Entries' title containing ա : 10000 results

Անգայտութիւն, ութեան

s.

rarefaction;
liquefaction.

· Calfa

NBHL (8)

Անգայտն գոլ. անօսրութիւն. նօսրութիւն. ցանցառութիւն. սէյրէքլիք. μανότης, ἁραιότης. raritas, laxitas

Որ ոչ գայ ի խոնարհ. անխոնարհելի. որ չիճըկիր. եկիլմեզ.

Անխոնարհ եւ վզան եւ անգայ, նմանեալ կաղնւոյ՝ որ բեկցի յառաջ քան զխոնարհելն եւ զգալ. (Փիլ. լին. ՟Դ. 161։)

Ունել հրոյ՝ սրութիւն, անգայտութիւն, շարժութիւն. երկրի՝ բթութիւն, խտութիւն, կայս։ Արտաշնչութիւն, ըստ որում շոգիք իմն բազում ի ձեռն անգայտութեան մորթոյն թափանցիկ լինին. (Նիւս. բն.։)

Կարկուտ լինի ըստ ձիւնաբերին՝ դառնալով ի թաղկմանէ անգայտութեան ի սերտութիւն. (Արիստ. աշխ.։)

Յաղագս հոծութեան, եւ անգայտութեան. (Անյաղթ որակ.։)

Ընդ անգայտութեան ցան եւ ցիր հողոյն երկրի խառնեալ. (Շիր.։)

Որպէս անգայտութիւն օդոյ յամենայն տեղւոջ հեղլով, եւ ոչ հեռի գոլով յումեքէ. (Ոսկ. գծ.։)


Անգառագեղ

adj.

that cannot be kept in a cage, wild, untameable.

· Calfa

NBHL (2)

որ եւ ԱՆԳԱՅՌԱԳԵՂ. Ոչ փակեալ ի գառագղի. արձակ արտաքոյ վանդակի. գաֆէսսիզ.

Զգուշացեալ յանգայռագեղ գազանէն։ Անգառագեղ գազանաց։ Իբրեւ զանգառագեղ գազան, կամ առիւծ. (Յհ. կթ.։)


Անգար, ի

s.

megrim.

· Calfa

Etymologies (2) · Adjarian

(սեռ.-ի) «համարելը, մի բանի տեղ դնելը». մէկ անգամ ունի Եզն. էջ 287 «Եթէ յայն միտս ուխտաւորք էին, ապա. և կուսութիւնն չէր յանգարի կուսութեան» (այ-նինքն «ի համարի, ի կարգի». աշխ. կուսու-թեան հաշւում չէր, կուսութեան տեղ չէր կա-րող դրուել. հմմտ. Եզն. 286, Եւ ոչ ուխտա-ւորութիւնն. նոցա յուխտաւորութիւն համա-ոէր). որից անգարել «համարել, սեպել» Սեբ 138. անգարիլ «համարուիլ, սեպուիլ» Շիր. 16, 18։-Սխալ է ՋԲ անգար «վայելչութեւն».

= Պհլ. angārtan «համարել, պատմել», պաղենդ. angārdan «ենթադրել, հաշուել, պատմել», angird «եզրակացութիւն, ամփո-փումն», angāra «համարելը, ենթադրութիւն» պրս. [arabic word] ︎ angaštan «կարծել, համարել». հրամ. [arabic word] ︎ angār «համարի՛ր, կարծի՛ր». angārānīdan «կարծեցուցանել, տալ համա-րել», angāra «համարան, մատեան գործոց պատմութիւն անցից անցելոց», angāridan «կարծել, վարկանիլ», angārda «պատմութիւն առասպել», իրանեանից փոխառեալ վրաց. ანგარიმი անգարիշի և թուշ. ანგრიმ ան-գրիշ «հաշիւ»։ Այս իրանեան բառերը ծագում են ham մասնիկով kar «անել, կատարել» արմատից. հմմտ. զնդ. hankārayēmi «գոր-ծադրել, լրացնել», hankərətay-«վերջաւո-րութիւն, վերջին հաշիւ» (Bartholomae, Al-tir. wört. 447 և 1770)։-Հիւբշ. 97։

NBHL (3)

Այր ոմն ունէր ախտս ցաւոց, զոր անգար կոչեն, այս ինքն ցաւ որ է ի կէս գլխոյն. (Վրք. ոսկ. (ուր նոր ձ. անկար. տպ. Աբգար. որ են վրիպակ)։)

Եթէ յայն միտս ուխտաւոր էին, ապա եւ կուսութիւն չէր յանգարի կուսութեան. (Եզնիկ.) իմա՛, ի համարի. (այլ առ այժմ մնայ անստոյգ բառ. իսկ հին տպ. ըստ կարգի)։

ἠμικρανία, dolor circa medium caput, hemicrania. Ցաւ գլխոյ կիսով մասամբ, կամ ի կէսն գլխոյ. կէս գլխու ցաւ. պաշազրըսը. շէգիգէթ.


Անգարշ

adj.

that does not disgust;
— լինել, not to disgust.

· Calfa

NBHL (6)

Որ ոչն գարշի. չի գանօղ. իքրահ էթմէզ.

Առատ, անգարշ։ Զյանցաւորս անգարշ կամօք ընկալեալ Քրիստոսի. (Լմբ. սղ.։)

Աղաչէր զնա, զի անգարշ լիցի գալ եւ ապրեցուցանել զծառայն նորա. (Եփր. համաբ.։)

Որ չէ գարշելի. չիգանելու. իքրահ օլունմազ.

Բանական անգարշ արեամբ՝ հանել ի սեղան, կամ շաղախեալ. (Տօնակ.։ Վրդն. քրզ.։)

Ի հրեշտակաց փառամատոյց պատմուճանաւ զարդարեալ անգարշ որդեա՛կ իմ վաչէ աղուանից արքայ. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)


Անգեղ

s.

handle;
cf. Անգեղազէշ.

· Calfa

NBHL (6)

ԱՆԳԵՂ ԱՆԳԵՂԱՂԷՇ ԱՆԳԵՂԵԱՅ. Յետնեալ ի գեղոյ. տգեղ. անշուք. չիրքին.

Վատթար է նիւթ իւր աստուածոց (կաւն), եւ անգեղ. (Լմբ. իմ.։)

Դոյզն եւ անգեղաղէշ է. (Փիլ. լին. Դ. 47։)

Վասն առաւել ժահադիմութեանն ձայնէին անգեղեայ. (Խոր. Բ. 7։)

ԱՆԳԵՂ կամ ԱՆԳՂ. Ունկն կամ ունկունք ամանոց. ճարմանդ. անկղ, ճանկ.

Սփիւրիդս ունէր, եւ դնէր զանգեղս նորա։ Չունիմ անգեղս սփիւրիդիցն իմոց։ Գնաց եհան յիւրոց սփիւրիդիցն զանգեղսն, եւ մատոյց եղբօր իւրոյ. (Վրք. հց. ձ։ (Ի գիրս վաստակոց գրի ԱՆԿՂ)։)


Անգեղաղէշ

adj.

deformed, ugly.

· Calfa

NBHL (4)

ԱՆԳԵՂ ԱՆԳԵՂԱՂԷՇ ԱՆԳԵՂԵԱՅ. Յետնեալ ի գեղոյ. տգեղ. անշուք. չիրքին.

Վատթար է նիւթ իւր աստուածոց (կաւն), եւ անգեղ. (Լմբ. իմ.։)

Դոյզն եւ անգեղաղէշ է. (Փիլ. լին. ՟Դ. 47։)

Վասն առաւել ժահադիմութեանն ձայնէին անգեղեայ. (Խոր. ՟Բ. 7։)


Անգեղեայ

cf. Անգեղազէշ.

· Calfa

NBHL (4)

ԱՆԳԵՂ ԱՆԳԵՂԱՂԷՇ ԱՆԳԵՂԵԱՅ. Յետնեալ ի գեղոյ. տգեղ. անշուք. չիրքին.

Վատթար է նիւթ իւր աստուածոց (կաւն), եւ անգեղ. (Լմբ. իմ.։)

Դոյզն եւ անգեղաղէշ է. (Փիլ. լին. ՟Դ. 47։)

Վասն առաւել ժահադիմութեանն ձայնէին անգեղեայ. (Խոր. ՟Բ. 7։)


Ամգեղեցիկ

cf. Անգեղազէշ.

· Calfa


Անգէղ

adj.

unspotted;
not freckled.

· Calfa


Անգէտ

adj.

ignorant, unlearned, stupid, awkward;
յանգէտս, ignorantly, inadvertently;
at all events, at all hazards;
յանգէտս լինել, to connive, to dissemble.

· Calfa

NBHL (27)

ՅԱՆԳԷՏՍ. Անգիտութեամբ. անգիտացեալք. κατ’ ἁγνοίαν, ἁγνοούντες, ἑλαθόν. ignoranter, ignorantes. չգիտնալով. պիլմէյէրէք, պիլմէզիքէն..

ἁγνοῶν. nesciens, nescius, ignorans. Ոչ գիտօղ. տգէտ. անտեղեակ. անհմուտ. անուսումն. տխմար. չգիտցօղ. պիլմէզ. ահմագ. պէխապէր. նատան. իւմմի.

Զազդ մի զանգէտ եւ զարդար կորուսանիցե՞ս։ Զանգէտսն ճարտարին համարձակեաց առատութիւն արուեստգիտութեան. (Ծն. Ի. 4։ Իմ. ԺԴ. 18։)

Թէ զայս ո՞չ գիտես. զի եթէ անգէտ ես, անաստուած ոմն ես. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)

Գիտութիւն պարգեւէ ամենայն անգիտաց. (Եզնիկ.։)

Պատկերք ոմանց անգիտից՝ իմաստնոց նախադասեալ մեծարեցան. (Սարկ. հանգ.։)

Անգէտ մարդկան. (Կորիւն.։)

Անգէտս հրամանի թագաւորին, կամ քո նենգաւոր գործոյդ. (Փարպ.։)

Թաքուցանել զամենայն չարութիւնն իւր առաջի ձերոյ անգէտ տէրութեանդ. (Եղիշ. ՟Ե.)

Ոչ անգէտ յայսմանէ է Յովբ. (Իսիւք.։)

Անգէտք էին մերում արուեստի։ Ոչ անգէտ եմ, զի տան պատճառս. (Խոր. ՟Գ. 61։)

Եւ ոչ իւր անգէտ ելով (այս ինքն անգիտանալով) զոմանց երկբայութիւն. (Անյաղթ ստորոգ.։)

Յանգէտս կերիցէ զսրբութիւնսն։ Զի մի՛ յանգէտս կորնչիցին։ Յամենայն յանգէտս յանցաւորէ քաւել. (Ղեւտ. ԻԲ. 14։ Իմ. ԺԸ. 19։ Եզեկ. ԽԵ. 20։)

Յանգէտս ընկալան զհրեշտակս. (Եբր. ԺԳ. 2։)

Բարերարն յանգէտս (լինել զինքն) պատճառեալ՝ նախ ոտնաձայն առնէ. (Ագաթ.։)

ԱՆԳԷՏ. Ոչ գիտելի. անյայտ. անծանօթ. չգիտցուած. պիլինմէզ. մէճհում. նամալիւմ. ἅγνωστος. ignotus.

