Entries' title containing ա : 10000 results

Երագալուր

cf. Արագալուր.

· Calfa

NBHL (4)

Արագալուր. երագ լսօղ. սուր լսելեօք, որ արտաքին, կամ որ ներքին.

Աչքն սրատես, ականջքն երագալուր. (Լմբ. սղ.։)

Թեթեւամիտ ազգն անհամեստիցն կանանց՝ երագալուր եւ դիւրահաւան. (Ճ. ՟Դ.։)

Զի մի՛ բազմաբանութեամբ զերագալուր ձեր միտս ձանձրացուցից. (Փարպ.։)


Երագախաղաց

cf. Արագախաղաց.

· Calfa

NBHL (2)

Որ արագ յառաջ խաղայ յընթացս. արագախաղաց.

Երագախաղաց կայծակունք. (Մծբ. ՟Ժ՟Է։)


Երագածագ

adj.

that points, that begins to appear soon.

· Calfa

NBHL (2)

Որ ընդ ծագելն՝ իսկոյն հասանէ.

Չի՛ք այլ երագութիւն. թէ ծագեսցի ընդ երագածագ ծագումն (լուսոյ). (Վեցօր. ՟Բ։)


Երագահալ

adj.

soon thawed or lique-fled.

· Calfa

NBHL (2)

Որ փութով հալէ կամ մարսէ.

Կազմեաց եդ փոքր թռչնոցն երագահալ խածիս. (Վեցօր. ՟Ը։)


Երագահաս

cf. Արագահաս.

· Calfa

NBHL (5)

Արագահաս. որ փութով հասանէ. իսկոյն ժամանօղ.

Առաքէր սուրհանդակս երագահաս. (Կաղանկտ.։)

Երագահաս սուրբդ սարգիս. (Շար.։)

Երագահաս կորուստ (կամ արագահաս). (՟Բ. Պետ. ՟Բ. 2։)

Երագահաս սպեղանիք, կամ վախճան կենցաղոյս. (Փարպ.։)


Երագաճեմ

adj.

that runs rapidly (steed).

· Calfa


Երագամիտ

adj.

subtle, brisk, cunning, ingenious, sly.

· Calfa

NBHL (3)

γοργός acer Արագամիտ. արագ մտօք. սրամիտ. ճարպիկ մտքով.

Երագամիտ այր, կամ լսօղ. (Նար. խչ.։ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Է։)

Էր մտավարժ եւ երագամիտ. (Հ=Յ. մարտ. ՟Ի՟Է.։)


Երագամտութիւն, ութեան

s.

subtilty, slyness

· Calfa


Երագայեղ

adj.

soon changed.

· Calfa

NBHL (1)

Յերագայեղ բնութեանց փոփոխմանց ստասցուք հանճար իմաստութեան. (Վեցօր. ՟Զ։)


Երագանցուկ

cf. Վաղտանցուկ.

· Calfa

NBHL (2)

cf. վաղանցուկ.

Մի՛ երագանցուկ համարիցիս զհրդեհսն. (Ոսկ. ես.։)


Երագաշարժ

cf. Արագաշարժ.

· Calfa

NBHL (2)

Արագաշարժ. որ արագ շարժի.

Երագաշարժ գործի. (Յհ. կթ.։)


Երագապէս

adv.

quickly, rapidly.

· Calfa

NBHL (4)

Արագ. երագ երագ. փութապէս. եւ Ի սուղ կամ յետ սուղ ժամանակի.

Երագապէս եւ բազում ճակատս տուեալ։ Երագապէս վարդապետեցին զկողմն արեւմտեայ. (Խոր. ՟Բ. 79։ ՟Գ. 58։)

Ոչ յերկիր աւետեացն, ուստի երագապէս ելքն գործեցան. (Կիւրղ. ղկ.։)

Որ լուռն էի, եղէ երագապէս շատախօս. (Լմբ. սղ.։)


Երագասլաց

adj.

that darts forward, that runs quick, quick.

· Calfa

NBHL (2)

Որ արագ սլանայ.

