swearer, that swears;
sworn.
Երդմամբ կռեալ հաստատեալ.
Մոռացեալ զերդմնակուռ դաշինսն՝ որ ի միջի. (Ժող. հռոմկլ.։)
cf. Երդմնազանց. — լինել, cf. Երդմնահարիմ.
ἑπίορκος pejerator Երդմնակուռ, կամ մոլեալ յերդմունս. ստէպ երդուօղ կամ տարապարտ. որ եւ ստէպ լինի երդմնազանց.
Երդմնահարն, եւ որ բոլորովին յերդմանէ խոտորի (այսինքն զգուշանայ). (Ածաբ. ի ժղ.։)
Տանջելով զերդմնահարն՝ անվնասելով հարցէ. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Ա։)
Դատախազ լինի, երդմնահար, ստէ, սուտ վկայէ. (Շ. յկ. ՟Խ՟Բ։)
Եկն նաբուգոդոնոսոր, եւ հրկէզ արար զերդմնահար քաղաքն. (Լմբ. առակ.։)
ԵՐԴՄՆԱՀԱՐ ԼԻՆԵԼ. ԵՐԴՄՆԱՀԱՐԵԼ. ἑπιορκέω pejero Յումպէտս կամ սուտ երդնուլ.
Երդմնահար լինել առ զուգահաղորդութիւնս, եւ առ այլ ռամկական պատահմունս. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)
Յատուկ է անիրաւութեան՝ ստեալն, երդմնահարելն. (Արիստ. առաք.։)
cf. Երդմնազանցութիւն.
Զստութիւն եւ զերդմնահարութիւն զմեքենայս չարին։ Երդմնահարութիւնք եւ ստութիւնք եւ գողութիւնք. (Յճխ. ՟Զ. եւ ՟Ը։)
Զգուշասցուք յերդմնահարութենէ, եւ նախ քան զայս ի գողութենէ, որ է մայր երդմնահարութեան. (Ոսկ. գծ.։)
Որ փախուցելոյն ընդդէմ զդրունս փակէ, եւ երդմունս պահանջէ, առաւել նա է յերդմնահարութեանն սխալանք. (Լմբ. առ ոսկան.։)
Արգելու յերդմանէ, զի մի՛ սովորութեամբ երդմանն յերդմնահարութիւն անկանիցին, եւ սուտ եւս երդնուցուն. (Ոսկիփոր.։)
to swear, to take an oath.
ԵՐԴՄՆԵԼ. Այսինքն Երդմնի լնել. երդնուլ.
Անիծիւք եւ թշնամանօք, սուտ երդմնելով. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 25։)
Իսկ Երդմնելի, կամ Երդնելի. cf. Երդնլի։
exorcist.
ἑξορκιστής exorcista Որ երդմնեցուցանէ. մանաւանդ մասնաւոր առմամբ՝ սաստօղ այսոց պղծոց.
Որ երդմնեցուցիչքն էին (այսոց). (Գործ. ՟Ժ՟Թ. 13։) որ է այժմ պաշտօն գլխաւոր ի կղերիկոսս, որ կոսի Երդմնեցուցիչ։
oath;
swearer;
— առնել՝ լինել, to swear, to affirm or ratify by oath.
Որպէս Երդումն.
Պահեցին զերդմնիսն. (Մծբ. ՟Ը։)
Առ դաւթայ եդաւ կտակն երդմնօք վասն թագաւորութեան. (Եփր. աւետար.։)
Որպէս Երդմնակուռ, ուխտադիր.
Երդմնի եւ դաշնաւոր ընդ նոսա լինել». յն. երդմունս առնել. (Եւս. քր. ՟Ա։)
cf. Երդմնելի.
Ո՛չ եթէ երդնլեացն զօրութիւն». ա՛յլ ձ. երդմնելեացն, կամ երդնելեացն. (Իմաստ. ՟Ժ՟Դ. 31։)
cf. Երդնում.
Ո՛չ ծիծաղեցայ, ո՛չ երդուեցայ, ո՛չ խօսեցայ սուտ. (Վրք. հց. ձ։)
family, house.
Կարգեալ կացուցանէր ի նմա ամբոխութիւնս երդումարդաց. (Յհ. կթ.։)
ամբոխութիւնս երդումարդոց. (Վրդն. պտմ.։)
cf. Երեկ.
Քառիւք երեկօք արշաւասոյր շարժմանց». այսինքն են տասներկու ժամք աւուր. (Արծր. Ա. 1։)
Որպէս Երեկ. ուստի եւ Ցերեակն՝ է ցերեկ.
Մի՝ ի լուսանալ աւուրն, եւ մի ընդ երեակն. (Լաստ. ԺԶ։)
Եւ էր ընդ երեակս. (Ճ. Բ.։)
Ընդ երեակս ծագեաց արեգակն. (Ճ. Թ.։)
Երթեալ եղբօրն ընդ երեակս. (Վրք. հց. ձ։)
three years;
of three years;
—, զ—, յ—, in or during three years, every three years.
ԵՐԵԱՄ կամ ԵՐԵՄԻ որ եւ ԵՐԵՄԵԱՆ, եւ ԵՐԵՄԵՆԻ. այսինքն Երեքամեայ.
Եղիցի իբրեւ վարձք երեմւոյ վարձկանի. (Գէ. ես. ԺԶ. 14։)
ԵՐԵԱՄ 2 (զերեամ, յերեամ.) Զերիս ամս, կամ ընդ երիս ամս. (որպէս դնի ի յն.)