Ոչ եթէ զանգէտէ ումեքէ զԱստուծոյ՝ որ չիցէ ումեք ծանուցեալ, ասէ զայս։ Զանգիտին Աստուծոյ ճառս ի մէջ բերեալ (յաթէնս). (Ոսկ. մտթ. եւ Տիտ.։)

Անգիտիցն չափոց չարութեան գործոց. (Նար. Ի։)

Անգէտ ճանապարհ. (Կոչ. ՟Թ։)

Անգէտ չարիք. (ՃՃ.։)

Անգէտ մեզ խառնակոչութիւն նոցա. (Անյաղթ պերիարմ.։)

Բժշկականն (արուեստ) յառաջագոյն անգէտ լեալ. (Նիւս. կուս.։)

Բայց այս նոցա անգէտ չեղեալ, որ զքերթողին տառ վերծանեալ. (Շ. վիպ.։)

Քե՞զ միայն անգէտ է Դարեհի անունս. (Պտմ. աղեքս.։)

Անճառելի բարեացն յայտնութիւն, զոր Պօղոսի անգէտք էին. (Արիստակ.։)

Ի մոռացեալ եւ յանգէտ լոյս հուպ է. (Փիլ. լին. ՟Գ. 18։)

Յանապատի յանգէտ տեղիս թաքուցեալ բնակէր. (Եւս. պտմ. ՟Զ. 9։)


Անգթաբար

adv.

cruelly, unmercifully.

· Calfa

NBHL (4)

Առանց գթութեան. առանց խղճալու. զալիմանէ.

Անգթաբար հրամայիցէ գործել. (Մխ. դտ.։)

Անգթաբար արձակեցից. (Մագ. ԻԹ։)

Անգթաբար յարձակին յիրեարս իբրեւ գազանք. (Գէ. ես.։)


Անգթական, ի, աց

adj.

hardhearted, delighting in cruelty, cruel.

· Calfa

NBHL (2)

Ուր իցէ անգթութիւն. անխնայ.

Աղիք անգթականք։ Անգթական սառնացրտութիւն. (Նար. ԺԶ. ՂԳ։)


Անգթասէր

cf. Անգթական.

· Calfa

NBHL (2)

ἁφιλόστοργος. Անմասն ի գթասիրելոյ. անգութ. խիյանէթ.

Ոչ էին անգթասէրք ոմանք, այլ յաւէտ աստուածասէրք։ Նոքա եղեն խիստք եւ անգթասէրք. (Պրպմ. ԼԸ։)


Անգթութիւն, ութեան

s.

cruelty, inhumanity.

· Calfa

NBHL (6)

ἁποτομία. crudelitas, acerbitas. Պակասութիւն գթոյ. անողորմութիւն. անագորունութիւն. անխնայութիւն. մէրհամէթսիզլիք.

Եղեւ ողորմած քահանայապետ, ոչ եւս օրինականացն անգթութեանց իշխել հրամայեալ. (Պրպմ. Լ։)

Խլելով զանգթութեանն արմատ. (Խոր. ՟Գ. 20։)

Ընդ մեծատանն անգթութեան. (Շար.։)

Որ գթած է բնութեամբ, անգթութիւն երբէք առ մեզ ոչ ցուցանէ. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Ա։)

Ողորմութիւն յանգթութեան։ Զանգթութեանն իմ չարիս կրկնէ։ Եւ այլ ոմն անգթութեամբ. (Նար. ԼԱ. ՀԱ. ՁԶ։)


Անգիծ

adj.

not described, not marked, not written;
that cannot be marked, hard.

· Calfa

NBHL (5)

Ուր ոչ գծէ երկաթ. կարծր յոյժ. անգծելի.

Մարմինն էր քան զանդամանդ անվթար եւ անգիծ. (Փիլ. սամփս.։)

Անգիծ եւ լպրծոտ լակոնացի վիմաց. (Մագ. լ։)

Եւ որ չունի զարտաքին նշանս երեւելիս. լռիկ. անբարբառ.

Հուր ծախիչ է եղեգան, եւ անգիծ արտասուք՝ ամենայն երեւելի եւ իմանալի մեղաց եւ աղտոյ. (Կլիմաք.։)


Անգին

adj.

inestimable, invaluable, without price.

· Calfa

NBHL (6)

Որոյ չիք գին. պատուական. մեծագին. պահասըզ, փէք գըյմեթլի.

Անգին գանձ. (Նար. խչ.։)

Անգին մարգարիտ. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Է։)

Առանց գնոց. ձրի. ճապա.

Զանգին եւ զձրի զԱւետարանն քարոզելն. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)

Ձրի եւ անգին տուեալ ի ժառանգութիւն. (Երզն. լս.։)


Անգիներբու

adj.

that drinks no wine, abstemious.

· Calfa


Անգիտակ

adj.

ignorant.

· Calfa

NBHL (6)

Ոչ գիտակ. cf. ԱՆԳԷՏ.

Ոչ որպէս անգիտակ հանդերձելոց նմա պատահմանց, այլ եւ յոյժ իսկ ճանաչէր. (Աթ. ՟Ը։)

Յանդիպակաց ոմանց Աստուած կարծեցաւ. (Տօնակ.։)

Ոչ եթէ անգիտակ եղեւ բանից նոցա. (Վեցօր. ՟Թ։)

Միթէ անգիտա՞կ ես զխարդախութիւն եւ զչար հնարս սատանայի. (Վրք. հց. ԺԵ։)

Անգիտակ զմի՛ արդեօքն կարծեցին. (Թէոդոր. Մայրագ.) իբրու բան անգէտ եղելոյ։


Անգիտանամ, ացայ

vn.

to be ignorant;
to forget one's self.

· Calfa

NBHL (23)

ἁγνοέω. ignoro. Անգէտ լինել. չճանաչել. տգիտանալ. յանգէտս առնել ինչ. եւ ձեւանալ չգիտել. չգիտնալ. պիլմէմէք. խապէրի օլմամագ. թէճահիւլ եթմէք.

Անգիտանայցէ ակամայ։ Քաւեսցէ վասն նորա քահանայն՝ վասն անգիտութեանն, զոր անգիտացաւ։ Մի՛ ածեր ի վերայ մեր մեղս, զի անգիտացաք։ Ոչ անգիտացեալ, թէ չար է արար նոցա. (Ղեւտ. ՟Դ. 13։ ՟Ե. 18։ Թուոց. ՟Ժ՟Բ. 10։ Իմ. ՟Ժ՟Բ. 10։)

Պա՛րտ է ոչ զայն անգիտանալ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)

Մի՛ յաճախագոյն անգիտասցուք զանձինս. (Առ որս. ՟Ա։)

Ո՞րպէս արդեօք զայլ ինչ ուսցի՝ որ զինքն անգիտանայ. (Նիւս. երգ.։)

Թէ զհայր գիտէ, զյետին օրն զիա՞րդ անգիտանայ. (Աթ. ՟Ա։)

Անգիտանան զպատճառս։ Ոչ անգիտանալ եւ զբնութիւն կենդանեաց. (Սահմ. ստէպ։)

Անգիտանաս զոր կրես. (Շ. թղթ.։)

Ոչ անգիտանայ ամենայն երագամիտ լսօղ զզօրութիւն առակիս. (Սարգ.։)

Հուրն անգիտանայր զբնութիւնն իւր, եւ անթառամ պահէր սուրբ զմանկունսն. (Հարցնափառ.։)

Գիտելով՝ որպէս անգիտանալով հարցանէր։ Ոչ գիտել ասէ զժամն զայն, եւ ոչ ճշմարտութեամբ անգիտանայ։ Գիտէ զամենայն որդի, թէեւ անօրինաբար անգիտանալ ինչ ասէ. (Կիւրղ. գանձ.։)

Տակաւին եւս անգիտանային առ ի մէնջ. (Անյաղթ պորփ.։) Այլ անսովոր է ասելն անդ.

Տակաւին եւս անգիտանիւր ի մէնջ։

Չէզ. իբր անտեղեակ լինել.

Այնմ արուեստի անգիտանալ. (Կորիւն.։)

Եղելոյ առ նա մարդասիրութեանն ոչ անգիտանայր. (ՃՃ.։)

Անգիտանաս, ո՛վ դու, իմոց բիւրաւոր եւ զանազան ախտից։ Անգիտանալոյ վասն տնօրինական մարդասիրին խորհրդոյ. (Շ. թղթ. եւ Շ. հրեշտ.։)

Ոչ անգիտանայր ինչ հայր առ հայցուածսն. (Նանայ.։)

Անգիտանաս առ աստուածային իմաստութիւն. (ՃՃ.։)

Չգիտել՝ թէ զի՛նչ առնիցէ. վարանիլ. եւ անակնկալ իրաց հանդիպել. եւ իբր յայլոյ խելս լինել. ընելիքը չգիտնալ, շուարիլ, չկարծել, զինքը մոռնալ.

Եւ զի այսոքիկ այսպէս, անգիտանամ յերկաքանչիւրոցն ընտրութենէ։ Վասն որոյ անգիտանամ, թէ զի՛նչ գործեցից ... Եւ թէ զի՛նչ արարից, անգիտանամ զելս վտանգիս եղելոյ. (Շ. ատ. եւ Շ. ընդհ.։)

Իբրու հասանելով յանգիտացեալ դահագլխութեան աստիճան. (Պիտ.։)

Զայս ամենայն տեսի առ նոսա, եւ լուայ, եւ սակաւիկ մի զանձն իմ անգիտանալ եցէ. (Վրք. հց. ՟Դ։)


Անգիտելի, լւոյ, լեաց

adj.

not to be understood, incomprehensible.

· Calfa

NBHL (17)

ἅγνωστος, ἁγνοούμενος. ignotus, quod ignoramis. Որ չէ գիտելի. անծանօթ. ոչ ծանուցեալ. անյայտ. անիմանալի. անհաս. չգիտցուած, խելք չհասնելու. պիլինմէզ. ագըլ էրմէզ. ֆէհմ օլունմազ.. Յաստուածայինս ասի.

Աստուածայինն անգիտելի է ըստ ինքեան. (Սահմ. ՟Ա։)

Անգիտելի է Աստուած, ո՛չ վասն զանազան մտածութեանց անգիտացեալ մեզ, այլ միեղէն իմն անըմբռնելւոյ գիտութեան. (Մաքս. ի Դիոն.։)

Անգիտելիք են ի մարդկանէ, կամ մարդկան մտաց. (Շ. բարձր.։)

Միշտ ի գիտութիւն նորա վայելէ, եւ հանապազ անգիտելի զնա հաւատայ. (Լմբ. սղ.։)

Բազում ինչ յառ ի մէնջ անգիտելեացն՝ ունին պատճառս աստուածավայելուչս. (Դիոն. եկեղ.։)

Եւ յայլ իրս.

