unsociable, morose;
capricious, whimsical.
Խորթ եւ վայրենի բարուք. օտարոտի ի գնացս քան զծայգան, խորթաբարոյսքան զգալիլեա։ Սովաւ խորթաբարոյիցն հերձուածողաց բերանք կարկին. (Նար. ՟Բ. ՟Հ՟Ե։)
to be degenerated, estranged, spoiled.
νοθεύομαι alienor, pro adulterio habeor. Խորթ լինել կամ գտանիլ. օտարանալ իբրեւ զխորթ.
Ի ստացօղ դարձի՞ն յուսացայց, յորմէ խորթացայ։ Զաբրահամ ոչ էր յիշել, զի խորթացեալ էր ի նմանէ. (Նար. ՟Ի՟Դ. ՟Ծ՟Ա։)
Եւ Օտարեանալ ի կարգէ. անստոյգ, անհարթ գտանիլ.
Խորթային երկոքեան իրողութիւնքն արիստոտէլի. (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)
Վերստին արծարծել զխորթացեալ բանս հռետորին. (Յիշատ. Ոսկ. գծ. այսինքն հարթել զանհարթ ոճն։)
to change the nature of, to adulterate, to corrupt, to debase, to spoil, to impair.
νοθεύω pro adulterino habeo, alieno. Տալ խորթանալ անհարազատ համարել օտարացուցանել (իրօք, կամ նմանութեամբ)
Յաբրահամու հայրութենէն զնոսա խորթացոյց. (Նանայ.։)
Քարոզեաց զերկունս (այսինքն զծնունդն) եւ զազգակցութիւնն ոչ խորթացոյց. (Ոսկ. կուս.։)
Այս է փարթամին, ոչ այլ ումեք պէտս ունել. թէպէտեւ առաջիկայ ժամանակս զայսոսիկ խորթացոյց. (Անյաղթ պորփ.։)
profouud, impenetrable, inscrutable;
penetrating, profound.
ԽՈՐԻ կամ ԽՈՒՐԻ, կամ ԽՈՐ. որ յօդիւ գրի ի մեզ Խորին. ըստ արաբ. քուրլա, քարրա, գառի, գըրայեթճի . այսինքն Քաջ վերծանօղ. ընթերցօղ եւ մեկնիչ գրոց. (ըստ տճկ. ընթերցօղ կուրանի իւրեանց. զի եւ գուրան, կամ գըրայեթ, է ընթեռնուլ։)
Սրբոյն աբբայ եփրեմի խորին (կամ խուրին, կամ խորն) ասորւոյ. (ՃՃ.։ Յայսմաւ.։ Տօնաց. եւ այլն։)
Քերոտան, վերծանող։
Խոր իմաստիւք, եւ դժուարիմաց.
Առակս խորիմացս. (Ագաթ.։)
to toughen like leather.
Զխորխացեալ կաշին ի բաց ընկենոյր. (Ագաթ.։)
gulf, abyss, chasm, pit.
βόθρος, βόθυνος, βάραθρον fovea, scrobs, lacus, fossa, hiatus, barathrum. Փոս խոր. խորափիտ. վիհ. խորք երկրի. գուբ. գերեզման. եւ Դժողք, եւ Կորուստ. տէրին լուգուր
Թագեաւ ժողովուրդն ի վէմս եւ ի խորխորատս։ Արարից զնա խորխորատ տղմոյ ի կորուստ։ Երկոքին ի խորխորատ անկանին կամ անկանիցին։ Անկանից (ոչխարն) ի խորխորատ։ Իջուց զքեզ առ իջեալսն ի խորխորատ։ Տուաւ գերեզման նորա ի խորս խորխորատին։ Փորեցից խորխորատ։ Փորեցին առաջի իմ խորխորատ մեղաւորի։ Ի նոյն անկանցի ի խորխորատ զոր եւ գործեաց։ որ փորէ խորխորատ ընկերի իւրում, ինքն լցցէ զնա.եւ այլն։
Ի խորխորատից չարեաց ելանել միւսանգամ ի ծիծաղ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 14։)
Զոր օրինակ ժողովեսցէ ոք զմարախ, այնպէս խաղայցեն ձեօք ի խորխորատիցն իւրեանց. (Ոսկ. ես.։)
Ի չարաչար աղանդաց կործանին խորխորատս. (Յհ. իմ. ատ.։)
Խորխորատ կորստական, կամ կորստեան. (Յհ. կթ.։ Նար. ՟Ե։)
Անձին եւ առջնորդելոցն խորխորատի պատրաստեցաւ. (Լմբ. ժղ.։)
Խորխորատ առնել, եւ կուտել փայտ. (ՃՃ.։)
figuratively;
sacramentally;
mysteriously;
confidently.
ἑκπρονοίως, σπουδαίως consulto, industrie Խորհրդով. դիտմամբ. խոհականութեամբ.
Խորհրդաբար սկսանելով յառակաց (ի պէտս մանկանց). (Խոր. ՟Գ. 53։)
Ոչ խորհրդաբար անբաժացեալ զնոսա ոչ կարծեսցէ. (Պիտ.։)
Զհասարակաց հոգս խորհրդաբար տեսեալ. (Յհ. կթ.։)
Դիտէր ց, եւ ի կայր լսել ի նմանէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 31։)
Եւ κρυφαίως arcane. Ընդ գաղտնութեամբ. ծածկապէս. լռելեայն.
Խորհրդաբար է, եւ ոչ յայտնի։ Խորհրդաբար, եւ ոչ երեւելապէս։ ընդէ՞ր մահն հրապարակաւ, եւ յարութիւնն խորհրդաբար. (Լմբ. էր ընդ եղբ. եւ Լմբ. սղ.։)
Խորամանկ ոստիկանն խորհրդաբար ի մտի եդեալ՝ սուր հակառակութեան ի մէջ նոցա արկանել. (Յհ. կթ.։)
ասէ ցնա խորհրդաբար. (Ճ. ՟Ա.։)
Եւ μυστικῶς mystice. Սրբազան կամ աստուածային օրինակաւ. իմնալապէս. նշանակաւ. խորհրդաւոր դիտաւորութեամբ.
Խորհրդաբարկերպարանիմք. (Պտրգ.։)
Խորհրդաբար ջուրն երեքին զսեղանովն ցնդեցաւ. (Բրս. մկրտ.։)
Խորհրդաբար եւ հոգեւորապէս իմանալ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 1։)
Ի վերնատանն խորհրդաբար բաշխեաց. (սարգ. ՟Ա. Պետ. ՟Դ։)
Թաղեցաւ խորհրդաբար ի սիրտ առաքելոցն. (Երզն. մտթ.։)
Խաչին նախատպութեամբ ի հեռուստ խորհրդաբար. (Առ որս. ՟Ի՟Զ։)
Յայտնի ի խորհրդաբար ընծայիցն է. իմա՛ խորհրդավոր. (Շ. մտթ.։)
astute, shrewd, wary, cautious;
initiated, adept;
— առնել, to let into a secret, to initiate into a mystery;
— լինել, to be initiated.
Գիտակ խորհրդոց եւ իմաստից. Խելամուտ. խորհրդազգած. տեղեակ գաղտնեաց.
որպէս գրէ խորհրդագէտն այսոցիկ պօղոս. (խոր. վրդվռ։ Տօնակ.։)
Խորհրդագէտն ազգէ. յորժամ եկեսցէ կատարումն. փոքր ի շատէս խափանեսցի. (Անյաղթ հց. իմ.։)
աստուածայինն գաբրիէլ զզաքարիա քահանայապետնառնէր խորհրդագէտ։ Կամի խորհրդագէտս եւ ճանաչօղս զնոսա լինել. (Շ. հրեշտ.։ Իգն.։)
Զսրբազնաբար մկրտեալն նշանականն վարդապետութիւնն խորհրդագէտ առնէ (նմանօղ լինել թաղմանն քրիստոսի)։ Այսոցիկ խորհրդագէտք եղեալ մեք, որպէս կարող եմք, րտադրեսցուք. (Դիոն. եկեղ.։)
Հանդերձեալ էր զաշակերտսն խորհրդագէտս առնել. (Երզն. մտթ.։)
Կամ Խորագէտ. իմաստուան. ճարտար.
Խորագետն զօրանայ իմաստութեամբ. (Համամ առակ.։)
Կիւրոս խորհրդագէտ մարդ էր եւ հնարաւոր, բայց ի յաղախնոյն մեռաւ. (Լծ. փիլ.։)
էր յաղկետի հազարապէտ մի յոյժ խորհրդագէտ մհրներսեհ անուն. (Ուռպել.։)
cf. Խորհրդագէտ.
μεμυημένος, μυστής (լծ. մաշտոց) μυσταγώγος sacris initiatus, sacrorum doctor, mysteriorum peritus. Զգածեալկամ զգեցեալ սրբազան եւ աստուածային խորհրդովք. կրօղ յինքեան զգաղտնիս խորհրդաւորս. տեղեակ եւ ուսուցիչ գաղտնեաց հոգեւորաց. որ եւ ասի ԻՒՂԱԳԼԽԵԱԼ.
Ի մովսիսէ յառաջնոյն խորհրդազգածէ եւ առաջնորդէ օրինացն քահանապետից։ Եկեալ առ ոք ի խորհրդազգածիցն. (Դիոն. եկեղ.։)
Ուսոյց ի ձեռն վերնոցն խորհրդազգածաց զներքին եկեղեցի իւր. (Լմբ. պտրգ.։)
Եքայիաս միջամուխ եւ խորհրդազգած է տնօրէնութեանն խորհրդոյ քան զամենայն մարգարէս. (Վրդն. յանթառամն.։)
ԽՈՐՀՐԴԱԶԳԱԾ ԱՌՆԵԼ, ԼԻՆԵԼ. μυόω, μυούμαι initio, -or μυσταγωγέω sacra trado, doceo, edoceor. Ուսուցանել կամ զսրբազան խորհուրդս եւ զգաղտնիս. եւ ուսանել զնոյնս, կամ տեղեակ լինել նոցունց. (Դիոն. եկեղ. Շ. հրեշտ.։ Լմբ. պտրգ.։ Պրպմ. լ։)
initiation.
μύησις initiatio μυσταγωγία sacra doctrina. Խորհրդազածն լինել. տեղեկութիւն սրբազան եւ աստուածային րաց. հոգեւոր ուսումն կամ վարդապետութիւն. որ եւ ԻՒՂԱԳԼԽՈՒԹԻՒՆ. եւ ԽՈՐՀՐԴԱԾՈՒԹԻՒՆ. եւ ԽՈՐՀՈՒՐԴ.
Սրբազանին խորհրդազգածութեան կատարողութիւն։ Զնուիրեալսն սրբազան խորհրդազգածութեամբ։ Գիտութեամբ կատարելագունիցն խորհրդազգածութեանց. (Դիոն. երկն.։)
to reflect, to ponder, to think, to revolve, to meditate, to consider;
to imagine, to form an idea of, to suppose;
to consult, to deliberate;
to explain, to expound, to comment upon;
to administer the sacraments;
to celebrate mass.
εὑνοέω, διανοέω, λογίζομαι cogito եւ այլն. Խորհուրդ ի միտս ածել կամ յածել. զմտաւ ածել. cf. ԽՈՐՀԵՄ. մտածել, մտմտալ.
Սքանչացաւ րոյսն, խորհրդածելոցն՝ ուստի այն լինել։ Հրէայքն թէպէտեւ ոչ խոստովանէին զնա յայտնապէս քրիստոս գոլ, սակայն նոյնպէս խորհրդածէին զնմանէ։ Զքրիստոս՝ զոր խորհրդածէքն, այլ ոչ խոստովանիք։ Բարձրագոյնս խորհրդածէր վասն քրիստոսի սակս սքանելագործութեանն, զոր առնէր. (Կիւրղ. ղկ.։)
Յորժամ զայս խորհրդածէր. (Վրք. ոսկ.։)
ըստ առաջնոյ նուագին խորհրդածեալ խոյս ետ ի չարէն. (Յհ. կթ.։)
Մի՛ կորզեսցէ ստունգանել արկուած չարին զայնքան խորհրդածեալն ի քեն բարեզարդութիւն. (Բենիկ.։)
Լինի եւ կր. հասարակ.