Երագասլաց գնացք. (Վեցօր. ՟Դ։)


Երագասխալ

adj.

that fails, soon or easily mistaken.

· Calfa

NBHL (2)

Որ փոյթ ընդ փոյթ սխալէ. դիւրասխալ. բազմավրէպ.

Մարդկայինս բնութիւն՝ երագասխալ գոլով. (Ի գիրս խոսր.։)


Երագավախճան

adj.

that passes, that dies soon, transitory, transient.

· Calfa

NBHL (2)

Որ փութով վախճան առնու. արագավախճան. վաղանցուկ.

Եւ թերեւս հակառակին մասն՝ երագավախճան. (Պիտ.։)


Երագաւեր

adj.

soon ruined.

· Calfa

NBHL (2)

Որ փութով աւերի. դիւրակործան. վաղափուլ.

Ոչ կցեցաւ յերագաւերն՝ որ վասն այնր էր՝ խորհուրդն (աշտարակի). (Ագաթ.։)


Երագափոյթ

adj.

quick, nimble, prompt, diligent.

· Calfa

NBHL (2)

Արագ եւ փոյթ. յեղակարծ.

Երագափոյթ որոտումն. (Մծբ. ՟Ժ՟Է։)


Երագափոփոխ

cf. Երագայեղ.

· Calfa

NBHL (2)

Որ արագ արագ փոփոխի կամ շարժի.

Երագափոփոխք ի պատրանսն լինել։ Երագափոփոխ վազիւք. (Պիտ.։)


Երագաքայլ

cf. Արագաքայլ.

· Calfa

NBHL (2)

Որ արագ քայլէ. արագոտն. երագընթաց. սրաթռիչ.

Որք յառաջ քան զնա երագաքայլք էին։ Երագաքայլ թեւօք ամբարձեալ զմիտս. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)


Երագեմ, եցի

vn. va. to make haste, to hasten;
to double the pace, to go quicker, to run, to trot;
to accelerate, to hasten, to press.

· Calfa

NBHL (6)

σπεύδω, ταχύνομαι propero, festino, accelero Արագել. փութալ. վաղվաղել. ճեպիլ. արտորալ.

ԵՐԱԳԵՄ ն. ἑπισπεύδω accelero Փութացուցանել. ճեպել, կամ շտապաւ գործել. կանխել.

Եւ երագեաց մովսէս, խոնարհ երկիր եպագ. (Ել. ՟Լ՟Դ. 8։)

Ոչ կարաց երագել ընդ փախստեայսն։ Զերագելն միայն խոկացի. (Խոր. ՟Գ. 37. եւ 65։)

Ի հաջել շան՝ յետս ընկրկեցան երագեալք. (Կլիմաք.։)

Դու մի՛ երագես զձեռնադրելն։ Մի՛ երագեր զօծումն ընտանւոյն։ Եւ ապա ինքն երագէ զձեռնտուութիւնն։ Երագեալ զյարութիւնն մխիթարեցի զնոսա. (Լմբ.։)


Երագընթաց

adj.

quick, that runs quick, nimble, swift.

· Calfa

NBHL (6)

ταχυδρόμος, ταχύς τῷ δρομῷ velox celer cf. արագընթաց. Արագ ընթացօղ՝ իրօք կամ նմանութեամբ. շուտ վազօղ, քալուկ, չուստ, արտորացօղ.

Երագընթաց է արեգակն. (՟Ա. Եզր. ՟Դ. 34։)

Երագընթացն փառաբանչօք՝ վերնաթռիչ պատգամաւորօք։ Ի թեւս թեթեւս յերագընթացս ամպաչու թռչնոյ. (Նար. կուս. եւ Նար. խչ.։)

Երագընթաց արշաւանօքն. (Վրդն. ծն.։)

Երագընթաց բանիւն եղծանէ զմիտս բանին. (Արշ.։)

Զթիւ սաղմոսացն գլխել, եւ ի բազմացուցանելն զնա երագընթաց լեզուովն միտեալ. (Լմբ. պտրգ.։)


Երագոտն

adj.

light or swift of foot;
brisk, nimble.