Զի թէ հրեշտակք անգիտելի են մեզ, ո՛րչափ եւս առաւել Աստուած. (Մաքս. ի Դիոն.։)

Անյայտ է օրն, եւ անգիտելի ժամն. (Սարգ. յկ. ՟Ժ։)

Յանգիտելի տեղւոյ գայցէ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 4։)

Կամեցաւ եւ այլոց յայտնել զհաւատսն Աբրահամու, զի ի մարդկանէ անգիտելի էր. (ՃՃ.։)

Առանց գիտելոյ (մեր).

Որպէս եւ կապեցաւ անգիտելի ի մէնջ. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Բ։)

Որ ինչ չանկանի ընդ գիտութեամբ. զորմէ չիք գիտութիւն.

Թէպէտեւ տամք զէն ի հոմանուանցն գոլ, այլ ոչ եթէ այսուիկ ինչ անգիտելի է։ Եթէ ընդ սահմանաւ եւ ընդ ստորագրութեամբ արկանեմք, յայտ է թէ ո՛չ է էն անգիտելի. (Սահմ. ՟Ա։)

Ոչ գիտելի առն. կոյս անփորձ յառնէ.

Որպէս զսեղան յանգործ քարանց, եւ զմայրն՝ նոր եւ անգիտելի առն ընտրեաց. (Բրսղ. մրկ.։)


Անգիտութիւն, ութեան

s.

ignorance, inexperience;
անգիտութեամբ, ignorantly.

· Calfa

NBHL (11)

Իբր անգիտելի գոլն. անյայտութիւն.

Ածէիր ի վերայ մեր անգիտութիւն։ Քաւեսցէ վասն անգիտութեանն՝ զոր անգիտացաւ։ Զմեղս մանկութեան իմոյ եւ զանգիտութեան իմոյ մի՛ յիշեր։ Զվասն մեղացն եւ զվասն անգիտութեանն։ Յորս էր Աստուծոյ անգիտութիւն։ Ծանրացուցանէ անգիտութեամբ զբանս։ Պապանձեցուցանել զանզգամ մարդոց զանգիտութիւն։ Գիտեմ զի անգիտութեամբ արարէք. եւ այլն։

Զանգիտութիւն ի բաց մաքրէ գիտութեամբ. (Դիոն. երկն.։)

Խաւարեալք անգիտութեամբ՝ տգիտանան ի բարւոյն ծանօթութիւն։ Երկուց այսոցիկ անգիտութեանց առեր զքեւ եպերանս. (Պիտ.։)

Գրոց սովորութիւն է միշտ խաւար զանգիտութիւնն անուանել. (Լմբ. սղ.։)

Յանգիտութենէ ի ճշմարիտ Աստուած գիտութիւն առաջնորդեաց։ Զիա՞րդ զճշմարիտ օրէնսն գրեսցուք առ ձեր անգիտութիւնդ. (Փարպ.։)

Անգիտութեամբն գնայ (նաւն) զուղեւորութիւնն ի ձեռն հմուտ ճարտար նաւապետին. (Եղիշ. ՟Ը.) իմա՛, յանգէտս, առանց գիտելոյ։

ἅγνοια, ἁγνόημα. ignorantia Պակասութիւն գիտութեան. չգիտելն. անգիտանալն. անհմտութիւն. տգիտութիւն. եւ մեղք տգիտութեան. պիլմէզլիք, նատանլըգ, խադա.

Զանսկզբնութեանն Աստուծոյ զանգիտութիւնն ի յէիցս՝ ցուցանէ. (Շ. հրեշտ.։)

Կամեցաւ գիտութեամբ ծայրիցն յայտնել զանգիտութիւն միջոցին. (Անյաղթ պերիարմ.։)

Սպասեաց արթնութեամբ տեառն գալստեան, իբր զանգիտութիւն լուաւ ժամուն. (Սկեւռ. լմբ.։)


Անգիր

adj. adv. without letters, — print;
unwritten, verbal, oral;
ignorant, uninstructed;
verbally, by word of mouth.

· Calfa

NBHL (21)

Առանց գրոյ. ἁγράφως. sine scripto.

ἅγραφος, -ον. non scriptus, -um. Որ ինչ չէ գրեալ ի սուրբ գիրս կամ յարտաքինս. չանցեալ ի գիր. աւանդութեամբ հասեալ. ի բնէ յայտնի. չիգրած. եազըլմամըշ, եազըսըզ, հատիսի.

Օրէնս անգիրս։ Անգիր օրինադրութիւն։ Աբրահամ ո՛չ գրովք ուսեալ, այլ անգիր բնութեամբ ճեպեալ, օրէնք ինքն ելով, եւ անգիր գիրք. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Իմաստ։)

Որք գրոյն չեն ինչ դիւրընկալ, անգիր զինու մարտիջիր ընդ նոսա. (Կոչ. ԺԶ։)

Անգիր յիշատակօք. (Պիտ.։)

Ողիմպիադս անգիրս. (Եւս. քր. ՟Ա։)

Թէ այնպէս իցէ, յանգիր (իրս. յն. յանգիրս) եկեսցուք, որ այժմ իսկ յաշխարհիս լինին. (Ոսկ. ՟ա. թես.։)

Գրով եւ անգիր՝ աստ եւ հեռաւորագոյն հաւատս մեր քարոզի. (Առ որս. ՟Թ։)

Գրով եւ անգիր քարոզել. (Տօնակ.։)

ԶՅոթորի եւս զխրատն չանցուցեալ անգիր. (Կորիւն.։)

Քննեցի զհակաճառութիւն երկուց կողմանցս գրով եւ անգիր. (Լմբ. ատ.։)

Գրովք եւ անդրովք քարոզէ նոցա. (ՃՃ.։)

Ուր չիցէ ինչ գրեալ. ոչ փորագրեալ. ոչ դրոշմեալ. ἅσιμος. non signatus.

Քարտէս է անգիր՝ միտս մեր. (Վրք. հց. ՟Զ։)

Չորեքդրամեան մի ոսկի անգիր. (Յոբ. ԽԲ. 11։)

Նշանակեն իմն եւ անգիր թնդմունք. որզան, գազանացն. (Պերիարմ.։)

Անգէտ գրոց կամ դպրութեան.

Տացեն զնոյն գիր ցայր մի անգիր. (Գէ. ես.։)

Ի ձեռն տասն աղքատ եւ անգիր արանց. (Ոսկ. գծ.։)

Նորին անգիր եւ ձկնորս եւ յիմար աշակերտացն հետեւեսցուք. (Վրք. հց. ՟Ա։)

Կամ իբր անգրելի. ոչ դրոշմելի տառիւք. որ չի գրուիր. եազըլմազ. ἁγράμματος. qui scribi non potest.


Անգիւտ

adj.

unfindable, rare, precious, dear.

· Calfa

NBHL (15)

Որ ոչն գտանի, կամ չէ գտեալ, եւ անգտանելի. անդարմանելի. անհնարին. պուլունմազ. չարէսիզ.

Զթագաւորազին զմեծութիւն հաւատոցն անգիւտ յԻսրայէլի ասէ. (Կորիւն.։)

Զձեր անձինսդ անգիւտ արարեալ էիք ի կորստեանն. (Բուզ. ՟Գ. 14։)

Յանգիւտ կորուստն յուղարկի. (Եղիշ. ՟Բ։)

Կորնչել զանգիւտ կորուստն. (Փարպ.։)

Դժուարագիւտ. մեծագին. անգին. ազնիւ յոյժ յոյժ. աննման. մէնէնտի եօգ.

Մարգարիտ անգիւտ. (Զէնոբ։)

Անգիւտ բարի, կամ բարիք. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։ Շ. եդես.։)

Ոչ հասին յամս ժամանակաց մերոց ի բարի եւ յանգիւտ. (ՃՃ.։)

Եւ ուր ոչ գտանի օգուտ ինչ. անպիտան. փուճ.

Անգիւտ աշխատութիւն՝ սուտ վարդապետութիւն. (Ագաթ.։)

ՅԱՆԳԻՒՏ. իբր ի վայր անգտանելի, կամ ի կորուստ անգիւտ.

Զի մի՛ յանգիւտ մոլորեսցին. (Յիսուս որդի.։)

ՅԱՆԳԻՒՏՍ. իբր յոչ գտանիլն. առ ի չգոյէ.

Պասքեալ ի ծարաւոյ յանգիւտս ջրոյ՝ կայր յաղօթս (Սամփսոն). (Ոսկ. հերոդ.։)


Անգլուխ

adj.

without a head, headless;
without a leader or chief.

· Calfa

NBHL (8)

ἁκέφαλος. capite carens. Որոյ չիք գլուխ՝ իրական կամ նմանական. պաշսըզ.

Գազան անգլուխ. (Խոր. աշխարհ։)

Ոմանք ի նոցանէ առանց ոտից են, եւ ոմանք անգլուխք. (Նիւս. բն.։)

Եւ զի գլուխ պատուիրանին սէր է, անգլուխ առնելով զպատուիրանն՝ մեռեալ առնեմք զնոսա ի մեզ. (Խոսր.։)

Առին զանգլուխ մոլորութիւն (հպարտութեան) զմերձեցեալն ի յիմար սիրտս. (Կլիմաք.։)

Եղէ այրի եւ անտերունչ եւ անգլուխ. (Վրք. հց. ԺԴ։)

Անգլուխ իմն եւ անկատար այնպիսին յանդիմանեալ լինի բան. (Նիւս. կազմ.։)

Գլուխըն բարձաւ ... անգլուխ (աստուած) ասացաւ (Յակոբոս Զեբեդեայ). (Գանձ.։)


Անգծելի, լւոյ, լեաց

adj.

that cannot be marked, hard.

· Calfa

NBHL (5)

Վէմ անգծելի. (Տօնակ.։)

Յանգծելի վիմին. (Անան. ի պետր.։)

Անգծելի երկաթոյ՝ վիմօք. (Երզն. մտթ.։)

Անգծելի կազմութեամբ՝ կարծր պահպանակաւ։ Անգծելի կարծրութեան. (Նար. ՂԳ. եւ Նար. առաք.։)

Անգծելի շաղկապութիւն. (Մագ. լ։)


Անգղ, գեղ, գեղց, եղաց

s.

vulture.

