Entries' title containing ա : 10000 results

Ինքնակրական, ի, աց

adj.

idiopathical.

· Calfa


Ինհնակրութիւն, ութեան

s.

idiopathy.

· Calfa


Ինքնահալած

adj.

fugitive, that flies of his own accord;
— լինել, to take to flight.

· Calfa

NBHL (4)

Հասանիցէ կարօտւթիւն իբրեւ այր մի չար ինքնահալած. (Առակ. Զ. 11։)

Ինքնահալած ի հայրենեանն լինէր գաւառէ։ Ինքնահալած լինի սարսռելով իմն. (Պիտ.։)

ինքնահալած լինիս բարուց քոց աղտիվք. (Շ. թղթ.։)

αὑτόμολος sua sponte fugitivus. եւ բայիւ αὑτομολέω transfugio. Ինքնին հալածական, անձամբ փախստեայ առանց վարելոյ ուրուք.


Ինքնահաճ

adj.

self-admiring, self-conceited, self-pleasing, presumptuous, arrogant;
capricious, whimsical;
affected.

· Calfa

NBHL (4)

Վարդապետք տխմարք եւ ինքնահաճք. (Խոր. ՟Գ. 68։)

Մի անխոնարհ, եւ ինքնահաճ եւ վէս. (Փիլ. բագն.։)

Ինքնահաճ կամք. (Լմբ. ժող.։)

αὑτάρεσκος sibi nimis placens. Անձնահաճ. անձամբ անձին հաճոյ. ինքնահաւան. ամբարտաւան. իրէն հասնօղ.


Ինքնահաճոյ

cf. Ինքնահաճ.

· Calfa

NBHL (10)

Իբր ինքնահաճ, եւ ինքնահաճական.

Յինքնահաճոյ եւ յամբարտաւան մարդկանէ. (Պտմ. աղեքս.։)

Ինքնահաճոյ փարիսեցին. Առիւծ ինքնահաճոյ. (Լմբ. ժղ. եւ Լմբ. իմ.։)

Ինքնահաճոյ արդարեւ ի միտս եւ ի բանս եւ ի գործս զիս գորովեալ. (Յհ. կթ.)

Յինքնահաճոյ եւ ի սնափառ խորհրդոցն. (Լմբ. սղ.։)

Որ ինչ ըստ հաճոյից անձին գործիցի. ըստ մտի եւ ըստ կամի եղեալն. քէֆինէ.

Ի տարակուսանս եւ յանյուսութիւն ազգ մարդկան հատեալ լինի, այլ եւ յինքնահաճոյ արդարեւ գործս. (Խոր. Ա. 3։)

Ինքնակամ. ինքնայօժար. կամակար.

Ոչ տալ ինքնահաճոյ կամաւ զանձն ի փորձութիւն. (Շ. մտթ.։)

Որպէս եւ հայր (հաճեցաւ), նոյնպէս եւ նա ինքնահաճոյ կամօք ի պէտս փրկութեան մերոյ ախորժեաց զմարնանալն. (Լմբ. պտրգ.։)


Ինքնահաճիմ, եցայ

vn.

to be arrogant, presumptuous, conceited.

· Calfa

NBHL (2)

Ինքնահաճ լինել. մեծամտիլ. աբարտաւանիլ. հպարտանալ.

Յորժամ յայն սկսաւ ինքնահաճել, մատնեցաւ ի փորձութիւն խորհրդոցն։ Այդ աստուծոյ շնորհ է. եւ յաստուծոյն ընդէ՞ր իբր ի քո ինքնահաճիս. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. առակ.։)


Ինքնահաճութիւն, ութեան

s.

self-admiration, self-conceit, presumption, vanity, arrogance.

· Calfa

NBHL (6)

Ոմանք զսնափառութիւն եւ զամբարտաւանութիւն ինքնահաճութիւն կամին սահմանել. (Կլիմաք.։)

Որ ըստ իւր ցանկութեանն ընտրեսցէ զգործն. ամբաստանութիւն զինքենէ բերէ՝ նախ առաջին զինքնահաճութիւն. (Բրս. հց.։)

Ոչ ել յաշտարակ ինքնահաճութեան. (Լմբ. առ ոսկան.։)

Մերթ թուի նշանակել՝ Ինքնակամ յօժարութիւն. բայց մարթի բերիլ եւ ի ՟ա. նշ. յասելն.

Իսկ եթէ ի կողմանէ աղջկանն առանց օրինացն սահմանի ինքնահաճութեամբ փորձի ոք դարձուցանել. (Մխ. դտ.։)

αὑταρεσκεία sibi ipsi placere Ինքնահաճն լինել. ինքնահաւանութիւն. ամբարտաւանութիւն. հպարտութիւն.


Ինքնահաւան

cf. Ինքնահաճ.