Այսուհետեւ դարձուցանէ յաստուծոյ զբանն, եւ ինքն առ ինքն խորհրդածի. (Լմբ. սղ.։)
Նոյնգունակ խորհրդածեցան եւ նոքա կարգել զպատմութիւնս բանին. (Կիւրղ. ղկ.։)
իբր չ. Կամ ն. իբր չ. Ստէպ յիշելով ոք զերկիւղն աստուծոյ. ստրջացեալ մտացն՝ խորհրդածէ ի հոգեկանսն. (Կիւրղ. ղկ.։)
ԽՈՐՀՐԴԱԾԵԼ. μυσταγωγέω initio sacris, mysteria vel sacra edoceo. եւ ոբրու συμβολικῶς σημαίνω symbolice significo ἐρμηνεύω interpretor ἁναλογέω similis sum, conferor, referor. Կատարել զխորհրդաւոր ինչ սրբազան. խորհրդաբար յառաջ ածել, վերածել, ցուցանել, նշանակել. մեկնել. կր. համեմատիլ. նմանիլ.
Մնամք, մինչեւ խորհրդածեն քահանայքն զպատճառ գոհութեան։ Զխորհրդոյն զօրութիւն, որ ի ներքին վայրս սրբոյ խորանին խորհրդածի. (Լմբ. պտրգ.։)
Քննեցաք զփոքունս ընդ մեծամեծաց, եւ խորհրդածեցաք զմանունս։ Ի ժամանակի պարապորդ եւ ուղիղ զայս խորհրդածեցից ձեզ. (Լմբ. պտրգ.։ Վրք. ոսկ.։)
Սեղանն սրբութեան զմիասնականութիւն սուրբ երրորդութեանն խորհրդածէ։ Խորհրդածի եկեղեցի եւ նոյան տապանին։ Այսոցիկ բիւրապատիկ բարեաց աղբի՛ւր խորհրդածի սուրբ եկեղեցի. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Խորհուրդ անճառելի աստուածային իմաստիցս այսց եւ առսուրբս այս խորհրդածի խորան. (Անան. եկեղ։)
Աղաւնակերպ իջմամբ՝ որ ի մեզ պարգեւ իջմանն խորհրդաածի. (Գր. հր.։)
thinker;
counsellor;
the initiated;
minister, priest.
Որպէսմտածու. երկնիչ ի սրտի.
Խնդայր չարեացն խորհրդածու. (Սիսիան.։)
Որպէս Խորհրդական. βουλευτής consiliarius.
Ընտրել զսոսա պարւոյն այնմիկ խորհրդածուս։ Խորհրդածուք, եւ այլ իշխանք. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
Զմերձաւորսն եւ զխորհրդածուսն կապակցէր դաշանց երդմամբ։ Հրամանատարք եւ խորհրդածուք դրանն արքունի։ Ոմն խորհրդածու դրանն արքունի. (Յհ. կթ.։)
Որպէս Կատարիչ սրբազան խորհրդոյ. ἰερατικός, ἰεροποιός sacrificans.
Քրիստոսի պատարագին լինել խորհրդածու. (Յճխ. ՟ժը։)
Որք երեկ պատարագիչ եւ խորհրդածու. (Լմբ. պտրգ.։)
Մանաւանդ որպէս Խորհրդազգած. խելամուտ եւ ուսուցիչ աստուածային խորհրդոց գաղտնեաց. μυσταγώγος, μυστής mysta, ad sacrorum arcana admissus, sacrorum doctor.
Լինէր կարօտ այսպիսւոյ խորհրդածուի. (Պրպմ. ՟Լ՟Թ։)
Որք եւ տնտեսութեանն էին խորհրդածուք. (Ածաբ. ծն.։)
Աւանդութեան տիեզերաց խորհրդածուացն։ Զգուշացուցանեն զանձինս մեր երանելիք խորհրդածուքն. (Պրպմ. ՟Լ՟Թ. եւ Կիւրղ. թղթ. առ միայնակեացս։)
Խորհրդածուք խորոցն ատուծոյ (հրեշտակք). (Շար.։)
Փրկչին մերոյ ծննդեանն խորհրդածուք (հովիւք). (Խոր. ՟Բ. 88։)
Անօթն ընտրութեան՝ խորհրդածուն խորոցն աստուծոյ. (Յհ. կթ.։)
Խորհուրդք են աստուածայինք, եւ պարտ է խորհրդածուացն միայն զնորին զօրութիւն գիտել. (Լմբ. պտրգ.։)
thought, reflection;
deliberation;
secret;
mystery;
administration of the sacraments;
celebration of mass.
νόησις, διάνοια cogitatio եւ այլն. եւ συλλογισμός syllogismus. Մտածութիւն. որոճումն մտաց. դիտաւորութիւն. cf. ԽՈՐՀՈՒՐԴ.
Ի բաց մերժել զչարութիւնս, զչար խորհրդածութիւնս. (Յճխ. ՟Ե։)
Հանճարեղ խորհրդածութեամբ պատրաստեաց. (Նար. խչ.։)
Պետրոս խորհրդածութեամբ զտաղաւարացն եւ զերրորդութեանդ քո խորհուրդ գուշակէր. (Գանձ.։)
Մի՛ զաստուածային խորհրդածութիւնս (ժաղավոյս) մարմնաւոր յաջողուած (ոք վարկցի). (Լմբ. ատ.։)
թիւրեցար ի խորհրդածութեանդ. (Աթ. արիան.։)
ԽՈՐՀՐԴԱԾՈՒԹԻՒՆ. συμβολή consilium եւ այլն. Խորհրդաւոր նշանակութիւն. մասնաւոր դիտումն ոյ իրիք.
Բոլորն իսկ խորհրդածութեամբ հաւաքեալ յինքեան։ Ոչ վայրապար ինչ ործ, կամ խառնախորթ խորհրդածութիւն ի վերայ խաչին կատարիւր. (Նար. խչ.։)
Զգայական նոցա կերպաձեւութիւնք՝ ո վարկպարազի եւ անխորհրդապէս, այլ բարձրագունիւ եւ օգտակարաւ իւրաքանչիւրքն լի խորհրդածութեամբ. (Շ. հրեշտ.։)
ԽՈՐՀՐԴԱԾՈՒԹԻՒՆ. μυσταγωγία mystica actio, sacra, mysterium, arcanum. Սրբազան եւ աստուածային խորհուրդ, բան գաղտնեաց հաւատոյ. եւ Կատարումն ամենայնսուրբ խորհրդոց. պատարագ. պաշտօն. նուէր. եւ Արարողութիւն.
Աստուածայնոց ինչ սրբազնաբար խորհրդածութեանց. (Դիոն. երկն.։)
Ընծայեցէք քահանայք զխորհրդածութիւնն։ Զաստուածային զայն խորհրդածութիւն գրով նշանակեալ. եւ է խորհրդածութեանն բան այսոքիկ. մի աստուած՝ հայր բանին կենդանւոյ եւ այլն. (Ածաբ. կիպր.։ Նիւս. ի սքանչ.։)
Արժանաւորին խորհրդոյն (կամ խորհրդոց), եւ զկնի խորհրդածութեանն մոլեգին յանցանօք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 27։)
Զքրիստոս պատարագեն քահանայական խորհրդածութեամբ. (Յճխ. ՟Ժ՟Բ։)
Զպատարագին խորհրդածութեան, եւ զամենայն կատարողապետութեանց. (Շ. ընդհ.։)
Առանց այսր (զգեստու) ոչի խորհրդածութիւն ժպրհել. (Լմբ. պտրգ.։)
Զվիճակաւորսն այնպէս յարդարէր ի խորհրդածութեանն պաշտօն կողոբս զգենուլ. (Վրք. սեղբ.։)
Կատարեցաք ի վերայ դորա զաստուածային խորհրդածութեանցն ձեռնադրութիւս։ Խորհրդածութիւն մկրտութեան, կամ օրհնութեան կրօնաւորութեան, կամ տօնից, կամ աստուածաբանութեան, եւ այլն. (Շ. թղթ.։ ՃՃ.։ Լմբ. սղ.։ Սոկր. եւ այլն։)
Որպէս եւ վասն հեթանոսական արարողութեանց ասի.
Կտապս չամչեղէնս պատրաստէին ի խորհրդածութիւն կռոց. (Լմբ. ովս.։)
functionary in mysteries, priest.
confident.
Ունօղ զնոյն խորհուրդ. խորհրդակից եւ գործակից. արարչակից.
Ասացեալ ի հօրէ առ ցկալսն, լնել լոյս. (Ագաթ.։)
mystical;
mysterious;
sacramental;
emblematical, symbolical;
rational, thinking, prudent;
adviser, counsellor;
— իմաստ, rhapsody, religious rapture.
βουλευτής, σύμβουλος consiliarius, senator συνετός, ἑπιστήμων intelligens, scientia praeditus. Խորհրդակից. ատենակալ. այր խորհրդոյ. խորհրդատու. զգօն. հանճարեղ.
Խնդրեա՛ այր մի իմաստուն խորհրդական փարաւոնի։ Տու՛ք ի ձէնջ արս իմաստունս եւ խորհրդականս։ Խորհրդականք խորհրդոց։ Առաջի թագաւորին եւ առաջի ամենայն խորհրդականաց նորա։ Այր խորհրդական է։ Յովադ խորհրդական ի միտս։ Սքանչելի խորհրդական։ Իմաստունք՝ խորհրդականք թագաւորին։ Ի վերայ ամենայն մածամեծաց նորա, եւ ի վերայ խորհրդականաց նորա.եւ այլն։
Իսկ (Դան. ՟Ը. 23։)
Յառակս խորհրդական. իմա՛ խելամուտ առակաց։
ԽՈՐՀՐԴԱԿԱՆ. βουλευτικός consultus եւ այլն. Իմաստնական. խոհական. խոհեմական. բանաւոր.
Առաջնորդութեամբ մղի պատերազմ, եւ օգնականութեամբ խորհրդական (կամ խոհական) սրտի. (Առակ. ՟Ի՟Դ. 6։)
Խորհրդական գնացք կամ իմաստ, կամ իմացուածք. (Յհ. կթ.։ Արծր.։)
Խորհրդական ազդեցութիւն, կամ զգուշութիւն, կամ գործ. (Եզնիկ.։ Նիւս. կազմ.։)
Հարուստ խորհրդականաւն, եւ փարթամ յիշողականաւն. (Ուռպ.։)
Եւ Ատենական. Ի ցական ժողովարանին քան զամենեսան ընտիր (էիր. Ճ. ՟Ա.։)
ԽՈՐՀՐԴԱԿԱՆ. μυστικώτερος magis arcanus μυστικός mysticus. Ծածուկ. Գաղտնի. խորին. Գաղտնախորհուրդ. ունօղ յնիքեան զխորհուրդ մասնաւոր. խորհրդաւոր. մեծախորհուրդ. ...
Այլ ինչ է ասել ցկան իրս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։)
Ծածուկ եւ խորհրդական թագնութեամբ. (Լմբ. պտրգ.։)
Ունէր ստորագիր խորհրդական անուն՝ արեգակն. (Խոր. ՟Բ. 83։)
Թիւ խորհրդական։ Խորհրդական աղիւն համեմեալ։ Խորհրդական բանք աղօթից, կամ օր ննջման մօր տեառն. (Նար. ՟Ի՟Զ. ՟Կ՟Գ։ Շ. ընդհ.։ Վրդն. յանթառամն.։)
ԽՈՐՀՐԴԱԿԱՆ. μυστικός, ἰερός mysticus, sacer. աստուածային. նուիրական. սուրբ. սրբազան. եւ սեպհական խորհրդոց եկեղեցւոյ.