· Calfa

NBHL (1)

cf. արագոտն։


Երագութիւն, ութեան

s. phys.

quickness, celerity, velocity, swiftness;
expedition;
acceleration;
frequency;
velocity, speed;
— անկիւնային, angular, circular velocity.

· Calfa

NBHL (4)

Արագութիւն. արագաշարժ կամ երագընթացն գոլ. եւ Աջողակութիւն.

Ի թռիչս երագութեան։ Թեթեւութիւն երագութեան։ Երագութիւն սլանալոյ. (Ագաթ.։)

Առ սպասն երագութիւն. (Փիլ. քհ.։)

Երագութեամբ անբաւ։ Ոչ կարեմ ասել զերագութիւն ձեռինն. (Խոր. ՟Բ. 59. եւ 82։ Տե՛ս զերագութիւնն եւ զանարգելութիւնն. Լմբ. իմ.։)


Երագումն, ման

s.

velocity, swiftness;
haste, hurry;
acceleration.

· Calfa

NBHL (2)

Երագելն. փութալն. սրընթացութիւն.

Անհաս երագմամբ։ Ի դիմումն երագման ընթացից։ Ձիընթաց երագմամբ։ Առ մտացն երագումն. (Նար.։)


Երազ, ոց

s.

dream;
fancy;
vision;
— տեսանել, to dream, to have a dream, to dream a dream, cf. Երազիմ;
եւ ոչ յերագի անգամ տեսանել, not even to dream of;
գեղեցիկ —ս տեսանել, to have pleasant, or bright dreams;
ցնորք զահանգելի խօլական —ոց, spectres or monstruous visions, dreadful, ghastly, frightful dreams;
յերազս լինել, յերազի անցք անցանել, to have a nocturnal pollution, a lascivious dream;
— է կեանք մարդոյ, life is but a dream.

· Calfa

NBHL (9)

ԵՐԱԶ ՏԵՍԱՆԵԼ. ἑνυπνιάζομαι եւ այլն. Երազել, յերազանալ, կամ երազ յերազել. (Ծն. ՟լէ. 5=10։ ՟Ժ՟Ա. 5։ Դտ. ՟Է. 13։ Ես. ՟Ի՟Թ. 7։ Երեմ. ՟Ի՟Թ. 8։ Դան. ՟Բ. 1. եւ 3։)

ՅԵՐԱԶԻ ԱՆՑՔ ԱՆՑԱՆԵԼ. ՅԵՐԱԶՍ ԼԻՆԵԼ. ὁνειρώττω Որպէս Գիջանալ։ (Փիլ. քհ. ՟ժա։)

ὔπνος somnium, insomnium Երեւեալն ի քուն անուրջք. տեսիլ ուրուական երեւութացեալ յանկողնի. որ ասի եւ ԵՐԵՒԱԿ, իբր երեւոյթ, եւ ցնորք.

Որպէս որք յերազի քաղցեալ իցեն, եւ ուտիցեն. (Ես. ՟Ի՟Թ. 8։)

Որպէս երազք զարթուցելոց։ Ետես երազ յովսէփ։ Յաւելին եւս ատել զնա վասն երազոցն։ Եւ ոչ արար նմա պատասխանի տուր երազովք եւ գուշակութեամբք։ Մի՛ անսայք երազոց ձերոց, զոր դուք տեսանէք.եւ այլն։

Երազ է՝ մտաց շարժումն ի յանշարժ մարմինս. Որ ոք երազոց հաւատայ, նման է այնոցիկ՝ որք ըստ ստուերս անձանց իւրեանց ընթանան, եւզնոյնն կամին ըմբռնել. (Կլիմաք.։)

Քնոյ երազիւք մոլորեցուցանէին. (Մխ. երեմ.։)

Զոր արտաքին իմաստունքն եւ ոչ յերազի անգամ տեսանել կարէին. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1։)

Աշխարհական՝ որ յերազս լինի. (Կանոն.։)


Երազագէտ

adj. s. that explains dreams.