· Calfa


Ինքնահաւանիմ, եցայ

vn.

cf. Ինքնահաճիմ.

· Calfa


Ինքնահաւանութիւն, ութեան

s.

cf. Ինքնահաճութիւն.

· Calfa


Ինքնահիսակ

adj.

woven by himself.

· Calfa


Ինքնահնար

adj.

fantastic, fictitious.

· Calfa


Ինքնահոս

cf. Ինքնախաղաց.

· Calfa


Ինքնահրաման

adj.

self-acting, independent, spontaneous.

· Calfa

NBHL (7)

Վասն ինքնահրաման առաջնուրդութեան հոգւոյն սրբոյ. (Ագաթ.։)

Առնելով զերախայրեացն զմուտս՝ ինքնահրաման յօժարութեամբ եւ պատրաստութեամբ. (Փիլ. քհ.։)

Որ ընդ սոսայս անցանէ զօրութիւն. ինքնահրաման իմն ունի զյարձակումն յառաջակամ շնչով. (Նիւս. կազմ.։)

Իբր Ինքնին. ինքնակամութեամբ. եւ ձեռներեցութեամբ. առանձնական իշխանութեամբ.

Ինքնահրամանք հանդերձ յօժարութեամբ նկրտէին. (Փիլ. լիւս.։)

ինքնահրաման բարձի զխըտրոց. (Յհ. կթ.։)

αὑτοκέλευστος injussus, sua sponte. Ինքնն հրամանատար առանց հրամայելոյ ուրուք ինքեան. ինքնաշարժ. ինքնիշխան. ինքնակամ. մտադիր.


Ինքնաձայն

adj.

vowel;
that has a sound by itself.

· Calfa

NBHL (3)

Ոչ ոք էր, որ տեսլեան բնութեան, կամ ինքնաձայնին բարբառոյ ժուժեալ կարէր. (Ագաթ.։)

Նովաւ լսեմք զինքնաձայն հնչումն նորա. (Ոսկիփոր.։)

αὑτόφωνος sua voce utens. Յինքենէ այսինքն յաստուծոյ անտի ձայնեալ, կամ Ինքնին ձայնօղ. ինքնախօս. ինքնասաց.


Ինքնաձեռագիր, գրոյ

cf. Ինքնագիր.

· Calfa


Ինքնաձեռն

adj.

voluntary;
powerful;
self-sufficient;
— լինել, to take too much liberty, too great a latitude;
— լինել յիմն, to dare to undertake something, to attempt, to dare, to presume;
— լինել յիւր որդիս, to kill one's children with one's own hands;
— խեղդամահ սատակիլ, to strangle, or choke one's self, to commit suicide

· Calfa

NBHL (14)

Ինքնաձեռն աջ զօրեյութեան. (Նար. գանձ հոգ.։)

Նետաձգութեամբ ինքնաձեռն որսալով (եւ ոչ որոգայթիւք)։ Եւ եթէ ինքնաձեռն իսկ, սակայն ակամյ ոչ զայլ ոք սպանցէ. (Պղատ. օրին. ՟Ե. ՟Թ։)

Ի յաղօթելն յարօթից լիէի, բայց եւ ինքնաձեռն ի վրեժխնդրութիւն ունողացն էի. (Պիտ.։)

Ինքնաձեռն խեղդամահ սատակէր. (Պիտ.։)

ԻՆՔՆԱՁԵՌՆ. իբր Ձեռնասուն.

Անմնջոց դիմօք ուսեալք յաստուծոյ ինքնաձեռն ի նմանէ ընտրեցան. (Հ. կիլիկ.։)

ԻՆՔՆԱՁԵՌՆ. Ձեռներէց. յանձնապաստան. յանդուգն.

Երիկեանք ոմանք եւ եռանդեաք ի թարմար արուեստից դիմեալք ինքնաձեռն ճեպով աստուածաբանութեանն աւանդիւք. (Առ որս. ՟Դ։)

Եւ այս ոչ ինքնաձեռն հաարձակութեամբ վստահացեալն զորութիւն. (Երզն. քեր.։)

ԻՆՔՆԱՁԵՌՆ լինել. Ձեռներեց լնել. համարձակիլ. Որո՞վ իրօք ինքնաձեռն լինելով՝ յայսպիսի չարգրծութիւնս յանդգնեալ բերէր. (Պիտ.)

Հեթում զաթոռ թագաւորութեան իւրոյ վստահանայ յեղբայրն իւր ի սմբատ ինքնաձեռն եղեալ օծանի թագաւոր. (Ոսկիփոր.։)

Կամ իշխել ձեռն մխել, եւ ինքնին սպանանել.

