Որդեպէս

adv.

filially.

· Calfa

NBHL (1)

Զանհայրն մանուկ՝ մայրդ որդեպէս գերագգուեցեր. (Նար. կուս.։)


Որդեսէր

adj.

fond of one's son, loving one's children.

· Calfa

NBHL (7)

Այրասէրս լինել, որդեսէրս. (Տիտ. ՟Բ. 4։)

Յընտանեսիրացն եւ յորդեսիրացն. (Փիլ. իմաստն.։)

Որպէս հարք գթածք առնեն, եւ մարք որդեսէրք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 10։)

Հարք որդեսէրք. (Խոսր.։)

Դու միայն աննանդդ եւ որդեսէրդ. (Սարկ. աղ.։)

Աւետիքն յաղթահարեցան յորդեսէր սիրոյ անտի. (Եփր. ծն.։)

φιλότεκνος, φιλόπαις filiorum amator, -trix. Սիրօղ որդւոց. զաւակասէր. գորովագութ առ որդիս իւր.


Որդեսիրութիւն, ութեան

s.

paternal, maternal love.

· Calfa

NBHL (2)

Ո՛վ մեծախորհրդութեանս, եւ կամ ճշմարտագոյն ասել՝ որդեսիրութեան. (Ածաբ. պասք.։)

φιλοτεκνία filiorum dilectio, paternus amor. Սէր ծնողաց առ որդիս.


Որդեսնոյց

adj.

carefully training one's children.

· Calfa

NBHL (2)

Որ բարւոք եւ օրինօք սնուցանէ զորդիս իւր.

Դուք էք ծնունդ եկեղեցւոյ, որդէսնոյցք, հօտաժողովք. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)


Որդիութիւն, ութեան

s.

sonship, filiation.

· Calfa

NBHL (7)

Յորդիութենէն հայրութիւն իմանի, եւ անդրէն դարձեալ ի հայրութենէ որդիութիւնն։ Ամենայն հայրութիւն եւ որդւութիւն։ Զի որոշեսցէ ի մէջ որդիութեանն եւ ծառայութեանն։ Ի կոյսն միայն յարելով զորդւութեանն անուն. (Կիւրղ. գանձ.։ Դիոն. ածայ.։ Նանայ.։ Կիւրղ. ղկ.։)

Զհարազատութիւն որդիութեան նորա առաջի արկանեմք. (Խոսր.։)

Հայրենական գութ, եւ որդիութեան աղէտ։ Զորդիութեանն եւ սննդեանն հատուցանել պարտս. (Մագ. ՟Ժ՟Դ։)

Զգօնացան յիմաստս որդիութեան աստուծոյ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)

Զմնացեալսն յորդիութեան խրատէ սողոմոն. (Արշ.։)

Զերիցութիւն որդւութեան հրէիցն ուսանիմք ի գրոց. (Լմբ. յանառակն։)

ὐιότης, ἠ ὐική filiatio. Որդի գոլն. վիճակ որդւոյ. որդիական իսկութիւն. գրի եւ ՈՐԴՒՈՒԹԻՒՆ. որպէս եւ Որդիոյ, իբր որդւոյ. զի Ի եւ Ւ շփոթին ի գրչաց.


Որդնիմ, եցայ

vn.

to grow worm-eaten, rotten.

· Calfa

NBHL (5)

Լի՛ լինել որդամբք. Որդնեռաց լինել. որդնոտիլ

Որդնեսցին վէրք քո։ Յետ սակաւ միոյ որդնիս. (Վրք. հց. ՟Ը. ՟Ժ։)

Զի մի՛ մտցէ անդ ճիճի եւ ճանճ, եւ մի՛ որդնեսցի. (Ոսկիփոր.։)

Նեխեցաւ մարմին նորա, եւ որդնեցաւ։ Խոցոտեալ որդնեցաւ ամենայն մարմին նորա. (Հ. սեպտ. ՟Ա.։ Տէր Իսրայէլ. դեկտ. ՟Ի՟Թ.։)

Ի հոտել դիականցն եւ յորդնել՝ ասէին. (Մամիկ.։)


Որթիկ

cf. Որթուկ.

· Calfa

NBHL (1)

Տո՛ւր ինձ ոչխարիկ մի, կամ որթիկ մի. (Երզն. մտթ.։)


Որթիք, թեաց

s. pl. vines.

· Calfa

NBHL (2)

Որթք այգեաց. տե՛ս եւ ՈՐԹՈՑ.

