Entries' title containing ա : 10000 results

Գետնաչափութիւն, ութեան

s.

land-surveying.

· Calfa

NBHL (2)

Որպէս զի լինել գետնաչափութեամբ մղոնն 1000 քայլ. (Խոր.։)

γεωμετρεία geometria Երկրաչափութիւն. չափ երեսաց հողոյ.


Գետնառիւծ, ուց

s.

chameleon

· Calfa

NBHL (4)

Գետնառիւծ, եւ կովադիաց, եւ մողէզ. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ա. 30։)

Գետնառիւծք եւ մողէզք ի յարկս նորա բնակեսցեն. (Սոփոն. ՟Բ. 14։)

Ո՞րքան զծովն եւ զգետնառիւծն եւ՛ս շրջշրջէին. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Ժ՟Բ։)

χαμαιλέων chmaeleon ազգ մողէզի կամ կովադիացի, երկայն իբր եօթն մատնաչափ, եւ բարձր հինգ մատնաչափ՝ որսօղ ճանճից եւ ճճեաց բերանաբացութեամբ. ոյր վասն ասի օդով սնանիլ.


Գետնասող

adj.

creeping, crawling;
low, mundane, mean.

· Calfa

NBHL (2)

Որ սողի ընդ գետին. գետնանախանձ. որ գետնի վըրայ կըսողայ.

Առնեն զիս գետնասող (կամ գետնսող) եւ երկրաքարշ. (Ճ. ՟Թ.։)


Գետնատարած

adj.

prostrate or stretched on the ground;
— անկողին, pallet.

· Calfa

NBHL (8)

Փոխանակ անկողնոց գետնատարածք լինէին. (Փարպ.։)

Եւ իբր Գետնանախանձ.

Կէսք ի ծառոց գետնատարածք։ Գետնատարած ոստովք. (Վեցօր. ՟Ե։)

Զանձն տուեալ գետնատարած անկողնոց. (Ագաթ.։ Կորիւն.։)

Ոչ պահք, եւ ոչ գետնատարած անկողինք, եւ ոչ հսկումն. (Ոսկ. ես.։)

Գետնատարած անկողնովք (ճգնիլ). (Փարպ.։ Ոսկ. մ. ՟Ա. 11։ Վրք. հց.։)

Պահօք եւ աղօթիւք եւ գետնատարածութեամբ։ Յայնչափ գետնատարածութենէն. (Վրք. եփրոս.։)

χαμαικληνής, χαμαιλεχής humi prostratus Ի մերկ գետին տարածեալ, կամ ընկողմանեալ. գետնախշտի.


Գետնատարածութիւն, ութեան

s.

prostration;
the lying down on the ground.

· Calfa

NBHL (4)

Զանձն տուեալ գետնատարած անկողնոց. (Ագաթ.։ Կորիւն.։)

Ոչ պահք, եւ ոչ գետնատարած անկողինք, եւ ոչ հսկումն. (Ոսկ. ես.։)

Գետնատարած անկողնովք (ճգնիլ). (Փարպ.։ Ոսկ. մ. ՟Ա. 11։ Վրք. հց.։)

Պահօք եւ աղօթիւք եւ գետնատարածութեամբ։ Յայնչափ գետնատարածութենէն. (Վրք. եփրեմ։)


Գետնատուն, տանց

s.

cellar, vault, subterraneous place;
ground-floor;
the inferior part of the honey-comb.

· Calfa

NBHL (2)

Ստորին յարկ տան գետնափոր. ... եւ Ստորին կողմն ի բջիջս մեղուաց.

Զանկիւնս կողմանց գետնատանցն սիւնս եւ մոյթս հաստատեալ ընդ նեցուկս յերկրորդն յարկաց. (Վեցօր. ՟Ը։)


Գետնափոր

adj.

hollowed;
subterraneous.

· Calfa

NBHL (11)

Գետնափոր տուն. (Երեմ. ՟Ը. 11։ Ճ. ՟Զ.։ Զենոբ.։)

արգելանոցս իւրեանց արարին գետնափորս դարիւք. (Ճ. ՟Բ.։)

Փորէր փոս մի, եւ ծածկէր (սուրբն Մեսրոպ զսուրբ խաչն) ի գետնափոր կայանի։ Ի վերայ գետնափոր կայանի խաչին շինէ մատուռն մի. (Կաղանկտ.։)

Բնակելով յայրս գետնափորս. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)

Որ գետնափոր (գուցէ՝ գետնափորձ) գտանիցէ քան զնոսա (զմեղուս) իմաստուն. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Է.) յն. երկրաչափ։

ԳԵՏՆԱՓՈՐՔ. գ. Գետնատուն. ստորերկրեայ յարկք, կամ օթեւանք. դարանք, անցք. ական. լուալիք.