Ի սմա բնակէ խորհրդական երրորդութիւնն. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Զաղեկերսն մարդկեղէն մարմնոցն ... եւ արեան, ի միջոյ խորհրդականաց քոց աստուածեղինաց. (Իմ. ՟Ժ՟Բ. 5։)
Զոհեա աստուածոցն, եւ ճաշակեա՛ ի խորհրդական զոհիցն. (ՃՃ.։)
Խորհրդականժամ (պատարագի)։ Դրոշմն կամ (վերստին) ծնունդ խորհրդական։ Խորհրդական հացիւն եւ բաժակաւն։ Խորհրդական սպաս։ Սեղանք խորհրդականք. (Լմբ.։ կոչ։ ՃՃ.։ Արծր.։)
ԽՈՐՀՐԴԱԿԱՆ. μυστής, συμμύστης mysta, mysteriorum consors. Խորհրդածու կամ կատարիչ եկ հողորդ սուրբ խորհրդոց, նուիրական անձն.
Գիտեն զայս խորհրդականք սեղանոյն սրբութեան։ Գիտեն զայս խորհրդականք սեղանոյն սրբութեան։ Գիտեն խորհրդականք, որք խորհրդապէս յաղօթսն զխորհուրդսնկատարեն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 14։ եւ Ոսկ. հռ.։)
deliberation, council, consultation;
mystery, sacrament;
mysticalness, mysteriousness;
wisdom, prudence, wariness, cautiousness.
Որպէս Խորհրդակցութիւն. խորհուրդ ատենի. ատեան.
Ոչ մտաց ի ժամ խորհրդականութեանն, այլ գիշերոյն ձայնէ զխորհրդակիցսն. (Խոր. ՟Ա. 25։)
Այնչափ պատիւ չանես երկնից արքայութեանն, որչափ ցկանութեան հոռոմոց օրէնսգիրքն. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 3.) Որպէս Խոհականութիւն. զգօնութիւն.
Որում արթնամիտ խորհրդականութեամբ ուշադրեալ այսմ ամենայնի մտաւոր եւ քաջ այրն վահան. (Փարպ.։)
Հոգի զօրութեան, հոգի խորհրդականութեան. (Մաշտ.։)
Որպէս խորհուրդ մասնաւոր. դիտաւորութիւն ներքին. մտածութիւն.
Տպարան սորա՝ մահու է զգայութեամբ. իսկ խորհրդականութիւն սորա վերաբերէ զմեզ առ կենդանութիւնն մշտնջենաւոր. (Միսայէլ խչ.։)
Մի՛ զխորհրդականթիւ քառասնօրեայ պահոցս պակասեցուսցուք. զայս խորհրդականութիւն եւ վկայիցն ջոկք խնդրեն պի մէնջ. (Սիսիան.։)
Որպէս Գաղտնի խորհուրդ սուրբ հաղորդութեան. կատարումն սուրբ խորհրդոյ պատարագի.
Աւարտեա՛ զսա ի խորհրդականութիւն մարմնոյ եւ արեան միածնի քո. (Պտրգ.։)
Ընդէ՞ր ոչ ասէ պարզ, կատարեա՛ զսա մարմին եւ արիւն քրիստոսի քո, այլ ի խորհրդականութիւն մրմնոյ եւ արեան. Քանզի խորհրդականապէս լինիսա մարմին եւ արիւն քրիստոսի, եւ ոչ երեւելապէս. (Լմբ. պտրգ.։)
accomplishing, performing.
Կատարօղ զխորհեալնխորհուրդ միաբան.
Ասացեալ ի հօրէ առ խորհրդակատարսն համագործս լինել լոյս. (Ագաթ.։)
Եւ Ուր կատարի խորհուրդ սուրբ.
Սկիզբն առեալ կենացս այս գանձ ի վերնայարկն սրահէ խորհրդակատարացն վայրէ. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
mysterious.
Որ կրէ յինքեան զխորհուրդս առանձին, կամ որպէս խորհրդակից.
Այս է ժամանակն կանխասացութեան քո, զոր ցուցեր խորհրդակրաց աշխարհի. (Ճ. ՟Ա.։)
Այսպէսորդիք (անպիտանք) խորհրդակիր հարցն եւ մարց հրեայք. (Համամ առակ.։)
Ելցէ ի խորոց սրտի զգայութեանց խորհրդակիր սենեկիս. (Նար. ՟Ա։)
Թիւ չորիցն խորհրդակիր է քառասնեկին. (Եւագր. ՟Ի՟Թ։)
adviser, counsellor;
confident.
σύμβουλος, συμβολευτής consiliarius κοινωνός particeps եւ συνέδριον consessus կամ բայիւ συμβουλεύω consulo. Խորհրդական. ատենակալ. եւ Խորհրդատու. համախոհ. հաղորդ գաղտնեաց, եւ գործակից. ի մարդկայինս եւ աստուածայինս.
Յերեսաց թագաւորի, եւ եօթն խորհրդակցեաց։ Հրամայեցաք ես եւ եօթն խորհրդակիցք իմ։ Ո՞ եղեւ նմա խորհրդակից։ Ընդ ու՞մ խորհրդակից լինիցիս։ Մայրն իւր էր խորհրդակից նմա մեղանչել։ Ես խորհրդակից եղէց քեզ.եւ այլն։
Ոչ կարօտացաւ ումեքիւ խորհրդակցաւ. (Սիր. ՟Խ՟Բ. 22։)
Խորհրդակցաց իւրոց անդուլ առնէր զհարցուածսն. (Խոր. ՟Ա. 24։)
Միոմն ներքինի ի խորհրդակցացն արքայի։ Եթէ կամիս լինել խորհրդակից կենաց. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Ը։)
Չար խորհրդակցօք դիւօք. (Յճխ. ՟Ժ՟Գ։)
Զվստահութիւն եւ զերկիւղ՝ զանխոհեմական խորհրդակիցսն. (Պղատ. տիմ.։)
Գտի զդա խորհրդակից դալիլեացւոց աղանդոյն. (ՃՃ.։)
Աշակերտք նորոյ կտակարանաց, եւ խորհրդակիցք տեառն մերոյ յիսուսի քրիստոսի. (Կոչ. ՟Ա։)
Ամաչեսցէ ի քահանայից իբրեւ ի խորհրդակցաց աստուծոյ, եւ ի կարգակցաց առաքելոցն. (Ածազգ. ՟Ե։)
Աստուած մարդասէր է, վասն այնորիկ իւրոց կամացն արար զնոսա խորհրդակից։ Ըստ մարգարէութենէ շնորհի խորհրդակից լինել կամաց արարչին։ Քրիստոսի փրկական հատարագին լինել խորհրդածու, եւ խորհրդակից. (Ագաթ.։ Յճխ. ՟Թ)
Քահանայից, որք ծնյրնգոյն խորհրդոյն են պաշտօնեայք, եւ աստուծոյ՝ սակս փրկութեան մարդկան խորհրդակիցք. (Լմբ. պտրգ.։)
foolish, odd, eccentric.
Կորուսանօղ զխորհուրդ (որպէս դնի ի յն). անհանճար. անխելք.
Ազգ խորհրդակորոյս. (Օր. ՟Լ՟Բ. 28։)
Խորհրդակորոյս մեծի եւ անճառելի խորհրդեանն քրիստոսի. (Համամ առակ.։)
to consult, to confer, to hold a parley or conference.
ὀμοουσέω consentio κοινωνός ειμι particeps sum. Հաղորդ լինել խորհրդոց կամաց եւ գաղտնեաց.
Մերձեցաւ անձն իմ ի հող, այսինքն խորհրդակցեցայ կամաց մարմնոյս. (Լմբ. սղ.։)
Տե՛ս թէ ո՞րպէս մերձաւոր հարազատութեամբ սկսաւ խորհրդակցել աստուծոյ քահանայս. (Լմբ. պտրգ.։)
Պա՛րտ է զայնպիսիսն յամրագոյն բանտս արգելուլ, եւ զորս ընդ նոսա խորհրդակցեցան. (Մխ. դտ.։)
council, consultation;
conference, parley;
confidennce.
συμβουλή consilium. Խորհրդակից լինել. խրատութիւն. խորհուրդ.
Սակաւ ինչ գինի խառնել ... ըստ խորհրդակցութեանն պօղոսի առ տիմոթէոսն. (Բրս. հց.։)
Եթէ հաւանիք խորհրդակցութեան մերոյ, եւ խրատու. (Շ. ընդհ.։)
Զաստուածային գրոցն ընդունել զխորհրդակցութիւն. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Ե։)
Ընկալարու՛ք զխորհրդակցութիւն ուրումն եզրի օրէնսգիտի։ Խորհրդակցութիւն չարին, կամ սատանայի. (Լմբ. ատ.։)
Կամ Խորհրդակցիլն. ատեան խորհրդոյ. եւ Խորհուրդ մտաց. խոհականութիւն.
Որ զկերպարանն աստուածային ստեղծեալ երրորդութեանդ խորհրդակցութեամբ. (Շար.։)
Ի խորհրդակցութիւն կոչէ զոք ի կատարելոց. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ժ՟Զ։)
Մանկանցն խորհրդակցութեամբն զտասն ցեղսն պատառեաց (ռոբովամ). (Լմբ. սղ.։)
Զհեգն իմ մանուկ, եւ թագաւոր, զխորհրդակցութեամբ վատթար։ Մտօք ծննդական, խորհրդակցութեամբ մեծ (սուրբն մեսրոպ). (Խոր. ՟Գ. 68. եւ 67։)
Եւ Մասնակցութիւն գաղտնեաց, կամ սուրբ խորհրդոյ պատարագի.
Խորհրդոյէ այսուհետեւ ժամանակ. զտղայամիտ եղեխայսն արտաքս վարեաց պի խորհրդակցութենէն. (Լմբ. պտրգ.։)
cf. Խորհրդարան.
Խորհրդարան. տեղի կամ տուն եւ տաճար խորհրդոյ, եւ գաղտնեաց կամ պաշտամանց. տիվան.
Խորհրդանոցքն եւ մեհեանքն եւ տաճարքն. (Փիլ. ՟Դ. 51։)
Ուրա՛խ լեր անհարսնացեալ առագաստ, ուրա՛խ լեր աստուածային խորհրդանոց. (Գանձ.։)
Եւ ընծայարան ի տաճարի առ երի սեղանոյ. խորշ. պահարան՝ իբր պատուհան.
Խորհրդանոցքն յաջմէ եւ յահեկէ։ Նախ ի խորհրդանոցն հանգուցանեն զխորհուրդն. վասն զի նախ ի ծածուկ եկն առ մեզ քրիստոս, եւ յորովայնի կուսին հանգեաւ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Պատուհանքն որպէս խորհրդանոցք էին ի կոզակսն. թուի թէ տեղի անօթց եւ կտակաց. (Նչ. եզեկ.։)
Բացաւ առաջի նորա խորհրդանոց, եւ սկիհն էր աղտեղեալ. (Միխ. աս.։)
Եւ Ընդունարան խորհրդոյ մտաց. միտք.
Ի խորհրդանոցի մտաց. (Կորիւն.։)
Ի յիմաստիցս խորհրդանոց ջահեցի։ Իւր զգայութեամբն, եւ խորհրդանոցաւ կոր կամացն մեքենայից. (Նար. ՟Ձ՟Դ. եւ Նար. առաք.։)
secret, discreet, prudent.
Որ պահէ զգաղտնիս խորհրդոյն.
Այր բանիբուն բանիւ, եւ խորհրդապահ սրտիւ. (Փարպ.։)
Նախ խորհրդապահ լինէր թագաւորն. (Ճ. ՟Գ.։)
Աստէն խորհրդապահ ասին բանին աստուծոյ (մարդիկ). (Համամ առակ.։)
secretness, discretion, prudence.
prime adviser or counsellor.
