Definitions containing the research վայրի : 411 results

Սղոցի, ցւոյ, ցեաց

s. bot. holm-oak, evergreen oak.

· Calfa

NBHL (1)

πρίνος ilex. Ազգ. վայրի կաղնոյ սղոցաձեւ տերեւովք.


Սպրկիկ

cf. Սպրկուկ.

· Calfa


Սպրկուկ

adj.

neat, tidy, spruce, clean, terse.

· Calfa


Ստեղծանեմ, ծի

va.

to create, to produce from nothing, to form, to figure;
to find out, to invent, to contrive, to forge.

· Calfa

NBHL (1)

Ստեղծ տէր աստուած զմարդն հող յերկրէ։ Եւ ստեղծ եւս տէր աստուած զամենայն գազանս վայրի, եւ զամենայն թռչունս երկնից։ Միթէ ի զո՞ւր ինչ ստեղծեր զամենայն որդիս մարդկան։ Զգարուն եւ զամառն դու ստեղծեր.եւ այլն։


Ստեղն, ղան, ղին, ղունք

s. anat. gr. mus. bot.

branch, bough, shoot;
stalk, stem, trunk;
focil;
dactyle;
key, stop;
cf. Ստեղի;
umbel;
— ծխոյ, pillar of smoke;
ստեղունք աշտանակաց, branches of a candelabrum;
ստեղունք եղջերուաց, antlers or branches of stags' horns;
ստեղունք դաշնակի, keys, key-board, finger-board of a piano-forte;
— արձակել, to branch out, to ramify.

· Calfa

NBHL (1)

Անկան ոստք նորա, խորտակեցաւ ստեղն նորա։ Ի ստեղն նորա հասին ամենայն գազանք վայրի։ Եղիցի ստեղն նորա անտառ ացեալ շուրջ զնովաւ։ Ո՞վ է սա՝ որ ելանէ յանապատէ իբրեւ զստեղն ծխոյ խնկեալ (կամ իբրեւ զծուխ ծառացեալ բարձրացեալ)։ Արասցես աշտանակ. բունն եւ ստեղունքն եւ սկահքն եւ գնդակք եւ շուշանքն անդստին ի նմանէ։ Ի միում ստեղանն։ Վեցեցունց ստեղանցն արձակելոց յաշտանակէ անտի. (Եզեկ. ՟Լ՟Ա. 12. 13։ Երեմ. ՟Ժ՟Է. 8։ Երգ. ՟Գ. 6։ Ել. ՟Ի՟Ե. 31=36։ ՟Լ՟Է. 18=25։)


Վայ, ի, ոյ, ից, ոց

s.

woe, cry of pain or grief, lament, wail, moans;
disaster, calamity, misfortune;
— զ—իւ աղաղակել or ճիչել, to cry bitterly, to wail, to lament aloud, to deplore, to complain;
— կարդալ անձին, to create misfortunes for oneself;
արդարեւ —ի են արժանի, they are truly unhappy.

· Calfa

NBHL (1)

Լսել զաշխարանս մերձաւորացն, զվայ աւաղ բարեկամացն։ Որք արդարեւ վայրի են արժանի ըստ տեառն բանի։ Եւ ոչ վայս վհատութեան ընդ հեծութիւնս ձայնին հիւսեաց. (Եղիշ. ՟Զ։ Խոսր.։ Նար. ՟Ի՟Թ։)


Վայ

int.

woe ! alas ! oh ! ah !
— քեզ, woe to you!
— ինձ, — զիս, — զինեւ, woe is me ! how unhappy I am !
— — քաղաքդ մեծ ! woe ! woe to the great city !.

· Calfa

NBHL (1)

Լսել զաշխարանս մերձաւորացն, զվայ աւաղ բարեկամացն։ Որք արդարեւ վայրի են արժանի ըստ տեառն բանի։ Եւ ոչ վայս վհատութեան ընդ հեծութիւնս ձայնին հիւսեաց. (Եղիշ. ՟Զ։ Խոսր.։ Նար. ՟Ի՟Թ։)


Վայրաբնակ

adj.

living in the open air;
wild, savage;
deserted, uncultivated;
լինել խորանաւ ի —ս, to dwell in tents.

· Calfa

NBHL (2)

ἁγρικός rusticus եւ այլն. Բնակեալն ի վայրի ի բացի, ի ստորին եւ յանշուք տեղիս. գիւղաբնակ. հիւղաբնակ. անտուն. լեռնասուն. անապատասուն. շինական. վարագ.