Նստան զերեամ, եւ ո՛չ էր պատերազմ. (Գ. Թագ. ԻԲ. 1։)
Եւ զայն ո՛չ թէ զերկեամ եւ զերեամ մի էին կրելոց, այլ զաւուրս կենաց իւրեանց. (Ոսկ. մ. Բ. 8։)
Եղիցին նշանք եւ արուեստք զերեամ։ Զերեամ հրամայեաց սքանչելի եւ նորագործ իրացն լինել. (Ոսկ. ես.։)
Որթ տնկիցէ, բրիցէ զառաջին ամն եւ զերկրորդն, եւ դարձեալ յերեամն. եւ իբրեւ երեամն անցանիցէ, եւ ի քառեամն ելանիցէ. (Ոսկ. բ. տիմ. Զ։)
to amuse ones self until the evening, to pass the whole day, to stay till the evening;
to remain, to pass the day;
— յանկողնի, to sleep very late.
Երեկօթս առնել. ագանիլ. ըստ յն. կալ մնալ.
Երեկացին աւուրս եօթն. (՟Գ. Մակ. ՟Է. 12։)
Իբրեւ ի կողմանս մակեդոնացւոց անցանիցամ, եւ առ ձեզ երեկացից. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
Յառնեն ընդ առաւօտս, եւ զհետ լինին ցքւոյն. որ երեկանան ի նմին. (Ես. ՟Ե. 11։)
cf. Երեկանամ.
cf. երեկանալ. որպէս Երեկօթս առնել.
Երեկեաց առ նոսա աւուրս եօթն. (Վրք. հց. ՟Ի։)
Երկու աւուրս երեկեաց. (Ճ. ՟Գ.։ եւ Ոսկ. յհ. ուր տպ. 683. տեղի ետ անդէն։)
Երեկեաց անդ աւուրս երկուս». բայց ձ. եկաց։
of the evening;
երեկոյին, towards evening.
ԵՐԵԿՈՅԻ ԵՐԵԿՈՅԻՆ. ἐσπερινός vespertinus Ի սեռականէ ԵՐԵԿՈՅ բառին, որպէս Երեկոյեան. իրիկուան.
Զերեկոյի աղօթս մեր ընկա՛լ տէր. (Շար.։)
Առաւել քան զամենայն ժամանակս՝ յերեկոյին ժամուն եղիցի քեզ զգուշութիւն ի վերայ խորհրդոց քոց. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Զզոհս երեկոյինս. (՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Զ. 15։)
cf. Երեկոյի.
ԵՐԵԿՈՅԻ ԵՐԵԿՈՅԻՆ. ἐσπερινός vespertinus Ի սեռականէ ԵՐԵԿՈՅ բառին, որպէս Երեկոյեան. իրիկուան.
Զերեկոյի աղօթս մեր ընկա՛լ տէր. (Շար.։)
Առաւել քան զամենայն ժամանակս՝ յերեկոյին ժամուն եղիցի քեզ զգուշութիւն ի վերայ խորհրդոց քոց. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Զզոհս երեկոյինս. (՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Զ. 15։)
ԵՐԵԿՈՅԻՆ. մ. ἐσπέρας իբր Ընդ երեկս. իրիկուան դէմ, իրիկունը.
of the evening;
westerly;
evening;
յ—, from the evening;
the evening;
—ց ծով, the Atlantic Ocean.
Ի տասն եւ չորս ամսոյն ի մէջ երեկորեայցն զատեալ տեառն. (Ղեւտ. ՟Ի՟Գ. 5։)
Յերեկորեայ բաղարջ ուտիցէք ... ցերեկոյ։ Յերեկորեայն մինչեւ ցերեկոյ ( իրիկուընէ իրիկուն )։ Յերեկորեայ մինչեւ ցառաւօտ. (Ել. ՟Ժ՟Բ. 18։ Ղեւտ. ՟Ի՟Գ. 34։ ՟Ի՟Դ. 3։ Թուոց. ՟Թ. 21։ Յես. ՟Ե. 10։ Յոբ. ՟Է. 4։ Եզեկ. ՟Ի՟Դ. 18։ ՟Լ՟Գ. 22։ Իսկ Ամովս. ՟Ը. 4. պարտի լինել ըստ յն. յերկրէ։)
Յերեկորեայ շաբաթուն մինչեւ ի լուսանալ միաշաբաթուն. (Յհ. իմ. ատ.։)
Կամ որպէս Ընդ երեկս, ըստ յն. այլ ըստ հյ. թուի նոյն ընդ վերնոյն (=ԵՐԵԿՈՐ).
Սկիզբն երեկորեայց ծովուն, այսինքն ծով արեւմտից կոչեցեալ. (Շիր. քրոն.։)
of the evening;
— պաշտօն, vespers.
Ի նուագ գոհութեան երեկորեան պաշտաման. (Նար. ՟Ղ՟Գ. (որ եւ ռմկ. երեկոյեան ժա՛մ ասի)։ Տե՛ս եւ երեկորնեայ, ըստ ՟Բ նշ։)
evening;
towards evening.
Հասին մեզ ստուերք երեկորւոյ. (Երեմ. ՟Զ. 4։)
Ընտրեցին ոմանք զայս ինչ եւ զայս դնել երեկորեացդ այդոցիկ. (Յհ. իմ. ատ.։)
Ընդ առաւօտս, եւ ընդ երեկորի. (Եփր. ՟ա. տիմ.։)
Իսկ (Ոսկ. ՟բ. տիմ. ՟Բ.)