· Calfa

NBHL (3)

ὁνειροπόλος somniorum interpres, conjector Որ ցուցանէ գիտել զմեկնութիւն երազոց. երազահան.

Երազագէտք, նշանալոյծք. (Պտմ. աղեքս.։)

Երազագէտ է այնպիսին ի կեանս իւրում». իբր երազագէտ, յուզեալ սնոտեօք. (Եղիշ. ՟Բ։)


Երազադիւթութիւն, ութեան

s.

oneiromancy.

· Calfa

NBHL (2)

Գուշակութիւն դիւթից ի ձեռն երազոց. երազահանութիւն.

Յաղագս երազադիւթութեան. (Նոննոս.։)


Երազակոծ

cf. Երազափորձ.

· Calfa


Երազահան, աց

cf. Երազահմայ;
— երազոց, dreamer, visionary.

· Calfa

NBHL (4)

ἑξηγητής interpres somniorum Հանօղ՝ այսինքն մեկնիչ երազոց, ձեւանալով որպէս գուշակ եւ գէտ.

ԵՐԱԶԱՀԱՆ ԵՐԱԶՈՑ. Որ հանէ երազս ի գլխոյ իւրմէ. յն. ἑνυπνιαζόμενος , յերազօղ։ (Օրին. ՟ժգ. 1. 3. 5։)

Կոչեաց զամենայն երազահանսն եգիպտոսի։ Պատմեցի երազահանացն, եւ ոչ ոք էր որ մեկնէր. (Ծն. ՟Խ՟Ա. 8. եւ 24։)

Աշակերտ մոգի ուրումն երազահանի. (Խոր. ՟բ. 45։)


Երազահանութիւն, ութեան

s.

explanation of dreams

· Calfa

NBHL (4)

Երազադիւթութիւն. գուշակութիւն երազոց.

Լիւկիացիք ասին յառաջ գտանել զերազահանութիւն. (Նոննոս.։)

Մեկնելն զերազս՝ կա՛մ ըղձութեամբ առ աստուծոյ.

Իղձն բաղտամայ՝ բաբելոնացւոցն ապրեցուցիչ երազահանութեամբ, եւ յովսէփ երազատես եւ երազահան փարաւոնի .. . այն հեթանոսացէ, եւ ոչ քրիստոնէից. (Եղիշ. հոգ.։)


Երազահմայ

s.

one irocritic, diviner by means of dreams;
— լինիմ, to divine by means of dreams.

· Calfa

NBHL (2)

ԵՐԱԶԱՀՄԱՅ ԼԻՆԵԼ. Հմայել երազովք. ըղձապատում լինել.

Օտար խորհրդով նշանագիրս գծել, եւ երեզահմայ լինել, ցնորել (զհետ) մոլորութեան երազահան ստութեան. (Եղիշ. հոգ.։)


Երազայոյզ

adj.

fanatical, visionary.

· Calfa

NBHL (5)

ԵՐԱԶԱՅՈՅԶ կամ ԵՐԱԶԱՅՈՅՍ. Որ յուզի զհետ երազոց, կամ յուսայ յերազս. իբր պատիր, սնոտի, սուտ.

զի գրեալն, (Եղիշ. ՟Բ.)

Չեհաս երազայոյս կարծեացն».

առ (Յհ. կթ.) գրի,

Ո՛չ եհաս երազայոյզ կարծեացն»։


Երազանամ, ացայ

vn.

cf. Յերազանամ.

· Calfa

NBHL (2)

ԵՐԱԶԱՆԱԼ. cf. յերազանալ.

Իբրու ընդ քուն, եւ կամ անուրջ յարթնութեան երազանալով՝ դիւթեաց զսա. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)


Երազատես

s.

dreamer;
visionary, enthusiast, fanatic.

· Calfa

NBHL (3)

ἑνυπνιαστής somniator Երազ տեսօղ. յերազօղ.