Եւ Վայրենի. վայրի. ἁγροικός agrestis.


Վայրագ, աց

adj.

ferocious, fierce, wild, savage, inhuman, cruel.

· Calfa

NBHL (1)

ἁγροικός, ἅγριος agrestis, rusticus եւ ferus, immanis, asperrimus. Որ ի վայրի ագանի. բացօթեագ. վայրաբնակ. վայրենի. եւ Վիրագ. գաղանամիտ. անմարգի. խիստ. դժնդակ. լեռնցի, կոպիտ, անգութ. եապանի.


Վայրագասուն

adj.

savage.

· Calfa

NBHL (1)

Որ ի վայրի ագանի եւ սնանի. վայրագ. վայրաբնակ. վայրենի.


Վայրային

adj.

impracticable, desert;
wild.

· Calfa

NBHL (1)

Որ ինչ է ի վայրի՝ ի բացի՝ յամայի վայրս. եապանի.


Վայրեմ, եցի

va.

to disperse, to sow.

· Calfa

NBHL (1)

Ի ժամ փորձութեան մերոյ վայրին միտքս մեր, եւ թարթափին խորհուրդք մեր. (Եփր. համաբ.։)


Վայրենակեր

adj.

feeding on venison.

· Calfa

NBHL (1)

Կերօղ զվայրի որսս՝ զերէ վայրի.


Վայրենամիտ

adj.

fierce, wild, savage, brutal, barbarous, ferocious, cruel.

· Calfa

NBHL (1)

Յայսմ վայրի ճառեցից զվայրենամիտ ազգին զխստասիրտ դառնութիւն ի գլուխ ելեալ. (Ղեւոնդ.։)


Վայրենի, նւոյ, նեաց

adj.

wild;
rustic, unmannerly, clownish, boorish, ill-bred, uncivil, savage, ferocious, fierce.

· Calfa

NBHL (1)

ἅγριος, ὀ τοῦ ἁγροῦ agrestis βάρβαρος barbarus եւ այլն. որ եւ ՎԱՅՐԵՆԱԿԱՆ, եւ ՎԱՅՐԻ ասի. Որ ինչ է ի վայրի՝ հեռի ի բարկութեանց. եւ Վայրաբնակ. վայրագ. ամեհի. կատաղի. բարբարոս. ահագին.


Վայրկեան, կենի, նից, նեաց

s. adv.

minute, moment, instant, point;
—, — մի, a moment, a little time;
ի — ժամանակի, ի միում վայրկենի, in a moment, at that moment, instantly;
directly, incontinently, instantaneously;
cf. Ժամ.

· Calfa


Վարդ, ից

s.

rose;
եղանակ —ից, rose-season;
մշտափթիթ —, monthly —, semper florens;
— հարիւրթերթի, centifolia;
մամռաւոր —, moss rose;
դամասկեան —, damask rose;
վայրի —, wild rose, eglantine;
դեղին —, single yellow rose;
կոկոն, բոլորք —ից, rose-bud;
գոյն —ի, rose-colour;
փայտ —ի, rosewood;
կարմրագեղ, ծիրաներփեան, գեղեցիկ, քաղցրաբոյր, գեղափթիթ, փշալից, թարշամ —, scarlet, purple, beautiful, perfumed or odorous, full-blown, thorny, faded rose;
—ք մանկութեան, այտից, շրթանց նորա, the roses of youth, of his cheeks, of his lips;
պսակ ի —ից, crown or wreath of roses;
քաղել —, to gather roses;
չիք — անփուշ, no — without a thorn;
cf. Իսկութիւն.

· Calfa


Վարդենի, նւոյ, նեաց

s.

rose-bush, rose-tree;
վայրի —, dog-rose, hip-rose;
—ք, rosery, ground planted with rose-bushes.

· Calfa


Սունկ, սնկոյ

cf. Սունկն.

· Calfa

NBHL (1)

ՍՈՒՆԿ ՍՈՒՆԿՆ. որ եւ ՍՈՒՆԳ, ՍՈՒՆԳՆ. μύκη fungus βωλίτης bolatus, fungi genus. Բոյս վայրի կամ առ արմին ծառող՝ վրանաձեւ սպնգանման. ուտելի, եւ անուտելի. ... (Գաղիան.։ Բժշկարան.)


Դեգերանք, նաց

s. pl. frequenting company;
evagation, distraction, dissipation.

· Calfa

NBHL (1)

Ի միայնանոց վայրի առնէ իւր դեգերանս. (Փիլ. իմաստն.։)


Խաւարծիլ

s. bot. rhubarb plant;
the tendrils of the vine.