Ակնածեսցուք յերեկորոյն, յորում լուսաւորեաց զմեզ քահանայն». յն. յօրէն։
of the evening;
the evening.
Տեսիլն երեկորին եւ առաւօտին՝ որ ասացաւ, ճշմարիտ է. (Դան. ՟Ը. 16։)
Յերեկորին ժամու հաղորդել խորհրդոյն։ Միջասահման իմն երեկորինս է ժամ՝ տուընջեան եւ գիշերոյ. (Յհ. իմ. ատ.։)
Եւ մ. τὸ δείλης, ὁψέ vespere, ad vesperam իբր Ընդ երեկս, ընդ երեկոյս. իրիկունը, իրիկուան դէմ։
Մատուցանել ողջակէզս հանապազ առաւօտուց եւ երեկորին. (՟Ա. Մնաց. ՟Ժ՟Զ. 40։ ՟Բ. Մնաց. ՟Բ. 4։)
of the zvening;
western;
— պարտէզք, the Hesperides.
Երեկորեան. երեկորին. ըստ յն. եւ լտ. ոճոյ նաեւ Արեւմտեան.
Զերեկորնական սեղանսն. (Սոկր. ՟Ա. 17։)
Երեկորնականք եթոպացիք։ Զերեկորնական պարտէզսն. (Խոր. աշխարհ.։)
cf. Երեկորնական.
cf. ԵՐԵԿՈՐՆԱԿԱՆ. որպէս Երեկորեան. ἐσπερινός vespertinus
Շարժէ զիս առ բանս երեկորնեայք տեսութիւնք. (Բրս. արբեց.։)
Եւ որպէս Արեւմտեան, արեւմտեայք.
Ծովն որ անուանեալ կոչի երեկորեայց (կամ երեկորեանց), քանզի սահմանեալ մտիցն արեւու է. (Վեցօր. ՟Դ։)
cf. Ցերեկութիւն.
Պատերազմ է ի հրապարակս. կռիւք են ի յերեկութեան իրս». յն. հանապազօրեայք. (Ոսկ. եբր. ՟Ժ՟Դ։)
eyening;
of the evening;
the evening, about or towards evening.
Որպէս Երեկորին.
Որպէս Երեկոյն. իրիկուն, իրկուն.
Եբրայեցիք եւ ասորիք զերեկուն դնեն սկիզբն (աւուր). (Վրդն. ծն.։)
Իբր Ընդ երեկս. իրիկունը, իրիկուան ատենը.
Շաբաթն օր՝ երեկունն մարտիւրոսաց պաշտել. (Յհ. իմ. ատ.։)
Աբրահամու երեւին երեք՝ եւ ի միջօրէին. իսկ զովտայ՝ երկու, եւ երեկուն. (Փիլ. լին.։)
cf. Երեկորի.
Զպատմութիւնս այնր երեկօրւոյ կատարեսցուք յայսմ երեկօրւոջ. (Վեցօր. ՟Բ։)
triennial
Երինջ երեմեան, եւ քօշ երեմեան, եւ խոյ երեմեան. (Ծն. ՟Ժ՟Ե. 9։ Ես. ՟Ժ՟Ե. 5։)
Ել ընդ նմա ի սելով երեմենեաւ զուարակաւ. (՟Ա. Թագ. ՟Ա. 24։)
Երեմեան լինի, ոտնափոխեսցի. (Գանձ.։)
cf. Երեմեան.
Երինջ երեմեան, եւ քօշ երեմեան, եւ խոյ երեմեան. (Ծն. ՟Ժ՟Ե. 9։ Ես. ՟Ժ՟Ե. 5։)
Ել ընդ նմա ի սելով երեմենեաւ զուարակաւ. (՟Ա. Թագ. ՟Ա. 24։)
Երեմեան լինի, ոտնափոխեսցի. (Գանձ.։)
cf. Երաշխաւոր.
ԵՐԵՇԽԱՒՈՐ կամ ԵՐԵՇԽԵՒՈՐ, ՐԵԼ. ՐՈՒԹԻՒՆ. cf. Երաշխաւոր. րել. րութիւն։ Հ=Յ. ստէպ։
cf. Երեր.
Հեծութեամբ եւ երերանօք շրջեսցիս ի վերայ երկրի. (Ոսկ. ապաշխ. ՟Բ։)
Ոչ եթէ ղամէք սպան զկային, այլ հեծեծութեամբ եւ երերանօք մեռաւ. (Եփր. աւետար.։)
to tremble, to move, to shake, to be agitated;
to quake like a simpleton;
to wander.
Երերեալ եւ տատանեալ եղիցիս ի վերայ երկրի. (Ծն. ՟Դ. 12. 14։)
Հեծեծելով երերելով եղիցիս ի վերայ երկրի. (Փիլ. լին.։)
Ի տարակոյս երերէր։ Չարչարանօք երերէր։ Անհանգիստ երերի։ Ի թշուառանալոյն կասկածէ երերիմ. (Լմբ. իմ. եւ Լմբ. սղ.։)
Երկիրս հիացեալ սասանեցաւ, եւ դողալով երերէր. (Շար.։)
Իբրու զանհաստատ եւ զաննեցուկ նաւամակոյկն շարժեալ դեդեւեցուցանեն՝ այսր եւ անդր երերեալք յաւիտեան». լինի որպէս ն. Երերեմ, եցի. ռմկ. երերցընել։
cf. Երեր.