Քագինք շինեալք էին ի գետնափորս, եւ ի խաւարին տունս. (Ոսկիփոր.։)

Ջանայր որսալ զվախթանգ. եւ ի գիշերին արար գետնափորս ի դրան քաղաքին ծածուկս, եւ թաքոյց ի ներքս տասն այր ընիր. (Պտմ. վր.։)

ὐπόγαιος, γλαφυρός subterraneusm cavus Փորեալ ընդ գետնով. ստորերկրեայ.

Անդ տեսանիցես տաղաւարս եւ գետնափորս. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ։) յն. καταγώγιον diversorium

Անյայտ ընդ գետնափորսն մերձ էին ի քաղաքն մտանել. (Վեցօր. ՟Ը.) յն. ὐπόνομοι cuniculus, cloaca


Գետնափորք

s. pl. catacombs;
drain;
cf. Գետնաբիր.

· Calfa


Գետնաքարշ

adj.

that crawls on the ground, creeping;
mundane;
vile, low;
— տանել, to drag on the ground;
— լինել, cf. Գետնաքարշիմ.

· Calfa

NBHL (8)

Ճճեացն եւ գետնաքարշ սողնոց. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1։)

Ստորընկողմէ մարմին գետնաքարշ զմիտս բազմահոգս. (Մաքս. եկեղ.։)

Գետնաքարշ վարք, քաղաքավարութիւն, հեշտութիւն. (Զքր. կթ.։ Լմբ. յայտն. եւ Լմբ. սղ.։)

Ի բարձանց ասել, ի գետնաքարշից աստի զօրութեանց՝ որ լի է տկարութեամբ, կամեցաւ ի բաց տանել. (Իգն.։)

Վերաբերեալք ի գետնաքարշիցս։ Զտեալ յամենայն գետնաքարշիցս. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։ Ճ. ՟Բ.։)

ԳԵՏՆԱՔԱՐՇ ԼԻՆԵԼ. ԳԵՏՆԱՔԱՐՇԻԼ, շեալ. Ընդ երկիր եւ ընդ երկրաւորս թարթափիլ.

Անհաւատն, որ միշտ գետնաքարշ լեալ՝ ընդ օձին յարմարի։ Անհաւատարմութեամբն միշտ գետնաքարշեալք. (Ճ. ՟Գ.։)

χαμαιφερής, χαμαιρρετής in terram vergens, humi repens Որ քարշի ընդ երկիր. գետնասող. գետնանախանձ. վեյրաբեր. երկրաքարշ. երկրասէր. հողեղէն. նուաստ.


Գետնաքարշիմ, եցայ

vn.

to crawl on the ground.

· Calfa

NBHL (2)

ԳԵՏՆԱՔԱՐՇ ԼԻՆԵԼ. ԳԵՏՆԱՔԱՐՇԻԼ. Ընդ երկիր եւ ընդ երկրաւորս թարթափիլ.

Անհաւատն, որ միշտ գետնաքարշ լեալ՝ ընդ օձին յարմարի։ Անհաւատարմութեամբն միշտ գետնաքարշեալք. (Ճ. ՟Գ.։)


Գերաբնութիւն, ութեան

s.

superior or excellent nature;
state of a supernatural thing.

· Calfa

NBHL (3)

Գերաբնապէս ունի զգերաբնութիւն։ Այսոքիւք ունի զգերաբնութեանն գերագոյութիւն. (Դիոն.)

Որ ամենայնի գերաբնութեամբն յաղթէ. (Սկեւռ. լմբ.։)

ὐπερφυές supernaturalitas Գերագոյն բնութիւն. գերազանցութիւն քան զբնութիւն.


Գերաբուն

adj.

supernatural;
sublime, excellent, divine.