Ահա երազատեսն գայ. (Ծն. ՟Լ՟Է. 19։)

Ամաչեսցեն երազատեսքն. (Միք. ՟Գ. 7։)


Երազացոյց

adj. s. that shows, that explains dreams.

· Calfa

NBHL (4)

Մերթ՝ Ցուցիչ երազոց, որպէս աստուած՝ յովսեփայ.

Ո՛չ զնա ատեն, այլ զերազացոյցն. (Սեբեր. ՟Զ։)

Մերթ՝ Մեկնիչ երազոց. երազահան.

Եւ որ երազմոյն տեղին ... երազացոյց երազընդհան պաշտաման. (Ագաթ.։)


Երազափորձ

adj.

subject to pollution during sleep.

· Calfa

NBHL (2)

Փորձեալն յերազի գիջութեամբ. կամ Երազափորձութիւն.

Որ չիցէ սուրբ ի ցայգութեան բղխմանէ, զերազափորձսն ասէ. (Վրդն. օրին.։)


Երազափորձութիւն, ութեան

s.

pollution which happens during sleep.

· Calfa

NBHL (4)

ὁνειρωγμός somnium venereum Փորձութիւն մարմնոյ յերազի. գիջութիւն ի քուն. ցայգութեան բղխումն.

Եւ եւս՝ ὁνειροπολία interpretatio somniorum Փորձ եւ քննութիւն երազահանաց՝ ի մեկնել զերազս, կամ ի պատճառել.

Երազափորձութիւն բազում պատճառս ունի. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ Կանոն.։)

Առնու բանջար կուտակեայ, զոր գիտէր առ երազափորձութիւն ի ճահ. (Պտմ. աղեքս.։)


Երազընդհան

cf. Երազահան.

· Calfa

NBHL (2)

cf. երազահան.

Երազմոյն տեղին ... երազացոյց երազընդհան պաշտաման. (Ագաթ.։)


Երազիմ, եցայ

vn.

to dream, to fancy, to see things in a dream.

· Calfa

NBHL (3)

ἑνυπνιάζομαι somnio Երազ տեսանել. եւ Երեւիլ երազոյ.

Ծերք ձեր երազովք երազեսցին. (Յովէլ. ՟Բ. 28։ Գործ. ՟Բ. 17։)

Երազ երազեցաւ ինձ. (Երեմ. ՟Ի՟Գ. 25։)


Երազող, աց

s.

dreamer.

· Calfa


Երաժիշտ, ժշտաց

s.

musician, composer;
music;
—քն, the Muses.

· Calfa

Etymologies (2) · Adjarian

(լետնաբար ի, ի-ա հլ.) «երգիչ և կամ նուագող» Փիլ. լին. «նուագ. երաժըշ-տռութիւն» Սիր. իբ. 16. լե. 4, որից՝ երաժըշ-տական Սիր. լե. 8. Յայտ. ժը. 22. Եղիշ., երաժշտապետ Սհկ. կթ. արմաւ. Ճառընտ., երաժշտակ Փիլ. լիւս. Սահմ., աներաժիշտ Փիլ. երաժշտասէր «երաժշտութիւն սիրող» (ի ոչ թէ «երաժիշտ սիրող) (նոր բառ)։

Հիւնք. պրս. ֆէրաշթու «ծիծառ» բա-ռից։ Աճառ. Բանաս. 1899, 252 -իշտ դնում է մասնիկ (հմմտ. նաժիշտ) և ար-մատը երաժ-, որ կցում է երգ բառին՝ գ և ժ ձայների փոխանակութեամբ, հմմտ. ոյժ և առույգ, տուգանք և տու-ժել, արգ և արժել, բագ և բաժին։ Ny-berg, Hilfsb. 2, 191 իբան. *raji-sta ձևից, որի հետ կապում է սանս. rajya-te «գրաւուիլ, հրապուրիլ, սիրահարուիլ», պհլ. ranǰak, պրս. [arabic word] ranj «ցաւ». սը-րանց հետ նաև հյ. երախտիք, ատե-րախտ, պատարագ։ Նշանակութիւնը անյարմար է և չի թոյլ տալիս այս միա-ցումները։

NBHL (10)

μουσικός, μοῦσα musicus Երգիչ ճարտար՝ արուեստական ձայնիւ կամ նուագարանաւ. գուսան. վարպետ բան երգօղ ու լալօղ.