Երերիլն. երեր. երերանք. շարժ. սասանութիւն.
Յանգիստ երերմունս տաժանմանց ընկղմեցաւ. (Ագաթ.։)
Յերերման եւ ի տատանման կան երկրայինքս ի մէջ փորձանաց։ Նայիդ է տեղի երերման՝ յերերմանէն կայենի կոդեցեալ. (Վրդն. ծն.։)
Դադարեսցէ երերումն յերկրէ. (Հ=Յ. մայ. ՟Ի՟Ը.։)
Զի դադարի մայրն յերերմանց (այսինքն յերերմանց) ... յերերմանէն եղեւ դադարեալ. (Գանձ.։)
to imagine, to fancy, to dream.
Երեւակայէ ոք զձեւս ի տրամախոհութեան։ Տրամախոհութիւն երեւակայելով (կամ երեւակելով) յինքեան ձեւս։ Զնոյն ինքն զձեւս երեւակայէ, եւ տրամատպաւորէ յինքեան. (Սահմ. ՟Ժ՟Զ։)
Շինօղն զչափ եւ զձեւ տանն նախ ի միտքն երեւակայէ, եւ ապա սկսանի. (Լծ. սահմ.։)
Զնիսեան նշանակեալ ցուցակութիւն երեւակայէր. (Մագ. ՟Խ՟Թ։)
Ի պտուտելն (ալեաց ջրոյ) սպիտակափառ երեւակայեալ». այսինքն երեւեցուցեալ, երեւեալ. (Մագ. ՟Խ։)
imagination, fancy, whim, idea;
վառ —, lively imagination.
Զոր ինչ առնու ի զգայութեանց, զայն պահէ. վասն որոյ եւ երեւակայութիւն յորջորջի, այսինքն երեւեցուցելոցն կացումն. (ուստի գտանի գրեալ եւ երեւակացութիւն) (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)
Երեւակայութիւն է բացագոյնիցն մասնական գիտութիւն։ Արուեստ է ունակութիւն ճանապարհորդել՝ հանդերձ երեւակայութեամբ. (Սահմ. ՟Ժ՟Բ. ՟Ժ՟Գ։)
Է եւ ի դժոխս անդ երեւակայութիւն չարակարծիք. (Մխ. ապար.։)
Մերթ Յայտյանդիմանութիւն. ցուցակութիւն. եւ Տեսութիւն մտաց.
Զքառիցն ի նա տոգորս՝ երեւակայութեամբ ցուցից։ (Միանձունք) ըստ օրինի պարառեալ են վսեմական եւ մաքուր երեւակայութեամբ. (Մագ. ՟Կ՟Բ. ՟Կ՟Դ։)
visibly, openly, manifestly.
Երեւելի օրինակաւ. յայտնապէս.
Իսկ յասելն (Եղիշ. դտ.) թէ սամփսոն ի պատառել զառիւծն
Հեղձուցանէր զերեւակի տրտմութիւնն». իմա՛ կամ զերեւելի սրտմտութիւն (դիւին), եւ կամ զերեւակի, այսինքն զերեւեցուցչի (դիւին)։
imagination;
pomp, show.
Զգայութիւն կոչեն, զոր տեսանէ ակն կամ լսէ ականջն. եւ երեւակութիւն՝ զայն, որ երեւումնն զինչ տեսաւ եւ կամ լուաւ զկայ առնու. (Տօնակ.։)
Եւ իբրեւ Արտաքին ցուցակութիւն, երեւոյթ, շքեղութիւն. յն. ֆանդասի՛ա.
Սահմանեաց սողոն ո՛չ զճոխութիւն եւ զերեւակութիւն լինել բարեբախտութիւն. (Նոննոս.։)
Արեգակն եւ լուսին ... անցանեն յիւրեանց երեւակութենէն. (Բրսղ. մրկ.։)
(Տեսութիւն լուսոյ ի տկար աչս՝) ըստ կարին յօժարաբար ցուցցէ զերեւակութիւն». ա՛յլ ձ. զերեւակայութիւն. (Մագ. ՟Կ՟Ե։)
apparition;
remarkable, notable;
յ— հանել, ածել, to show, to make evident, to develop;
յ— գալ, to be evident;
to show one's self, to appear.
Բժիշկն առաւօտուն տայ զդեղն, եւ յինքն գնայ. այլ ճաշոյն յերեւան գայ տեսանել. (Տօնակ.։ եւ Ճ. ՟Թ.։)
Թոյլ տալովն տեառն յերեւան ել նմա դեւն։ Գտաւ (այսինքն եդիտ) կարաս մի լի ոսկւով, եւ ոչ իշխեաց ի տեղւոջն յերեւան հանել. (Վրք. հց. ձ։)
Յայտնեաց յերեւան եհան. (Գէ. ես.։)
ՅԵՐԵՒԱՆԻ. այսինքն Երեւելի.
Ի քաղաքի ասէ, որ է յերեւանի։ Զաքարէ յերեւանի եւ ծանօթ ամենեցուն։ Այրն անուանի, եւ յերեւանի՝ աշխարհի։ Յերեւանի աշխարհէ. (Վրդն. սղ. եւ Վրդն. պտմ.։)
more illustrious, famous.
Երեւելագոյնք են այսք (բանք)։ Երեւելագունիւն եւ լուսաւորագունիւ բանիւ իւրով. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. այլաբ.։)
Յոբ յաղագս անարատութեանն ... երեւելագոյն. (Ոսկ. լուս.։)
Իբր մ. Յայտնագոյնս.