Ինքնաձեռն յիւրն լինելով որդիս. (Պիտ.։)

αὑτόχειρ qui sua manu facit. Որ իւրով ձեռամբ առնէ, անկարօտ օգնականութեան այլոց, կամ գործեաց. եւ ԻՒրովի. ինքնին.


Ինքնամատն

cf. Անձնամատն.

· Calfa

NBHL (1)

Որ արձակէ զմարմին իւր մահուամբ իւրովի գնալով եւ ինքնամատն լինելով. (Երզն. մտթ.։)


Ինքնամատոյց

adj. s.

self-devoted;
that produces naturally, natural;
favorable;
accident, fate, destiny;
— դիմագրաւել, to expose one's self, to devote one's self;
— տալ զօրինակն, to give an exemple easily imitated.

· Calfa

NBHL (10)

Ի խորոց սրտի ... ինքնամատոյց դատախազութիւն. (Նար. ՟Ծ՟Է։)

Փոխանակ սքանչելի ինքնամոյց վայելչութեան՝ զփշաբեր զտատասկաբեր երկիրժառանգեաց. (Կոչ. ՟Բ։)

Ջերմ լուալեացն զպէտսն շնորհեն, եւ անհակառակ զօրութեանն բժշկութիւն անվարձ եւ ինքնամոյց՜ Առ որս. (՟Է։)

αὑτομάτως φέρων sponte sua ferens αὑτόματος sponte promanans. ինքնին մատուցօղ, յառաջ բերօղ. եւ Ինքնին մատուցեալ, յառաջ բերեալ. ինքնեկ. դիւրագիւտ. պատրաստական.

Առձեռն եւ ինքնամոյց տալ զօրինակն. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Ա։)

Առատութիւն ինքնամոյց կերակրոց շնորհեաց ի ձկանց. (Նախ. եզեկ.։)

Կամ ինքիադէպ. ըստ պատահման եղեալ.

Ինքնամատոյց համարելով գոլ ամենայնի առանց նախախնամութեան մմմսկզբանն ինքնամոյց եղեալքն. (Նիւս. բն.։)

Եղելոց ամենեցուն կամ զաստուած ասեն գոլ պատճառ. կամ զհարկ կամ ճակատագիր, կամզբնութիւն կամ զբախտ, կամ զինքնամատոյցն, անձնչնցն եւ կամ անբանիցն դիպմունք առանց բնութեան եւ արուեստի՜ Ոչ ինքնամատուցին, քանզի անշնչիցն եւ անբանիցն են դիպմունք. (Նիւս. բն.։)

ԻՆՔՆԱՄԱՏՈՅՑ. տուցի. գ. τὸ αὑτόματον casus. Դէպք դիպուած.


Ինքնամարտ

adj.

that mortifies himself, that wages war against his passions;
that wars against self.

· Calfa

NBHL (2)

որ եւ ԱՆՁՆԱՄԱՐՏ. Ինքն ընդ անձին մարտնչօղ. անձամբ անձին հակառակօղ.

Ինքնամարտ կռիւ. (Նար. ՟Խ՟Ը։)


Ինքնամեռ

adj.

that dies a natural death;
— լինել, to die a natural death.

· Calfa

NBHL (2)

Որ Ինքնին մեռանի օրհասաւ իւրով՝ առանց բնական մահուան.

Անասուն որք ինքնամեռք լինին. (Վեցօր. ՟Թ։)


Ինքնամուխ

adj.

forward, hold, presumptuous.

· Calfa

NBHL (2)

ինքնին մխեա, կամ մխելով. անձամբ միջամուխ.

Միթէ ինքնամու՞խ առ ի յաթոռ գահոյից զիս նըստել մատուցի. (Վրք. ոսկ.։)


Ինքնայորդոր

adj.

voluntary, spontaneous, prompt, ready, inclined;
— լինել, to crave, to have a longing for, to desire, to want, to long;
— յորդոր յօժարութեամբ, of one's own freewill, willingly, cheerfully, voluntarily.

· Calfa

NBHL (4)

Ինքնին յորդորեալ. նքնայօժար. դիւրապատրաստ. պատրաստական. կամակար.

Բարկութեանն ատուծոյ իբրեւ ինքնայորդոր դահիճ բանսարկուն դրդեաց զդաւիթ թուել զիսրայէլ. (Նախ. ՟ա. մնաց.։)

Յամենայնի ժիրք եւ ինքնայորորք լինելով. (Պիտ.)

Ինքնայորդոր յօժարակամութեամբ դիմեաց ի մահ. (Ճ. ՟Ա.։)


Ինքնայօժար

cf. Ինքնայորդոր.

· Calfa

NBHL (11)

Արդ զհամբերութիւն չարչարանաց բաժակին ինքնայօժար խոնարհութեամբ. (Ագաթ.։)

Ինքնայօժար փութով փափաքէին. (Փարպ.։)

Ինքնայօժար ընտրութեամբ ատել զմեղս. (Լմբ. սղ.)