· Calfa

NBHL (11)

Ընդ գերաբունն լուսոյ անեղի. (Շ. հրեշտ.։)

Ամենայն մեծամեծք են եւ գերաբունք որ ի հայր. (Կիւրղ. գանձ.։)

Հաւատալ զաստուած հայր՝ էութիւն ճշմարիտ, գերաբուն. (Գր. հր.։)

Որպէս զմիութիւն եւ միակ վասն պարզութեան եւ միութեան գերաբուն անբաժանութեան։ Գերաբնից պարգեւաց։ Գերաբնիցն տեսութիւն։ Գերաբնիւ զօրութեամբն. (Դիոն.։)

Զգերաբունսն աստուածային նշանս. (Գերմ.։)

Յերեւելեացս գերաբուն զարդուց։ Գերաբուն եւ ինքնակալ կայսր հռոմայեցւոց. (Յհ. կթ.։)

Ելցես յիմաստըս գերաբունս. (Շ. այբուբ. ՟Գ։)

Այսօր ծնաւ յայսպիսի գերաբուն շքեղութիւնս. (Լմբ. սղ.։)

Ընդ աջմէ գերաբունն փառանց նովին մարմնով. (Ճ. ՟Գ.։)

Յերեսաց գերաբուն ճշմարտութեանն. (Համամ առակ.։)

ὐπερούσιος supernaturalis, naturae modum excedens եւ այլն. Գերագոյն քան զբնութիւն հասարակաց. գեր ի վերոյ բնութեամբ կամ ի բնէ. չնաշխարհիկ. գերահրաշ. գերբնական իրք, կամ գերաստիճան ոք.


Գերագահ

adj. s.

principal;
president.

· Calfa


Գերագգուեմ, եցի

va.

to caress with tenderness.

· Calfa

NBHL (2)

Գերօրինակ զգուել.

Զանհայրն մանուկ մայրդ որդեպէս գերագգուեցեր. (Նար. կուս.։)


Գերագոյ, ից

adj. s. supernatural;
supreme;
Supreme Being.

· Calfa

NBHL (5)

Ի գերագոյէն եւ յամենապատճառ աստուածութենէն բղխեալ։ Ամենեցուն պատճառին, եւ գերագոյն բարերարութեան։ Գերագոյ անսահմանութիւն. (Դիոն.։)

Գերագոյ է աստուած որպէս ի վեր քան զամենայն էութիւն. (Մաքս. ի դիոն.։)

Գոյ կատարեալ, անեղ, գերաբուն, գերագոյ։ Ինքնագոյ եւ գերագոյ. (Գր. հր.։ Սկեւռ. աղ.։)

Ամենամեծին փոքրկութիւն, նուաստութիւնն գերագոյն. (Սարկ. աղ.։)

ὐπερούσιος superessentialis Գերագոյն էութեամբ, գոյութեամբ, գոյացութեամբ քան զամենայն գոյս. գերագոյն իսկութեամբ ի բնէ.


Գերագոյակ

cf. Գերագոյ.

· Calfa

NBHL (6)

ԳԵՐԱԳՈՅԱԿ եւ ԳԵՐԱԳՈՅԱԿԱՆ. Գերագոյ. եւ Սեպհական կամ գերագոյակն երրորդութիւն ունին զհայեցուածս անլոյծ պնդութեամբ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)

Առեալ սոցա զիշխանութիւն փառաց ի գերագոյակն իշխանութենէ. (Շ. հրեշտ.։)

Գերագոյակ պատուոյ արժանացաւ կոյսն քան զամենեսեան իւրով մաքրութեամբ. (Ճ. ՟Ժ.։)

Գերագոյական ծայրութիւն. (Մագ. ՟Ծ՟Բ։)

Գերագոյական պետութիւն, տէրութիւն (աստուծոյ)։ Գերագոյական զօրութիւնք (երկնից). (Բենիկ.։)

Գերագոյականն էի (աստուծոյ). (Մաքս. եկեղ.։)


Գերագոյն, գունի

adj.

supreme, sublime, excellent, superior, eminent.

· Calfa

NBHL (14)

Գերագոյն լոյս, մաքրութիւն։ Ի գերագունէն էութեամբ։ Գերագունիցն զօրութեանց. (եւ այլն. Դիոն.։)

Քան զամենայն գերագունին աստուծոյ։ Ի գերագոյն քան զզօրութիւն հպեսցուք ջան. (Կիւրղ. գանձ.։)

Գերագոյն վնասակարութիւն, պարսաւանք, տռփանք. (Պիտ.։ Մագ. ՟Ժ՟Գ։)

Գերագոյն փառօք։ Գերագոյն քան զբնութիւն չարչարանօք. (Շար.։)

Քան զչափ կշռութեան բանի գերագոյնք։ Գերագունիցն կայից. (Նար.։)

Սեռ. խնդրով, իբր գերադրական բառ ըստ յն. եւ լտ.