Գլխաւորի խորհրդականս՝ կամ ի խորհրդակիցս. խորհրդազգած. խելամուտ գաղտնեաց.
Որպէս գրէ խորհրդապետն այսոցիկ պօղոս։ Խորհրդապետն պօղոս ասէ. (Խոր. վրդվռ. Տօնակ.։)
Զերկնայինսն իմացամք խորհրդապետ քահանայապետութիւնս. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Էին անեղին անճառ խորհրդոց խորհրդապետք. (Շ. տաղ մարգ.։)
missal, massbook.
Տետր կամ գիրք խորհրդոյ պատարագի. որ եւ ՊԱՏԱՐԱԳԱՄԱՏՈՅՑ ասի։ Յիշատ. նոյն գրոց։
adviser, counsellor.
place of conference, council-chamber;
vestry-room;
offertory.
Տուն խորհրդոյ. խորհրդոց, իբր ընծայարան կամ պահարան.
Որպէս եւ մեք զանօթ սրբութեան պասուն (պահեմք) ի խորհրդատան սեղանն. (Նչ. եզեկ.։)
Եւ Ատեան, կամ տուն ատենի. ժողովարան (վանից).
Խրատեսցէմիանգամ եւ երկիցս բանիւ. Իսկ թէ այլ յանցանէ, ի խորհրդատունն գանիւ։ Ի հարուածով խրատեսցէ. (Լմբ. կան. բենեդ.։)
mysteries;
orgies, drunken revelry, feasts of Bacchus, bacchanals, drinking-bout.
ὅργια orgia, sacra Bacchi, mysteria. Հեթանոսական տօն գիշերային՝ յերիս ամս միանգամ.
Ոչ արժանի համարեալ զայդոսիկ որ յայսպիսի քաղաքավարութիւն գրեցին զինքեանս, խորհրդատօնս առնել. յն. ὁργιάζω. (Փիլ. բագն.։)
Ըստ դեմետրի եւ ափրոդիտեայ՝ ամաչեմ ասել, խորհրդատօնս կատարեն. (Սարկ. պատկ.։)
Դեւք խորհրդատօնս կարգեցին ափրոդիտեայ եւ դիոնիսեայ. (Վրդն. սղ.։)
house of Parliament, hall of Assembly, chamber of deputies;
place of administration of the sacramants;
offering-place;
mind, intellect.
ԽՈՐՀՐԴԱՐԱՆ որ եւ ԽՈՐՀՐԴԱՆՈՑ. ԽՈՐՀՐԴԱՏՈՒՆ. Տեղի խորհրդոյ. որպէս տուն ատենի. ատեան, ժողովարան. Ժողով. տիվան.
Եթէ ի տունս մտանես, կամ ի դատաւորութիւն, կամ ի խորհրդարանս. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 37։)
Ի խորհրդարան առնել ըստ իմիքսահմանեալ ժամանակի, առաջի դնել միմեանց. (Բրս. հց.։)
Եւ Տեղի կատարման սուրբ խորհրդոց եկեղեցւոյ. տաճար, մկրտարան, եւ այլն.
Կամաց արարողին խնկաւորեալ խորհրդարան սքանչելագործէր տէրն. (Ճ. ՟Ա.։)
Եւ կամ Հանդիսարան աստուածային խորհրդոց. որպէս եկեղեցի, խաչ, եւ այլն.
Ո՛վ աստուածազարդ խորան, մարգարէից խորհրդարան, առաքելոց հանդիսարան. (Ոսկիփոր.։)
Խորհրդարան մեծութեան էին (սուրբ խաչ)։ Խորհրդարանդ համարձակութեան. (Նար. խչ. եւ ՟Կ՟Ե։)
Եւ Ընդունարան խորհրդոյ մարդոյն. միտք. սիրտ.
Ի միջին ասեմք զսրտին բնակութիւն, եւ զնոյն խորհրդարան հոգւոյ եւ մարմնոյ. (Եղիշ. յես.։)
Զգայութեանցն՝ որի մեզ զկարծրութիւնն՝ ի հոգեկանումն պահպնելով խորհրդարանի. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Ապա զօրացան հյել ի խորհրդարան մտացս. (Լմբ. սղ.։)
mysterious, mystical, arcane;
figurative, emblematic, symbolical;
hieroglyphical;
— նշան՝ պատկեր, emblem.
μυστικός mysticus. Պարունակօղ յինքեան զխորհուրդ ինչ, կամ զգաղտնի եւ զսրբազան դիտումն. որ ասի եւ ԽՈՐՀՐԴԱԿԱՆ.
Սափոր ոսկի, խորհրդաւոր խորան. (Շար.։)
Եօթն թիւս խորհրդաւոր է առ ամենայն ինչ քննողաց. (Լմբ. սղ.։)
ԽՈՐՀՐԴԱՒՈՐ. Արթուն խորհրդով. զգաստ, կամ զգաստութեամբ.
Ըզգլուխըդ կա՛լ խորհրդաւոր, դիտեա՛ ակամբըդ նուրբ եւ խոր. (Կրպտ. ոտ.։)
inconstant, voluble, fickle.
Փոփոխական խորհրդով. յեղյեղուկ մտօք.
Մատնիչ եղեր (ո՛վ յուդա), եւ սուտ եւ խորհրդափոխ եւ բանաշուրջ երեւեցար հրէիցն. (Զքր. կթ.։)
excessive heat;
hot dry or parching wind, simoon;
drought, dryness, aridity;
— ժանտ, pestilential blast.
(խորշելի, կամ խորշօղ օդ) καύσων aestus, ardor ἁνεμοφθορία venti vel aeris correptio. վր. եւս խորշակի. Սաստիկ տապ, տօթ. եւ Տապագին հողմ հարաւոյ, եւ վնասակարութիւն նորին, կամ խորշակահարութիւն.
Առցէ զնա խորշակ։ Հողմոյ խորշակի։ Հողմ խորշակի ցամաքեցոյց զշառաւիղս նորա։ Եփրեմ այս չար զհետ եղեւ խորշակի։ Ածցէ ի վերայ նորա տէր հողս խորշակի յանապատէ, եւ ցամաքեցուսցէ զերակս նորա։ Յորժամ հարաւ շնչեալ, ասէք թէ խորշակ լինի։ Ծագեաց արեւ հանդերձ խորշակաւ, եւ ցամաքեցոյց զխոտն։ Հարցէ զքեզ տէր խորշակաւ։ Հարի զձեզ խորշակաւ.եւ այլն։
Սառնամանիք ձմերանոյ, եւ խորշակք ամարայնոյ. (Եղիշ. ՟Ե։)
Զի թէ ոչ քրանեսցի մշակն ի տապ խորշակի ջերմոյն արեգակնակէզ լինելով՝ ոչ ըմբռնէ զարդիւնս. (Ագաթ.։)
Շնչեաց ի մեզ հարաւակողմ մահաբեր խորշակ. (Յհ. կթ.։)
Մերթ, αὑχμός siccitas ex aestu. Չորութիւն. երաշտ.
Օդոց խորշակք, եւ անբարութիւնք երկրի. (Բրս. չար.։)
Ի խորշակէ եւ ի ժանգահար լինելոյ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 17։)
Տապ խորշակի. յն. մի բառ κατάκαυμα adustio.
sun-burnt, parched by excessive heat, or by a burning wind;
— առնել, to burn, to parch;
— լինել, to be burnt, parched.
ἁνεμόφθορος vento correptus. Հարեալ եւ խորհեալ ի խորշակէ. որ եւ ԽՈՐՇԱԿԱՌ.
Եօթն հասկք սինք եւ խորշակահարք. (Ծն. ՟Խ՟Ա. 6. եւ 27։)
Զկոխեալն ի գազանաց եւ զխորշակահարն. (Վրդն. ծն.։)
Եղեն բնակիչք խորշակահար դաշտաց. (Եղիշ. ՟Ը։)
Այդ երկիրդ խորշակահար է եւ հացապակաս. (Զենոբ.։)
ԽՈՐՇԱԿԱՀԱՐ ԱՌՆԵԼ, ԼԻՆԵԼ. Խրշակաւ հարկանել, եւ հարկանել. տոչորել, իլ.
Ամառն խորշակահար առնէ. (Փիլ. լին.։ ՟Գ. 10։ Յճխ. ՟Դ։)
Սակաւ տօթն խորշակահար առնէ զնա. (Լմբ. սղ.։)
Խորշակահար արար փորձութեամբն զառաջին մարդն. (Նիւս. երգ.։)
Խորշահար եղեւ ցրեանն։ Եւ ոչխորշակահար լիցին յարեւու։ Ապրեցաւ ի խորշակէ որդի իմաստուն, խորշակհար լինի անարանի որդի անօրէն. (Յովէլ. ՟Ա. 1յ։ Ես. ՟Խ՟Թ. 10։ Առակ. ՟Ժ. 5։)
Կամաւ խորշակահար եղեալ խամրեցաւ. (Մագ. ՟Խ՟Զ։)
ԽՈՐՇԱԿԱՀԱՐ. մ. Հարեալ գոլով կամ հարկանելով խորշակաւ. խորշակահարութեամբ.
Խորշակահար սերմանեցին։ Խորշակահար ցամաքեսցին. (Ովս. ՟Ը. 7։ Ես. ՟Ժ՟Թ. 7։)
Խորշակահար ցամաքեցուցանէ զկանաչաձեւ բոյսս. (Ագաթ.։)
sun-stroke.
ἁνεμοφθορία venti correptio. Խորշակահար առնելն, եւ լինելն. խորշակ.
Մահ եթէ լինիցի, խորշակահարութիւն, եւ դալուկն. (՟Բ. Մնաց. ՟Զ. 28։)
sun-burnt;
— լինել, to be burnt.
Առեալ ի խորշակէ, կամ առնօղ զխորշակ. խորշակահար.
Ցօղահար եւ ցրտաբեկ եւ խորշակառ լինիցին. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 8։)
to frown, to wrinkler, to pucker;
to plait, to fold.
aversion, antipathy.
Տե՛ս, որքան խորշանօք եւ թանգուզելով (խօսի). (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 27։)
cellular.
to plait, to arrange gracefully, to fit, to adjust with elegance.
cf. Խորշաքաղ՞՞՞առնեմ.
to cause to avoid or shun.
στέλλω, ὐποστέλλω contraho, reprimo, inhibeo, compesco. Տալ խորշիլ իբրու ի խորշ ամփոփելով. ի բաց քեցել, հեռացուցանել. խրտուցանել. հեռացնել, խրտեցնել, ետ քաշել.
Երկիւղն ծառայական է, ոչ մերձեցուցանէ զմեզ յաստուած, այլ խորշեցուցանէ։ Որք յայս սրբութեան սեղանոյս երկրպագութենէ զձեզ խորշեցուցանել փութան։ Որ ի մեղացն զմեզ խորշեցուցանէ։ Երկիւղն խորշեցուցանէր ի սիրելւոյն սքանչելապէս. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. համբ.։)
Խորշեցոյց զեկեղեցի իւր ի նեստորի չար հերձուածոյն. (Գր. տղ.։)
plait, double, fold, gather;
wrinkle, crease;
plaited, folded, turned down;
wrinkled, puckered.
Խորշ խորշ ծալք կամ կրկնուած. Փոթ փոթ ըլլալը.
Ի խորշխորշան հանդերձիցն պատատելոյն, զոր էր զգեցեալ, ոչ զմի զէն ոչ կարաց գտանել. (Բուզ. ՟Ե. 5։)
roast-meat.
ԽՈՐՈՎԱԾ ὁπτός assus, coctus. որ եւ ԽՈՐՈՎՈՅՔ. Միս կամ ձուկն խորովեալ ի վերայ կայծականց հրոյ. խորված.