· Calfa

NBHL (1)

Այլ Լեհ. իմանայ վարունգ վայրի։


Խաւարուտ

adj.

obscure, gloomy, dark;
murky, misty, foggy.

· Calfa

NBHL (1)

Ի խաւարուտ վայրի կայ. յն. ի խաւարի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 6։)


Խիար

s. bot. citron;
pestiliential sore, bubo.

· Calfa

NBHL (1)

ԽԻԱՐ ԽԻԱՐԻԿ ԽԻԱՐՈՒԿ. Բառ ռմկ. որ ըստ գրոց Վարունգ. ընտանին, եւ վայրին կամ լեղին։ Նմանութեամբ Կիտր, կիտրոն։ Վստկ.։ ըստ բժշկարանի եւ Գաղիան. նաեւ պալար ի ձեւ Վարնգի։


Խիարիկ

cf. Խիար.

· Calfa

NBHL (1)

ԽԻԱՐ ԽԻԱՐԻԿ ԽԻԱՐՈՒԿ. Բառ ռմկ. որ ըստ գրոց Վարունգ. ընտանին, եւ վայրին կամ լեղին։ Նմանութեամբ Կիտր, կիտրոն։ Վստկ.։ ըստ բժշկարանի եւ Գաղիան. նաեւ պալար ի ձեւ Վարնգի։


Խիարուկ

cf. Խիար.

· Calfa

NBHL (1)

ԽԻԱՐ ԽԻԱՐԻԿ ԽԻԱՐՈՒԿ. Բառ ռմկ. որ ըստ գրոց Վարունգ. ընտանին, եւ վայրին կամ լեղին։ Նմանութեամբ Կիտր, կիտրոն։ Վստկ.։ ըստ բժշկարանի եւ Գաղիան. նաեւ պալար ի ձեւ Վարնգի։


Ծնեբեկ, ի

s. bot. asparagus.

· Calfa

NBHL (1)

Վասն հիլիոնի, եւ որ է ծնեբեկն։ Ծնեբեկն վայրի խոտ է եւ չախորժայ զվաստակն. (Վստկ.։)


Ծոթոր, ոյ

s. bot. serpillum, wild thyme.

· Calfa

NBHL (1)

Եպիթիմոն. ծաղիկ վայրի ծոթորնոյ (կամ ծոթրնոյ, կամ ծոթորնոյ)։


Ծոթորին, որնոյ

s. bot. lemon thyme.

· Calfa

NBHL (1)

Եպիթիմոն. ծաղիկ վայրի ծոթորնոյ (կամ ծոթրնոյ, կամ ծոթորնոյ)։


Ծոթրին, րնոյ

s. bot. garden thyme.

· Calfa

NBHL (1)

Եպիթիմոն. ծաղիկ վայրի ծոթորնոյ (կամ ծոթրնոյ, կամ ծոթորնոյ)։


Ծոր, ոյ

s. bot.

dropping, trickling;
barberry;
new-mown hay.

· Calfa

NBHL (1)

βέρβερις, ὁξυάκανθα uva spina sine crispina, spinae racemariae bacca. Պտուղ վայրի փշուտ թփոյ՝ Որպէս հատ մանր խաղաղոյ՝ կարմիր կամ կանաչ, թթուաշ. զրիշկ, զիրիշք, զզամպուխ, ֆռէնկ իւզիւմի, էմպէրպարիս, պէրէրիս, թիքէն իւզիւմի. (Բժշկարան.։ Հին բռ.։)


Ընդելացուցանեմ, ուցի

va.

to make familiar, to tame;
to instruct;
to tame, to render mild and less ferocious.

· Calfa

NBHL (1)

Զվայրի երէքն ընդելացոյց. (Հ=Յ. հոկտ. ՟Ի՟Ա.։)


Ընդվայրաբոյս

adj.

wild, savage.

· Calfa

NBHL (1)

Յումպէտս բուսեալ ի վայրի.


Ընդվայրասնունդ

adj.

savage.

· Calfa

NBHL (1)

Ի վայրի սնեալ, բուսեալ. վայրի.


Զգոյշ, գուշի, ից

adj.

sly, circurnspect, considerate, guarded, wary;
sure, safe, secure;
զգուշ լինել կալ, cf. Զգուշանամ;
ի զգուշի առնել, cf. Զգուշացուցանեմ;
— վայր, place of safety.