Գարուն զբեր բուսոյ ցուցեալ. ըստ որում դէպ է եւ որթիս, եւ ածս որթոյ գտանել կենդանատնկեալս. (Փիլ. լին. ՟Բ. 67։)


Որթոց

s.

vineyard;
stalk of dried vine-cuttings;
calf-house.

· Calfa

NBHL (4)

Տեղի որթոց այգեաց. այգեստան. եւ Տեղի որթուց արջառոց. էգիներ եւ հորթնոց.

Պարունակ. ո՛րգոն, որթոց, կուսաստան, մարդաստան, ընկուզուտ, կթոց. (Թր. քեր. (ըստ հյ. զի ի յն. կայ լոկ, դափնոց, կուսաստան)։)

Որթոցն (ցուցանէ) զայգին, կամ զծնունդս արջառոց. (Երզն. քեր. եւ Նչ. քեր.։)

Ցուցանէ որթոցն զծնունդս արջառոցն, կամ զփայտի որթոյ ամբարումն»։


Որթուկ

s.

sucking calf, young calf.

· Calfa

NBHL (2)

Տո՛ւր ինձ ոչխարիկ մի , կամ որթուկ մի. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 26։)

μόσχος vitulus. որ եւ ՈՐԹԻԿ. Որթ արջառոյ մատաղ. հորթուկ, հորթիկ, մոզիկ.


Որիզն

s.

oryza, rice.

· Calfa

NBHL (2)

ՈՐԻԶ կամ ՈՐԻԶՆ. ὅριζα, ὅριζον . իտ. rizo. որ եւ ԲՐԻՆՁ. բրինծ պիրինճ. (յն. լտ. օ՛րիզօն, օ՛րիզա. իտ. րի՛զօ) Ընդեղէն ցորենաչափ սպիտակ ի ջրարբի վայրս. յորմէ կազմի սովորական թան (որպէս ապուր, եւ փիլաւ ).

Ոսպն, կամ ոլոռն, որիզն, սիսեռն. (Ագաթ.։)


Որիշ

adj. adv.

distinct, separate;
different, other;
separately, apart;
— —, separately;
distinctly.

· Calfa

NBHL (24)

Ոչ է իմ ա՛յլ կամք որիշ քան զհօրն։ Որիշ անուանս իւրաքանչիւր ոք առնոյր։ Խառն են, եւ որիշ են։ Կենդանեացն դէմքն որիշք էին, եւ թեւքն ընդ միմեանս խառնեալք։ Անձնաւորութեամբ միայն որիշք, իսկ բնութեամբ միացեալք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 38. եւ 18։ Ճ. ՟Գ.։ Լծ. եւագր.։ Նանայ.։)

Բազում ինչ նովին անուամբ ասին՝ որիշ զօրութիւնս ունելով. նոյնպէս եւ թիւ նոյն, բայց պէտքն որիշ. (Եփր. յենովք. եւ Եփր. յեղիա.։)

Նստուցանել որիշ իսկ զինուորսն, եւ որիշ զհեծեալսն. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)

Զերկբայեալս որիշ ի յայնմանէ հատանել, որ է աներկբայ. (անդ. ՟Է։)

Զիա՞րդ է մարթ ծիրանեացն (ուրոյն ի մարդոյն) որիշ իշխել։ Ո՞րպէս ապա մարթ է զատ եւ որիշ զբանին եւ զաստուծոյ տէրութիւնն ասել, եւ որոշմամբ դարձեալ զմարմնոյն զիշխանութիւն զեկուցանել. (Աթ. ՟Ը։)

Ոչ յառաջինսն, եւ ոչ վերջին բանս արժանաւորեցաք շարել, այլ՝ զատ եւ որիշ. (Խոր. ՟Ա. 33։)

Օտար եւ որիշ զատուցեալ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 38։)

Վարք սրբոցն որիշ են ի պղծոց. (Մեկն. ծն.։)

Կենդանիք եւ բոյսք՝ զատք եւ որիշք ի տեսակս եւ յորակս. (Լծ. ածաբ.։)

Զբանական բնութիւնս մեր որիշ որդիս գոլ աստուծոյ ճշմարտեն։ Ճանապարհք ամբարշտաց որիշք են աստի։ Սիրտք ամպարշտացն որիշք են ի լուսոյ, եւ դաշնակից խաւարի. (Համամ առակ.։)

Ձայնդ ձայն յակոբայ. որ օտար էր եւ որիշ յանխրատ եւ յանհրաժեշտ բարուց։ Պատիւ առեալ ի բնութենէն մեծ իմն զատ եւ որիշ յայլոց. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. լիւս.։)