Զոր օրինակ քերթողքն ասեն զերաժշտացն պար, զի օրհնեսցեն զարարիչն եւ զգործն. (Փիլ. լին. ՟Ա. 6։)

Որպէս ոք երաժիշտ զհետ երթիցէ քնարին թիւրութեան. (Նիւս. բն. ՟Բ։)

Երաժիշտն զպատերազմականն նուագէր զմատն. (Սահմ. ՟Ժ՟Է։)

Գրեթէ զայն ասեմք գոլ գեղեցիկ երաժիշտ, որ զվեհագոյնսն եւ զբաւականապէս խրատեալսն հրճուեցուցանէ. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)

Առ երաժշտիցն ականջսն հուպ են տեսութիւնքն. (անդ. ՟Ժ՟Բ։)

ԵՐԱԺԻՇՏ գ. Երաժշտութիւն. երաժշտական նուագք.

Երաժիշտք եւ սուգք տարապարտ պատմութիւն». յն. երաժշտութիւն ի սուգ՝ տարաժամ պատմութիւն. (Սիր. ՟Ի՟Բ. 16։)

Մի խափաներ զերաժիշտս. (անդ. ՟Լ՟Ե. 4։)

Տեսարանքն յանձայնից եղեն ձայնաւորք՝ իբրու երաժշտիւք ի վերայ ածելով զգեղեցիկն եւ զոչն։ Յորժամ քերդօղն առ եռոտանովն երաժշտիցն նստիցի (յն. մուսայի, այսինքն չաստուծոյն երաժշտութեան)։ Որչափ քերդողութիւն իսկ, եւ երաժիշտ բաւականապէս ստացեալ իցեն յանձինս իւրեանց, ոչ համարձակել ումեմն երգել երաժիշտ ինչ առանց ընտրութեան. (Պղատ. օրին. ՟Գ. ՟Դ. ՟Ը։)


Երաժշտակ

s.

a. singer.

· Calfa

NBHL (5)

μουσικός Ունակ արուեստի երաժշտութեան, եւ ի բնէ երաժիշտ՝ որպէս հաւք.

Որպէս Երաժշտականութիւն. μουσική

Երաժշտակին զուրախականն բախեալ նուագս. (Սահմ. ՟Ժ՟Է։)

Երաժշտակք ամենազանն հաւուց, որ ի միասին հնչեն. (Փիլ. լիւս.։)

Ասեն՝ երաժշտակի ուղղութիւն գոլ զայն զօրութիւն. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)


Երաժշտական, ի, աց

adj. s.

musical;
musician;
—ն, music.

· Calfa

NBHL (13)

μουσικός, -κή, -κόν musicus, -a, -um Որ ինչ սեպհական է երաժշտաց եւ երաժշտականութեան. գուսանական.

Ձայն ... երաժշտականաց արուեստականաց». յն. մի բառ. μουσικός.

Որ ըստ երաժշտական արուեստի յարմարէր զնա։ Իբրեւ գործւով երաժշտականաւ կարասցէ ոք յարմարել։ Յարմարական եւ նուագաւոր բաղաձայնութիւն կատարէր, եւ արդարեւ երաժշտական. (Փիլ.։)

Քաղցրացուցանէր ոմանց զկարգս երաժշտական. (Եղիշ. ՟Գ։)

ԵՐԱԺՇՏԱԿԱՆ. Նման երաժշտաց. երաժշտակ. երաժիշտ. երգիչ, կամ նուագածու ճարտար. քաղցրաձայն.