· Calfa

Etymologies (7) · Adjarian

(-ղ հլ.) «մի տեսակ գիշակեր թըռ-չուն» ՍԳր. Վեցօր. 171, 174. գրուած նաև անկղ. իսկ Կոչ. ժզ. և Եփր. խր. անծեղք՝ կար-դա՛ անգեղք։

Böttich. Vergl. Arm. cons. ZDMG 1850, 366, Arica 54, Lagarde, Urgesch. Arm. 763 և Arm. Stud. § 114 սրա հետ են համեմատում սկիւթական ἀγλν «կարապ» բառը, որ աւանդում է Հեսի-քիոս. άγλν ό ϰϰνος წτή δν,βოν. Հև. հ.-արաբ. [arabic word] 'anqā «փիւնիկ հաւ»։ Շէֆ-թէլօվից BВ 29, 28 ղ համարում է մասնիկ։ Ադոնց REA VII 1(1927), էջ 187 միացնում է ἀγλο «կարապ ըստ Սկիւթացւոց» (Հեսիքիոս), յն. ἀγγελος «հրեշտակ», պրս. ἅγγερος «արքայական սուրհանդակ» (Հեսիք.-Սուիդաս) բառե-րի հետ։ Անգղաձև մի աստուած էր, որ յետոյ աստուածների սուրհանդակի պաշ-տօն ստացաւ։ Յիշելու արժանի է նաև լազ. անկե «անգղի գոյնով մի տեսակ թռչուն՝ որ ճանճ, թիթեռ ևն բռնում է. ուտում»։

ԳՒՌ (dialectal) Կր. անգղ, Ղրբ. անգ։

«ամանի, յատկապէս զամբիւղի ա-կանջ, կանթ, բռնելատեղ, ունկ» Վրք. հց. բ. 359. Վստկ. 134. յոգնակին է անգեղք, որից կարելի է հետևցնել նաև Եզ. անգեղ, ինչպէս անում են բառարանները։ Գրուած է նաև անկղ։

= Պրս. [arabic word] ︎ angul, [arabic word] angūl, [arabic word] angēl, [arabic word] angula, [arabic word] angula, [arabic word] ángēla «օղակ՝ յոր անցանէ կոճակ, լամբակ կոճակամայը»։-Աճ.

բառի տակ)։ Տէրվ. Նախալ. 59 հյ. ա-կանջ, ունկն, ունկունք, սանս. aǰ, anǰ «ծռել», լն. ὄγϰος «կոր, ճանկ», լտ. ūncus, angulus «անկիւն» (աւել ացրո՛ւ գնչ. anko, գերմ. angel «կարթ» ևն) բառերի հետ հնխ. ak «ծռիլ, կորանալ» արմատից։ Հիւնք. լտ. angulus «ան-կիւն»։

ԳՒՌ (dialectal) Արբ. Զթ. Խրբ. Զն. անգ «ամանի ունկունք», Երև. անգ «պարկի ունկունք. ցո-րենի պարկի ծայրերը մի քանի օղակներ են կարում, նրանց միջից մի բարակ չուան են անց կացնում և ծայրերը միատեղ ժողովելով՝ կապում են, որպէսզի ցորենը դուրս չթա-փուի». այս իմաստը բոլորովին համապա-տասխան է պարսիկ բառի նշանակութեան։-Տարբեր ծագում ունին Կր. օնգ, իբր <ունկն, ունկունք և Երև. Տփ. անգ, որ է անկանել, ան-կուած, յանգ ձևի հետ նոյն։

NBHL (11)

ԱՆԳՂ. գրի եւ ԱՆԿՂ. γῦψς. Vultur. ագպապա. Թռչուն մեծ՝ գազանային՝ կորակտուց՝ շաղղակեր, որոյ այլ եւ այլ են տեսակք, բազմադիմի օրինակաւ նշանակեալ առ մատենագիրս. կայ եւ նմանն արծուոյ, որպէս եւ ոսկրկուլի.

Արծուի, եւ պասկուճ, եւ գետարծուի, եւ անգղ, եւ ցին. (Ղեւտ. ԺԱ. 14։ Օրին. ԺԴ. 13։)

Կարգեալ է ի կերակուր անգեղաց։ Ոչ գիտեաց զնա ակն անգեղ։ Բազէ, արծուի, անկղ. (Յոբ. ԺԵ. 23։ ԻԸ. 7։ ԼԹ. 27։)

Ըստ նմանութեան անգեղց ի վերայ մեռեալ գործոց անկանիս. (Իսիւք.։)

Բարք անգեղց. (Վեցօր. Ը։)

Անգեղք աշխարհաց. (Յհ. իմ. պաւլ։)

Արծիւ աստ, որպէս ի վեցօրեայն ցուցանէ սուրբն Բարսեղ, զանգղսն ասէ. (Լմբ. սղ. ՃԲ։)

Լցաւ տաճարն սեաւ անկեղօք. (Հ=Յ. յուլ. ԺԴ.։)

ԱՆԳՂ, եղք. ԱՆԳԵՂ կամ ԱՆԳՂ. Ունկն կամ ունկունք ամանոց. ճարմանդ. անկղ, ճանկ.

Սփիւրիդս ունէր, եւ դնէր զանգեղս նորա։ Չունիմ անգեղս սփիւրիդիցն իմոց։ Գնաց եհան յիւրոց սփիւրիդիցն զանգեղսն, եւ մատոյց եղբօր իւրոյ. (Վրք. հց. ձ։)

Ի գիրս վաստակոց գրի ԱՆԿՂ։ ԱՆԳՂ։ ԱնԳՂ կամ ԱՆԿՂ. որպէս ունկն կողովոյ. (լտ. ունկուլա) cf. ԱՆԳԵՂՔ.


Անգղիաբան

adj.

who employs English phrases;
who knows how to speak English.

· Calfa


Անգղիաբանեմ, եցի

vn.

to employ English idioms.

· Calfa


Անգղիաբանութիւն, ութեան

s.

anglicism.

· Calfa


Անգղիախօս

s.

who speaks English.

· Calfa


Անգղիական, ի, աց

adj.

English;
— եկեղեցի, the Anglican church;
— բարբառ, the English language;
ոճ —, anglicism.

· Calfa


Անգղիարէն

adv. s.

in English;
after the English manner;
English, the English language;
— ուսանել՝ խօսիլ, to learn, to speak English.

· Calfa


Անգղիացի, ցւոց

adj. s.

English;
Englishman.

· Calfa


Անգոհ

adj.

ungrateful, unthankful;
discontented, dissatisfied

· Calfa

NBHL (2)

Որ չէ գոհ. անգոհացօղ. եւ դժկամակ. գանգատական. տժգոհ. խօշնուտսուզ.

Անձինք անգոհք եւ անշնորհակալուք։ Ասէ անգոհ ձայնիւ, ես ննջեցի. (Վրք. հց. ՟Բ. ԺԶ։)


Անգոյ, ից

adj. s. not existing, having no being;
non-existence, non-entity;
nothing;
արար Աստուած զաշխարհս յանգոյից, God created the world from nothing;
յանգոյս, vainly.

· Calfa

NBHL (22)

Որ ոչ գոյ. չգոյ. չեւ եղեալ. ոչինչ. որ չկայ. եօգ.

Անգոյք են, որպէս եղջերուաքաղն եւ արալեզն։ Ի վերայ անգոյիցն զեթէ է՞ն խնդրել պարտ է. (Սահմ. ՟Ա։)

Անգոյ է առաւել քան զեղջերուաքաղն անուանեալ. (Շ. թղթ.։)

Յանգոյից ստեղծագործել. (Նար. ԽԹ։)

Էիցս էակ ի յանգոյից. (Շար.։)

Ի յանգոյից գոյք էացեալ. (Շ. վիպ.։)

Յամենայն գոյսս եւ յանգոյսս. (Նանայ.։)

Խաւարն անգոյ եւ սկզբնածին. (Շար.։)

Անգոյիցն նախագտօղ. (Նար. մծբ.։)

Տէր եւ Ստեղծիչ գոլ յանգոյոց. (որ է հոլով քերթողական) (Շ. խոստ.։)

Յոչինչ համարեալն կամ համարելին. ունայն. անկերպարան. փուճ. եուֆ, խէյալ.

Ոչ եթէ անգոյ, եւ թանց բնութեան զմերն ընկալաւ ի կնոջէ. (Յհ. իմ. երեւ։)

Ի նիւթ անգոյ բարեգործեալ զփափկութեան զդրախտն. (Գանձ.։)

Յայսմ յանգոյ եւ յանապաւորական նմանութենէ. (Նար. ՀԴ։)

Իմաստունք գիտեն, եթէ գեղեցկութիւնն անգոյ է. (Մխ. առակ.։)

Ընդ անգոյս անցանելով յաւիտենիս. (Խոր. հռիփս։)

Մանկունք բազում անգամ՝ անկատար լեզուաւ, պարզ եւ անգոյ բանիւք զՀայրն իւրեանց՝ որ յերկինս՝ հաշտօղ եւ պարգեւատու արարին. (Կլիմաք.։)

ՅԱՆԳՈՅՍ. Ընդունայն. ի զուր.

Նա աւանիկ յանգոյս մարտնչէր. (Երզն. մտթ.։)

իբր անյայտ. եւ անյուսալի. պելլիւսիզ. օլմայաճագ.

Առանց անուան ամենայն ինչ անգոյ է. (Իգն.։)

Թագաւորն Գագիկ մաքուր խորհրդով զանգոյսն ի գոյ ածէր. (Յհ. կթ.։)


Անգոյն

adj.

colourless.

· Calfa

NBHL (3)

Պակասեալ ի գունոյ. տժգոյն. եւ տժգունութիւն. րէնկսիզ, պօզուգլուգ.

Անգոյն ասացեալ ի (սուտ) գեղոյ. (Վրդն. սղ.։)

Ցաւք հասանիցեն, եւ յանգոյն հանիցեն եւ զգոյն. (Ոսկ. եբր.։)


Անգոյութիւն, ութեան

s.

nothingness, nothing.

· Calfa

NBHL (8)

ἁνυπαρξία. Չգոյութիւն. չքութիւն. եւ անհետն լինել.

Եւ ոչ թոռունք եղիցին յորդւոց անգոյութենէ. (Իսիւք.։)

Մեռելութեամբք եւ անգոյութեամբք. (Դիոն.։)

Մահ է ի վերայ մեր՝ ո՛չ էութեանս անգոյութեան, այլ միաւորութեանցն անջատմունք. (Մաքս.։)

Գոգցես թէ յանգոյութիւն զգոյն խնդրէ ներածել. (Յհ. իմ. երեւ։)

Անգոյութեան գոյացուցիչ. (Բենիկ.։)

Յանգոյութիւն ոչ անկանի, այլ փոխի նորոգմամբ. (Վանակ. տարեմտ.։)

Ցանկային յանգոյութիւն անկանել. (Վրդն. սղ.։)


Անգոսնեմ, եցի

va.

to despise, to slight, to reprove, to blame;
to jeer, to ridicule, to mock.

· Calfa

NBHL (13)

ԱՆԳՈՍՆԵՄ գրի եւ ԱՆԿՈՍՆԵԼ, ԱՆԳՈՒՇՆԵԼ, ԱՆԿՈՒՇԵԼ. μυστηρίζω , ἑκμυκτηρίζω, ἑξουδενέω, ἁθετέω, φαυλίζω, περιφρονέω. contemno, vilipendo, praevaricor Անարգել. արհամարհել. ունչս առնել. կամ կշտով գրթցել. ստունգանել ( ի պրս. կիւլ ունկն) առ ոչինչ համարել. ընդ վայր կամ առ ոտն հարկանել. պախարակել. պարսաւել. նշկահել. ապախտ առնել. թօթվել, չսեպել. թօթվել, չսէպել. չէլմէք. թահգիր եթմէք. րէտտ էթմէք.