Զի թէ վարուքն ոչ փոփոխիցէ զբարսն, չէ՛ ինչ որիշ ի գազանաց. (Գէ. ես.։)

Յուդա որիշ յայլոցն լրբացեալ մխէր զձեռն ընդ քրիստոսի. (Բրսղ. մրկ.։)

Աբիսողոմ որիշ ի կամացն աստուծոյ, եւ անհնազանդ ընդդէմ հայրենի փառացն. (Համամ առակ.։)

Որիշ ի ժողովրդենէն հրամայէ աղօթել լլկելոցն ի դիւաց. (Խոսր. պտրգ.։)

Բովանդակապէս զմարդկային կիրս ի քեզ կրեցեր՝ զատ եւ որիշ ի մեղաց. (Ճշ.։)

ՈՐԻՇ ՈՐԻՇ. ուրիշ ուրիշ, զատ զատ.

Նիւթքս որիշ որիշ են, եւ հակառակ ընդդէմ միմեանց։ Որիշ որիշ էին տեսանելով ըստ իւրաքանչիւր զինուց. (Եղիշ. ՟Բ. եւ Եղիշ. յես.։)

Զառ ի յայլոց առաջնոցն գրեալս որիշ որիշ զթագաւորացն՝ ի մի ժողովեաց. (Նախ. ՟ա. թագ.։)

Թէպէտեւ որիշ որիշ բարբառէին, մի հաւատք էր ամենեցուն. (Մամբր.։)

Յամէն հատման անդամոցն՝ որիշ որիշ մեռանէր սուրբն. (Հ. դեկտ. ՟Բ.։)

Առաքինութիւն մարդոյ կարծեցեալ՝ որիշ որիշ յամենայն գործոց չարութենէ. (Կանոն.։)

Որիշ որիշ գնալ ի քարոզութիւն. (Ոսկ. գծ.։)

χωρίς seorsim ἱδίως proprie ἵδιος proprius διάφορος diversus παρηλλαγμένος distinctus, alienus. որ եւ ՈՐՈՇ. եւ իբր ռմկ. ուրիշ. (Արմատ բայիս Որոշել, որ է ըստ յն. օրի՛զօ, ի բառէս օ՛րօս, եզր, սահման, լեառն) Որոշեալ. զանազանեալ. զատուցեալ. ուրոյն. մեկուսի. այլ. յատուկ. օտար. զատ.


Որկէն

cf. Որպէս.

· Calfa

NBHL (2)

Ո՛րկէն. այս ինչ սպիտակ։ Շարունակ. ո՛րկէն, գիծ, մակերեւութիւն, մարմին. (Արիստ. ստորոգ.։)

Զզի՞դ բազում անգամ դնեմք փոխանակ ընդէ՞ր՝ ի. ո՛րկէն, զի՞ (յն. դի՛) ասես, զի՞ գնաս, զի՞ խօսիս. (Փիլ. այլաբ.։)


Որկորուստութիւն, ութեան

s.

cf. Որկորամոլութիւն.

· Calfa


Որղէն

s. mus. organ.

· Calfa


Որմեմ, եցի

va.

to wall, to surround with walls, to close up with masonry, to wall up;
to build.

· Calfa

NBHL (3)

ՈՐՄԵԼ ՈՐՄԻԼ.Որմով պատել. պարսպել.

Քաղաք որմեալ՝ պատուիրան ամրութեամբ. (Խոսր. պտրգ.։)

Առեալ զփայտատ, քակեալ զդուռն սենեկին, որ որմեալն էր. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Է. ձ. (տպ. յոր մտեալն էր)։)


Նոճի, ճւոյ

s.

cypress;
cyprus.

· Calfa

NBHL (7)

Զնոճն, եւ զսօսն։ Սօսիւ, եւ նոճով, եւ մայրիւ։ Զընտիր ընտիր նոճից նորա։ Կանգնեաց զատուն իւր իբրեւ զնոճի։ Ողկոյզ նոճոյ (կամ ծաղկեալ)։ Ծաղկեա՞լ իցէ նոճ (ըստ յն. կիպրոս, կամ բողբոջ). եւ այլն։

Որպէս զվիմաւ հոսի փրփուր, եւ կամ զնոճեաւ (կամ զնոճաւ) հողմք. (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)

Նոճին ասէ, վա՛յ մեզ ե՛ղբարք. (Ոսկիփոր.։)