Գերագոյն երկնայնոցն, կամ երկնիցն։ Ոգւոց գերագոյն. (Անյաղթ բարձր.։)

Մարգարէից գերագոյն։ Գերագոյն ընտրելոց։ Գերագոյն քերովբէից, երկնից, եւ այլն. (Շար.։)

Իբր մ. նաեւ հանդերձ խնդրով.

Աստուածանմանութիւնն՝ գերագոյն պարգեւի վերին զուարթնոց). (Դիոն.։)

գերագոյն քերովբէից վերամբարձեալ ի յերրակի խորանս երկնից։ Գերագոյն քան զբնաւս անճառելւոյն հասիք երանութեան. (Շար.։)

Գերագոյն քան զերիքովին փողն եղջերեայ՝ զբռնութիւն բելիարայ սովաւ հարթեալ տապալեցեր։ Համբարձեալ վերադրեաց գերագոյն դրան. (Նար. ՟Զ՟Բ. եւ Նար. խչ.։)

Ջերմն սիրովն՝ զոր գերագոյն ընկերակցացն ունէր առ վարդապետն. (Սկեւռ. յար.։)

ὐπέρτερος, ὐπέρτατος superior, praestantior, summus, supremus, praestantissimus Վերագոյն. վեհագոյն, ծայրագոյն. սաստկագոյն. գերազանց. գեր քան.


Գերագոյութիւն, ութեան

s.

essence or excellent nature;
supreme being.

· Calfa

NBHL (3)

Գերագոյութիւն աստուածապետական։ Գերագոյապէս ունի զգերագոյութիւն։ Զգերաբնութեան գերագոյութիւն։ Քան զամենայն սրբազան ըստ գերագոյութեան արտաքս համբարձեալ. (Դիոն.։)

Զի որքան դու զմեծութիւն էութեանդ անհաս գերագոյութեամբդ ամփոփեցեր, այսքան ներգործութեամբք տեսանելի մեզ արարեր. (Պիսիդ.։)

ὐπερουσιότης, τὸ ὐπερούσιον, τὸ ὐπερέχον summa essentia, supersubstantiabilitas Գերագոյն իսկութիւն ի վեր քան զամենայն գոյացութիւն. գերունակութիւն.


Գերադասեմ, եցի

va.

to elevate, to raise, to put higher or in the first place;
to prefer.

· Calfa

NBHL (3)

Վերադասել. նախապատուել. կ. վերագոյն գտանիլ.

Հանդերձեալ դատաստանին երկիւղի գերադասել զտռփանացն մեծանձնութիւն. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Հ՟Թ։)

Վերոյ այսոցիկ գերադասի։ Սակայն ճշմարտութիւն անբաւութեամբ գերադասի. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)


Գերադրական, ի, աց

adj. s. superlative.

· Calfa

NBHL (13)

Առագաստ գերադրական. (Ժմ.։)

(իսկ որ յարի.)

Դու խորանին գերադրական, ըստ ձ. այսինքն վերնոյ. անհիւթական։

Գերադրական տունկ (խաչն). (Թէոդոր. խչ.։)

Յայտ առնէ զիւր գերադրական փառսն, որ է խաչն. (Տօնակ.։)

Ի գերադրական փառս ելանել (սրբոցն). (Ճ. ՟Ժ.։)

Զմեծութիւն քո, զիմանալին եւ զանապատումն զգերադրական շնորհն. (Համամ առակ.։)

Գերադրական անմահից աստուածոց. (Ճ. ՟Ա.։)

ԳԵՐԱԴՐԱԿԱՆ ՁԱՅՆ ասի Կրկնութիւն բառի ի սեռականն. ցոր օրինակ, սուրբն սրբոց, սրբութիւն սրբոց, երգ երգոց։ (Նիւս. երգ.։)

ԳԵՐԱԴՐԱԿԱՆ ՄԱՍՆԻԿ ասի առ քերականս ըստ յն. դադօս կամ սդօս, եւ լտ. սիմուս կամ իմուս, յանգ ածականաց. որ չիք ի մեզ, այլ վարեմք զբաղդատականն, գոյն, կամ յառաջոյ դնեմք, եւ՛ս, ամենա. գեր. եւ այլն. (ռմկ. է՛ն մէնծը, էն պզտիկը) (Թր. քեր.։)

ԳԵՐԱԴՐԱԿԱՆ. իբր Յարանուն՝ ըստ թարգմանութեան Բագարատայ ուրումն ի գործս դամասկացւոյն.