Անզգամն անգոսնէ զխրատ հօր։ Անգոսնէ զբանս անօրէն։ Արհամարհեաց անգոսնեաց զնա։ Քանզի արծաթասէրք էին, անկոսնէին զնա։ Անգոսնէին զնա իշխանքն։ Անգոսնէ կին զամուսին իւր։ Անգոսնեցին ծառայքն։ Անգոսնէին զվաստակս նորա. եւ այլն։

Զդիսն անկոսնել. (Եւս. քր. ՟Ա։)

Անկոսնել եւ անարգել զհրաման թագաւորաց. (Ագաթ.։)

Դու զնա, եւ ոչ թէ նա զքեզ անգոսնեաց. (Լմբ. ատ.։)

Մեծաձայն ծաղու անգոսնեցին զբանիւքն։ Ըստ սրբասէր մերոց օրինաց արժանի է եւ անգոսնելոյ. (Փարպ.։)

Բռնադատիս ի մարդասիրութենէ, եւ ոչ անգոսնիս։ Ոչ անգոսնիս յերկայնմտութեանց. (Նար.։)

Բարեկամք են ազգի մարդկան, եւ ոչ եթէ անգոսնօղ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)

Նզովելով զանգոսնողսն, որք զձեզ խռովեցուցին. (Յհ. կթ.։)

Ի յանգոսնելի կենդանւոջս. (Պիտ.։)

Զանգոսնելի գարշութիւնս. (Նար.։)

Զի՞նչ քան զծորումն ապականութեան անգոսնելի է ի մեզ. (Շ. թղթ.։)

Բոլորովին ազատ յամենայն անկոսնելի կրից մերոց. (Տօնակ.։)


Անգոսնելի, լւոյ, լեաց

adj.

contemptible, despicable, blamable, condemnable.

· Calfa


Անգործ

adj.

idle, inactive, indolent, lazy;
ineffectual, inefficacious, ineffective;
unexecuted, incomplete;
uncultivated;
երկիր —, waste land.

· Calfa

NBHL (38)

ἁργός (յորմէ՝ արգոյ օր) ἁργώτερος, ἅπρακτος, otiosus, inefficax. Որ ոչն գործէ կամ ներգործէ. գործատեաց. դատարկապորտ. պղերգ. անգործօնեայ. ծոյլ, չիբանօղ. իշսիզ կիւճսիւզ, ավարա.

Անգործն ի բարեաց աղքատանայ զվերջին աղքատութիւնն. (Համամ առակ.։)

Անգործ միայնակեաց լուծանէ զյօժարութիւն եղբարցն։ Անգործ մեղու լաւ է քան զժիր պիծակ. (Նեղոս.։)

Թշնամանէ զձեզ զանգործսդ եւ զպղերգսդ. (Ածաբ. մկրտ.։)

Անգործ եւ առանց իրս ինչ վճարելոյ է ինքն յինքենէ։ Յորժամ միտքն ըմբռնեալ իշխեսցեն, զգայութիւնն անգործ տեսանի. (Փիլ.։)

Յերեւել լուսոյ անգործ մնայ խաւարն. (Անան. ի յհ. մկ.։)

Հրամայէր անգործ լինել ի շաբաթուն. (Սկեւռ. յար.։)

Յերկաքանչիւրսն անգործ կան, ի բարիսն միանգամայն եւ ի չարիսն. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Բ։)

Անգործ զբաղումն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա։)

Պարկեշտութեամբ առ ի չարն անգործ լեալ. (Նիւս. կուս.։)

Զանգործս իմ տեսին աչք քո։ Ապառաժ եւ անգործ քարամբք շինեցաւ. (Սղ. ՃԼԸ. 16։ ՟Գ. Թագ. ՟Զ. 7։)

Աստուծոյ յայտնի է անգործք մարդոյն. (Եղիշ. ՟Բ։)

Անգործքն եւս հրատարակեալ երեւին առաջի քո. (Բենիկ.։)

Տեսօղ բնաւիցս՝ գործոց եւ անգործից. (Լմբ. պտրգ.։)

Անմտանելի էր յետ արեգականն մտանելոյ բաղանիքն, եւ անգործ. (Նիւս. սքանչ.։)

Երկիր անգործ. (Խոր.։)

Այգի անգործ. (Խոսր.։)

Անգործ բոյս կամ հաց. (Նիւս. երգ.։)

Ծառք անգործք եւ առապարինք. (Վեցօր. ՟Զ։)

Սեղանն՝ արհամարհեալ եւ անգործ մնասցէ. (Յհ. իմ. ատ։)

Մինչեւ յանարգ զեռունս ոչ մնայ անգործ ի խնամոցն Աստուծոյ։ Եւ ես թողեալ զիմն անգործ՝ օգնեցի նմա։ Մտածել զանգործ բանս. (Վրք. հց.։)

Յանգործ մատեանս (այս ինքն չեւ մեկնեալս) վաստակել. (Վրդն. սղ.։)

Կամ աններգործելի. անգործօնեայ. ἅπρακτος, inefficax.

Անգործ եղեալ դառնութիւնքս այսոքիկ։ Անգործ առնեմք զդատաստան դատաւորին ի վերայ մեր. (Սարգ.։)

Անգործ զմեքենայս թշնամւոյն առնէին. (Լմբ. ատ.։)

Գայլախազն անգործ մնայ ի ճարտարաց. (Կամրջ.։)

Ոչ խիստ եւ անգործ. (Շ. թղթ.։)

Իբր զմանկունս՝ յորս անգործ է ամբարտաւանութիւն. (Տօնակ.։)

Եւ ուր կամ երբ չլինի գործել.

ἁκατέργαστος, ἁνενέργητος, ἁργός, non missus in opere. Չեդեալ ի գործ. չեւ գործեցեալ. ոչ գործելի. ոչ մշակեալ. անխնամ. չեղած, չիբանած, որ չի բանիր. օլմամըշ, իշլէնմէմիշ, իշլէնմէզ.

Որք ի գիշերն անգործ վերջին՝ ինձ արծաթով ոչ վաճառին. (Յիսուս որդի.։)

Անգործ ամենեւին, վասն զի չգոյ անդ գործել, եւ ոչ վաստակել. (Բրսղ. մրկ.։)

Առանց գործելոյ. անաշխատ. դատարկութեամբ.

Անգործ ուտել. (Ոսկ. թես. Բրս. կան.։)

Կամ ունայնաձեռն. դատարկ. բան մը չտըւած. ἅπρακτος.

Համբերես անգործ առաքել զաղքատն. (Բրս. ընչեղ.։)

Վայրապար. ի զուր. ἅπρακτος.

Ունայնս եւ անգործս բարբառել։ Անգործս լացցես ի վերայ խորհրդոց քոց։ Թո՛ղ զնոսա անգործս ի քեզ հաջել, եւ ի յինքեանս երգիծանին. (Բրս. յուդիտ. եւ բարկ։)


Անգործադրելի, լւոյ, լեաց

adj.

impracticable.

· Calfa


Անգործադրութիւն, ութեան

s.

inexecution, non-performance;
unfinished state.

· Calfa


Անգործածութիւն, ութեան

s.

disuse, obsoleteness.

· Calfa


Անգործութիւն, ութեան

s.

idleness, inaction, indolence;
inefficacy.

· Calfa

NBHL (12)

ἁπραξία, τὸ ἁνενέργητον. otium, cessatio, ineptio. Անգործն կալ մնալ. դադարումն ի գործոյ. դատարկութիւն. հեղգութիւն. իշսիզլիք, ավարելիք.

Զըստ քնոյն անգործութիւն (աչաց) ոչ է ի մէջ առնլիս։ Դատարկութեան եւ անգործութեան է այսպիսիս. (Փիլ.։)

Պահէ չարեացն անգործութեամբն զշաբաթս, եւ զբարեացն անգործութիւն ոչ ընդունի. (Նիւս. երգ.։)

Գիշեր կոչէ զհանդերձեալն վասն անգործութեան. քանզի բարի կամ մեղք անդ այլ ոչ գործին. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 10։)

Ընդ անգործութեան խառնել եւ զքնոյն խորութիւն. (Յհ. իմ. ատ։)

Յանգործութենէ մշակաց մոլախոտի. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)

Իւրաքանչիւր չարի յօրինել զներհակն. անգործութեանն՝ զգործասիրութիւնն. (Յճխ. ԻԳ։)

Անասնաբարոյք լինելով դատարկութեամբն եւ անգործութեամբ. (Պիտ.։)

Աղքատացն մերկութեանն է (պատճառ՝) անգործութիւնն. (Համամ առակ.։)

Եւ անգործ թողեալ լինելն. չարկանելն ի գործ. չբանեցնելը, բանի չբերելը՝ չգալը.

Յանգործութեան էին կտակարանք մեր։ Որ լայր զիւր անգործութիւնն. (Արշ. ԻԸ. ԿԹ։)

Ոչ ծրարեալ անգործութեամբ. (Սկեւռ. լմբ.։)


Անգութ

adj.

incompassionate, unpitying, inhuman;
cruel, barbarous, implacable.

· Calfa

NBHL (7)

Իբր անկաւոր. յանկաւոր. արժանաւոր.

Աւետարանիչն Սիոնի, օծութեանն անգու, առեալ զպատիւ նախնեացն քահանայութեան. (Ագաթ.։)

Անմասն ի գթոյ. անգորով. անողորմ. մէրհամէթսիզ, խիյանէթ.

Անգութ աչօք, եւ անողորմ սրտիւ։ Անգութք աննուէրք. (՟Գ. Մակ. ՟Ե. 26։ ՟Բ. Տիմ. ՟Գ. 3։)

Անգութք առ վշտացեալս. (Գէ. ես.։)

Անգթին եւ տմարդւոյն ողորմեսցի. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)

Անհնազանդից, անգթից. (Սկեւռ. աղ.։)


Անգուշակ

adj.

not foretold, not predicted.

· Calfa

NBHL (2)

Առանց գուշակ գոլոյ կամ ազդելոյ ուրուք. անկարծ. անյայտ.

Տեսեալ զզօրականս՝ կարծեմ ճչել անգուշակս զարհուրելով. (ՃՃ.։)


Անգտական, ի, աց

cf. Անգիւտ.

· Calfa

NBHL (4)

Ոսկի շարս անգտական. (Նար. ԻԲ։)

Անգտանելի հետք։ Արուեստք անգտանելիք. (Նար. ՟Գ. ԺԶ։)

Թէպէտեւ դժուարագիւտ է, այլ ոչ ամենեւին անգտանելի. քանզի անգտանելոյն ազգակից է կորուստ, իսկ գտանելում՝ փրկութիւն. (Փիլ. լին. ՟Գ. 27։)

Ընկենուն զբազումս, մանաւանդ եթէ զանձինս ի կորստեան անգտանելի գուբ. (Սարկ. քհ.։)


Անգտանլի

cf. Անգիւտ.