Դարաւանդք մեր նոճք։ Բերին փայտս նոճս. եւ արար արքայ զփայտն նոճ՝ աստիճանս տանն տեառն։ Արար երկուս քերովբէս ի փայտից նոճից։ Ի նաւս նոճիս. եւ այլն։

ՆՈՃ ՆՈՃԻ. որ եւ ԿԻՊԱՐԻՍ ասի յունական ձայնիւ. κυπάρισσος cupressus. (որոյ ազգ են Սոճի, Շոճի, Թեղօշ. պ. նուզ, նուճ, նաճու, նազու. Փայտ անպտուղ յարադալար՝ ուղղաբերձ բրգաձեւ, մանրատերեւ փնջիւք, տոկուն եւ անուշահոտ իւղային.

ՆՈՃ. ա. ՆՈՃԵԱՅ. ՆՈՃԻ κυπαρίσσινος cupressinus. Կազմեալ ի նոճէ. սէլվիե. սէրվիտէն.

Սրբագումար ամենայարմար նոճեայ օճառ սրահի. (Նար. խչ.։)


Նորին

"cf. Նորա."

· Calfa


Նոյնութիւն, ութեան

s.

identity, sameness.

· Calfa

NBHL (10)

Նմանութեամբ (ըստ ինքեան) զնոյնութիւն ամբողջ պահէ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)

Յանշարժ նոյնութեան յարամնայաբար կառուցեալ։ Առ փափագումն բարւոյն նոյնութիւնքն եւ ծայրութիւնքն։ Ըստ միոյն եւ միականի բոլոր նոյնութեան գերունակ պատճառք։ Յիւրմէ նոյնութենէն անփոխաբնապէս. (Դիոն.։)

Նոյնութիւն առաւել՝ քան եթէ նմանութիւն. (Առ որս. ՟Ե։ Տե՛ս եւ Աթ. ՟Դ։ Կիւրղ. գանձ. եւ Կիւրղ. պրպմ.։ Յհ. իմ. երեւ.։ Նար. ՟Լ՟Գ. ՟Հ՟Ե. եւ Նար. խչ.։)

Ի նոյնութեան ամբողջ պահելով՝ զելդ փայտ ոչ ի բաց եդեր. (Անյաղթ բարձր.։)

Անդուստ մինչեւ ցայժմ ի նոյնութեան միշտ զաշխարհ պահելով՝ խնամեալ. տածէ։ Օրինաւոր կրօնիւք զհասարակութիւն ի նոյնութեան զուգեցելոցն առնել (որպէս մի մարմին եւ մի հոգի). (Պիտ.։)

Մի աստուած՝ յաղագս նոյնութեան բնութեան, եւ անձինք երեք վասն ամենառատութեան. (Սարկ. հանգ.։)

Թէպէտեւ բազումք բազումս գրիցեն աւետարանս, սակայն վասն նոյնութեան խորհրդոյ եւ բանից մի են. ապա յայտ է թէ չորքն վասն նոյնութեան ասելեաց մի են. (Ոսկ. գաղ.։)

Զի ոչ եթէ ի նոյնութեան միշտ կեայր (կամ կայր), այլ եւս առաւելեալ լինէր ի բարիսն՝ գնալով ի զօրութենէ ի զօրութիւն։ Ոչ յառաջադէմք լեալ ի յանդիմանութեանցն, այլ ի նոյնութեան կացեալք անզղջանալի. (Վրք. ոսկ.։)

Զչարչարանացն զփորձ ցուցանէ, եւ նոյնութեամբ շարժմամբն օգնէ փորձելոցն. (Ոսկ. եբր.։)

ταυτότης, τὸ ταυτόν identitas, idem esse. Նոյն գոլն. նոյն իսկ ինքն. նոյն վիճակ. անզանազանութիւն. անփոփոխութիւն. եւ Միութիւն. նոյնպիսի գոլն.


Նոյնօրէն

adv.

likewise.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ նոյնօրէն յառասանիցն այն պարպատեալ զմէջս եւ զկողս. (Մագ. ՟Ի՟Զ։)


Նոյնօրին

adv.

in the same day;
immediately, forthwith.