Քաջ երեւելագո՛յն արտայայտեաց սուրբ առաքեալն. (Ճ. ՟Գ.։)
Զայս ի վերայ այլոցն երեւելագոյնս յանդիման կացուցանէ։ Երեւելագոյնս զեկուցանի ի ձեռն զկնիցս. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. իմաստն.։)
visible, palpable, evident;
celebrated, eminent, signal, illustrious, heroic, high, serious, great, glorious, famous, brilliant, important, memorable, noble, principal, solemn, splendid;
— առնել, to illustrate, to render illustrious or famous;
to manifest;
— լինել, to signalize or distinguish one's self, to acquire undying fame.
Զերեւելի լակոնացին. (Ես. ՟Գ. 22։)
ԵՐԵՒԵԼԻ ԱՌՆԵԼ. Յայտնի առնել. հանդիսացուցանել. եւ Քաջ բացատրել.
φαινόμενος, ὀρατός, ἑπιφανής եւ այլն. visibilis, conspicuus, illustris եւ այլն. Որ երեւի աչաց. զգալի. յայտնի. տեսանելի. աչքի տակ ընկած.
Յաներեւութից զերեւելիսս եղեալ. (Եբր. ՟Ժ՟Ա. 3։)
Ուսումնասէր հանճարոյ յառաջ քան զերեւելիսն՝ սովորութիւն է զաներեւոյթս խնդրել. (Փիլ. ՟ժ. բան.։ Յերեւելի եւ յաներեւոյթ թշնամւոյն. Ժմ.։)
Ա՛յլ իմն ի սիրտն բերելով, եւ այլ երեւելեօք մարդկան ցուցանելով. (Բրս. պհ.։)
Օրհնէին զերեւելին աստուած. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ե. 34։)
Տեսիլ նորա իբրեւ զտեսիլ հրեշտակի աստուծոյ՝ երեւելի յոյժ. (Դատ. ՟Ժ՟Գ. 6։)
Զգեցաւ զծիրանիսն իւր, եւ եղեւ երեւելի յոյժ. (Եսթ. ՟Ժ՟Բ. 4։)
Որ երեւելիքն իսկ են յառաքեալս. (Հռ. ՟Ժ՟Զ. 7։)
Պայծառ եւ երեւելի յաղթութեամբ. (Փիլ. իմաստն.։)
Յաւուր միում յերեւելւոջ։ Ի հանդերձս երեւելիս։ Երեւելի սպասուք.եւ այլն։
Զքաղբան երեւելի, կամ զխառնուածոյն զայն խունկ. (Բրս. սղ.։)
Քակեցաք ի սիրոյն, որ զաշակերտութիւն տեառն երեւելի առնէ. (Խոսր.։)
Այսպէս երեւելի առնեմք զխորհրդոյս զօրութիւնս։ Մի՛տ դիր ասացելոցս, թէ ո՛րպէս երեւելի առնէ զամենայնս։ Մարմնական իշխանութեան յարացուցիւ զսոյն երեւելի առնել. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
Ճառդ երեւելի է։ Երեւելի՛ է յասիցելոցս. (Փիլ.։ Արիստ.։ Պիտ.։)
ՅԵՐԵՒԵԼԻ ԱԾԵԼ. այսինքն Յերեւան հանել. (Պիտ.։)
Իսկ (Ամովս. ՟Ե. 22.)
Յերեւելիս փրկութեանց ձերոց ես ոչ հայեցայց». յն. ի յայտնութիւն։
visibility;
appearance.
Երեւելի լինելն. երեւումն. երեւոյթ. յայտնութիւն. տեսիլ. հանդէս.
Ըստ երեւելութեան փրկական խորհրդոյս, որ ի սկզբանցն ժամանակօք ծածկեալ էր. (Ոսկ. հռ.։)
Դաշտք երեւելութեամբն ցուցանեն վերաբերեալ զշահաւորութիւն։ Որոյ երեւելութիւն ոչ նիւթեղէն, այլ լուսեղէն ցուցանիւր. (Փարպ.։)
Զի յայտ իսկ յերեւելութենէ լինի գիտելի բազմաց. (Պիտ.։)
Ջոկք ստորակայից, եւ այլ բազում ինչ, որք ցուցանեն զերեւելութիւնս». յն. ֆանդասիա՛. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 27։)
to appear, to show one's self, to offer one's self;
to dawn;
to bud;
երեւի, it appears;
I think.
Որպէս եսդ՝ նոյնպէս երեւեցի՛ր. (Բրս. պհ.։)
φαίνομαι, ἑπιφαίνομαι appareo, videor, revelor Յանդիման լինել երեսօք կամ երեսաց. տեսանիլ. ցուցանիլ. յայտնիլ. երեւնալ.
Երեւեցաւ ցամաքն։ Երեւեցան գլուխք լերանց։ Երեւեսցի աղեղն իմ յամպս։ Երեւեցաւ տէր աբրամու։ Երեւեսցին ի ձեզ փառքն տեառն։ Երեւեցաւ նմա հրեշտակն տեառն։ Երեւեցաւ շնորհն աստուծոյ փրկչի ամենայն մարդկան։ Յարեաւ տէր, եւ երեւեցաւ սիմովնի.եւ այլն։
Ո՛չ, որ ինչ էն նստուած, այն երեւի (ի տեսլեան), այլ զոր ինչ առնելոցն է՝ յայն կերպարանս երեւի. (Կիւրղ. ել.։)
Երեւեցաւ յաշխարհի ճշմարիտ մարդեղութեամբ։ Օրհնաբանեն զմարմնացեալն ի սուրբ կումէն, որ երեւեցաւ մեզ ի փրկութիւն. (Շար.։)
ԵՐԵՒԻՄ. ἁνατέλλω, φαίνομαι orior եւ այլն. Ծագել, բուսանել. ի դուրս երեւիլ.