· Calfa


Անգրագէտ

adj.

illiterate, ignorant.

· Calfa

NBHL (2)

ἁγράμματος. illiteratus. Անգէտ գրոց. անգիր կամ առանց դպրութեան. իւմմի, նատան.

Տգէտք, անուսմունք, եւ անգրագէտք. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 8։)


Անգրիճեմ, եցի

va.

cf. Հանգրիճեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Ամպքն առաջի բանին Եղիայի անգրիճէին զխոնաւալից ստորոտս իւրեանց. (Եփր. թագ.։)


Definitions containing the research ա : 5914 results

Ոսկեծղի

adj.

golden-armed.

· Calfa

NBHL (2)

Ոյր ծղիքն կամ բազուկքն են նման ոսկւոյ.

Կոչէին զնա վարդամատն եւ ոսկէծղի. (Հ. օգոստ. ՟Զ.։)


Ոսկեկիզն

adj.

golden-fleeced.

· Calfa

NBHL (2)

Ոսկեփայլ գիսովք կամ գեղմամբ. լուսակիզն. բուրդը ոսկիէ. տե՛ս եւ ՈՍԿԻԳԻՍԱԿ.

Սպիտակափայլ՝ ոսկէկիզն՝ նշուլազարդ գեղապաճոյճս փայլէին. (Վրդն. լուս.։)


Ոսկեկուռ

adj. s.

made or covered with massive gold, gold plated;
—ք, gold mine;
goldsmith's shop.

· Calfa

NBHL (5)

որ եւ ՈՍԿԻԱԿՈՒՌ. Կազմեալ ի կռածոյ ոսկւոյ. ոսկեձոյլ.

Զէնս ոսկէկուռս։ Ոսկէկուռ ձուլածոյ (խաչ). (Ճ. ՟Ա.։ Նար. խչ.։)

Ի կառս ոսկէկուռս նստեալ. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)

ՈՍԿԵԿՈՒՌՔ Տեղի ձուլելոյ եւ կռելոյ զոսկի. քուրայ կամ բովք ոսկւոյ.

Ոչ եթէ ոսկեկուռք կամ արծաթահանք իցեն եկեղեցիս. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 23։)


Ոսկեհուռ

cf. Ոսկեհուռն.

· Calfa

NBHL (6)

Ի հանդերձ ոսկեհուռն։ Ի վերջաւորս ոսկեհուռն։ Փոխանակ ոսկեհուռ դիպակին։ Ոսկեհուռ ծամակալօք. (Սղ. խ. 10. 14։ Ես. ՟Գ. 24։ ՟Ա. Պետ. ՟Գ. 3։)

Ոսկեհուռ զգեստ, կամ վերարկու, կամ կազմ, կամ մեկնոց. (Փարպ.։ Եղիշ. ՟Ը։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 26։ ՟Բ. 15։ Եփր. թագ.։)

Անկողինս ծիրանի՝ ոսկեհուռ անկեալս. (Փիլ. տեսական.։)

Ի ծիրանազգեստ եւ յոսկեհուռ պատուոյս. (Ճ. ՟Բ.։)

Որ զգեցեալն է զոսկեհուռն եւ զբեհեզն։ Զգեցաւ դաւիթ ոսկեհուռն բեհեզի. (Իսիւք.։ Եփր. թագ.։)

ՈՍԿԵՀՈՒՌ կամ ՈՍԿԵՀՈՒՌՆ. διαχρύσος, χρύσεος, χρυσός, χρύσινος deauratus, aureus. Իբր Ոսկեխուռն կամ ոսկեկուռ. կռեալ ոսկւով. հոծեալ ոսկի զարդու. ոսկեթել. ոսկեզարդ. ոսկեղէն.


Ոսկեհուռն

adj.

woven or embroidered with gold;
laced with gold.

· Calfa

NBHL (6)

Ի հանդերձ ոսկեհուռն։ Ի վերջաւորս ոսկեհուռն։ Փոխանակ ոսկեհուռ դիպակին։ Ոսկեհուռ ծամակալօք. (Սղ. խ. 10. 14։ Ես. ՟Գ. 24։ ՟Ա. Պետ. ՟Գ. 3։)

Ոսկեհուռ զգեստ, կամ վերարկու, կամ կազմ, կամ մեկնոց. (Փարպ.։ Եղիշ. ՟Ը։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 26։ ՟Բ. 15։ Եփր. թագ.։)

Անկողինս ծիրանի՝ ոսկեհուռ անկեալս. (Փիլ. տեսական.։)

Ի ծիրանազգեստ եւ յոսկեհուռ պատուոյս. (Ճ. ՟Բ.։)

Որ զգեցեալն է զոսկեհուռն եւ զբեհեզն։ Զգեցաւ դաւիթ ոսկեհուռն բեհեզի. (Իսիւք.։ Եփր. թագ.։)

ՈՍԿԵՀՈՒՌ կամ ՈՍԿԵՀՈՒՌՆ. διαχρύσος, χρύσεος , χρυσός, χρύσινος deauratus, aureus. Իբր Ոսկեխուռն կամ ոսկեկուռ. կռեալ ոսկւով. հոծեալ ոսկի զարդու. ոսկեթել. ոսկեզարդ. ոսկեղէն.


Ոսկեձեղուն

adj.

with a gilded ceiling.

· Calfa

NBHL (3)

Որոյ ձեղունն է ոսկիապատ՝ ոսկեզօծ.

Յանապատի բնակելով յովհաննէս՝ ո՛չ հաց ունէր եւ ոչ գինի ... ո՛չ ոսկեձեղուն տուն, այլ ընդ ինքնաձեղուն վիմօք. (Բաբիղ. յհ. մկ.։)

Յանարգ յայրի եւ ի մսուր բազմեցաւ, եւ ոչ յոսկէձեղուն տաճարի, եւ յականակապ գահոյս. (Պիտառ.։)


Ոսկեձոյլ

cf. Ոսկեձոյլ.

· Calfa

NBHL (1)

Աշտանակ ոսկի ձոյլ ... աշտանակն ոսկեձոյլ. (Լմբ. զքր.։)


Ոսկեղէն, ղինի, նաց

adj.

cf. Ոսկեղինիկ.

· Calfa

NBHL (5)

Անօթս ոսկեղէնս։ Աստուածս ոսկեղէնս։ Գօտի ոսկեղէն։ Ի վերայ ոսկեղինաց նստցի եւ ննջեսցէ. (Ել. ՟Ժ՟Ա. 2։ ՟Ի. 23։ Յայտ. ՟Ա. 13։ ՟Ա. Եզր. ՟Գ. 6։)

Ոչ եթէ ոսկի ինչ սպասք պիտոյ են աստուծոյ, այլ ոգիք ոսկեղէնք. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 25։)

Սափոր ոսկեղէն։ Խոյր ոսկեղէն։ Գահոյք համակ ոսկեղէնք։ Ոսկեղինօք ըմպել նուագօք։ Ոսկեղէն գրով։ Ոսկեղէն տունն. (Շար.։ Եղիշ. ՟Ե. ՟Ը։ Խոր. ՟Բ. 44։ Փարպ.։ Եւս. քր. ՟Բ։)

Քրիստոսի նմանեալ ոսկեղէն բնութեանն, որ առնէր եւ ուսուցանէր անկեղծ. (Վրդն. երգ.։)

χρύσεος, χρύσειος aureus. որ եւ ՈՍԿԻ՛ ասի. Յոսկւոյ յօրինեալ. ոսկեկերտ. ոսկէզարդ. ոսկեզօծ. ոսկիէ.


Ոսկեմոլ

adj.

mad for gold.

· Calfa

NBHL (2)

Էր արծաթասէր յոյժ, եւ ոսկէմոլ. (Նոննոս.։)

χρυσομανής auri amore insaniens. Մոլեալ ի սէր ոսկւոյ. ոսկիի խենդ.


Ոսկեներկ

cf. Ոսկեգոյն.

· Calfa

NBHL (2)

Ոսկւով ներկեալ. ոսկեզօծ. ոսկեգիր.

Ունէր ի ձեռին թուղթ՝ երեւմամբն ոսկէներկ. (Ոսկիփոր.։)


Ոսկեսէր

adj.

fond of gold , loving riches, avaricious.

· Calfa

NBHL (4)

Զոսկէսէրն՝ որ բազում դահեկանս ունիցի, մի դահեկան թէ կորնչիցի՝ կարէ տրտմեցուցանել վասն առ հասարակն զամենայն սիրելոյ. (Ոսկ. ես.։)

Լնուլ զպասքումն ոսկէսիրաց՝ ազգին գիսաւորաց (հոնաց). (Կաղանկտ.։)

Հրճուին ոսկէսէրք կապեալ ձեռակապօքն. (Բրս. ընչեղ.։)

Արք ոսկեսէրք։ Ոսկեսէրք, նախանձոտք։ Զաղքատացն՝ ոսկէսիրաց (իշխանաց) տուեալ. (Պրոկղ. յոսկ.։ Խոր. ՟Գ. 68։ Կիւրղ. կուս.։ եւ Վրք. ոսկ.։)


Ոսկեսիրութիւն, ութեան

s.

love of riches, avarice.

· Calfa

NBHL (2)

Սէր ոսկւոյ եւ արծաթոյ, կամ մամոնայի.

Ոչ տայ բաժանել զխորհուրդս յոսկէսիրութիւն եւ ի քրիստոսասիրութիւն. (Վրդն. սղ.։)


Ոսկեսմբուկ

cf. Սիրախնձոր.

· Calfa


Ոսկետերեւ

adj.

gold-leaved.

· Calfa

NBHL (2)

Որոյ տերեւքն են իբր ոսկի փայլուն. ոսկեսաղարթ.

Ծառ ոսկէգոյն, ոսկէթել եւ ոսկէտերեւ. (Ոսկիփոր.։)


Ոսկետիպ

s.

similor, pinch-beck.

· Calfa

NBHL (3)

cf. Ոսկետեսակ.

Անուշահոտ վարդ կարմրերփեան, շուշան ոսկէտիպ. (Շ. տաղ հռիփս.։)

Սիրամարգ ոսկէտիպ նկար յոգիս (կամ սիրամարգ ոսկի՝ տիպ նկար յոգիդ). (Շ. տաղ ծն.։)


Ոսկետուտ

cf. Ոսկետտուն.

· Calfa

NBHL (1)

Թագաւորական դրօշն կարմիր եւ ոսկէտուտ (կամ ոսկէտուտն) վառիւ. (Ուռպ. ՟Է. ՟Ժ՟Զ։)


Ոսկետտուն

adj.

gilt-tailed;
gold-fringed or tasselled.

· Calfa

NBHL (6)

որ եւ ՈՍԿԵՏՈՒՏ. Որոյ տտունն կամ տուտն է ոսկեղէն. ոսկեհուռն վերջաւորօք.