Զմասն ինչ ձկանց խորովածին. (Շ. խոստով.։)
earnest prayer, urgent entreaty, lively instance.
Խորովմամբ սրտի աղերսանք. գորովալիր պաղատանք.
Զո՞ ոք ոչ խոնարհեցուցանէին վիշտք կնոջն, եւ աղերսն, եւ խորովանքն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 27։)
ragged, rough, uneven;
—ք, rough, craggy places, asperity, roughness, unevenness, ruggedness.
ԽՈՐՏԱԲՈՐՏ ԽՈՐՏԱԲՈՐՏՔ. գ. Անհարթ վայրք. առպարք. խորտուբորտ. դարուփոս.
Յանդգնագոյնս արշաւել ընդ խորտաբորտս. (Խոր. ՟Գ. 55։)
to bruise, to crack, to break, to crush, to dash to pieces;
— զթշնամին, to crush, to bear down, to defeat, to rout, to put the enemy to flight;
— զգունդս, to disband the troops;
— զդուռն, to force open the door;
— զգլուխ, to break the head;
— զմարմինն, զանձն, to mortify one's flesh, to do penance.
պ. քիւրտքերտէն (ի խիւրտ, մանր) συντρίβω, διατρίβω, συγκλάω, συνθλάω, θλάω, θράνω, κατάγω եւ այլն. contero, confringo եւ այլն. Մանրել. փշրել. Ջարդել. բեկանել. կոտորել. մանտրել, կոտրտել.
Խորտակել զտախտակսքարեղէնս. զնիգս երկաթիս. զորթն. զդուռն. զուռն. զլերինս. զզէնս. զժանիս. զուլն. զեղջիւր, զզօրութիւն. զբարձս. եւ այլն։
Իբրեւ զբեկումն խեցեղէն անօթոյ բրտի մանր խորտակելոյ. (Ես. ՟Լ. 14։)
Նմանութեամբ.
Խորտակել զթշնամիս. զհպարտութիւն. Զհաստատութիւն հացի։ Կամ Խորտակեցաւ գունդն նիկանովրայ։ Ի վերայ բեկման դստեր ժողովրդեա իմոյ խորտակեցայ. եւ այլն։
Մինչեւ զնախատիսն ի քէն ի բաց խորտակէր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 12։)
Զի՞նչ վատթարագոյն քան զմաքսաւոր. Այլ զի խորտկեաց զիւր անձն, գերազանցեաց քան զփարիսեցին։ Խորտակեսցու՛ք սուգ առցուք ի վերայ մեղացն մրոց. (Ոսկ. ղկ. եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 5։)
Խորտակեալ ապաշխարութեամբ. (Յհ. կթ.։)
Դադարեցէք լալովդ խորտակել զիմ սիրտ. (Բրս. գորդ.։)
to break, to dash to pieces;
to be broken, undone, defeated, destroyed.
Trinity;
triplicity.
τριάς, τριάδος trinitas, trias Յաստուածայինս է Երրեակն գոլ անձնաւորութեանց ի միում անբաժանելի աստուածութեան. թէսլիս.
Միութիւն օրհնաբանեալ՝ եւ երրորդութիւն։ Մի պատճառ ամենայն էիցս՝ երրորդութիւնն. յորմէ գոլն եւ բարի գոլն է ամենայն էիցս. (Դիոն.։)
Երրորդութիւն անբաժանելի։ Համագոյ երրորդութիւն։ Երրորդութեան եւ մի աստուածութեան. (Շար.։)
Մի յերրորդութենէն։ Միդ յիսկութենէ երրորդութեանդ, եւ այլն. (Նար.։)
Ի սոյն յարմարեալ ... զպսակօղ եւ զնորոգօղ անուան էութեան ամենազօր սուրբ Երրորդութեանն ... Հայր, Որդի, Հոգի, ի մի շար դասեալ՝ զթիւն պատուեալ եւ օրհնաբանեալ երիցն ազգակցաց՝ երկոտասան վերանկարէ. (Նար. առաք.։)
ԵՐՐՈՐԴՈՒԹԻՒՆ, կոչի նիւթապէս Ուր կայցեն երեք թիւք. որպէս, Փիլոն երրորդութիւն ձայնէ զանուանս ենովսայ, ենովքայ, նոյի. եւ դարձեալ աբրահամու, իսահակայ, յակոբայ. եւ զերիս հրեշտակս երեւեալս աբրահամու։ (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. լին.։)
Ի քո իսկ անձն (այսինքն ի միտս), եւ ի մարմին եւ ի հոգի. զի յարժամ քում երրորդութեամբդ այդմիկ զմիաբանութիւն հաստատեսցես խաղաղութեամբ, յայնմ ժամանակի իբրեւ յաստուածութեանն երրորդութեան պատուիրանի հաստատեալ՝ լուիցես. (Եւագր. ՟Ժ։)
Երրորդութեանս մերում խաղաղութիւն առնելով՝ զճմարիտ խաղաղութիւնն խաղաղանայցեմք. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Է։)
speckled, variegated, diversified with colours;
diversity of colours;
in several colours or manners;
— հարկանիլ, հատանիլ, shine with many colours;
— երանդօք, of a thousand colours, party-coloured.
cf. Իւղ.
cf. Իւղ, եւ զածանցս նորա։
cook.
Մի՛ ոք զենցէ ուլ եւ եփեսցէ զնա ի կաթն մօր իւրոյ. կա՛մ զի մի՛ եփեսցեն զուլ եւ զմայր ի միասին, կամ զի կաթն սնուցիչ նորա մի՛ եղիցի եփիչ նորա. (Եփր. ել.։)
Մի՛ եփեսցես զգառն ի կաթն մօր իւրոյ, զի մի՛ սնուցիչ նորա՝ լիցի եփիչ նորա. (Վրդն. ել.։)
cooked meat;
cooling draught, decoction.
ԵՓՈՅ ԵՓՈՑ. ἔψημα coctile Եփելի կամ եփուած ինչ. եփոց. յն. է՛փսիմա. եբր. նազիտ. որ թարգմանի ստէպ ի մեզ՝ Թան.
Կառո՛ դու զսանն մեծ, եւ եփեա՛ եփոյ որդւոցդ մարգարէից ... Եկն եւ արկ ի սան եփոյին (զազոխն) ... եւ եղեւ յուտելն նոցա յեփոյէ անտի՝ աղաղակեցին. (՟Դ. Թագ. ՟Դ. 38=40։)
Եփոցք եւ խորովոյք եւ ծախք ի վաճառաց. (Մանդ. ՟Դ։)
cf. Եփոյ.
ԵՓՈՅ ԵՓՈՑ. ἔψημα coctile Եփելի կամ եփուած ինչ. եփոց. յն. է՛փսիմա. եբր. նազիտ. որ թարգմանի ստէպ ի մեզ՝ Թան.
Կառո՛ դու զսանն մեծ, եւ եփեա՛ եփոյ որդւոցդ մարգարէից ... Եկն եւ արկ ի սան եփոյին (զազոխն) ... եւ եղեւ յուտելն նոցա յեփոյէ անտի՝ աղաղակեցին. (՟Դ. Թագ. ՟Դ. 38=40։)
Եփոցք եւ խորովոյք եւ ծախք ի վաճառաց. (Մանդ. ՟Դ։)
cf. Եփ;
— մետաղաց, ապակւոյ, annealing of metals or glass.
seven times.
ԵՕԹՆԵԿԻ ԵՕԹՆԵԿԻՆ. Եօթնակի. եօթնեակ. եօթնպատիկ. եւ Եօթն անգամ. եօթը խաթ, օխտը կերպով.
Եօթնեկի շնորհօք։ Զեօթնեկի շնորհս հոգւոյն. (Լմբ. առակ.։ Վրդն. ղեւտ.։)
Թուեսցես ... եօթն ամ՝ եօթնեկին ... քառասուն եւ ինն ամ. (Ղեւտ. ՟Ի՟Ե. 8։ զի եօթնիցս եօթն է քառասունիննը։)
Զեօթնեկին պսակքս ստացաւ ի գիշերիս յայսմիկ. (Վրք. հց. ՟Ը։)
Եւ ո՛չ եօթնեկի ըստ յանցմանն պատժեցեր. (Երզն. աղ.։)
Եւ լնոյր ի նոսա եօթնեկինն հատուցանել. (Կիւրղ. թագ.։)
ԵՕԹՆԵԿԻ ԵՕԹՆԵԿԻՆ. Եօթնակի. եօթնեակ. եօթնպատիկ. եւ Եօթն անգամ. եօթը խաթ, օխտը կերպով.
Եօթնեկի շնորհօք։ Զեօթնեկի շնորհս հոգւոյն. (Լմբ. առակ.։ Վրդն. ղեւտ.։)
Թուեսցես ... եօթն ամ՝ եօթնեկին ... քառասուն եւ ինն ամ. (Ղեւտ. ՟Ի՟Ե. 8։ զի եօթնիցս եօթն է քառասունիննը։)
Զեօթնեկին պսակքս ստացաւ ի գիշերիս յայսմիկ. (Վրք. հց. ՟Ը։)
Եւ ո՛չ եօթնեկի ըստ յանցմանն պատժեցեր. (Երզն. աղ.։)
Եւ լնոյր ի նոսա եօթնեկինն հատուցանել. (Կիւրղ. թագ.։)
seventh;
week;
seventhly.
Հանգեան յաւուրն եօթներորդի. օրհնեաց աստուած զօրն եօթներորդ։ Յամի կամ յամսեանն եօթներորդի։ Յերեսներորդի եւ յեօթներորդի ամի. եւ այլն։
ԵՕԹՆԵՐՈՐԴ. գ. ἐβδομάς hebdomas, septimana Եօթնեակ մի. շաբաթ մի. եօթն աւուրք, եւ ամիսք, եւ ամք.
Էի ի սուգ երիս եօթներորդս աւուրց. (Դան. ՟Ժ. 2։)
Տօն եօթներորդաց։ Եօթն եօթներորդս. Եօթն եօթներորդքն ամաց՝ քառասուն եւ ինն ամ. (Ել. ՟Լ՟Դ. 22։ Ղեւտ. ՟Ի՟Գ. 15։ եւ ՟Ի՟Ե. 8։ Օր. ՟Ժ՟Զ. 9. եւ այլն։)
Եօթանասուն եօթներորդք համառօտեցան ի վերայ ժողովրդեան քո. եւ այլն. (Դան. ՟Թ. 24։ (այն են ամք 490, յաւուրց դանիէլի ցՔրիստոս։))
to repeat seven times.
ἐβδομίζω Եօթնիցս կրկնեալ զիմն, կամ առնուլ զեօթներորդ մասն. կամ առաջի առնել այսչափ եօթնեակս, այսինքն շաբաթս.
զի պէսպէս է մեկնութիւն բանիս (Եզեկ. ՟Ի՟Ա. 23.)
Որպէս հմայիցէ ոք հմայս առաջի նոցա, եւ եօթներորդիցէ նոցա եօթներորդս»։
cf. Եօթանեքեան.
the sixth letter of the alphabet and the fourth of the consonants;
six;
sixth;
It is sometimes changed for, or confounded with the letter ս;
զգեստ, սգեստ;
սքողել, զքողել;
զգալ, սգալ.
that marks the accusative;
սիրել զաստուած, to love God;
տեսանել զարեգակն, to see the sun;
ուտել զհաց, to eat bread. This article is sometimes understood, for example;
մնացի՝ զի բերցէ խաղող, եւ եբեր փուշ (instead of զխաղող, զփուշ). It is often repeated;
որք միշտ փրփրեն զիւրեանց զանձանց զամօթ (instead of զամօթ անձանց իւրեանց). It often changes its place;
ետուն նմա գիրս զԵսայեայ (usually զգիրս Եսայեայ).