Հեթանոսք աղաղակեն, եւ լինին երաժշտական քարոզք (կամ քարոզութիւն) իմոյ աստուածութեանս. (Զքր. կթ.։)

Երաժշտական թռչնոցն երգովք ամենայն վայրք հնչէին. (Նիւս. կազմ.։)

Քերականութիւն՝ քերականին, եւ երաժշտականութիւն՝ երաժշտականին։ Երաժշտականքն եւ քերթողքն վկայեն. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. այլաբ.։)

Քան զերգս՝ երաժշտականաց ձայնս։ Զերաժշտականաց զերանաւէտ զհոգեղէն հնչմունս. (Շար.։)

Իսկ (Յայտ. ՟Ժ՟Ը. 22.)

Նուագ երաժշտականաց ի քաղցր գինւոջ. (Սիր. ՟Լ՟Ե. 8։)

Թուականն (այսինքն թուաբանութիւն) բաղկանայ ի տարորոշ քանակէն՝ որ ըստ ինքեան, իսկ երաժշտականն ի տարորոշ քանակէն՝ որ ըստ բաղազանութեան։ Զթուականն փիւնիկեցիք գտին. իսկ զերաժշտականն թրակացիք։ Երաժշտականին յարակայանայ եւ այլն. (Սահմ. ՟Ժ՟Է։)

Բաժանեալ էր մեզ յայնժամ երաժշտականն. էր տեսակ ինչ երերգոյ՝ իղձք առ աստուածսն. միւս տեսակ՝ ողբք. եւ այլն. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)


Երաժշտականութիւն, ութեան

s.

music.

· Calfa

NBHL (5)

μουσική musica որ եւ ասի ԵՐԱԺՇՏԱԿԱՆՆ. Արհեստ երգոց եւ նուագաց. երաժշտութիւն. քաղցրաձայնութիւն եւ եղանակ արուեստական. (ի յն. մուսիքի՛).

Երաժշտականութիւն՝ ուրումն մակացութիւն ասի. (Արիստ. որակ.։)

Ըստ երաժշտականութեան՝ եօթնաղի քնարն գրեթէ քան զամենայն գործիս լաւագոյն է։ Որ յերկնին է երաժշտականութիւն։ Ամենայարմար եւ արդարեւ երկնային երաժշտականութիւն. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. լին.։)

Քաղցր եւ ախորժ է մարդկան՝ լուր երաժշտականութեան. (Լմբ. սղ.։)

(Ի թռչնոց) ոմանք բնաւորականք յինքեանց երգեցօղ երաժշտականութեամբն. (Պիտ.։)


Երաժշտապետ, աց

s.

music-master;
chief of musicians, leader of the band.

· Calfa

NBHL (6)

Պետ երաժշտաց. գլուխ երգչաց եւ նուագածուաց.

Գլուխ պարաւորացն, կամ երաժշտապետ երգոցն՝ մարգարէն դաւիթ. (Տօնակ.։)

Ըստ հոգենուագ երաժշտապետին դաւթայ. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)

Յաղթեցան յայսմ երգոց երաժշտապետքն յունաց. (Ճ. ՟Ա.։)

Երկոտասան փոխելն (սաղմոսաց՝) երկոտասան երաժշտապետաց եկեղեցւոյ՝ առաքելոցն թիւ. (Ճ. ՟Թ.։ եւ Տօնակ.։)

Երաժշտականն գործի ի յերաժշտապետէ անտի ունի զհնչելն եւ զնուագելն. (Խոսրովիկ.։)


Երաժշտարան, աց

s.

academy of music;
music-school.

· Calfa


Երաժշտեմ, եցի

vn.

to play music.

· Calfa

NBHL (2)

cf. երաժշտանալ.

Մերձ առ եւնոմիոսն զարգացեալ երաժշտէր. (Մագ. ՟Հ։)


Երաժշտութիւն, ութեան

s.

music;
— առնել, to play -;
ձայսական՝ գործիական —, vocal, instrumental -.

· Calfa

NBHL (2)

cf. երաժշտականութիւն.

Զանճահ երաժշտութիւն հաւասար դնեն խօսելոյ ընդ օրէնսն աստուծոյ. (Լմբ. սղ.։)


Երախ

s.

mouth, muzzle.