Զոսկեճամուկն, եւ զոսկէտտունն. (Ես. ՟Գ. 23. (յն. ըստ իմաստից)։)

Կամ թագուհի՝ յոյժ գեղաւոր, ոսկէտըտուն եւ ճամկաւոր. (Շ. եդես.։)

Սիրամարգն ոսկեփետուր եւ ոսկէտտուն. (Երզն. ՟ժ. խորան.։)

Գօտին արծաթափայլ՝ ոսկէտտուն կամարակապ. (Նար. տաղ ծն.։)

Զարդարէր զնա ոսկէհուռ հանդերձիւք, եւ ոսկէտտուն վառիւք. (Յհ. կթ.։)


Ոսկետուփ

adj.

having gold covers;
bound in gold (book).

· Calfa

NBHL (2)

Որոյ տուփն՝ պահարանն կամ կողքն է ոսկի.

Ոսկէգիր գրով, եւ ոսկետուփ ամանօք։ Գտեալ մատեան ոսկէտուփ սուրբ հարցն։ Ոսկէտուփ տումար դիւրայարմար. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ Ուռպ.։ Գանձ.։)


Ոսկերեմ, եցի

va.

to gild.

· Calfa

NBHL (2)

Ոսկւով պատել կամ կռել. ոսկեզօծ առնել.

Ոսկերեաց զաթոռ արքայի. (Բառ. ստեփ. լեհ.։)


Ոսկերիչ, չի, չաց

s.

goldsmith.

· Calfa

NBHL (7)

Գործ ճարտարաց ամենայն, եւ ձեռաց ոսկերչաց։ Յամօթ եղեն ամենայն ոսկերիչք դրօշելովք իւրեանց։ Յամօթ եղեւ ամենայն ոսկերիչ ի դրօշելոց իւրոց։ Կամ ոսկերի՞չ ձուլեաց զնա ոսկի, եւ պատեաց զնա ոսկւով. (Երեմ. ՟Ժ. 9. 14։ ՟Ժ՟Ա 17։ Ես. խ. 19։)

Ընդ ոսկերիչս եւ ընդ արծաթաձոյլս. (Իմ. ՟Ժ՟Ե. 9։)

Ոչ միայն ոսկերչաց մանկանց են քուրայք, այլեւ խեցագործաց. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ։)

Որպէս յոսկերչացն խանութս կարգեալ յօրինեսցէ. (Ոսկ. փիլիպ.։)

Քարակոփս եւ ոսկերիչս։ Ձեռն ոսկերչի գործեաց. (Եփր. մն.։ Մխ. երեմ.։)

Հրամայեաց կոչել ոսկերիչ. եւ առեալ ոսկեգործն եւ այլն (որպէս խույումճի)։ Առեալ զակն՝ եցոյց ոսկեգործին. իսկ ոսկերիչն (որպէս ճեվահիրճի) իբրեւ ետես, ասէ. ու՞ր արդեօք գտեալ իցէ քո զակս զայս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)

χρυσοχόος auri fusor, aurifaber, aurifer. իտ. orefice. Ոսկեգործ. որ ոսկերէ կամ օծանէ ոսկւով. հալիչ՝ ձուլիչ եւ կռիչ ոսկւոյ.


Ոսկերչութիւն, ութեան

s.

goldsmith's art.

· Calfa

NBHL (1)

Արուեստ ոսկերչաց. Զդարբնութիւնն ուսեալ, կամ զոսկերչութիւնն. (Յճխ. ՟Ե։)


Ոսկեփետուր

adj.

golden feathered.

· Calfa

NBHL (2)

Ոյր փետուրքն են ոսկետեսակ.

Ոսկեփետուր վարուժանն իմ։ Սիրամարգն ոսկեփետուր։ Երեւեալ հրեշտակ ի կերպարան ոսկեփետուր արծուոյ. (Արծր. ՟Դ. 12։ Երզն. ՟ժ. խորան.։ Մաղաք. աբ.։)


Ոսկեփոկ

adj.

having golden latchets.

· Calfa

NBHL (2)

Որոյ փոկն է յոսկւոյ կամ ոսկեթել.

Զգեցեալ եւ հողաթափս ոսկեփոկս. (ՃՃ.։)


Ոսկեփող

s.

golden trumpet.

· Calfa

NBHL (2)

Որոյ փողն կամ սրինգն է ոսկեղէն.

Զօրինաւոր քնարն զոսկին՝ զոսկեփողն հարկանէ. (Ոսկ. ապաշխ. յն. ըստ իմաստից եւեթ։)


Ոսկէօղ

adj.

adorned with, or wearing gold rings or buckles.

· Calfa

NBHL (1)

Հանեալ զոսկէօղ շիկափոկ պարանն ... եւ ձգեալ զոսկէօղ շիկափոկ պարանն. (Խոր. ՟Բ. 47։)


Ոսկիկմբէ

adj.

having a golden boss.

· Calfa

NBHL (3)

ՈՍԿԻԿՄԲԵԱՅ ՈՍԿԻԿՄԲԷ. որ եւ ՈՍԿԵԿՄԲԵԱՅ, կամ ՈՍԿԵԿՆԲԵԱՅ. Ունօղ ի միջավայրի զկումբ ոսկի. այն է պորան կամ միջին ուռուցիկն վահանի գմբեթաւորեալ.

Սակրաւորքն երկու ի թիկանց կուսէ կային ի սպասու ոսկիկմբէ վահանօքն. (Բուզ. ՟Ե. 32։)

cf. Կմբեայ, Կմբրաւոր։


Ոսկրկուլ

s.

ossifrage, osprey, sea-eagle.

· Calfa

NBHL (1)

Կլանօղ զոսկերս. որ է թռչուն գիշակեր՝ մեծ եւ սրաթռիչ ի բարձունս. (Բժշկարան.։)


Ոսկրոտի

s.

bones, skeleton.

· Calfa

NBHL (3)

այս ինքն Ոսկերք. ոսկրտանք.

Արդ ոսկրոտին իսկ ո՞ւր իցէ. (հին տպ. ոսկերոտին). (Ագաթ.։)

Որպէս զի գիշատեալք ի թռչնոցն՝ ընկեսցի այսր անդր ոսկրոտին ի գլուխ լերանց. (Փարպ.։)


Ոսկրուտ

adj. fig.

bony, full of bones;
abstruse, obscure, difficult, knotty.

· Calfa

NBHL (3)

Ոսկրուտ եւ անուտելի, եւ մեզ դժուարաւ տեսանելի. (Ածաբ. պասք. ՟Բ. յորմէ եւ Մագ. ՟Կ՟Գ։ Շ.։ Լմբ. եւ այլք։)

Ոչ թողից չասել զտենչալին քեզ կարծրագոյն եւ զոսկրուտն՝ պղատոնական եւ հռետորաբար պուետիկոսութիւնս. (Մագ. լ։)

(ռմկ. ոսկրոտ. յն. օսդօ՛տիս. լտ. օ՛ստէուս ). ὁστώδης osseus, ossibus abundans. Ուր կամ ոյր իցէ ոսկր շատ կամ խոշոր. անծասկելի. նմանութեամբ՝ Դժուարիմաց. կէմիքլի. եւ ոճով՝ տէմիրտէն լէպլէպի, լիյնէմէւի կիւճ.


Ոսնիմ, եցայ

vn.

to be stunted, emaciated, withered;
to etiolate, to dry up.

· Calfa

NBHL (3)

(ռմկ. հոսնիլ ). Ոսին լինել. սնանալ. ազազիլ. տկարանալ.

Յաշունն ոսնին բոյսք աճունք, չորացեալք՝ տերեւ ընկէց լինին. (Ագաթ.։)

Ոսնեալ եւ չորացեալ ոսկերքն յառնեն. (Տօնակ.։)


Ոսոխեմ, եցի

vn.

cf. Ոսոխիմ.

· Calfa

NBHL (6)

Ինքն իսկ յովնան վասն իւր ոսոխէ, եւ զփախուստն խոստովանի։ Բուռն հարկանիցէ՝ ոսոխիցէ. (Ոսկ. ապաշխ. եւ Ոսկ. մ. ՟Գ. 11։)

Զմիմեամբք ելանիցեն, զմիմեամբք ոսոխիցեն։ Ձուկնն հարթնու. բազում անգամ եւ ոսոխի, ի բաց իսկ ելանէ (յուռկանէ). (Սեբեր. ՟Է. եւ ՟Գ. (որ եւ ասի անդ, վազել զգործեաւ)։)

Վնասաբեր իմն ոսոխեալ սղոխք. (Պիտ.։)

Յամէնախումբ մարտին, յոսոխել, ի շրջականս առանց պարտութեան գտանէր. (Եւս. քր. ՟Ա։)

Ծիծաղեցայց զկորստեամս ձերով, եւ ոտնահար եղէց՝ ոսոխելով ի հոգի աստուծոյ. (Համամ առակ.։)

ՈՍՈԽԵՄ ՈՍՈԽԻՄ. ἁντιδικέω contra litigo, adversor, relutor. Ոսոխ ելանել ընդդէմ այլոց. դատախազել. ոգորիլ. հակառակիլ. դիմամարտիլ. մրցիլ. ճգնել, ջանալ յաղթել.


Ոսոխութիւն, ութեան

s.

enmity;
rivality;
opposition.

· Calfa

NBHL (2)

Հակառակութիւն որպէս ոսոխի.

Ոսոխութիւն եւ նենգութիւնք եւ չարարուեստ խաբէութիւնք սատանայի. (Մաշտ.։)


Ոստեմ, եցի

va.

to shoot, to emit.

· Calfa

NBHL (3)

Ոստուցանել. ի դուրս տալ՝ արձակել.

Իսկ զոր յաչացն փայլատակունս ոստէ, յոբ յիշէ վասն վիշապին. (Լմբ. իմ.։)

Ձգել զձեռն իւր զաջ ի պտուղ մի .. . եւ ոստեալ զնա. (Եպիփ. ծն.։)


Ոստին

adj.

terrestrial;
dry, arid, parched, adust, burnt up;
— օձ, land serpent.

· Calfa

NBHL (10)

Երկիր ծարաւուտ, որ ոստին է անջրդի. (Ոսկ. ես.։)

Իբրեւ զմանուկ յոստին երկրէ, ի կուսէն ասեմ. (Կամրջ.։ Տօնակ.։)

Ոչ ի գնացս ջուրց, այլ ի յոստին տեղիս տնկեալ՝ յամայի եւ յանջրդի. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ը։)

Անդաստանք ջրարբիք լիցին ընդ հնգեկեաւ, այլ ոստինք տասանորդեսցին. (Մխ. դտ.։)

Միւս եւս ծառ՝ որ կոչի միւրիկէ, որ ջրարբին եւ ոստին է. զի ընդ ջրարբի է, եւ ընդ ոստինս ոստին համարի. (Վեցօր. ՟Ե։)

Որք ջրասունք են, եւ որք ոստինք, դաշտականք եւ լեռնայինք (ի բոյսս). (Վրդն. ծն.։)

Հաց բազմացուցեալ, ջուր յոստին (վայրի) բղխեալ. (Գանձ.։)

Շրջի ընդ ոստին (կամ ոստի) հոգիս, այսինքն ցամաք ի զղջմանէ արտասուաց. (Մաշկ.։)

Սատակեաց զքարբոն ոստին. (Հ. մայ. ՟Ա.։)

χερσαῖος terrestris ἕρημος desertus ξυρός aridus. Ցամաքային. չորին. եւ Ցամաքուտ. ծարաւուտ. անջրդի.