Կրկնեսցի արածն, եւ երեւեսցի ի տանն. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Դ. 43։)
Որպէս Ծնանիլ Որդւոյ, եւ Ելանել կամ բղխել Հոգւոյն սրբոյ.
Ի կուսական որովայնէ երեւեալ մարմնով. (Շար.։)
Ոչ նախ արեգակն. եւ ապա լոյս, այլ ի միում ժամանակի երեւին. այսպէս եւ լոյս որդի ի լուսոյ հօրէ ծագեալ. (Շ. թղթ.։)
Որ ի պատկեր աստուծոյ եւ հօր, յորմէ երեւեցաւ որդի հաւասար եւ նման նմա ըստ ամենայնի. յառաջ գայ երկոքումբք եւ հոգին կենդանանար. (Պրպմ. ՟Լ՟Դ։)
Հոգի ճշմարտութեան անուանի. եւ քրիստոս է ճշմարտութիւն. եւ երեւի նովաւ (յն. յառաջագայի առ ի նմանէ), որպէս յաստուծոյ եւ ի հօրէ. (Պրպմ. ՟Խ՟Ե։)
Չգիտեմ, ո՛րպէս բնաւ դուք յարգանդիս երեւեցարուք. (՟Բ. Մակ. ՟Է. 22։)
Նա յաւուրս անտոնինոսի վերջնոյ երեւեցաւ պատմագրօղ. (Խոր. ՟Բ. 63.)
Եթէ արեգակն եւ լուսին չեւ եւս էին լեալ ... հազար ամն ուստի՞ երեւէր. (Եզնիկ.։)
Որպէս Ձեւանալ յաչս մարդկան.
Որպէս զի երեւեսցին մարդկան, եւ ցայլն. (Մտթ. ՟Զ. 5. 16. 18։)
Այսպէս իմն երեւի։ Զի մի՛ այնպէս երեւեսցի, թէ չկարիցէ. (Եզնիկ.։)
Բայց առաւել ասի ի մեզ Թուի, ուր ուրեք յոյնք ասեն, Չար երեւի, խիստ երեւի, եւ այլն։
fantastic, ideal.
Առ երեւոյթս եղեալն. երեւեալն ի տեսլեան նմանութեամբ իւիք. եւ Որ առաչօք համարի զճշմարիտ մարդեղութիւնն.
Զնոյն զնախահարց ներպահեալ զերեւութական տեսութիւն։ Եթէ զերեւութական միայն զձեւն զինքեամբ արկաւ։ (եւ ի վերնագրի) Ընդդէմ երեւութականաց. (Յհ. իմ. երեւ.։)
to appear, to present itself, to be represented.
ըստ յն. ոճոյ, φαντάζομαι imaginor, fingo, percipio Իբր երեւոյթ տեսանել. երեւակայել. ըմբռնել կամ ձեւացուցանել ի միտս. կարծել. յերազել.
Բազումս եւ զհակառակս երեւութանան։ Զհանդերձեալսն յառաջագոյն երեւութանալ եւ ընդ միտ ածել։ Որ եկն ի ծնունդ լինելութեան, ի հարկէ երեւութանայ զարարօղն պատճառ։ Երեւութասցէ զչորս թիւն, յորոց ի խնդիրն է. (Փիլ.։)
Որք յանուրջս երեւութանան թագաւորութիւնս եւ բազում ինչ ախորժելիս. (Մխ. դտ.։)
Մի՛ այլայլեալ երեւութասցիս զաստուածութիւնն ... քանզի անյեղլի է։ Ուր ոչ յաւիտեան եւ ոչ ժամանակ միջնորդեաց, զիա՞րդ երեւութասցին միտք. (Բրս. ի ծն.։)
Անձն (կամ ակն) ձանձրացօղ միայնակեցի՝ մտօք երեւութանայ յիրս ինչ. (Նեղոս.։)
Առ աչս կարծեօք երեւութանաս. (Ճ. ՟Ա.։)
Այլովք (երազովք) տրասէրն, եւ այլովք երեւութանայ անյագն։ Յարտաքուստ ոմանք երեւութացան (ասել եւ այլն) Նիւս. (կազմ. ՟Ժ՟Ե. ՟Ժ՟Ը։)
Զիա՞րդ երեւութասցին միտք, զի հայր էր, եւ որդի ծնաւ. մի՛ այլայլեալ երեւութասցի զաստուածութիւնն. (Բրս. ի ծն.։)
Մի՛ ինքեան ինչ բնութեան չարին լեալ երեւութասցիս. (Բրս. չար.։)
ԵՐԵՒՈՒԹԱՆԱԼ. չ. φαίνομαι appareo Երեւիլ իրօք կամ տեսլեամբ. ձեւանալ յերեւակայութեան կամ առաջի աչաց. տեսանիլ. ի վեր երեւիլ.