· Calfa

NBHL (5)

Նոյն օրին հատուսցես զվարձս նորա, եւ մի՛ մտանիցէ արեգակն ի վերայ այնորիկ. (Թուոց. ՟Ի՟Դ. 15։)

Նոյն օրին երթեալ պատմեաց. (Եւս. քր. ՟Ա։)

Նոյն օրին իսկ, իբրեւ իջուցին զնա անդր, ի տեսլենէ օձիցն սատակեալ իցէ. (Ագաթ.։)

Յետ քանի՞ աւուր ... յիւրմէն՝ նոյն օրին, յօտարէն՝ եւ ոչ բնաւ երբէք. (Պիտ.։)

ՆՈՅՆՕՐԻՆ կամ ՆՈՅՆ ՕՐԻՆ. αὑθήμερος eodem die, eo ipso die. Ի նոյն օրն. ի նմին աւուր. առ օրին՝ անյապաղ.


Նորեմ, եցի

va.

cf. Նորոգեմ.

· Calfa

NBHL (4)

Նորացուցանել. նորոգել.

Զմոռացեալ սուգն նորեաց կրկին. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)

(Լուսինն) դարձեալ նորէ ցիւր հընութիւնըն մանկական. (Երզն. ոտ. երկն.։ ուստի ՆՈՐԻԼ ԼՈՒՍՆԻ. cf. ՆՈՐԱՆԱՄ։)

Յամէն կիրակի պատարագ մատուցանել, եւ զհաղորդն փոխել, զի նորեսցի. (Ոսկիփոր.։)


Նորիմ, եցայ

vn.

cf. Նորանամ.

· Calfa


Նորոգ

cf. Նոր.

· Calfa

NBHL (11)

Զոր նորոգեաց մեզ ճանապարհ նորոգ եւ կենդանի. (Եբր. ՟Ծ. 10։)

Նորոգ աղետիցն։ Նորոգ իմն եգիտ զօրավիգն օգնականութիւն. (Փիլ. իմաստն.։)

Յորժամ ակն խաղայցէ, բնական ազդեցութեամբ՝ վասն զնորոգ ոք տեսանելոյ լինի ասեն նշանակ. (Եզնիկ.։)

Օրըստօրէ աճեցուցանէին զչարիսն, եւ նորոգս բուսուցանէին. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։)

Նորոգ գիտութիւն միածնին առ հայր (այսինքն նորահրաշ եւ անվրէպ)։ Գիտութիւն ասէ աստ զնորոգ բանիւք ուսոյց զնա։ Նորոգ ուսմամբ։ Զնորոգ գիտութիւն գրոց՝ զոր ունէր, ծանոյց։ Պիտո՛յ են մեզ միտք արթունք, եւ հոգք նորոգք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. ստէպ։)

Եթէ առնուցու ոք կին նորոգ, մի՛ մտցէ ի պատերազմ։ Որ արդ եւս նորոգ ամուսնութիւնք ի միմեանս հասեալ. (Օր. ՟Ի՟Դ. 25։ ՟Գ. Մակ. ՟Դ. 5։)

Ոչ եթէ նորոգ ինչ շինեալ են տունքս, այլ սա է կաթսայ, եւ մեք միս. (Եզեկ. ՟Ժ՟Ա. 3։)

Զայս թուղթ գրէ նորոգ հաւատացելոցն. (Նախ. յուդ.։)

ՆՈՐՈԳ. ἁκριβής, ἁκριβέστερος accuratus, diligens σαφέστερος clarior. Ստոյգ, անվրէպ. ճիշդ. քաջ. քաջայայտ. որպէս թէ՝ նոր հոգով եւ փութով խնամոց եղեալ.

ՆՈՐՈԳ. մ. ἅρτι, προσφάσως nuper, recenter. Ա՛րդ եւս. այն ինչ. նորապէս.

πρόσφατος, καινότερος recens, recentior. Նոր. նորագոյն. այն ինչ զառաջինն եղեալ, կամ յառաջին վիճակ վերածեալ. դեռ նոր, նորանց եղած.


Նորոգիչ, չի, չաց

s.

reformer, innovator, regenerator.

· Calfa

NBHL (2)

Գուշակէ հնականն (լուսին) զնորոգչէդ իւրմէ. (Ագաթ.։)

Արդ այսց բարգաւաճ շնորհաց նորոգչաց առ միմեանս եկեալ՝ կարելն ընդ կամելն։ Այս զենումն նորոգիչ եւ զիս նորոգեսցէ՝ նորոգեալ հոգւով բոցակերպից. (Նար. ՟Ձ՟Զ. եւ Նար. յովէդ.։)


Նորոգութիւն, ութեան

s.

cf. Նորոգումն.