Կամաւոր եւ ինքնայօժարկամ աստուած յարարածոցս պաշտօն առնել. (Վրք. սեղբ.։)

Ինքնայօժար կամօք ընկալաւ զչարութիւն. (Շ. ամենայն չար.)

Որք ի չարիս ինքնայօժարք լինին, եւ անձամբ զանձինս իւրեանց մղեն ի կորուստ։ Զի ի պէտս սրբոցն եւ կարօտելոցն ինքնայօժարք եղիցին. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 14։ եւ Ոսկ. ՟բ. կոր.։)

ԻՆՔՆԱՅՕԺԱՐ մ. Ինքնին իւրով յօժարութեամբ. կամաւորապէս.

Ինքնայօժարգայր քրիստոս ի մահ խաչին. (Լծ. կոչ.։)

Ոչ ինքնայօժարբերի սա ի մեղս. (Լմբ. սղ.։)

Մարդ՝ կենաց մաշիչ, ինքնայօժար յամենայն։ Կին՝ առն մխիթարութիւն, ինքնայօժար ի կոխ (անձին կամ այլոց)։ Նաւավար՝ ալեաց ճանապարհորդ, ինքնայօժար ի մահ. (Պիտառ.։)

αὑτομόλουν se se conferens ἐκούσιος voluntarius. Ինքնին յօժար կամ յօժարեալ. յօժարակամ. մտադիր. կամաւոր.


Ինքնայօժարութիւն, ութեան

s.

spontaneity.

· Calfa

NBHL (2)

Ինքնայօժար լինելն. կամաւորութիւն.

Ոչ Ինքնայօժարութեամբ ի չարն դրդուեալ, այլ ի պատրանաց օձին։ Ոչ կամելն նոցա ոչ ինքնայօժարութեամբ խոտորեցաւ զհետչարին. (Լմբ. սղ.։)


Ինքնանախատ

adj.

self-upbraiding, self-reproving.

· Calfa

NBHL (2)

Ինքն ինքն նախանձօղ. պարսաւադիր անձամբ անձին.

ինքնանախատ կշտամբութիւն. (Նար. ՟Ձ՟Է։)


Ինքնանամ, ացայ

vn.

to become a man, a free man;
to emancipate one's self;
to exist by itself.

· Calfa

NBHL (3)

Ինքն ինքեան տէր լինել. ի չափ հասանել կատարելութեան. կամ ուսման. գոյաւորիլ եւ զրգանալ իրաց. եւ կալ մնալ ի նոյնութեան.

Եւ ոչանկատար վարձամբ յանգեալ արուեստից ինքնացայ. (Խոր. ՟Գ. 62։)

Եթէ ի նուազութեան եղիցին հարկաւորացն ... յանկարծօրէն ակնկալեալք զառատութիւն եւ զառաւելութիւն պիտոյիցն ինքնացեալս գըտանիցեն։ Ոչ ինչ՝ որ զկնի լոյսնոյս է՝ ինքնանայ. այլ ամենայն ինդ փոքր եւ մեծ, զոր օրինակ ի սքանչմն, յարուեստագիտէն՝ այն որ ըստ երկնին է անտեսիլ բանին՝ ջլաձիգ լինել բնաւորեցաւ։ Կենդանեաց ազգք եւ տնկոց ինքնանան։ Յորոց ամենեցունց ինքնացեալ կայ նմայ ի նմին նմանութեան, ոչ յեղեղեալ. (Փիլ.։)


Ինքնանուէր

adj.

that offers his services, that gives himself, voluntary, free, self-devoted.

· Calfa

NBHL (3)

ինքն զինքն նուիրօղ. անձամբ յանձանէ նուիրեալ կամ պատարագեալ սիրով ի սէր արարչին.

Եղիազար մակաբէին՝ ինքնանըւէր քահանային. (Յիսուս որդի.։)

Քահանայդ ինքնանուէր մատո՛ զպաղատանս. (Շար.։)


Ինքնաշարժ

adj.

self-moving, automatic;
presumptuous;
forward.

· Calfa

NBHL (15)

Վասն զի զգայականն յոլովագոյն է քան կենդանին, բաժանեմք զնա յինքնաշարժն եւ յանշարժն. (Անյաղթ պորփ.։)

Ի կենդանիս, եւ յանկենդանս ... յինքնաշարժս, եւ յայլաշարժս. (Սկեւռ. աղ.։)

եւ առաւել զբանական կենդանւոյ, եւ զիմացական բնութեանց. որք ունին զհոգի անձնիշխան եւ անմահ.