Առաջի ջրհորոյն երեւութանալ ասէ զհրեշտակն իբր զաստուած. (Փիլ. լին.։)
Երեւութանայ աստուածային տէրութեանցն մեծութիւնք։ Տգեղութիւն եւ խանգարումն երեւութանայ. (Յճխ. ՟Գ. եւ ՟Ե։)
Երեւութացաւ նմա ի քուն խաչ աստեղեայ։ Ի սրտին գործարանի երեւութացեալ հոգւոյն աչաց՝ թաթ աջոյ ձեռին։ Եւ ոչ միայն երեւութացաւ, այլ եւ ... ի միտս նորա հաւաքեցան։ Երեւութացաւ նմա ի քուն ապագայիցն յայտնութիւնն. (Խոր. ՟Բ. 80։ ՟Գ. 53. 66։)
apparition, manifestation;
appearance;
representation.
ὁπτασία, ἑπιφάνεια visio, apparitio Երեւումն. երեւոյթ. յայտնութիւն. տեսութիւն. տեսիլ. տեսակ.
Բախեալ ի սուրբ տէրունական երեւութենէն՝ գոհանայ։ Ի դիմացն, այսինքն ասեմ՝ յերեւութենէ առաքինութեան եւ իմաստութեան պակուցեալ եմ։ Թուի բարւոյ երեւութիւն տալ. (Փիլ.։)
Միայն յերեւութենէն իսկ ճանաչի. (Պիտ.։)
Ամենայն որ հայի յիրս ինչ, իրին երեւութիւնն յաչսն գոյանայ. (Զքր. կթ.։)
Ըստ երեւութեան զարիւն եբեր (լուսինն)։ Յայնր ահագին հրոյ երեւութեանց սասանիւր երկիր. (Անյաղթ բարձր.։)
Իբր Երեւակայութիւն. եւ Ցնորք. առ աչս երեւութիւն. φαντασία imaginatio
Երեւութիւն բաղկանայ ըստ արտաքնոյն առ ճանապարհ տպաւորելով զմիտսն ի ձեռն զգայութեանն. (Փիլ. այլաբ.։)
Ամենայնքս մեր ըստ քեզ ստուեր եւ երեւութիւնք. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Անխոր մեծութիւնն՝ յերկայնութեան եւ ի լայնութեան միայն տեսանելով՝ երեւութիւն կոչի յերկրաչափական արանց. (Փիլ. ել. ՟Բ։)
cf. Երեւութիւն.
φάσις, ἑπιφάσις, ἑπιφάνεια apparitio, apparentia, species Երեւիլն. տեսանիլն. տեսութիւն. տեսիլ. երեւոյթ. երեւնալը, երեւցածը, տեսք, տեսիլք.
Ափշեալ ի փայլակնացայտ երեւմանէ։ Երեւումն սքանչելատեսիլ եցոյց քեզ։ Յայտնական երեւմամբ կայր գունդն։ Մինչեւ ցերեւումն պղծոյն. (Փարպ.։)
Ի յերկարագոյնս նայել իմ յայնպիսի երեւումն. (Խոր. ՟Ա. 25։)
Ոմն ձայնիւ, եւ ոմն երեւմամբ։ Հաւասարեալ լինին երեւմունքն։ Զառաջինսն յիշեցեալ երեւմունս. (Յհ. իմ. ատ. եւ Յհ. իմ. երեւ.։)
Ի տես անառակ եւ պիղծ երեւմանց։ Կերպարանէ արհաւրաց տեսիլս եւ երեւմունս. (Խոսր.։)
Երեւմունս երազոց. (Յհ. կթ.։)
Երեւմամբ խորհրդոյ զանցանել զսկզբմամբն. (Բրս. յիսկզբանէ։)
ԵՐԵՒՈՒՄՆ. ἑπιφάνεια, ἑπιτολή, ὅψις Մակերեւոյթ, երեսք.
Ըստ երկրաչափական արուեստին, որ նշան, գիծ, եւ երեւումն կոչեն. (Վրդն. ել.։)
Պնդի ընդ ջլի, եւ ընդ երեւմանն (մորթոյ) ձկտի. (Նիւս. կազմ. ՟Լ՟Բ։)
Ո՛չ ասէ՝ յերկրէ ջնջել, այլ ի դիմաց երկրի, այսինքն յերեւմանէն. (Փիլ. լին. ՟Բ. 15։)
ԵՐԵՒՈՒՄՆ. φαντασία Առերեւոյթ իրք. ցոյցք արտաքին առ երեւելոյ յաչս մարդկան.
Հաւանելի իմն ի միտս արկանէ երեւմունս անցից առ ի պատրանս քաղաքաց. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Ոչ վասն այլ իրիք պիտոյից, այլ զի վկայս ունիցին զնոսա վասն սնոտի եւ անցաւոր երեւմանցս. (Ոսկ. յհ. ՟Ի՟Է։)
Իմանալի՛ է այսպէս ծնեալ զորդի ի հօրէ՝ որպէս զիմաստութիւն ի մտաց. թէպէտեւ ի ծիողէն արտաքս լինել թուելով ըստ երեւման նորա, դարձեալ է՛ ի նմա. (Կիւրղ. գանձ.։)
Հոգին սուրբ բխումն ի հօրէ, եւ երեւումն յորդւոյ, ո՛չ ըստ որդւոյ ծննդեամբ, այլ յառաջ եկեալ աղբիւրաբար. (Կիր. պտմ.։)
Հոգւոյն սրբոյ բղխումն ի հօրէ, եւ յարդւոյ երեւումն անհատաբար եւ անժամանակապէս. (Բրսղ. մրկ.։)
Որդի, եւ Հոգի (կոչին). երեւմամբն՝ զանազան նոցա եւ զկոչմունսն արար». այսինքն բանիւ ելման կամ ծագման նոցա. (Առ որս. ՟Զ։)
ԵՐԵՒՈՒՄՆ ԱՍՏՈՒԾՈՅ կամ ԱՍՏՈՒԱԾԱՅԻՆ. իբր Յայտնութիւն, աստուածյայտնութիւն.