· Calfa

NBHL (5)

Մատուցանել թուղթս վասն նորոգութեան (կամ նորոգման) սիրոյ եղբայրութեան մերոյ։ Նորոգումն (կամ նորոգութիւն) երիտասարդի ըստ ճանապարհաց իւրոց։ Այս է նորոգումն աջոյ բարձրելոյ։ Ի նորոգումն (յն. ի նորութեան) կենաց շրջեսցուք.եւ այլն։

Լիցի ինձ ի ծնունդ նորոգութեան վերստին ի հոգւոյն սրբոյ. (Եղիշ. ՟Ը։)

Արժան է մեզ զայս զգուշութեամբ իմանալ, եւ պահել նորոգութեամբ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 36։)

ՆՈՐՈԳՈՒԹԻՒՆ ՆՈՐՈԳՈՒՄՆ. ἁνανέωσις, ἑγκαίνησις renovatio ἁλλοίωσις mutatio καινότης novitas. Նորոգելն, իլն, ըստ ամենայն առման.

Կամ որպէս ἁκρίβεια diligentia, accuratio. Ճշդութիւն անվրէպ. փոյթ պնդութեան կամ նոր հոգողութեան.


Նորութիւն, ութեան

s.

cf. Նորումն.

· Calfa

NBHL (3)

Ցուցեալ ի փորձեցելում զյաղթութիւն, եւ ի հնում զնորութիւն. (Աթ. ՟Դ։)

Նորումն հաւատոց եւ կրօնից եւ կարգաց. (Ճ. ՟Ա.։)

ՆՈՐՈՒԹԻՒՆ ՆՈՐՈՒՄՆ. καινότης novitas, innovatio. Նոր գոլն՝ լինելն, նոր վիճակ. նորոգութիւն. եւ Նորաձեւութիւն.


Նորումն, ման

s.

novelty;
innovation.

· Calfa

NBHL (3)

Ցուցեալ ի փորձեցելում զյաղթութիւն, եւ ի հնում զնորութիւն. (Աթ. ՟Դ։)

Նորումն հաւատոց եւ կրօնից եւ կարգաց. (Ճ. ՟Ա.։)

ՆՈՐՈՒԹԻՒՆ ՆՈՐՈՒՄՆ. καινότης novitas, innovatio. Նոր գոլն՝ լինելն, նոր վիճակ. նորոգութիւն. եւ Նորաձեւութիւն.


Նորուս

cf. Նորուսումն.

· Calfa

NBHL (5)

Եւ միայն արդ եւս ի վախճան ժամանակաց՝ նորուսք դուք եւ նորա ծանք գտայք ճշմարտութեանն. (Թէոդոր. մայրագ.։)

Ոչ է պարտ զհեթանոսաց զնորատունկս եւ զնորուսմունսն առժամայն ածել յեպիսկոպոսութիւն. (Կանոն.։)

Զի նորուսումն եմք հեթանոսք ասեն. (Վրդն. սղ.։)

Իբրեւ զյաւանակ մի անվարժ նորուսումն. (Նախ. գծ.։)

ՆՈՐՈՒՍ ՆՈՐՈՒՍՈՒՄՆ. νεοδίδακτος recens doctus, qui nuper didicit. Նոր ուսեալ կամ ուսանօղ. նորամարզ. դեռակիրթ. համբակ. նոր սորվօղ.


Նորուսումն, ման

s. adj. new-student or scholar.

· Calfa

NBHL (5)

Եւ միայն արդ եւս ի վախճան ժամանակաց՝ նորուսք դուք եւ նորա ծանք գտայք ճշմարտութեանն. (Թէոդոր. մայրագ.։)

Ոչ է պարտ զհեթանոսաց զնորատունկս եւ զնորուսմունսն առժամայն ածել յեպիսկոպոսութիւն. (Կանոն.։)

Զի նորուսումն եմք հեթանոսք ասեն. (Վրդն. սղ.։)

Իբրեւ զյաւանակ մի անվարժ նորուսումն. (Նախ. գծ.։)

ՆՈՐՈՒՍ ՆՈՐՈՒՍՈՒՄՆ. νεοδίδακτος recens doctus, qui nuper didicit. Նոր ուսեալ կամ ուսանօղ. նորամարզ. դեռակիրթ. համբակ. նոր սորվօղ.


Նորօրէն

adv. adj.

in a new, unheard of or extraordinary manner, prodigiously;
unheard of, extraordinary.

· Calfa

NBHL (3)

Նորապէս. եւ Նորօրինակ.