Ասին գերադրական. որպէս ի քերականութենէ քերական. եւ այլն։

ὐπερθετικός superlativus, excellens Գեր ի վերոյ եդեալ. գերաստիճան. վսեմ. վերին. գերապանծ. եւ Յայտարար գերազանցութեան.


Գերադրեմ, եցի

va.

to elevate, to prefer;
to augment, to benefit.

· Calfa

NBHL (4)

Ի վեր դնել. վերակարգել. եւ Ի վերայ դնել.

Ի խորոց մեղաց ի վեր հանեալ՝ իսկապէս առ ինքն գերադրէ. (Վրք. հց. ՟Ա։)

Ասիմ կենդանի (ըստ սեռին), եւ գերադրիմ ի վերինսն (որպէս բանական ըստ տեսակին). (Համամ ի քեր. երզն.։)

Քերականն ի քերականութենէ գերադրէ (յարանունաբար), եւ երաժիշտն յերաժշտականէն. (Դամասկ. ըստ բագր.։)


Գերադրութիւն, ութեան

s.

elevation, sublimity;
preference;
excellence, advantage.

· Calfa

NBHL (4)

Ոչ բաւականացաւ դնելովն՝ յամենայն ժամ, այլ գերադրութիւն առնէ ասացելոցն՝ յաւիտեան. (Լմբ. սղ.։)

Կամ ի հաւասարութիւն, եւ կամ ի գերադրութիւն ձգտիլ յօժարէր. (Սկեւռ. լմբ.։)

Գերադրականքն ունին զերկուս գերադրութիւնս, որպէս քերականն զքերականութիւն, եւ արդարն զարդարութիւն. (Դամասկ. ըստ բագր.։)

ὐπέρθεσις transpositio, abundantia, excellentia Վերադրութիւն. յաւելուած, առաւելութիւն, յարդարութիւն. եւ Գերազանցութիւն. (Փիլ. իմաստն.։ Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)


Երկիւղաբեկ

cf. Ահաբեկ.

· Calfa

NBHL (2)

cf. ահաբեկ.

Միշտ երկիւղաբեկ էին ի նմանէ. (Զքր. կթ.։)


Երկիւղագին

adj.

frightful, dreadful, terrible;
timid.

· Calfa

NBHL (4)

Ահագին, եւ Ահաբեկ.

Երկիւղագին քան զխորխորատն։ Երկիւղագին սրտիւ. (Նար. ՟Ժ՟Թ. եւ Նար. խչ.։)

Փակեալ ընդ երկիւղագին ահիւ։ Են պէտք երկիւղագին պատրաստութեան. (Փարպ.։)

Ծանեաւ ադամ զնշան գալոյ տեառն ի դժոխս, ծանր ամօթով կայր հիացեալ երկիւղագին (կամ երկաղագին). (Շ. տաղ.։)


Երկիւղալի է

fv.

it is to be feared.

· Calfa


Երկիւղալիր

adj.

timorous, timid, astonished, fearful.

· Calfa


Երկիւղալից

cf. Երկիւղալիր.

· Calfa

NBHL (9)

Լցեալ կամ լի երկիւղիւ. ահացուցիչ, եւ ահաւոր.

Ահագինս իմն բարբառի, եւ կարի երկիւղալիցս։ Ի քաղցրութիւն փոփոխէ զահագին տեսիլն զայն եւ զերկիւղալից. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Թ։)

Փայլատակմունք երկեղալից. (Վրդն. սղ. ՟Ժ՟Է։)

Զի մի՛ զերկիւղալիցն լուիցուք հրաման, ընկեր զիա՞րդ մտէր այսր. (Սկեւռ. յար.։)

Կամ ա.մ. Խառն ընդ երկիւղի. երկիւղախառն. ահաբեկ. եւ Ահաբեկութեամբ.