It marks the narrative or sixth case, on, of, for;
երթալ զոսկւոյ, to go and fetch gold, or in order to bring gold;
առաքել զջրոյ, to send in order to bring water;
խօսել զնմանէ, to speak of him.
It marks the eighth case, round, about, on, above;
արկանել զնովաւ, to put on him;
ածել զբոցով, to pass above the flame, to singe;
անցուցանել զամենեքումբք, to surpass, to surmount, to excel more than all.
augmentative letter;
գրգռել, զգրգռել;
եղծանել, զեղծանել;
անցանել, զանցանել.
diversion, sport, pastime
Զբօսնուլն. Զբօսանք՝ ըստ ՟ա նշ.
Բազում առնէր զբօսումն ուրախութեան. (Բուզ. ՟Ե. 35։)
Լինի զբօսումն, յորժամ ոչ ոք մարդ ի միջի, այլ յապահով խաղաղարարով (ընդ անձին խօսելով). (Փիլ. լին. ՟Դ. 140։)
Զպատիւ սրբութեան օծմանն որպէս ըստ մարմնական զբօսմանն ունել. (Կանոն.։)
Զբօսմունք որսոց. (Փարպ.։)
Զօրականք բնակեն անդ խնդական զբօսմամբք։ Տեղի զբօսման. (Վրդն. ծն. եւ Վրդն. օրին.։)
cf. Զբօսեցուցիչ.
ԶԲՕՍՈՒՑԻԿ որ եւ գրի ԶԲՈՒՍՈՒՑԻԿ. Որպէս Վերացեալ եւ վերամբարձ ինչ, յոր զբօսանին աչք եւ միտք. μετέωρος sublimis
Ո՛չ նախ ասաց, թէ ե՛րթ եւ ասա՛ զայս ինչ, այլ զբօսուցիկ իմն արար զբանն, եւ անյայտ զառաքելութեանն պայման. (Ոսկ. ես.։)
bad dress;
little coat, small garment.
Զգեստ աղքատին. հանդերձիկ. խեղճ հագուստ.
Մերկացին ի նոցանէ զզգեստիկն. (ՃՃ.։)
Զզգեստիկն՝ զոր ունէի պատառատուն, եղեւ հնացեալ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ա։)
cf. Զգեցութիւն.
Անսկիզբն բանն ... սկզբնաւորեալ ի կուսէն՝ մարմնով զգեցմամբ. (Շար. այսինքն առնլով զմարմին։)
ԶԳԵՑՈՒԹԻՒՆ ԶԳԵՑՈՒՄՆ, ցման. Զգենուլն. զգեստաւորիլն.
Զոսկեճամուկ զգեցութիւնսն։ Զսեւաթոյր զգեստու նորա զգեցումն ի բաց թօթափէ. (Յհ. կթ.։)
Մաքրութեամբ շնչոյս, զգեցմամբ անդամոցս՝ զգա՛ստ արասցես. (Նար. ՟Ժ՟Ը։)
that robes or dresses.
Որ զգեցուցանէ. զգեցուցանօղ. հագուեցնօղ.
Նոցա լինէր կերակրօղ եւ զգեցուցիչ. (Մանդ. ՟Ը։)
Փառազարդողին զգեցուցիչ. (Նար. կուս.։)
singer, songster, songstress.
ᾅδων, ᾅδουσα, ᾧδος cantor, cantatrix Երգիչ. երգակ, այր կամ կին. երգօղ, բան կանչօղ .... ի սուրբ գիրս ՝ որպէս Սաղմոսերգու, օրհնիչ, եւ այլն. իսկ յայլ գիրս նաեւ որպէս Ողբերգակ.
Սաղմոսասացք եւ երգեցիկք։ Երգեցիկ պաշտօնէից. (՟Բ. Եզր. ՟Բ. 41։ ՟Ե. 7։)
Երգեցիկք սաղմոսասացք՝ արք եւ կանայք։ Դռնապանաց եւ երգեցկաց սաղմոսաց. (Նեեմ. ՟Է. 6։ ՟Ժ. 39։)
Գուսանս եւ երգեցիկս՝ արս եւ կանայս. (Ժող. ՟Բ. 8։)
Ընդ երգեցիկս (յն. (իգ) մի՛ ցանկորդիր. Սիր. ՟Դ. 4։)
Ներոն երգեցկաց եւ փանդռնահարաց յաղթեաց. (Եւս. քր. ՟Ա. եւ ՟Բ։)
Չեն աստ թատերք, եւ ոչ զերգս երգեցկացն (յն. (ողբերգակաց) նստայք լսել. Ոսկ. մ. ՟Ա. 17։)
singer;
song-writer, composer;
musician;
chorister.
Ի վերայ երգեցողացն ի տան տեառն. (՟Բ. Մնաց. ՟Զ. 31։)
Քնարս եւ տաւիղս երգեցողաց. (՟Գ. Թագ. ՟Ժ. 12։)
Երգեցողացն աղօթիւք ի մէջ հնոցին. (Շար.։)
Հրեշտակաց միշտ երգեցողաց. (Նար. խչ.։)
Յօրինեն զհարսանիքն ամենայն երաժշտական երգեցողքն. (Տօնակ.։)
ԵՐԳԵՑՈՂ. Սեպհականեալ անուն քաջ երաժշտաց եկեղեցւոյ, որ արարին երգս շարականաց եւ տաղից. որպէս սուրբն ռոմանոս երգեցող՝ առ յոյնս, եւ սուրբ ներսէս շնորհալի ի հայս, զոր ներսէս երգեցող կոչեն տէր իսրայէլ. յնս. ՟ժը. եւ կիրակոս գետկացի. օգոստ. ՟ժգ։
ԵՐԳԵՑՈՂ. որպէս Սաղմոսասաց. դպիր.
Երգեցողն (հռչակեցուցանէ) զսաղմոսացն քաղցրաձայնութիւն. (Լմբ. պտրգ.։)
singing.
ᾇσμα cantus, canticum Երգելն. եւ Երգաբանութիւն. կարդացմունք եկեղեցւոյ.
Երգեցողութիւն սաղմոսի։ Զօրաւոր է երգեցողութիւն օրհնութեանց զախտս խաղաղել. (Լմբ. սղ.։)
Կամ երգեցողութեան, կամ պաշտամանց. (Թղթ. ման. առ գր.։)
Ո՞յց են նշանակիչք աստուածայինն երգեցողութիւնք. (Մաքս. եկեղ.։)
cf. Երգեցող.
ᾅδων, ᾅδουσα cantor, cantatrix Երգեցիկ. երգեցող. երգակ. երգաբան. երաժիշտ.
Երգիչք սաղմոսաց նոցա՝ արք եւ կանայք. (՟Բ. Եզր. ՟Բ. 65։)
Ըստ բանի հոգեւոր երգչին (դաւթի). (Ագաթ.։)
Մերթ՝ Հռչակօղ, հրատարակիչ.
Երգիչ եւ պատմիչ թշուառութեանցն եղեալ (քամ), ոսոխ եւ ամբաստան լինի. (Փիլ. լին. ՟Բ. 71։)
cf. Երգեցող.
cf. ԵՐԳԻՉ. եւ սեպհականեալ մակդիր դաւթի. որ եւ ՀՈԳԵՐԳՈՂ.
Ինձ մերձենալ առ աստուած բարի է, ասէ երգողն. (Համամ առակ. ստէպ զդաւթայ։)
Ըստ մաղթանաց գոչման երգողին». այսինքն դաւթի. (Նար. ՟Ժ՟Ե. եւ այլն։)
act of singing;
song, canticle.
ԵՐԳՈՂՈՒԹԻՒՆ ԵՐԳՈՒԹԻՒՆ. Երգեցողութիւն. երգ. նուագ.
Հոգենուագն երգողութեամբ. (Տօնակ.։)
Ձայնակցեալ սմին ողբոց երգութեան։ Ի մէջ առեալ բանիւ երգութիւն. (Նար. ՟Ի. եւ Նար. խչ.։)
to swear, to take an oath.
Անիծիւք եւ թշնամանօք, սուտ երդմնելով. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 25։)
Իսկ Երդմնելի, կամ Երդնելի. cf. Երդնլի։
exorcist.
ἑξορκιστής exorcista Որ երդմնեցուցանէ. մանաւանդ մասնաւոր առմամբ՝ սաստօղ այսոց պղծոց.
Որ երդմնեցուցիչքն էին (այսոց). (Գործ. ՟Ժ՟Թ. 13։) որ է այժմ պաշտօն գլխաւոր ի կղերիկոսս, որ կոսի Երդմնեցուցիչ։
false oath, perjury.
Անհաւատութիւն, խռովութիւն, երդմնստութիւն. (Իմ. ՟Ժ՟Դ. 25. (ա՛յլ ձ. երդմնաստութիւն. որպէս ընթեռնու եւ Բրսղ. մրկ. )։)
cf. Երդմնելի.
Այն՝ յորոյ անուն լինի երդնուլ.
Ո՛չ եթէ երդնլեացն զօրութիւն». ա՛յլ ձ. երդմնելեացն, կամ երդնելեացն. (Իմաստ. ՟Ժ՟Դ. 31։)
cf. Երդնում.
Իբր ռամկականն վերնոյն.
Ո՛չ ծիծաղեցայ, ո՛չ երդուեցայ, ո՛չ խօսեցայ սուտ. (Վրք. հց. ձ։)
of the evening;
երեկոյին, towards evening.
ԵՐԵԿՈՅԻ ԵՐԵԿՈՅԻՆ. ἐσπερινός vespertinus Ի սեռականէ ԵՐԵԿՈՅ բառին, որպէս Երեկոյեան. իրիկուան.
Համբարձումն ձեռաց իմոց՝ պատարագ երեկոյի. (Սղ. ՟Ճ՟Խ. 2։)
Զերեկոյի աղօթս մեր ընկա՛լ տէր. (Շար.։)
Առաւել քան զամենայն ժամանակս՝ յերեկոյին ժամուն եղիցի քեզ զգուշութիւն ի վերայ խորհրդոց քոց. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Զզոհս երեկոյինս. (՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Զ. 15։)
Խաւար, կամ զոհ երեկոյին. (Առակ. ՟Է. 9։ ՟Բ. Եզր. ՟Թ. 4. եւ 5։)
Պատարագ երեկոյին. (Ճշ.)
Աղաչանք երեկային»։
cf. Երեկոյի.
ԵՐԵԿՈՅԻ ԵՐԵԿՈՅԻՆ. ἐσπερινός vespertinus Ի սեռականէ ԵՐԵԿՈՅ բառին, որպէս Երեկոյեան. իրիկուան.
Համբարձումն ձեռաց իմոց՝ պատարագ երեկոյի. (Սղ. ՟Ճ՟Խ. 2։)
Զերեկոյի աղօթս մեր ընկա՛լ տէր. (Շար.։)
Առաւել քան զամենայն ժամանակս՝ յերեկոյին ժամուն եղիցի քեզ զգուշութիւն ի վերայ խորհրդոց քոց. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Զզոհս երեկոյինս. (՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Զ. 15։)
Խաւար, կամ զոհ երեկոյին. (Առակ. ՟Է. 9։ ՟Բ. Եզր. ՟Թ. 4. եւ 5։)
Պատարագ երեկոյին. (Ճշ.)
Աղաչանք երեկային»։
ԵՐԵԿՈՅԻՆ. մ. ἐσπέρας իբր Ընդ երեկս. իրիկուան դէմ, իրիկունը.
Երեկոյին գայ ի գեղն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
evening;
towards evening.
Հասին մեզ ստուերք երեկորւոյ. (Երեմ. ՟Զ. 4։)
Ընտրեցին ոմանք զայս ինչ եւ զայս դնել երեկորեացդ այդոցիկ. (Յհ. իմ. ատ.։)
Ընդ առաւօտս, եւ ընդ երեկորի. (Եփր. ՟ա. տիմ.։)
Ակնածեսցուք յերեկորոյն, յորում լուսաւորեաց զմեզ քահանայն». յն. յօրէն։
of the evening;
the evening.