Հոգին ինքնաշարժ, ինքնաշարժն մշտաշարժ, մշտաշարժն անմահ է՜ Սահմ. (՟Ժ՟Գ։)

Նախ թաղէս ասաց զանձն (այսինքն զհոգին) մշտաշարժ եւ ինքնաշարժ ... Ուստի՞ է մարմնոյ շարժիլն, եթէ ոչ յանձնէ. քանզի ոչ անշարժ է մարմին. (Նիւս. բն.։)

Նախախնամութիւն իւրաքանչիւր բնութեան ապրեցուցանողական՝ ինքնաշարժն որպէս ինքնաշարժ նախախնամութենէ. (Դիոն. ածայ.։)

Զոր ասէս ինքնաշարժ, փոխանակ անձնիշխան եւ ինքնակալ ասելոյ է իմանալի։ Ինքնաշարժ գոլով, այսինքն անձնիշխանք եղեալք. (Մաքս. ի դիոն.։)

Եւ գերագոյն օրինակաւ ասի զաստուծոյ՝ իրօք եւ մնանութեամբ.

Հուր ... մշտաշարժ, ինքնաշարժ, շարժօղ այլոց. պատուական՝ անպարունակ. (Դիոն. երկն.։ Դիոն. երկն.։)

Մշտաշարժ ինքնաշարժ, ինքնիշխան, ինքնազօր. (Ածաբ. ի պենտեկ. յորմէ եւ Շար.։)

ԻՆՔՆԱՇԱՐԺ. որպէսդիւրաշարժ. նքնայորդոր. դիւրպատրաստ. ինքնակամ.

Կռուելոյ ոչ ունիս կարիս հրամանի, զի ինքնաշարժ ես ի բազմաբանութիւն. (Շ. թղթ.։)

Ոչ յառաջել կոչմամբ քոյին, այլ ինքնաշարժ փառամոլին. (Յիսուս որդի.։)

որք ինքնաշարժ ախտիւք, եւ բռնակալաց աշխարհի համանօք զանձինս իւրեանց յայս աստիճան հոգեւոր բարձրութեան ձգեն. (Շ. ընդհ.։)

αὑτοκίνητος qui per se vel ipse movetur, aut motu proprio, vel libere;
suapte natura mobilis. Որ ինքնին շարժի. ինքն զինքն շարժօղ. իւրեւ շարժուն, որպէս կենդանի, եւ ոչ որպէսհուր անզգայ. վասն որոյ ասի զշնչաւորաց, ըստ որում ունին ոգիզգայական շարժիչ ՛ն ներքուստ.


Ինքնապանծ

adj.

self-glorious, boastful.

· Calfa

NBHL (3)

եւ ԱՆՁՆԱՊԱՆԾ, ԻՆՔՆԱՊԱՐԾ. Պանծացեալ եւ վստահ յանձն իւր. որպէս յանձնապաստան, հպարտ, եւ որպէս արդար անստգիւտ ի խիղճ մտացն.

Զայս իմանամբք ի վերայ ինքնապանծամբարտաւան բանսարկուին՜ Թշնամին յինքնապանծ (կամ յինքնապարծ) զօրութիւն յուսացեալ՝ եւ զնա անգօսնէ. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. սղ.։)

Ամենայն անմեղ ինքնապանծ է ընդդէմ նախատողացն. ըստ որում եւ քրիստոս. եւ վկայքն իւր. (Լմբ. առակ.։)


Ինքնապատիրութիւն, ութեան

s.

self-deceit, self-deception.

· Calfa

NBHL (2)

Անձամբ զանձն պատրելն. անձաամբ ղանձնէ խաբիլն.

Մարդն ինքնապատիրութեամբ ի մեղս հակամիտելով. (Խոսրովիկ.։)


Ինքնապատում

adj.

that relates himself;
related by himself.

· Calfa

NBHL (2)

Եւ ընդ բայի. Ինքնին պատմօղ, ճառօղ. կամ Անձամբ պատմելով, ճառելով.

Ոտնաձայն առնէ, զի յոտսն քաւութիւնաբերս հասեալ մարդոյն ինքնապատում (լինելով) յանցանացն՝ փրկութիւն գտանիցէ։ հրեշտակացն իսկ ինքնապատում արարեալ ցանկալւոյն, դանիէլի զիւրաքանչիւր սահմանացն. Որոց բնաւին ինքնապատում յայտարարեալ զմերձաւորութիւն հոգւոյն եսայի. ասէ. հոգի տեառնի վերայ իմ. (Ագաթ.։)


Ինքնապարծ

cf. Ինքնապանծ.

· Calfa


Ինքնապարսաւ

cf. Ինքնանախատ.

· Calfa

NBHL (3)

Ուր իցէ անձամբ անձին պարսաւ. ինքնակմ պարսաւադիր ընդդէմ անձինն. ինքը զինքը վար զարօղ.