Երկիւղալից սիրով եկից զհետ իմոյ արարչիդ. (Եփր. աղ.։)

Փարատեցոյց զերկիւղալից տրտմութիւն։ Զարհուրեալ պահապանացն՝ երկիւղալի՛ց մեռանէին. (Շար.։)

Անմարմին զօրքն երկիւղալից ահիւ կան առաջի մեծի փառացն աստուծոյ. (Խոսր. պտրգ.։)

Ոմն ի զինուորաց երկիւղալից էր հանապազ ի թշնամեաց. (Ոսկիփոր.։)


Երկիւղախառն

adv.

mixed with fear, with fear.

· Calfa

NBHL (2)

Խառն ընդ երկիւղի. վախվըխելով.

Երկիւղախառն նեղացուցանէին զսուրբ այրն աստուծոյ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)


Երկիւղած, աց

adj.

timorous, conscientious, scrupulous, pious, religions.

· Calfa

NBHL (12)

Երկիւղած էր ի տեառնէ յոյժ։ Երկիւղած ի տեառնէ կամ յաստուծոյ, կամ յերեսացն աստուծոյ. (գ. թգ. ՟Ժ՟Ը. 3։ ՟Դ. Թագ. ՟Դ. 1։ Նեեմ. ՟Է. 2։ Ժղ. ՟Ը. 13։)

Երկիւղածք տեառն։ Երկիւղածաց աստուծոյ. (Սղ. ՟Ժ՟Դ. 4։ ՟Ի՟Ա. 24. 26։ Ժող. ՟Ը. 12։)

Եւ ես յաստուծոյ երկիւղած եմ. (Ծն. ՟Խ՟Բ. 18. եւ ՟Ի՟Բ. 12.) յն. յաստուծոյ երկնչիմ։

Երկիւղածիցն՝ օրինակն տեառն բաւական էր. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)

Երկեղած միտք. (Լմբ. պտրգ.։)

Երկեղած է արդարութիւն. (Փիլ. լին.։)

Երկիղ ... երկիղած. (Համամ առակ.։)

ԵՐԿԻՒՂԱԾ. իբր պարզապէս Երկնչօղ.

Թէ ոք յումեքէ երկիւղած ինչ իցէ. (Բուզ. ՟Դ. 12։)

Կազմեաց զնա երկիւղած ի մահուանէ. (Գերմ. թղթ.։)

Ատես զայնոսիկ, որք միշտ ի քէն երկիւղած լինին (ծառայաբար եւեթ), եւ ոչ կամին խզհարազատութենէ սիրոյն բուռն հարկանել. (Լմբ. սղ.։)

ԵՐԿԻՒՂԱԾ որ եւ ԵՐԿԵՂԱԾ, ԵՐԿԻՂԱԾ. φοβούμενος , εὑλαβούμενος, εὑλαβής timens, reverens, pius, religiosus. իտ. timorato Ակն ածօղ երկիւղիւ. մանաւանդ Ունօղ զերկիւղն աստուծոյ. աստուածապաշտ. առաքինի. աստուածավախ.


Երկիւղածութիւն, ութեան

s.

fear of God, piety, religion, conscience;
երկիւղածութեամբ, religiously, conscientiously.

· Calfa

NBHL (10)

Հեշտ ցանկութեամբքն ըմբռնեալ ածէ յերկեղածութիւն։ Պիտ.։

Երանի՛ իցէ առն, որ արհամարհիցէ զամենայն վասն երկիւղածութեան. (Առակ. ՟Ի՟Ը. 14։)

Որք ի մարգարէին այսպիսի երկիւղածութիւն տեսանեմք. (Խոսր.։)

Արդարեւ այս է աշակերտին քրիստոսի կերպարան, հեզութիւն եւ երկիւղածութիւն. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ը։)

Վասն երկիւղածութեան աւուրն փափակութեան». յն. վասն ունելոյ երկիւղածութեամբ. (՟Բ. Մակ. ՟Զ. 11։)

Երկիւղածութեամբ վարեսցո՛ւք զկեանս մեր։ Երկիւղածութեամբ լուարո՛ւք. (Ժմ.։)

Երկիւղածութեամբ սրտի. (Նար. խչ.։)

Մերթ որպէս Երկչոտութիւն, վատասրտութիւն. երկիւղ սուտ, ինքնակամ կրօն.

Բազմամեայ երկիւղածութիւնդ՝ ո՛չ է ղերկիւղ (աստուծոյ), այլ անհաւատութեան մերոյ տայ զտարացոյց. (Լմբ. պտրգ.։)

ԵՐԿԻՒՂԱԾՈՒԹԻՒՆ կամ ԵՐԿԵՂԱԾՈՒԹԻՒՆ. εὑλάβεια reverentia, metus, pietas Երկիւղ պատկառանաց յաստուծոյ. բարեպաշտութիւն. զգուշութիւն. աստուածվախութիւն.