· Calfa

NBHL (1)

Երկիւղիւ զիս միայն խրատել կամեցեալ՝ եդիր զիս ի զգոյշ վայրի. (Փիլ. յովն.։)


Խնձոր, ոյ

s. bot. apple;
apple-tree.

· Calfa


Խոզկաղին

s. bot. acorn, beech-mast.

· Calfa

NBHL (1)

Կաղին վայրի, կամ պտուղ վայրենի կաղնոյ, կերակուր խոզից. (Բժշկարան.)


Խոհեմութիւն, ութեան

s.

sober-mindedness.

· Calfa

NBHL (1)

ԽՈՀԵՄՈՒԹԻՒՆ ԽՈՀԵՄՈՒԹԻՒՆՔ. φρένες membrana praecordiorum. Թաղանթ ուղղոյ՝ որպէս ընդունարան խելաց եւ խոհեմութեան. զոր ոմանք ի հին փիլիսոփայից համարէն թաղանթ ախոնդանաց առ պորտով, ուր նստեալ իցէ միտքն՝ որպէս սարդն ի միջավայրի ոստայնին, ի դիմել ընդ ամենայն կողմն մարմնոյ մարդոյն.


Կախեմ, եցի

va.

to hang, to suspend;
to hang on, to attach to;
to hang up, to hook, to clasp;
— զբեւեռաց, to hang from a nail.

· Calfa

NBHL (1)

ԿԱԽԵՄ ԿԱԽԻՄ, կամ ԿԱԽԵԱԼ ԿԱՄ. ձ.չ. κρεμάω, ἑκκρεμάω, -ομαι , κρεμαννύω, -υμι suspendo, pendeo, dependeo եւ այլն. Կապեալ թողուլ կամ մնալ ի բարձր վայրի ընդ մէջ օդոյ. խեղդ արկանել. խաչել. եւ Ի կապ թողուլ կամ մնալ հաստատել, իլ. կապել, իլ. ունել զկապակցութիւն. յենուլ. յարիլ. կախել, կախուիլ, փակչիլ, կապուիլ. ... Ստէպ պատմական խնդրով՝ եւպէսպէս առմամբ. զոր օրինակ,


Կակաչ, ի, ից, աց

s. bot. tulip;
արքունի —, fritillary;
վայրի —, poppy, corn-poppy.

· Calfa


Կաղամբ, ից, աց

s.

cabbage;
— ընդաւոր, cauliflower;
— խոպոպի, savoy cabbage;
— վայրի, colewort, rapeseed;
—ի տակ, — stalk, — stump.

· Calfa


Կաղին, ղնոյ

s.

hazel-nut;
acorn;
hazel-tree;
արքայական —, filbert.

· Calfa

NBHL (2)

Իբրեւ զկաղին (վայրի) թօթափեալ յիւրաքանչիւր պատենից. (Ես. ՟Զ. 13։)

Ուտէին կաղինս վայրի, կաղնոյն յունարէն փիդոս ասեն. (Նոննոս.։)


Կաղնի, նւոյ, նեաց

s.

nut-tree or hazel-tree;
oak-tree;
—ք, hazel-grove or oak-grove.

· Calfa

NBHL (2)

βάλανος, δρῦς quercus, arbor glandifera βαλανωτή quercetum. (իսկ φηγός fagus. լծ. հյ. փիճի). Վայրենի տունկ՝ ազգ մայր ծառոց, կամ եղեւնափայտից, որ տայ զկաղին ուտելի կենդանեաց վայրի, եւ զգխտոր ի վերայ տերեւոցն. մոշայ. եղատ. մէզէ յորմէ մազը. բալամուտ, պիլուտ աղաճը, իլզուն աղաճը, գային աղաճ. եբր. ալլօն, էլօն, էլա.

Ընդ կաղնեաւն, կամ առ կաղնւոջն մամբրէի։ Ի կաղնին բարձր։ Առ կաղնեաւն բարձրու։ Ընդ թաւ կաղնեաւ։ Ընդ ճանապարհ կաղնւոյն։ Ի ներքոյ կաղնեաց։ Առ ամենայն կաղնեօք եւ այլն։ Որպէս նետք հզօրի, զի մխեալ են կայծակամբք կաղնւոյ. (Սղ. ՟Ճ՟Ժ՟Թ. 4.) ըստ յն. ἑρημικός , վայրի. եւ յայլ օրինակս յն. ἁρκευθίνος , բեւեկնեայ կամ գիոց. համաձայն եբր։


Ընդարձակայարկ

adj.

vast, spacious, extended.