ինքնապարսաւն կշտամբութեամբ։ Ինքնապարսաւսն խոնարհութեան. (Նար. ՟Խ՟Ը. ՟Կ՟Ե։)

Ըստ ինքնապարսաւ ամբաստանութեանցս բժշկականն ի վերայ դիցես սպեղանիս. (Սկեւռ. աղ.։)


Ինքնասահման

adj.

unbounded, illimited, immense, infinite.

· Calfa

NBHL (4)

Որ ինքեամբ եւեթ սահմանի անսհանելի գոլով յայլոց.

Իսկութիւն ինքնագոյ՝ ինքնասահման անեղելութեան. (Բենիկ.։)

Կամ ըստ իմստասիրաց՝ Այն, որ կարօղ է անխտիր սահման յօրինակել եւ նքնեան որպէս այլոց.

Սահման, եւ ինքնասահման, վասն զի եւ զինքն ընդ այլս սահմանէ. եւ զոր օրինակ մարդ սահմանելով զմարդ, ասէ՝ թէ մարդն է կենդանի բանաւոր ... ոչ միայն զամենայն մարդ սահմանէ, այլ եւ զինքն. (Սահմ. ՟Գ։)


Ինքնասանձ լինիմ

sv.

to restrain oneself, to keep within bounds.

· Calfa

NBHL (2)

ԻՆՔՆԱՍԱՆՁ ԼԻՆԵԼ. Իւրեւ սանձիլ. ինքնին կասել.

Ջուր նքնասանձ եղեալ ընդ կրուկն դառնային. (Պրոկղ. յայտն.։)


Ինքնասաց

adj.

said or pronounced by himself.

· Calfa

NBHL (4)

Յինքենէ ասացեալ բերանով իւրով բարբառեալ. ինքնախօս. ինքնապատում.

Վկայ ունիմ ինձ զնքնասաց ձայնն աստուծոյ. (Եղիշ. ՟Բ։)

Զնորուն իսկ յիսուսի զինքնասաց ձայնս. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Զ։)

Զքստմնելի պտգամս ինքնասաց աւետարանին. (Կանոն.։)


Ինքնասէր

adj.

self-loving, selfish, egotistical.

· Calfa

NBHL (3)

Զինքնասիրի եւ զաստուածասիրի զանազանութիւնս պատմէ. (Փիլ. լին.։)

Մի՛ ինքնասէր առաւել քան աստուածասէր իցէ. (Երզն. մտթ.։)

Եկեաց նա ի քաղաքին աւուրս վեշտասան, որպէս ինքնասէր (կամ ինքն ասէր). (Վրք. հց. ՟Բ. ձձ։)


Ինքնասիրութիւն, ութեան

s.

self-love;
egotism, selfishness.

· Calfa

NBHL (3)

վասն որոյ ինքնասիրութեամբ պատրաստեաց զլեզուն իւր սուսեր սատակիչ: (Խոր. ՟Գ. 64։)

յինքնասիրութենէ փառաց փախուցելք. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)

Վասն իւր հոգալ ինքնասիրութեան մեղադրանք. իսկ վասն պատուիրանացնհոգալ եւ գործել՝ քրիստոսասէր եւ եղբայրասէր կամց գովութւն. (Բրս. հց.։)


Ինքնասպան

cf. Անձնասպան;
— լինել անձին իւրոյ, to commit suicide, to kill one's self.

· Calfa

NBHL (1)

Զի եւ քահանայքն ասէ պատժին, որք ինքնասպանացն մատուցանեն պատարագ։ Ինքնասպան եղեւ անձին իւրում. (ՃՃ.։ Կանոն.։)


Ինքնաստեղծ

adj.

self-created, invented;
fictitious, imaginary, fancied, fantastical.

· Calfa

NBHL (2)

Յինքենէ ստեղծեալ. յանձն հնարեալ.

կործանել ... զինքնաստեղծ ախտիցն կուռս. (Սկեւռ. աղ.։)


Ինքնաստեղծութիւն, ութեան

s.

fiction;
invention.

· Calfa

NBHL (2)

մտացածին գիւտ. հնարք.

Ընդ հին չարութեանցն նորոգ ինքնաստեղծութիւնս գտի։ յերկաքնչիւրոց բնութեանցս մերոց վերերեւին ինքնաստեղծութիւն. (Նար. ՟Ի. ՟Ղ՟Բ։)


Ինքնաստորակայ

adj.

subsistent, existing by itself.

· Calfa

NBHL (2)

Որ յինքեան կամ ըստ ինքեան, այլ ի գոյացութեան ենթակայանայ, վասն որոյ եւ Այլաստորակայ ասի.