· Calfa

Etymologies (5) · Adjarian

(ի-ա հլ. ըստ ՆՀԲ, թէև առանց վկա-ւութեան) «բերան» Ա. մակ. թ. 55. Ոսկ. ես, որից՝ խստերախ «անսանձ (ձի)» Սարգ. ա. պ. Լմբ. մատ. էջ 329, «խեռ, անհլու (մարդ)» Ագաթ. Եփր. աղ., բրտերախ Ոսկ. յղ. սգ., փափկերախ Պրպմ. Մեկն. ղև., փրփրերախ Յհ. իմ. պաւլ., երախանք «բերան կամ շըր-թունք» Մագ. թղ. 136, երախակալ «սուրի կոթ» Դատ. գ. 22, երախաձգութիւն «սանձով ձիու բերանը թօթուելը» Պիտ., երախճան «ա-նասունի սանձ» Նիւս. երգ., կարծրերախ Նար.։

Canini, Et. etym. 171 նոյն արմա-տից՝ որից երգ=սանս. arka։ Հիւնք. յն. ἀάϰνη «սարդի ոստայն» բառիո. Schef-telowitz, BВ, 29, 67 փոխառեալ է պրս. [arabic word] rux «այտ» =պհլ. *rax բա-ռից, որ ըստ Andreas =սանս. srakva «բերան, երախ» բառն է։ Patrubáns, ՀԱ, 1908, 152 «գոցող» նախանշա-նաևութեամբ՝ կցում է արգել բառին. հմմտ. նաև գերմ. Rachen «երախ, կո-կորդ»։ (Յիշեալ գերմաներէն բառի աւե-լի հին ձևերն են հբգ. rahho, անգլսք. hraca, բայց այս բոլորի ծագումը ան-յայտ է՝ ըստ Kluge, 383։-Մեր բառին նման է հնչում նաև պրս. [arabic word] rax «պա-տառուածք, ճեղքուածք, բացուածք», բայց սրա ծագումն էլ անյայտ է)։ Ny-

berg, Hilfsb. 2, 46 կասկածով պհլ. dahān (գաղափարագրով գրուած [hebrew word] pummeh) <*δafan, *zafan, զնդ. za-far կամ zafan, պրս. [arabic word] dahān կամ zafar «բերան»։

ԳՒՌ (dialectal) Ղրբ. ռէխ, ռըխ, Երև. Շմ. ըռէխ, Հւր. ըռաէխ. նոյն բառը գիտեն նաև Ագլ. Գնձ. Դվ. Լ. Ղզ. Ղրդ. յատկապէս գործած-ւում է «անասունի բերան» նշանակութեամբ, բայց նախատաբար նաև մարդոց համար։ (Այս ձևի աւելի հին գործածութիւնն ունի Զքր. սարկ. Բ. 69, 120 ռեխ, սեռ. ռխի, բց. ռխէ ձևերով)։-Նոր բառեր են՝ ռեխալի. ռե-խակալ (կամ ըոկալ), ռեխակալել, ռեխա-հարուստ, ռեխել, ռեխաւոր։

«քահանայական հանդերձի պճըղ-նաւոր սպիտակ շապիկը». Լմբ. թգւրօրհ. (հրտ. Սիսուան). ունի միայն Հացունի, Պատմ. տարազի, էջ 246։

NBHL (3)

στόμα os Բերան. (ուստի Խստերախ, եւ այլն)

Քակեցան երախք նորա, պապանձեցաւ, եւ ոչ կարէր խօսել. (՟Ա. Մակ. ՟Թ. 55։)

Սանձս եդ յերախս ոգւոց մերոց զերկեղ դատաստանաց. (Ոսկ. ես.։)


Երախակալ

s.

haft, hilt.

· Calfa

NBHL (2)

λαβή ansa, manubrium Ըմբռնելի բերանն սուսերի. ըմբռնետղ որոյ, կոթ. բռնատեղ. թրի՝ դանակի կոթը.

Էարկ եւ զերախակալն եւս զհետ վիրին. (Դտ. ՟Գ. 22։)