Երեւմունք աստուածայինք եղեն առ սուրբսն։ Ամենիմաստն աստուածաբանութիւն (սուրբ գրոց) զտեսիլն զայն վայելչաբար կոչէ Աստուծոյ երեւումն. (Դիոն. երկն.։)
Երեւմանն աստուծոյ արժանաւոր լեալ (եղիա). (Յճխ. ՟Թ։)
three;
three times;
third.
Ծնաւ նոյ երիս որդիս։ Երեք արք, կամ կանայք, աւուրք, խանք։ Թրեա՛ գրիւս երիս ալեր։ Ճանապարհ երից աւուրց։ Յետ երից աւուրց։ Երիւք շարժի երկիր.եւ այլն։
Զի երիս ընդ միոյ պատրաստեսցէ. (Եղիշ. ՟Դ։)
Երիս խորհուրդս հնչման զարմանալիս գործեցան խոնարհութեամբն աստուծոյ. (Ածազգ. ՟Գ։)
Երիս խորհուրդս սոսկալիս ի քեզ տեսին աստուածածին. (Շար.։)
Յետ երիս աւուրս առեալ տարան. (Ճ. ՟Ժ.։)
Երիցս ալէլուն ի պատիւ երից անձնաւորութեան աստուածութեանն. (Լմբ. յայտն.։)
Առ երիս երիս դասս անմարմնոցն». այսինքն առ իւրաքանչիւր երիս, կամ առ երիցս երիս. (Յհ. իմ. ատ.։)
Մերթ իբր Երիցս.
Երիս կամ չորս բախեն զսալն. (Խոր. ՟Բ. 58.) զօրութեամբ իմանալով՝ բախմունս. որպէս ռմկ. իրեք չորս մը զարնել, եւ այլն։
Մերթ որպէս Երրորդ.
Յերեք ժամ աւուրս։ Երիս դաս. (Լմբ. ստիպ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
much agitated, stormy.
τρικυμία fluctus magnus, decumanus Ասի եւ Երեքնակի ալիք, ըստ յն. Ուր են ալիք կամ կոհակք մեծամեծք՝ իբր երեքպատիկ կամ բազմապատիկ.
Որ ի խորս աշխարհիս ձմեռնայնին մրրկօքն զամենապատիկ երեքալեան ի յինքեանս զնստուցանիցէ. (Նիւս. երգ.։)
Երեքալեանս կենցաղոյս. (Անան. եկեղ։)
Երեքալեանն խռովութեամբ։ Որպէս յերեքալեան ծովու. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
Զերեքալեան զամեհի ծովուս սաստկութիւն. (Մաշկ.։)
cf. Եռամեայ.
Երեքամեայ ժամանակ. (Եւս. քր. ՟Ա. եւ ՟Բ։)
cf. Եռամեայ.
Երեքամեայ ժամանակ. (Եւս. քր. ՟Ա. եւ ՟Բ։)
cf. Եռանկիւն.
Ձեւք՝ որ երիս ունի կողս, կայ ի նոցանէ երեքանկիւն. (Եւկղիդ.։)
Ունի յինքեան տասնեակն զերեկանկիւնիցն յատուկ առանձնաւորութիւնն։ Երկերիւրդ բաղկացաւ ի չորից երեքանկիւնեաց։ Երեքանկիւնք են չորք այսոքիկ. (՟Ա. ՟Գ. ՟Զ. ՟Ժ. որ լինին ՟Ի. Փիլ.։)
Գտանել զհասարակ երեքանկեան իմն երեքբոլորաձեւ դրոշմիւքն՝ զոր նկարեն. (Վեցօր. ՟Թ։)
cf. Եռանկիւնի.
Ձեւք՝ որ երիս ունի կողս, կայ ի նոցանէ երեքանկիւն. (Եւկղիդ.։)
Ունի յինքեան տասնեակն զերեկանկիւնիցն յատուկ առանձնաւորութիւնն։ Երկերիւրդ բաղկացաւ ի չորից երեքանկիւնեաց։ Երեքանկիւնք են չորք այսոքիկ. (՟Ա. ՟Գ. ՟Զ. ՟Ժ. որ լինին ՟Ի. Փիլ.։)
Գտանել զհասարակ երեքանկեան իմն երեքբոլորաձեւ դրոշմիւքն՝ զոր նկարեն. (Վեցօր. ՟Թ։)
cf. Երեքանձնեայ.
Միութիւն երեքանձնական։ Որպէս զերրորդութիւն վասն երեքանձնական երեւմանն (այսինքն դիմաց). (Դիոն.։)
Երեքանձնաւորական աստուածութիւնն. (Մաքս. ի դիոն.։)
Սրբաբանել զերեքանձնեան մի աստուածութիւն. (Մաքս. եկեղ.։)
Երեքանձնեան աստուածութիւն. (Ճ. ՟Ա.։ Հ=Յ. յուլ. ՟Ժ՟Դ.։)