Ոմանք տեսակք ինքնաստորակայք բան ոչ ունելով, բայց զգայութիւն ունն։ Ինքնաստորակայքն բաղկացուցանեն զայլաստորակայսն. իսկ ըստ պորփիւրի այլաստորակայքն բաղկացուցանեն զինքնաստորակայսն. (Անյաղթ պորփ.։)


Ինքնատես, աց

cf. Ականատես.

· Calfa

NBHL (16)

Առաջին աշակերտեալք շնորհին՝ ինքնատեսք եւ սպասաւորք բանն լեալք. (Նիւս. երգ.։)

Աւանդեցին մեզ ինքնատեսքն ... եւ սպասաւորքն. (Ոսկ. գծ.։)

Յինքնատեսեաց եւ սպասաւորաց աստուածն բանի. (Դաւիթ բագրեւ.։)

որ արժանաւորեցար գոլ ինքնատես եւ սպասաւոր բանին աստուծոյ. (Թէոդոր. կուս.։)

Որ յինքնատեսէ բանին աստուծոյ յաստուածազգեաց վկայէն իգնատիոսէ տուաւ. (Վրք. ոսկ.։)

Զնահատակն բարեպաշտութեան. (ՃՃ.։)

ԻՆՔՆԱՏԵՍ. Որպէս Ինքնատեսօղ. Ինքնին տեսօղ մտօք. խելամուտ. քաջիմաց.

Որք ճշմարտութեան են ինքնատեսք. (Նիւս. կազմ.։)

Ո՞վ զնա յայսպիսի խոստովանութիւն զարթոյց, եթէ ոչ ինքնատես գիտութիւն։ Յարեաւ ինքնատես գիտութեամբն. (Մաշկ.։)

ԻՆՔՆԱՏԵՍ. αὕτοπτος ipse visus et deprehensus. Ինքնին երեւեալ դէմ յանդիման. անձամբ տեսանելի եղեալ.

Քահանայիցն (հանդերձ) ծերովքն ինքնատես երեւի։ Շրջեցուցեալ զնոսա ընդ անապատն՝ ինքնատես ի լերինն լինելով. (Ագաթ.։)

Զոր ամենայն ուրուք ինքնատես եղեալ, եւ ոչ առ յընկերէ պատմեալ. (Կորիւն.։)

Նոցա ինքնատես եղեալ առ յինէն սքանչելագործութեան եղելոյ. (ՃՃ.)

Ոչ առնէ զհոգին յառաջ քան զմարմնն, զի մի՛ եղիցինքնատես եղելոցն. (Ոսկ. յադամ.։)

ԻՆՔՆԱՏԵՍ ԼԻՆԵԼ. αὑτοπτέω ipse meis oculis cerno Ինքնին աչօք իւրովք տեսանել. ականատես լինել.

αὑτόπτης qui suis oculis vidit, oculatus testis Ինքնն տեսօր աչօք իւրովք. ականատես.


Ինքնատէր

adj.

one's own master, absolute, independent;
— եմք գործոց մերոց, we are masters of our own actions.

· Calfa

NBHL (8)

Տէր անձին իւրոյ. անձնիշխան. ազատ կամօք.

Ստեղծ զմարդն ... մտաւոր, ինքնիշխան, ինքնատէր.

Իբրեւ զազատս եւ զինքնատետրս անձնիշխանութեամբ վարիլ յառաքինութիւնս. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Զ։)

Զմնաս զայս հասարակաբար առ ամենեսեան տուեալ ... որում ամենայն ոք ինքնատէրեւ բաւական է. (Իգն.։)

Մեք անիշխան ստեղծեալք յարարչէն՝ ինքնատէրն ախտից եւ խորհրդոց, եւ տէր յերկաքանչիւրս հակամիտութեանն, առաքինութեան ասեմ, եւ չարութեանն. (Ածաբ. մակաբ.։)

ԻՆՔՆԱՏԷՐ. Ինքնագլուխ. ինքնացեալ. անկախ.

Շրջին ըստ մտի իբրու զինքնատեարս։ Յամբարտաւանութիւնդ ձեր պարծիք իբրու թէ ինքնատեարք էք. (Սարգ. յկ. ՟Ժ։)

ԻՆՔՆԱՏԷՐ. Որ ունի տիրապէս իշխանութիւն ի վերայ իւրոց. ազատաբար տնտեսօղ. իշխան. ըստ յն. ինքնակալ αὑτοκράτωρ . ըստ լա. տէր. patronus, dominus.


Գերակայիմ, եցայ

vn.

to excel, to surpass, to surmount.

· Calfa


Գերակայութիւն, ութեան

s.

eminence, height, pre-eminence, superiority.