Երկիւղամեծար

adj.

pious, timorous.

· Calfa


Երկլուսնեայ

adj.

of two moons;
— առուրք, duration of two moons, two months.

· Calfa

NBHL (2)

Իբր Երկու ամսոց. երկու ամսու.

Դադարէ առ գետովն երկլուսնեայ աւուրս. (Խոր. ՟Ա. 5։)


Երկծծըմբատ

s.

bisulphate.

· Calfa


Երկկայմ, ի

s. mar. brig.

· Calfa


Երկկանամբի

cf. Երկկին.

· Calfa


Երկկանգուն

adj.

of two cubits.

· Calfa

NBHL (2)

Քանակ, իբր թէ երկկանգուն, քառականգուն։ Երկկանգունն եւ եռականգունն՝ քանակ նշանակէ։ Երկկանգնոջն ոչինչ է ներհական, եւ ո՛չ տասանցն. (Արիստ. ստորոգ.։)

δίπηχυς bicubitalis Իբր Երկկանգնեան. երկուց կանգնոց չափ.


Երկկորնթարգ

s. phys. biconvex, double convex.

· Calfa


Երկհաղտրեակ

adj.

two thousandth, that contains twice a thousand.

· Calfa


Երկհատոր

adj.

in two volumes.

· Calfa


Երկձայն

s.

diphthong;
discordant.

· Calfa

NBHL (6)

Ձայնաւորք ... երկբարբառք ... եւ բռնաբարբառք երկձայն. (Թր. քեր.։)

երկձայն. իբր Հակառակ ըստ այլեւայլ ձայնից.

Մահու անուն, եւ ուրախութիւն միանգամայն ... վասն երկձայն բարբառոյն. (Մամբր.։)

Իբր Անմիաբան.

Ո՛չ երկձայն զհայաստանեայցս գոլ ... այլ նոյնախորհ եւ միաբանեալ ընդ պատուականիդ գլխոյ. (Թղթ. հաղբ. առ գր. տղ.։)

δίφθογγος diphtongus Ուր գոյ կրկին ձայն. իբր Երկբարբառ (տառ).


Երկմատենի

adj.

having two points or fingers, forked;
cf. Երկժանի;
երկմտանի երաժշտաց, cf. Ձայնգիւտ.

· Calfa

NBHL (4)

Արարեալ փայտատ երկմատենի, եւ այնու խարխարեալ յուզեն զթանձրահող հովտացն, սերմանելով ի նա ցորեան եւ գարի. (Եղիշ. երէց.։)

Երկմատնի փայտատովք սերմանեալ. (Արծր. ՟Բ. 7։)

Որպէս զայգի (իմա՛ որթ) երկմատնի կամ երեքմատնի. (Աթան. ՟Ը։)

ԵՐԿՄԱՏԵՆԻ ԵՐԿՄԱՏՆԻ. δικλήματος կամ δικλάμος duorum ramorum, palmorum Որոյ են երկու մատունք իբր ճիւղք, կամ ժանիք. երկճղի. երկժանի.


Երկմատնի

cf. Երկմատենի.

· Calfa

NBHL (4)

Արարեալ փայտատ երկմատենի, եւ այնու խարխարեալ յուզեն զթանձրահող հովտացն, սերմանելով ի նա ցորեան եւ գարի. (Եղիշ. երէց.։)

Երկմատնի փայտատովք սերմանեալ. (Արծր. ՟Բ. 7։)

Որպէս զայգի (իմա՛ որթ) երկմատնի կամ երեքմատնի. (Աթան. ՟Ը։)

ԵՐԿՄԱՏԵՆԻ ԵՐԿՄԱՏՆԻ. δικλήματος կամ δικλάμος duorum ramorum, palmorum Որոյ են երկու մատունք իբր ճիւղք, կամ ժանիք. երկճղի. երկժանի.


Երկմտեցուցանեմ, ուցի

va.

to make doubt or waver.

· Calfa

NBHL (2)

Տալ այլում երկմտել, եւ երկփեղկել ի միաբանութենէ.

Ոչ կարաց երկմտեցուցանել եւ ոչ զմի ոք. (Յհ. կթ.։)


Երկնաբանութիւն, ութեան

s.

uranology.