Նորօրէն անձրեւեալ հրածին ամպովք ըստ նորագիւտ հրոյ ցանկութեանն. (Գր. հր.։)

Քանի՞ցս անգամ նորօրէն յանցանաց միտք իմ եղեն գտիչ։ Վասն նորօրէն հաւատոցն. (Բենիկ.։ Ճ. ՟Ա.։)


Նսեմութիւն, ութեան

s.

obscurity, darkness;
tarnishing, dullness.

· Calfa

NBHL (1)

Յերեկոյի ասելն՝ գիշերոյ եւ նսեմութեան է անուն. (Երզն. մտթ.։)


Նստելի, լւոյ

s.

bench, form, seat, chair.

· Calfa

NBHL (3)

ՆՍՏԱՐԱՆ ՆՍՏԵԼԻ, Տեղի նստելոյ. բազմոց. աթոռ. կառք, եւ այլն.

Ամպք դողութեամբ եղեն նստարան համբարձմանն. (Ոսկ. կուս.։)

Զքսան ամ ոչ ընկողմնեցաւ, այլ ի նստելումնն՝ յորում գործէր, ի նմին ննջէր. (Վրք. հց. ձ։)


Նստոյ՞՞՞տեղի

sn.

anus, fundament, breech, bottom.

· Calfa

NBHL (5)

ՆՍՏՈՅ ՏԵՂԻ. cf. ԵՐԱՍՏԱՆ. ἔδρα podex, anus. որ եւ իբր ռմկ. գրի ՆՍՏԱՏԵՂ. Հ. մարտ. ՟Ի՟Ա.։

Ետ դնել ձագար ի նստոյ տեղին (կամ ի նստատեղոջ նորա), եւ արկանել ջուր տկաւ յորովայն նորա. (Ագաթ.։)

Հարան յերաստանս իւրեանց. նստոյ տեղիքն ի դուրս եկին. (Տօնակ.։)

Գաւազանս սրեալս վարէին ընդ նստոյ տեղիս։ Ի յերկայն գաւազան ցցեցին երկսայրի սլաք, եւ արկին ընդ նստոյ տեղին մինչեւ յորովայնն. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 6։ Հ=Յ. մարտ. ՟Ի՟Դ.։)

(Արիոսի) ընդ աղբոյն անկանէր եւ տեղի նստոյն. յայնժամ եւ կոչեցեալն ի բժշկաց նախաղի ուղղակի՝ նոյն ժամայն անկանէր ընդ տեղի նստոյն. (Սոկր. ՟Ա. 38։)


Նստուկ ի նստուկ

adv.

sitting.

· Calfa

NBHL (4)

ՆՍՏՈՒԿ. Ի ՆՍՏՈՒԿ. (իբր ռմկ. մ) Նստելով, նստեալ գոլով.

Ձեր պախրէն եւ կամ ոչխարն նստուկ աղբէր. (Ուռհ.։)

Ի նստուկ մատուցանել զպատարագն. (Մարթին.։)

Լուասցէ զձեռսն ի նստուկ. (Մաշտ. ջահկ.։)


Նստումն, ման

s.

sitting down;
evacuating.

· Calfa

NBHL (3)

Նստելն (ըստ ամենայն նշ).

Զյարակայութիւն նորին էութեամբ՝ նստմամբն եցոյց. (Վահր. երրդ.։)

Տեղի նստմանն (արիոսի) ի պէտս՝ մինչեւ ցայժմ ցուցանի ի կոստանդնուպօլսի՝ յետոյ վաճառոյն կոստանդնի. (Սոկր. ՟Ա. 38։)


Նրբին

adj.

subtile;
cf. Նուրբ.

· Calfa

NBHL (2)

(իբրու Նրբային, նրբական) cf. ՆՈՒՐԲ.

Ճանապարհաւ նեղ եւ նրբին՝ ուղիղ վարուք աստուածային. (Յիսուս որդի.։)


Նրբոստ

adj.

thin or slender branches.

· Calfa

NBHL (2)

Որոյ ոստք են նուրբ. նրբաստեղն.

Նռնենին ասէ. ագահ է ակն անկողին եւ ես նրբոստ եւ ծանրապտուղ. (Մխ. առակ. ՟Ժ՟Դ։)


Նրբութիւն, ութեան

s.

subtility, tenuity, slenderness, fineness, thinness.

· Calfa

NBHL (3)

Լայնել քեւ բարի զնրբութիւն ծածուկ խորհրդոյս. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)

Ամենեւին անմասն րոպէին՝ նրբութիւն ժամանակի. (Երզն. մտթ.։)

λεπτότης subtilitas, tenuitas. Նուրբ գոլն. անօսրութիւն. բարակութիւն. եւ Թաքնութիւն. խորութիւն. եւ Սղութիւն.