· Calfa

NBHL (7)

Յետինքն ո՛չ են հաղորդ նոցա գերակայութեան. (Դիոն.։)

Մշտապայծառ փառաց գերակայութիւն. (Խոր. վրդվռ.։)

Ակնարկեա՛ յիս յանբաւ գերակայութենէդ քումմէ. (Ճ. ՟Ա.։)

Գերակայութիւն սիրոյ, կամ քահանայութեան. (Խոսր.։)

Ի լոյսն վերին անմատոյց գերակայութեան անսահմանելւոյդ. (Նար. ՟Զ՟Գ։)

Գեղեցկապէս ի նմանէ գահընկեալ, վայելչապէս գերակայութեամբ. (Յհ. կթ.։)

ὐπεροχή, ἑξοχή, προσοχή praestantia, eminentia, excellentia, summitas Բարձրութիւն. գերազանցութիւն. պատիւ.


Գերակատար

adj.

supreme, highest, greatest;
s. gr. preterpluperfect.

· Calfa

NBHL (14)

Գերակատար է եւ կատարողապետ որդի, որպէս պետ ամենայն կատարելութեան։ ԶՅիսուս զմեր աստուած եւ փրկիչ, զմիշտն կատարեալ եւ գերակատար. (Մաքս.։)

Գերակատար երիցդ անձին, կատարողի արարածին. (Յիսուս որդի.։)

Գերակատար փառք, կամ մտածութիւն, կամ իմաստունք. (Անան. ի յովնան.։ Մագ. ՟Ժ՟Ե։ Շ. ատ.։)

Յարուցից զնա գերակատար փառօք. (Մխ. ապար.։)

Գերակատար կործանումն. իբր ծայրագոյն, յետինն. (Մագ. ՟Ժ՟Դ։)

Գերակատար հունձք. իսպառ հասունացեալք. (Երզն. քեր.։)

Գերակատար գագաթն, կամ գերանք. իբր բարձրակատար. (Մագ. ՟Ժ՟Ա։)

Գերակատար ըստ փարիսեցւոյն. այսինքն փքացեալ, բարձրամիտ. (Բրս. հց.։)

ԳԵՐԱԿԱՏԱՐ (հանդերձ խնդրով). իբր Վերագոյն քան. առաւել քան. յաղթօղ.

(Երկոտասանն) գերակատար արուեստիւ առ քան զայլսն ցուցանի թիւս. (Յհ. իմ. եկեղ.։)

Արութեան գերակատար բարձրանայ. (Պիտ.։)

Գերակատար գոյիցս։ Գերակատարդ իմաստից (կամ իմաստնոց)։ Սրբազանդ եւ գերակատար բոլոր ճեմարանի։ Երկնային դասու եւ զօրութեանց գերակատար գտեալք. (Մագ.։)

ὐπερτέλειος, ὐπερτέλεος, ὐπερτελής plusquam perfectus Ամենայնիւ կատարեալ. գերազանց. գերածայրեալ. ծայրագոյն. եւ Վերամբարձ.

ԳԵՐԱԿԱՏԱՐ Ժամանակ բայից ըստ քերականաց՝ է Անցեալ կատարեալն արդէն իբրեւ ի վաղուց. զոր օրինակ, գործեալ էր իմ. որ ըստ յն. ὐπερσυντελικός praeteritum plusquam perfectum բայց մեկնիչք հյ. ոճով վերածին ի պարզ կատարեալ, գործեցի, կոփեցի, կամ ի նորահնար ձեւ անպէտ, է գործեցի, էկոփեցի։ (Թր. քեր.) եւ մեկնիչք նորա։


Գերահռչակ

adj.

very celebrated, famous, renowned.

· Calfa

NBHL (5)

Զպաշտելի եւ զգերահռչակ եւ ամենահռչակ աստուածապետութիւն. (Դիոն. երկն.։)

Գերահռչակ առաքինութիւն, կամ գլուխ տօնից. (ՃՃ.։)

Գերահռչակ ուխտ (այսինքն վանք), կամ քաղաք հռոմայեցւոց. (Շ. թղթ.։ ՃՃ.։)

Այսպէս գերահռչակ հրճուանօք անցեալ գայր յաշխարհ իւր. (Կաղանկտ.։)

ὐπερεύφημος supercelebratus Հռչակեալ յոյժ, մեծահամբաւ.


Գերահռչակեմ, եցի

va.

to celebrate, to praise publicly, to render famous.

· Calfa

NBHL (3)

Բարեհամբաւել յոյժ հռչակաւ մեծաւ. ներբողել. գովել, քարոզել.

Զանհամեմատ քո մեծութիւնդ, կամ զարժանապատիւ ձեր տէրութիւնդ գերահռչակել։ Գերահռչակեալ ես։ Չքնաղապէս գերահռչակի. (Նար. կուս. եւ Նար. առաք.։)

Իմաստութիւն ի քաղաքաց աշտարակս եւ ի դրունս գերահռչակի. (Լմբ. առակ.։)