ἐσπερινός vespertinus Երեկորեան. երեկոյին. իրիկուան.
Տեսիլն երեկորին եւ առաւօտին՝ որ ասացաւ, ճշմարիտ է. (Դան. ՟Ը. 16։)
Յերեկորին ժամու հաղորդել խորհրդոյն։ Միջասահման իմն երեկորինս է ժամ՝ տուընջեան եւ գիշերոյ. (Յհ. իմ. ատ.։)
Եւ մ. τὸ δείλης, ὁψέ vespere, ad vesperam իբր Ընդ երեկս, ընդ երեկոյս. իրիկունը, իրիկուան դէմ։
Մատուցանել ողջակէզս հանապազ առաւօտուց եւ երեկորին. (՟Ա. Մնաց. ՟Ժ՟Զ. 40։ ՟Բ. Մնաց. ՟Բ. 4։)
Լուցանիցէ ահարոն զճրագ երեկորին. (Ել. ՟Ը. 9։)
cf. Ցերեկութիւն.
Ժամանակ ցերեկի ողջոյն. կամ հանապազորդութիւն տուընջեան.
Պատերազմ է ի հրապարակս. կռիւք են ի յերեկութեան իրս». յն. հանապազօրեայք. (Ոսկ. եբր. ՟Ժ՟Դ։)
eyening;
of the evening;
the evening, about or towards evening.
Յերեկուն պահուն յարուցեալ երթայր. (Եղիշ. ՟Ը։)
Ձգեն երկայնեն զերեկունն (աղօթիւք). (Եղիշ. միանձն.։)
Եբրայեցիք եւ ասորիք զերեկուն դնեն սկիզբն (աւուր). (Վրդն. ծն.։)
Երեկուն ժամդ դրացի եւ մերձաւոր է խաւարային գիշերւոյ. (Եղիշ. խաչել.։)
Իբր Ընդ երեկս. իրիկունը, իրիկուան ատենը.
Շաբաթն օր՝ երեկունն մարտիւրոսաց պաշտել. (Յհ. իմ. ատ.։)
Զոր դարձեալ երեկունն երգեն. (Արշ.։)
Երեկուն եկն տէր ի տաճարն. (Տօնակ.։)
Աբրահամու երեւին երեք՝ եւ ի միջօրէին. իսկ զովտայ՝ երկու, եւ երեկուն. (Փիլ. լին.։)
Յերեկունն ժողովին ի հովուանոցն. (Տօնակ.։)
cf. Երեկորի.
փոխանակ գրելոյ Երեկորի.
Զպատմութիւնս այնր երեկօրւոյ կատարեսցուք յայսմ երեկօրւոջ. (Վեցօր. ՟Բ։)
to offer one's self;
to appear;
to see one another.
ԵՐԵՍԵՄ կամ ԵՐԵՍԻՄ. (ռմկ. երեսւորիլ ) cf. Երեսանալ.
Ոչ է նոցա արժան այսմ մտանել ... բայց եթէ մեք արտաքս առ նոսա ելցուք, եւ երեսեսցուք. (Վրք. ոսկ.։)
thirtieth
Յամին երեսներորդի։ Յամին երեսներորդի եւ առաջներորդի, կամ եւ ութերորդի. (Եզեկ. ՟Ա. 1։ ՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Զ. 23. 29։)
thirty times.
τριακοντάκις tricies Երեսուն անգամ. երեսուն անգամ.
thirty.
τριάκοντα triginta Երիցս տասն. երսուն.
Էր ամաց իբրեւ երեսնից. (Ղկ. ՟Գ. 23։)
Եօթն ամ ընդ երեսնիւ (՟լէ)։ Ամս ութ երեսնիւ (՟լը)։ Հինգ ընդ երեսնիւք (՟լե)։ Մի ամ պակաս յերեսնէ. (ըստ հելլենաբանութեան). (Եւս. քր. ՟Ա։)
to tremble, to move, to shake, to be agitated;
to quake like a simpleton;
to wander.
τρέω, τρέμω tremo Կրել զերեր. տատանիլ. տարուբերիլ. դողալ. շարժիլ. ծփիլ. երերալ, դողդողալ.
Երերեալ եւ տատանեալ եղիցիս ի վերայ երկրի. (Ծն. ՟Դ. 12. 14։)
Զերերել եւ զտատանել նորա. (Եփր. ծն.։)
Հեծեծելով երերելով եղիցիս ի վերայ երկրի. (Փիլ. լին.։)
Հեծէ, երերի։ Երերիմ, եւ դողամ. (Նար. ՟Լ. ՟Կ՟Զ։)
Ի տարակոյս երերէր։ Չարչարանօք երերէր։ Անհանգիստ երերի։ Ի թշուառանալոյն կասկածէ երերիմ. (Լմբ. իմ. եւ Լմբ. սղ.։)
Երկիրս հիացեալ սասանեցաւ, եւ դողալով երերէր. (Շար.։)
Սիւնք երկրին երերէին ... Երերէր երկիրն նոցա. (Եփր. նին.։)
(Փիլ. ՟ժ. բան.)
Իբրու զանհաստատ եւ զաննեցուկ նաւամակոյկն շարժեալ դեդեւեցուցանեն՝ այսր եւ անդր երերեալք յաւիտեան». լինի որպէս ն. Երերեմ, եցի. ռմկ. երերցընել։
cf. Երեր.
Երերիլն. երեր. երերանք. շարժ. սասանութիւն.
Երերումն հանապազորդ, տատանումն մարմնոյ. (Եփր. ծն.։)
Յանգիստ երերմունս տաժանմանց ընկղմեցաւ. (Ագաթ.։)
Յերերման եւ ի տատանման կան երկրայինքս ի մէջ փորձանաց։ Նայիդ է տեղի երերման՝ յերերմանէն կայենի կոդեցեալ. (Վրդն. ծն.։)
Դադարեսցէ երերումն յերկրէ. (Հ=Յ. մայ. ՟Ի՟Ը.։)
Զի դադարի մայրն յերերմանց (այսինքն յերերմանց) ... յերերմանէն եղեւ դադարեալ. (Գանձ.։)
trembling;
wandering;
vagrant;
Erratic.
Երերեալ. դողդոջուն։ (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
visibility;
appearance.
Երեւելի լինելն. երեւումն. երեւոյթ. յայտնութիւն. տեսիլ. հանդէս.
Ըստ երեւելութեան փրկական խորհրդոյս, որ ի սկզբանցն ժամանակօք ծածկեալ էր. (Ոսկ. հռ.։)
Դաշտք երեւելութեամբն ցուցանեն վերաբերեալ զշահաւորութիւն։ Որոյ երեւելութիւն ոչ նիւթեղէն, այլ լուսեղէն ցուցանիւր. (Փարպ.։)
Զի յայտ իսկ յերեւելութենէ լինի գիտելի բազմաց. (Պիտ.։)
Ջոկք ստորակայից, եւ այլ բազում ինչ, որք ցուցանեն զերեւելութիւնս». յն. ֆանդասիա՛. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 27։)
to appear, to show one's self, to offer one's self;
to dawn;
to bud;
երեւի, it appears;
I think.
φαίνομαι, ἑπιφαίνομαι appareo, videor, revelor Յանդիման լինել երեսօք կամ երեսաց. տեսանիլ. ցուցանիլ. յայտնիլ. երեւնալ.
Երեւեցաւ ցամաքն։ Երեւեցան գլուխք լերանց։ Երեւեսցի աղեղն իմ յամպս։ Երեւեցաւ տէր աբրամու։ Երեւեսցին ի ձեզ փառքն տեառն։ Երեւեցաւ նմա հրեշտակն տեառն։ Երեւեցաւ շնորհն աստուծոյ փրկչի ամենայն մարդկան։ Յարեաւ տէր, եւ երեւեցաւ սիմովնի.եւ այլն։
Ո՛չ, որ ինչ էն նստուած, այն երեւի (ի տեսլեան), այլ զոր ինչ առնելոցն է՝ յայն կերպարանս երեւի. (Կիւրղ. ել.։)
Երեւեցաւ յաշխարհի ճշմարիտ մարդեղութեամբ։ Օրհնաբանեն զմարմնացեալն ի սուրբ կումէն, որ երեւեցաւ մեզ ի փրկութիւն. (Շար.։)
ԵՐԵՒԻՄ. ἁνατέλλω, φαίνομαι orior եւ այլն. Ծագել, բուսանել. ի դուրս երեւիլ.
Երեւեցաւ բորոտութիւն ի ճակատն նորա. (՟Բ. Մնաց. ՟Ի՟Զ. 19։)
Կրկնեսցի արածն, եւ երեւեսցի ի տանն. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Դ. 43։)
Երեւեցաւ եւ որոմն. (Մրկ. ՟Ժ՟Գ. 26։)
Յերեւել ուռոց իւրոց ի նմա. (Եզեկ. ՟Ժ՟Ե. 6։)
Արդարութիւն յերկնից երեւեցաւ. (Սղ. ՟Ձ՟Դ. 12։)
Առիւծ յառիւծէ երեւի, եւ արծիւ յարծուոյ ծնանի. (Վեցօր. ՟Դ։)
Որպէս Ծնանիլ Որդւոյ, եւ Ելանել կամ բղխել Հոգւոյն սրբոյ.
Ի կուսական որովայնէ երեւեալ մարմնով. (Շար.։)
Ոչ նախ արեգակն. եւ ապա լոյս, այլ ի միում ժամանակի երեւին. այսպէս եւ լոյս որդի ի լուսոյ հօրէ ծագեալ. (Շ. թղթ.։)
Որ ի պատկեր աստուծոյ եւ հօր, յորմէ երեւեցաւ որդի հաւասար եւ նման նմա ըստ ամենայնի. յառաջ գայ երկոքումբք եւ հոգին կենդանանար. (Պրպմ. ՟Լ՟Դ։)
Հոգի ճշմարտութեան անուանի. եւ քրիստոս է ճշմարտութիւն. եւ երեւի նովաւ (յն. յառաջագայի առ ի նմանէ), որպէս յաստուծոյ եւ ի հօրէ. (Պրպմ. ՟Խ՟Ե։)
ԵՐԵՒԻՄ. Գտանիլ. գոլ. լինել.
Չգիտեմ, ո՛րպէս բնաւ դուք յարգանդիս երեւեցարուք. (՟Բ. Մակ. ՟Է. 22։)
Երեւեցան երկու ծերք ի ժողովրդենէ անտի դատաւորք տարւոյն այնմիկ. (Դան. ՟Ժ՟Գ. 5։)
Նա յաւուրս անտոնինոսի վերջնոյ երեւեցաւ պատմագրօղ. (Խոր. ՟Բ. 63.)
Եթէ արեգակն եւ լուսին չեւ եւս էին լեալ ... հազար ամն ուստի՞ երեւէր. (Եզնիկ.։)
Համար կոտորածոյն ոչ երեւէր. (Մամիկ.։)
Որպէս Ձեւանալ յաչս մարդկան.
Որպէս զի երեւեսցին մարդկան, եւ ցայլն. (Մտթ. ՟Զ. 5. 16. 18։)
դիմ. ԵՐԵՒԻ. դիմ. Կարծի. համարեալ լինի. թուի.
Ամենայն այր երեւի անձին իւրում արդար. (Առակ. ՟Ի՟Ա. 2։)
Այսպէս իմն երեւի։ Զի մի՛ այնպէս երեւեսցի, թէ չկարիցէ. (Եզնիկ.։)
Բայց առաւել ասի ի մեզ Թուի, ուր ուրեք յոյնք ասեն, Չար երեւի, խիստ երեւի, եւ այլն։
apparition, manifestation;
appearance;
representation.
ὁπτασία, ἑπιφάνεια visio, apparitio Երեւումն. երեւոյթ. յայտնութիւն. տեսութիւն. տեսիլ. տեսակ.