· Calfa

NBHL (1)

Զհրացանկն գաւիթ ընդարձակայարկ յատակաց վայրիցն ագինայ. (Նար. խչ.։)


Զիջագոյն

adj.

lower, sunk.

· Calfa

NBHL (1)

Առաւել վայրիջեալ. ցած. խոնարհագոյն. խորագոյն.


Զկեռ

s.

medlar;
medlar-tree.

· Calfa

NBHL (1)

ԶԿԵՌ կամ ԸԶԿԵՌ μέσπιλον, -λη mespilum, -us. իտ. nespola, -lo որ գրի եւ ՍԳԵՌ, ԶՂԵՌ, ԶՂԵԱՐ. Պտուղ վայրի փոթոթահամ, եւ թուփ կամ տունկ նորա. (Գաղիան.։)


Ցիրդ, ցրդոյ, ցրդի

s. bot.

briar, bramble;
pimpernel, burnet;
smilax, rough bindweed;
cf. Գի;
ցրդոյ պտուղ, juniper-berries.

· Calfa

NBHL (1)

որ եւ ՑՐԴԻ, դւոյ կամ դոյ. στοιβή, στοιβάς stoeba, stiva եւ stipes, virgultum. (լծ. թ. չըրփը ). Նոճ վայրի՝ թփատեսակ փշատերեւ. եւ այլ եւս թուփք վայրի. ցրդի.


Ցուլ, ցլուց

s. ast.

bull;
— վայրի, ure-ox, urus;
միս, մորթ ցլու, bull-beef;
bull's-hide;
բառաչ, պոչիւն or պոռոչիւն ցլու, bellowing, lowing;
— բառաչէ, the bull bellows;
զոհ ցլուց, taurobolium;
Taurus, the Bull;

· Calfa


Ցռէշ

cf. Ցիռ.

· Calfa

NBHL (1)

Առաւել ռմկ. որպէս Ցիռ. էշ վայրի.


Փայլ, ից

s. adj. adv. vn.

shine, brilliancy, lustre, glitter, splendour;
shining, brilliant, glittering;
— ի —, extremely bright, dazzling;
sparklingly;
— զ—ի տալ, cf. Փայլեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Փառօք վայրիջեր, փրկիչ վերածեր, փայլիւ զմեզ բարձեր. (Գանձ.) (եթէ չիցէ գրելի, փայտիւ)։


Վեր, ի վեր

adv. fig. bot. adj.

above, upon, on, over;
on high, high, high up;
վեր ի վայր, ի վեր եւ ի վայր, up and down, high and down, upside down;
topsy turvy;
frequently;
ի վեր եւ ի խոնարհ, up and down, always, incessantly, at every moment, ever;
ի վեր անդր, above, up there;
ի վեր քան զամենայն, above all;
վեր ի վայր կործանել, to turn upside down, to turn topsy turvy, to upset, to overset;
վեր ի վայր շրջել, to turn over, to overthrow, to overturn;
to disorder, to disturb;
ի վեր մատչել, to go higher up, to ascend;
ի վեր ունել, to bear up, to support, to sustain, to prop;
ի վեր հանել, բերել, to elevate, to raise on high;
to discover, to manifest, to unmask, to unveil, to denounce, to disclose, to reveal;
ակն ի վեր տալ, to lift up one's eyes, to look up, to raise one's head;
ձի ի վեր առնուլ, to ride, to mount on horseback;
ի վեր գալ տնկոյն, to peep out heads, to pullulate and grow, to sprout, to bud;
ի վեր կացուցանել զսպանեալն, to raise from the dead, to bring to life again;
ի վեր քան զբան, ineffable;
inexplicable;
ի վեր է այս քան զկար զօրութեան իմոյ, that is beyond my power;
ի վեր քան զպայման մերասեր բնութեան, above humanity;
որպէս ի վեր անդր ասացաք, as we have already said;
վեր ի վերոյ, apparent, superficial, feigned, affected;
երկիր պագին նմա —, they feigned to worship him;
superficially, apparently, affectedly;
— ունելով գիտութիւն, without a thorough knowledge of, having a smattering of.

· Calfa

NBHL (1)

ՎԵՐ Ի ՎԱՅՐ, կամ Ի ՎԵՐ ԵՒ Ի ՎԱՅՐ. ἅνω καὶ κάτω supra et infra, sursum versum, perversum, perturbatum. Ի վեր անդ, եւ ի խոնարհ վայրիս, այսր անդր. խառնիխուռն. գլխի վայր. շրջամաբ կամ տապալմամբ. վերվար, վերուվար, ասդին անդին, տակնուվրայ.