· Calfa


Երկնաբերձ

adj.

sky-high, much elevated.

· Calfa

NBHL (7)

Յերկնից ի վայր բերեալ, իջեալ. երկնառաք. երկնաձիր.

Երկնաբեր շնորհք, կամ աւետիք, ցօղ, ցորեան. (Մամբր.։ Թէոդոր. կուս.։ Զքր. կթ.։ Նար. յովէդ.։)

Երկնաբերձ աշտանակ. (Շար.։)

Երկնաբերձ աշտարակ շինել. (Ագաթ.։)

Համանման երկնաբերձ կայից կանգնեալ ամրոցին. (Նար. խչ.։)

Նաեւ զծառոց անգամ, որք ի սակաւ ինչ բարձրութեան են, ասեմք, թէ երկնաբերձ են. եւ զծխոյ՝ թէ յերկին կցի. (Եզնիկ.։)

οὑρανομήκης caelum altitudine tangens, altissimus Բարձր կամ ամբարձեալ յոյժ՝ իբրու յերկինս. բարձրաբերձ.


Երկնաբնակ

adj.

that dwells in heaven, inhabitant of heaven, celestial.

· Calfa

NBHL (3)

Բնակեալն յերկինս.

Որպէս աստուած երկնաբնակ. (Ճ. ՟Գ.։)

Դիտապետք երկնաբնակք. (Նար. առաք.։)


Երկնագէտ

s.

astronomer.

· Calfa

NBHL (2)

Աստեղագէտ. դիտօղ եւ զննօղ երկնից կամ աստեղաց.

Աստեղագէտքն երկնից, իսկ այլք երկնագէտքն ասեն, որք նշմարեն զաստեղս երկնից. (Ոսկ. ես.։)


Երկնագնաց

adj.

that hastens, presses on towards heaven.

· Calfa

NBHL (8)

Որ գնայ ընդ երկինս՝ քայլելով կամ թռչելով.

Զերկրածինքս երկնագնաց արար։ Տեսանելով զադամային մարմինս՝ երկնագնացս եղեալ. (Ճ. ՟Թ.։)

Երկնագնաց թաթք ոտից քոց սուրբ. (Շար.։)

Մարդ՝ երկնագնաց ոչ լինի։ Պատկեր տեսանեմք երկնագնաց եղեալ. (Աթան. համբ։ եւ Գէ. ես.։)

Իբրեւ զթռչունս երկնագնացս ամբառնան. (Եօթնագր.։)

ԵՐԿՆԱԳՆԱՑ. Որ տանի կամ հասուցանէ յերկինս. զոր օրինակ,

Երկնագնաց պողոտայ. (Պիտ.։)

Վասն երկնագնաց անընչութեան. (Կլիմաք.։)


Երկնագոյն

adj.

blue, sky-blue, darkblue.

· Calfa

NBHL (8)

Կապուտակագոյն ... երկնագոյն ջինջ. (Ագաթ.։)

Երկնագոյն դաշտաց ... կապոյտ կուտակաց (ծովու). (Նար. խչ.։)

Կին ոմն ծիրանազգեստ՝ երկնագոյն ունելով զիւրեաւ տեռ. (Խոր. ՟Ա. 25։)

Զբեհեղն եւ զերկնագոյնն. (Ես. ՟Գ. 23։)

Ագուցի քեզ զերկնագոյն. (Եզեկ. ՟Ժ՟Զ. 10։)

Ի միջոյ մերմէ ի վեր ընթացեալ, եւ յերկնագոյն բարձրութիւն փառացն վերացեալ». իմա՛ երկնաբերձ, ծայրագոյն. երկայնագոյն յոյժ։

οὑρανοχρώματος, κυάνεος caeruleus, caeli colorem habens Կապոյտ, կապուտակ, որպէս երեւին մեզ երկինք.

ԵՐԿՆԱԳՈՅՆ. ա.գ. ἱακύνθινος, ἱάκυνθος hiacynthinus, hiacynthus Զգեստ յակնթագոյն.


Երկնագոչ

adj.

that cries to heaven.

· Calfa

NBHL (2)

Դէպ յերկինս վերաձայնեալ, կամ ընդ երկնայինս ձայնակցեալ (ովսաննա երգն).

Զերկնագոչ բարեբանութիւնն յիշատակեմք. (Մամբր.։)