Բախեալ ի սուրբ տէրունական երեւութենէն՝ գոհանայ։ Ի դիմացն, այսինքն ասեմ՝ յերեւութենէ առաքինութեան եւ իմաստութեան պակուցեալ եմ։ Թուի բարւոյ երեւութիւն տալ. (Փիլ.։)
Միայն յերեւութենէն իսկ ճանաչի. (Պիտ.։)
Ամենայն որ հայի յիրս ինչ, իրին երեւութիւնն յաչսն գոյանայ. (Զքր. կթ.։)
Ըստ երեւութեան զարիւն եբեր (լուսինն)։ Յայնր ահագին հրոյ երեւութեանց սասանիւր երկիր. (Անյաղթ բարձր.։)
Իբր Երեւակայութիւն. եւ Ցնորք. առ աչս երեւութիւն. φαντασία imaginatio
Երեւութիւն բաղկանայ ըստ արտաքնոյն առ ճանապարհ տպաւորելով զմիտսն ի ձեռն զգայութեանն. (Փիլ. այլաբ.։)
Ամենայնքս մեր ըստ քեզ ստուեր եւ երեւութիւնք. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Ոչ ճշմարտութեամբ, այլ երեւութեամբ ունել զմարմինն. (Նանայ.։)
Իբր Մակերեւոյթ. ἑπιπολή superficies
Անխոր մեծութիւնն՝ յերկայնութեան եւ ի լայնութեան միայն տեսանելով՝ երեւութիւն կոչի յերկրաչափական արանց. (Փիլ. ել. ՟Բ։)
cf. Երեւութիւն.
φάσις, ἑπιφάσις, ἑπιφάνεια apparitio, apparentia, species Երեւիլն. տեսանիլն. տեսութիւն. տեսիլ. երեւոյթ. երեւնալը, երեւցածը, տեսք, տեսիլք.
Ափշեալ ի փայլակնացայտ երեւմանէ։ Երեւումն սքանչելատեսիլ եցոյց քեզ։ Յայտնական երեւմամբ կայր գունդն։ Մինչեւ ցերեւումն պղծոյն. (Փարպ.։)
Ի յերկարագոյնս նայել իմ յայնպիսի երեւումն. (Խոր. ՟Ա. 25։)
Ոմն ձայնիւ, եւ ոմն երեւմամբ։ Հաւասարեալ լինին երեւմունքն։ Զառաջինսն յիշեցեալ երեւմունս. (Յհ. իմ. ատ. եւ Յհ. իմ. երեւ.։)
Մարդ յերեւմանէն ծանօթանայ. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Ա։)
Ի տես անառակ եւ պիղծ երեւմանց։ Կերպարանէ արհաւրաց տեսիլս եւ երեւմունս. (Խոսր.։)
Երեւմունս երազոց. (Յհ. կթ.։)
Երեւմամբ խորհրդոյ զանցանել զսկզբմամբն. (Բրս. յիսկզբանէ։)
ԵՐԵՒՈՒՄՆ. ἑπιφάνεια, ἑπιτολή, ὅψις Մակերեւոյթ, երեսք.
Ըստ երկրաչափական արուեստին, որ նշան, գիծ, եւ երեւումն կոչեն. (Վրդն. ել.։)
Պնդի ընդ ջլի, եւ ընդ երեւմանն (մորթոյ) ձկտի. (Նիւս. կազմ. ՟Լ՟Բ։)
Ո՛չ ասէ՝ յերկրէ ջնջել, այլ ի դիմաց երկրի, այսինքն յերեւմանէն. (Փիլ. լին. ՟Բ. 15։)
ԵՐԵՒՈՒՄՆ. φαντασία Առերեւոյթ իրք. ցոյցք արտաքին առ երեւելոյ յաչս մարդկան.
Հաւանելի իմն ի միտս արկանէ երեւմունս անցից առ ի պատրանս քաղաքաց. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Ոչ վասն այլ իրիք պիտոյից, այլ զի վկայս ունիցին զնոսա վասն սնոտի եւ անցաւոր երեւմանցս. (Ոսկ. յհ. ՟Ի՟Է։)
ԵՐԵՒՈՒՄՆ. ἕκφανσις productio, repraesentatio Ծագումն. ծնունդ եւ բղխումն կամ ելումն.
Իմանալի՛ է այսպէս ծնեալ զորդի ի հօրէ՝ որպէս զիմաստութիւն ի մտաց. թէպէտեւ ի ծիողէն արտաքս լինել թուելով ըստ երեւման նորա, դարձեալ է՛ ի նմա. (Կիւրղ. գանձ.։)
Հոգին սուրբ բխումն ի հօրէ, եւ երեւումն յորդւոյ, ո՛չ ըստ որդւոյ ծննդեամբ, այլ յառաջ եկեալ աղբիւրաբար. (Կիր. պտմ.։)
Հոգւոյն սրբոյ բղխումն ի հօրէ, եւ յարդւոյ երեւումն անհատաբար եւ անժամանակապէս. (Բրսղ. մրկ.։)
Որդի, եւ Հոգի (կոչին). երեւմամբն՝ զանազան նոցա եւ զկոչմունսն արար». այսինքն բանիւ ելման կամ ծագման նոցա. (Առ որս. ՟Զ։)
ԵՐԵՒՈՒՄՆ ԱՍՏՈՒԾՈՅ կամ ԱՍՏՈՒԱԾԱՅԻՆ. իբր Յայտնութիւն, աստուածյայտնութիւն.
Երեւմունք աստուածայինք եղեն առ սուրբսն։ Ամենիմաստն աստուածաբանութիւն (սուրբ գրոց) զտեսիլն զայն վայելչաբար կոչէ Աստուծոյ երեւումն. (Դիոն. երկն.։)
Երեւմանն աստուծոյ արժանաւոր լեալ (եղիա). (Յճխ. ՟Թ։)
Զերեւումն որդւոյն յայտ առնէ. (Փարպ.։)
priest.
Բառ յն. երէ՛ւս. այն է ըստ հյ. Երէց, այսինքն քահանայ.
Երեփսունք եւ պապասք, որ թարգմանին քահանայք եւ երիցունք. (Լմբ. պտրգ.։)
three;
three times;
third.
τρεῖς, τρία tres, tria Միութիւն յաւելեալ ի վերայ երկուց. իրեք.
Ծնաւ նոյ երիս որդիս։ Երեք արք, կամ կանայք, աւուրք, խանք։ Թրեա՛ գրիւս երիս ալեր։ Ճանապարհ երից աւուրց։ Յետ երից աւուրց։ Երիւք շարժի երկիր.եւ այլն։
Զի երիս ընդ միոյ պատրաստեսցէ. (Եղիշ. ՟Դ։)
Երկուց եւ երից խնդրողաց։ Երեքն միաչափ երեւէին։ Որք էին յերեք աշխարհէ. (Փարպ.։)
Երիս խորհուրդս հնչման զարմանալիս գործեցան խոնարհութեամբն աստուծոյ. (Ածազգ. ՟Գ։)
Երիս խորհուրդս սոսկալիս ի քեզ տեսին աստուածածին. (Շար.։)
Յետ երիս աւուրս առեալ տարան. (Ճ. ՟Ժ.։)
Երիցս ալէլուն ի պատիւ երից անձնաւորութեան աստուածութեանն. (Լմբ. յայտն.։)
Առ երիս երիս դասս անմարմնոցն». այսինքն առ իւրաքանչիւր երիս, կամ առ երիցս երիս. (Յհ. իմ. ատ.։)
Երիս կամ չորս բախեն զսալն. (Խոր. ՟Բ. 58.) զօրութեամբ իմանալով՝ բախմունս. որպէս ռմկ. իրեք չորս մը զարնել, եւ այլն։
Յերեք ժամ աւուրս։ Երիս դաս. (Լմբ. ստիպ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
Զերեք ժամաւն. (՟Ա. Թագ. ՟Ի. 12։)
triple;
trebly, threefold;
thrice wived or married (man).
τρισσός, -ττός, τρισπλάσιος, τρίτος triplex, ternus, trinus, tertius Երրեակ. եռեակ. երեքնակ. երեքպատիկ. եռամասնեայ. երրորդ.
Անջրպետք առ անջրպետօք երեքկին. (՟Ա. Թագ. ՟Է. 4։)
Պատուհանք բացեալք երեքկին. (Եզեկ. ՟Խ՟Ա. 16։)
Լեզու երեքկին զբազումս սասանեաց։ Լեզու երեքկին զկանայս ժրագլուխս եհան. (Սիր. ՟Ի՟Ը. 16. 19։)
Յերկպատիկսն եւ յերեքկինսն։ Միւս եւս՝ որ յերեքկնաց է։ Երեքկինք, եւ յերեքկնէ. (՟Ա. ՟Գ. ՟Թ. ՟Ի՟Է. որ են քառասուն. Փիլ. ստէպ։)
Երեքկնոյն արեգական». յն. միհրայ. (Դիոն. թղթ.։)
Երեքկին լուսով աստուաածութեանն պայծառացաւ. (Արշ.։)
Վասն սրբոցն օրհնաբանութեան երեքկին ալէլուօք. (Լմբ. յայտն.։)
Ունին զնոյն սքեմ, բայց եմափոր երեքկին. (Մխ. դտ.։)
ԵՐԵՔԿԻՆ. մ. τρισσῶς tripliciter, trifariam, tertio Երրակի. երեքկնակի. եռապատիկ. երիցս, կամ երրորդ անգամ.
Գրեա՛ զնոսա յանձին քում երեքկին, ի խորհուրդս, ի գիտութիւն, եւ ի հանճար. (Առակ. ՟Ի՟Բ. 20։)
Երեքկին ամենայն ինչ բաժանեալ է. (Փիլ. լին.։)
Երեքկին զնա պսակեալ. (Յհ. կթ.։)
Խորհրդաբար ջուրն երեքկին զսեղանովն ցնդեցաւ. (Բրս. գորդ.։)
ԵՐԵՔԿԻՆ, կնոջ կամ կնոյ. ա. τρίγαμος ter uxorem ducens Երիցս ամուսնացեալ, երիցս կանայս առօղ հետզհետէ. իրեք անգամ կարգըւօղ.
Եղիցի ապաշխարութիւն նորա երեքկնոյն. (Կանոն.։)
to triple;
to make triple.
τριπλασιάζω, τρισσεύω, τρισσόω triplico, triplum facio, tertio facio Երեքկին առնել զիմն պարզ, կամ զնոյն գործ, կամ զտեւողութիւն. երիցս կրկնել. իրեք անգամ, եւ իրեք խաթ ընել.
Առի չուան, եւ երեքկնեցի. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
Երեքկնեցից փքնօք. (՟Ա. Թագ. ՟Ի. 20։)
Երեքկնեցիցն՝ ձգեցից է երիցս անգամ. (Կիւրղ. թագ.։)
Երեքկնեցէք (արկանել զջուր), եւ երեքկնեցին. (՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Ը. 34։)
Երեքկնեաց (զյաղթութիւն) ի ստադին. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Յորժամ այլ իմն օր ըստ շարունակութեան գրեթէ երեքկնի՛. (Դիոն. թղթ.։)
ԵՐԵՔԿՆԵԼ. Երրորդել զնոյն բան.
Կրկնէ եւ երեքկնէ զնոյն բան. (Եղիշ. հայր մեր.։)
Կրկնեա՛ եւ երեքկնեա՛ զդոյն վկայութիւն. (Մամբր.։)
Երեքկնէր եւ չորեքկնէր զանսուտ երդումն. (Եղիշ. ՟Բ։)
Երեքկնէ զօգտակար պաղատանս. (Լմբ. սղ.։)
Դարձեալ երեքկնեցի ի նոյն բուրաստան ընթ երցուածոցն. (Արշ.։)
Երեքկնեցաւ ձեռագիրն. (Վրդն. ել.։)