Ոստնում, եայ

vn.

to leap, to jump, to take a leap, to bound, to gambol, to skip, to caper;
to spring on or at, to rush or fall upon;
to rush forward, to fly at.

· Calfa

NBHL (6)

Ոստեար ի բաց ի գրկացն հայրենեաց. (Սարկ. աղ.։)

Որպէս թէ մանուկ ոք ի գանիցն վազիցէ, եւ արտաքս ոստիցէ. (Բրս. գոհ.։)

Իբրեւ ի լայնալիճ աղեղանէ յամպոցն ոստիցեն ի նպատակս. (Իմ. ՟Ե. 22։)

Ի կռոցն ի բաց ոստուցեալք՝ դարձտն եւ պաշտէին զաստուած։ Ոչ վաղվաղակի ի բաց ոստեաւ, այլ գիտէր խորհրդաբար։ Ո՞ կարէ լսել դմա ... կամեցան ի բաց ոստնուլ։ Յորժամ ի տեսիլ այսց իրաց աստուածայնոց ածցէ ոք զքեզ, ի բաց ոստնուս. (Ոսկ. յհ.։)

Ի սելայիցն ոմանք ոստուցեալ լինին (որպէս թռիչք լուսոյ յօդս). (Արիստ. աշխ.։)

ἄλλομαι, πηδάω, σκαίρω , σκιρτάω salio, salto, exsilio եւ այլն. որ եւ ՈՍՏՉԻՄ, ՈՍՏԱՆԻՄ. Որպէս ոստ ի դուրս ցցուիլ. ի վեր կամ ի դուրս կամ ի բաց վազել. սարտնուլ. օցտել. խրտչել. եւ Յանկարծ թռչիլ. ի բաց հեռանալ. ցաթկել.


Ոստոստեմ, եցի

vn.

to hop, to leap, skip or frisk about, to frolic, to trip along.

· Calfa

NBHL (4)

Որոյ իցեն կարթք ի վերոյ քան զոտսն՝ ոստոստել նօքօք յերկրէ. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ա. 21։)

Ըստ մարախի ձեւոյ ոստոստեալ (լուսոյ՝) այսր անդր տարաբերին. (Նար. ՟Կ՟Թ։)

Ուր զօրէն մարտկի յաղթողի պանծայր խրոխտմամբ. եւ յայտ էր յոստոստելոյն. (Փիլ. լիւս.։)

πηδάω salio եւ այլն. Ստէպ ոստնուլ. ի վեր վազել. վազվազել. ցաթկըտել.


Ոստոստումն, ման

s.

skipping, tripping, hopping.

· Calfa

NBHL (1)

Մարախ ի վերայ երկրի ոստոստմամբ շրջի. (Ճ. ՟Ը.։)


Ոստումն, ման

s.

leap, jump, skip, bound, gambol.

· Calfa

NBHL (3)

Ի բախմանէ փոթորկաց, ի յոստմանէ մրրկաց. (Նար. ՟Ղ՟Ա։)

Սելաս է հրոյ յոլովի վառումն յօդս. եւ ի սելայիցն ոմանք ոստուցեալ լինին, եւ ոմանք հաստատունք. արդ ոստումն է հրոյ լինելութիւն ի մերձատրութենէ տարերցն փութով անցեալ ընդ օդով. (Արիստ. աշխ.։)

πήδημα saltatio ἐξακοντισμός ejaculatio. Ոստնուլն. յանկարծ ի վեր երեւումն. յուզումն. ձգումն նետից. վազք. եւ Թռիչք լուսոյ. ասուպ. սել.


Ոստչիմ, եայ

vn.

cf. Ոստնում.

· Calfa

NBHL (3)

Նոյն ըստ Ոստնում, ոստանիմ. եւ Հրաժարել. չառնուլ յանձն.

Ի դուրս ոստչէին քաջ զրահաւորք որպէս ի փայլատականց ճառագայթք. (Խոր. ՟Գ. 37։)

Յուրաստ կայ, ի բաց ոստչի, եւ ասէ, մի՛ զայդ առներ։ Ի բաց ոստչի ծառայն, մի՛ ասէ խափանէք զիս. (Վրդն. ծն.։)


Ո՞վ, ո՞յր, որո՞վ

pron. adv.

who ? which ?
who, that, he that, whoever;
ո՞վ ոք, who ?
ո՞վ ի ձէնջ, who amongst you ?
ո՞վ է դա, ո՞վ է այրդ, who is this man ? what man is that ?
ո՞յր է պատկերս, whose likeness is this ?
ո՞վ ես դու, who are you ?
զո՞վ առաւել սիրես, which do you like best ?
ո՞վ եւ ո՞վ իցեն որ երթայցեն, who will go ? յո՞վ, where ?
յո՞վ երթաս, where are you going ?.

· Calfa


Ոտնբեկ

adj.

broken-footed.

· Calfa

NBHL (2)

Ոյր բեկեալ է ոտն. ոտնատ. հաշմ ոտիւք.

Այր ձեռնբեկ, կամ ոտնբեկ. (Ղեւտ. ՟Ի՟Ա. 19. յն. բեկումն ձեռին, բեկումն ոտին։)


Ոտնխթի

adv.

slowly, gently, furtively, little by little.

· Calfa

NBHL (2)

Կողոպտիցէ ճարտարմտութեամբ. գող եւ օտարոտի եւ կաղ ի կաղս եւ ոտնխթի՛ մտանել մտանէ. (Ոսկ. կողոս.։)

ἡρέμα sensim, paulatim, lente, tacite. Խթելով իմն զոտս. մեղմով. յարամրի. կամացուկ ոտքը խօթելով.


Ոտնկռիւ

s. fig.

foot-hold;
occasion, pretext, motive;
— լինել, to get a hold over.

· Calfa

NBHL (4)

Կռիւ կամ կռուան ոտից. տեղի դնելոյ զոտս.

Ոչ ուրեք լինել ոտնկռիւ. (մի ձ. ոտնկոխ)։ Յորում ոչ գուցէ ոտնկռիւ թշնամւոյն. (Խոր. ՟Գ. 45։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 10։)

ՈՏՆԿՌԻՒ ԼԻՆԵԼ. Կռուան ոտից գտանել.

Ոչինչ այնուհետեւ կարեն ոտնակռիւ լինել ի նմա մեղք. (Ոսկ. ես.։)


Յորմէ հետէ

adv.

since, since that;
— մեկնեցար, since you set out.

· Calfa


Որ՞, ո՛ր

adj.

which ? what ?
որո՞վ իշխանութեամբ, with what authority ?
ո՞ր որդի է, who may that child be ?
յո՞ր իրս եւ յի՞նչ միտս առաքեաց, for what and why did he send ?
որո՞վ իւիք, by which ? with what ?
յո՞ր վայր, up to where ?
յորո՞ւմ ժամու, at what hour ?
ո՞ր աղագաւ, why ? for what reason ?
զորմէ՞ օրէ ասիցէ, and what day does he fix ?
զո՞ր օրէնք ունի, what law prevails ?
վասն ո՞ր արդար վաստակոց, for what just deserts ?
որո՞վք երեսօք հալածիցեն, with what effrontery they will drive away ?
գիտէ զիւրաքանչիւր ոք ըստ կարգի՝ եթէ որ ըստ որմէ իցեն, he knows each one by the order in which he comes;
եւ որ այլ or այլն եւս, եւ որ ի կարգին, եւ որ ինչ ի կարգին, and so on and so of the rest, et cetera.

· Calfa


Որբութիւն, ութեան

s.

orphanhood, orphanage.

· Calfa

NBHL (5)

Ոչ նստայց ես յայրութեան, եւ ոչ ծանեայց զորբութիւն. (Ես. ՟Խ՟Է. 8։)

Թեթեւացոյց վերակացութեամբ իւրով զորբութեանցն ծանրութիւն. (Ոսկ. մտթ.։)

Զորբութեան եւ զթշուառութեան մերոյ յայտնելով պատահումն. (Մագ. ՟Ժ՟Դ։)

Եղիցին սոքա աստուածագութ խնամածուք մերում որբութեանս. (Տօնակ.։)

ὁρφανία orbitas. Որբ մնալն կամ գոլն.


Որգոն

cf. Որպէս.

· Calfa

NBHL (5)

Ո՛ՐԳՈՆ. οἶον ut, exempli gratia, quasi. Որպէս. որկէն. զոր օրինակ. եւ իբրու. իբր թէ. (գրի եւ ՈՐԳՈՎՆ. իբր ո՛րգոյն) ինչպէս.

Եւ է տարորոշեալն. ո՛րգոն, թիւ, բան. (Արիստ. քանակ.։)

Սեռ, ո՛րգոն, կենդանին. պատահ. ո՛րգոն, սպիտակն, սեաւն. (Պորփ.։)

Ստացական է, ո՛րգոն, գաւթեան երիվարն, արքունի պատմուճանն։ Պարզ, ո՛րգոն, գիտեմ. բարդ, ո՛րգոն, ըստգիտեմ. (Թր. քեր.։)

Զորս իմանայի օգնականս՝ որգովն ի հարազատս յուսացեալ եղբարս։ ճանաչելով զայն եւեթ՝ որգոն ասացին։ Որգովն աջողութեամբ իմն։ Որգոն ձեռն տալով. (Պիտ.։)


Որդ, աց

cf. Ուրդ, որդն.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ կարօտեցաւ այլոց անօթոց ինչ որդաց. այլ ի զօրութիւն ձեռինն ընթացաւ, թէ որ արարն՝ նոյն գիտէ զչափսն. (Ոսկ. ես.։)


Որդեբերութիւն, ութեան

s.

cf. Որդեծնութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Սքանչելի է կուսութեան որդէբերութիւն. (Ճ. ՟Գ.։)


Որդեգրեմ, եցի

va.

to adopt;
to affiliate.

· Calfa

NBHL (4)

Զհոգին ընդունելով՝ որդեգրիմք։ Որ որդեգրէ զարարածս, ոչ է օտար յորդւոյ. (Աթ. ի հոգին սուրբ.։)

Ոչ որդէգրեալ, այլ բնութեամբ որդի է։ Ցուցանէր զինքն ոչ նոցա հաւասար գոլ, որ շնորհօք որդեգրեալ էին. (Դամասկ.։)

Ո՛չ որդէգրեալն որդի կացցէ ընդ մարգոյ՝ ծառայել նմա, այլ որ ճշմարիտ որդին իցէ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Բ։)

ՈՐԴԵԳՐԵԼ. ըստ յն. որդեգրել. ὐιοθετέω adopto. Որդեգիր առնել. յորդեգիրս առնուլ. կր. լինել.