Նրբուղի

s.

narrow way, footpath.

· Calfa

NBHL (2)

Ուր իցէ ուղի նուրբ, կամ նեղ եւ անձուկ անցք ճանապարհի.

Ընդ նրբուղի (կամ նուրբուղի) կածանս գնալով՝ չարչարեալք։ Որպէս անձաւք անբաւահայեացք, յորժամ գնայ ոք ընդ նա նրբուղի կածանաւ. (Վրդն. երգ.։ Տօնակ.։)


Նքթեմ, եցի

vn.

cf. Նքթիմ.

· Calfa

NBHL (3)

Եկն եսաւ ի դաշտէ՝ նքթեալ։ Տո՛ւր ինձ ճաշակել ի շիկաթանէգ յայդմանէ, զի նքթեալ եմ։ Զի տացուք հաց արանցդ քոց նքթելոց։ Գուցէ նքթիցեն զճանապարհայն։ Նքթիցեն ի ճանապարհի. (Ծն. ՟Ի՟Ե։ 29. 30։ Դտ. ՟Ը. 15։ Մտթ. ՟Ժ՟Ե. 32։ Մրկ. ՟Ը. 3։)

Գնաց նքթեալ անտի արսենի ի ներքին կողմանս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)

ՆՔԹԵՄ ՆՔԹԻՄ, ἑκλείπω, ἑκλύομαι եւ այլն. deficio, dissolvor. որ եւ ՆՔՈՂԻԼ. Նուազիլ ի սովոյ. սովիլ. քաղցնուլ յոյժ. նօթի լինել. յանսուաղութենէ կթոտիլ, լուծանիլ. խիստ անօթէնալ, անօթութենէ մարմրիլ.


Նքողիմ, եցայ

vn.

to languish, to become faint, languid, to wear oneself out, to faint, to swoon.

· Calfa

NBHL (4)

Նքողեալ են անձինք մեր. եւ ոչ ուրեք՝ բայց միայն ի մանանայն են աչք մեր. (Թուոց. ՟Ժ՟Ա. 6. յն. չոր կամ ցամաքեալ։)

Նքողեցայ ես՝ այս երրորդ օր. (՟Ա. Թագ. ՟Չ. 13. յն. խռովեցայ ի ներքուստ։)

Յոյժ նքողեալ, եւ անշքեղացեալ էր գեղ երեսաց նորա. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)

κατάξηρος εἱμι aresco ἑνοχλούμαι angor, molestus sum. Նքթիլ. նուազիլ. նուազիլ. ցամաքիլ. անշքանալ. սիրտը քաշուիլ, երեսը գուն չիմնալ, ցամքիլ, ճռղիլ.


Նքողումն, ման

s.

debility, languor, atony.

· Calfa

NBHL (1)

Թօթափեալք այսր անդր սակս նքողմանն, եւ ընդ միմեանս հարեալ կործանէին զիրեարս. (Յհ. կթ.։)


Նօթութիւն, ութեան

s.

hunger;
fast, fasting.

· Calfa

NBHL (3)

Զհիւրսն ի դուրս հանեալ հանդուսջի՛ր, եւ զանձն քո ծածուկ նօթութեամբ փակեսջի՛ր։ Պահս եւ նօթութիւնս։ Ի կամաւոր նօթութենէ. (Եւագր. ՟Ժ. ՟Ժ՟Բ։ Նիւս. բն.։)

Քահնայքն զպսակն եւ զկնունքն նօթութեամբ արասցեն յերեղեցիս. (Կիր. պտմ.։)

որ եւ ռմկ. անօթութիւն. ἁσιτία jejunium δίαιτια dieta. Անսուաղութիւն. ծոմապահութիւն. պահհեցողութիւն. պահք. չափաւորութիւն ի կերակուրս. սակաւապիտութիւն. ծոմ.


Նօտր

cf. Նօտր՞՞՞գիր.

· Calfa

NBHL (2)

(գիր) մանր՝ իբր նօսր, կամ սեպհական նօտարաց, եւ երագագիր դպրաց. որ ի յետին դարս հնարեցաւ՝ զկնի բոլոր կոչեցեալ գրոյ հնարելոյ զկնի երկաթագիր ասացեալ հին նշանագրաց.

Ես ղազար աբեղայս բոլո՛ր գրեցի մինչեւ ի հոս. նօտր (այնուհետեւ) ուսայ, նօտր գրեցի. (Յիշատ. պտմ. վրդն.։)