well feathered.
Արծիւ թեւալի, բազէ սխրալի։ Անիւք թեւալի՝ յարաշրջելի. (Գանձ.։)
to flutter, to flap the wing, to beat or flutter the wings;
to fly, to fly about;
to study, to exercise one's self, to apply one's self to;
— մորթօյ, the growing of the hairs.
ԹԵՒԱԾԵԼ. Ածել՝ այսինքն շարժել զթեւս առ ի թռչել. վերաթեւել. եւ Թեւակոխել. կրթիլ. թեկն ածել, բուռն հարկանել.
Թեւածեալ թռուցար յանմարմին աշխարհի (աշխարհն). (Եղիշ. միանձն.։)
small wing, pinion;
clavicu, lacollar-bone;
skirt, lappet, fringe.
Փոքրիկ եւ տկար թեւ. եւ Թիակ ուսոց. եւ Ծակ կամ քղանցք փեղկից վրանաց. եւ փէշ, ուճ.
winged, flying.
to flap, flutter or beat the wings, to soar up, to wing one's flight, to spread the wings for flight;
to try, to endeavour, to compel one's self to, to apply one's self to, to do without help;
to occupy one's self with;
to undertake, to follow;
— ի, to be bordering on;
յապստամբութիւն —, to insurge, to revolt;
յուսմունս —, to give one's self up to study;
— զմիմեամբք, to help mutually or one another, to assist each other;
ի տուրեւառս —, to devote one's self to commerce.
Եւ անդէն թեւակոխէին տեսանել զսուրբ կապանս նախարարացն. (Եղիշ. ՟Ը։)
Հրէայքն միշտ ի մարգարէսն թեւակոխէին. (Ոսկ. ես.։)
Եւ ոչ թեւակոխեմք առ ապաշխարութիւնն. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Ա։)
effort, eagerness, alacrity, earnestness, assiduity;
inclination;
application;
occupation, study.
Թեւակոխումն է ներշրջանական հանճարոյ խրատուն բազումուսումնութիւն սիրեցեալ։ Որ չարութեանցն է թեւակոխումն կամաց. (Փիլ. լին.։)
cf. Թեւակոխութիւն.
Թեւակոխումն է ներշրջանական հանճարոյ խրատուն բազումուսումնութիւն սիրեցեալ։ Որ չարութեանցն է թեւակոխումն կամաց. (Փիլ. լին.։)
to fly.
Ոչ անբան թռչունք, այլ բանակք հրեշտակացեալք, եւ թեւացեալք հոգւովն սրբով. (Տօնակ.։)
Տեսեալ (Նեստորի) զկոմսունս պաշտպանս եղեալ իւր, ի սոսա քաջալերեալ թեւացաւ. (Կիւրղ. ի կոյսն.։)
to stretch wings;
to fly.
Զյարձակումն մտաց մերոց յաշխարհական զբօսանաց յերկինս թեւապարեալ վերացոյց։ Թեւապարի յերկիրն պարգեւաց։ Թեւապարեցայ ի վերինն երուսաղէմ. (Զքր. կթ.։)
that keeps under the wings;
kept under the wings;
that protects;
protected.
Թեւապարփակ պաշտպանողօրէն գթասիրեալ ի ծնունդս նորոգս. (Նար. ՟Լ՟Գ։)
to shelter with the wings, to cover.
Թեւասքօղեալ պաշտի ի հրեղէն անմարմնականացն. (Լմբ. ստիպ.։)
with spread wings;
— ընդունել զոք, to receive with open arms or wings.
Զթափանցիկ եւ զթեւատարած երագութիւն։ Թեւատարած եւ մշտնջենաւոր աղօթիւք. (Նար. յովէդ.։)
to extend the wings;
to be a protector, to patronize;
to obtain possession.
Այլ առաւել՝ Հովանի եւ պաշտպան լինել.
Ոչ մերոյ աշխարհիս ժամանէ թեւարկել Վաղերիանոս. (Խոր. ՟Բ. 73։)
protection, patronage;
cf. Թեւածութիւն.
Ի շառաչմանէ թեւարկութեան արծուոյ. (Զքր. կթ.։)
Ոչ յիշեցի զբարեաց քոց թեւարկութիւն. (Բենիկ.։)
winged, that has wings.
Յարձակեալք իբրեւ օձք թեւաւորք յառաջեցին թշնամիքն. (Ղեւոնդ. ՟Բ։)
Հօրն զօրութիւն ի վերայ անցեալ նստի ի վերայ թեւաւոր կառաց՝ առ հասարակ ի վերայ ամենայն աշխարհի, վարելով զնա։ Քանզի թեւաւոր էին զօրութիւնքն, թեւաւոր կառօք ի վերայ ամենայն աշխարհիս բնաւորեցան նստել. (Փիլ. լին. ՟Դ. 51. եւ Փիլ. տեսական.։)
the being winged or feathered.
Թեւաւորութիւնն ցուցանէ զվերամբարձականն սրութիւն. (Դիոն. եւ Շ. հրեշտ.։)
cf. Շիլ.
to edge, to sharpen, to point, to grind;
to forge, to fashion, to fabbricate;
to twist, to warp;
to bend, to incline;
to exercise, to instruct, to inform;
— զլեզու, to become biting or sarcastic.
Ոչ ամենահատ պողովատիկք թեքի առ ի վանումն թշնամեաց. (Պիտ.։)
Զիւր աշակերտսն թեքել. (Եզնիկ.։)
fig-tree;
—ք, orchard of fig-trees.
Տերեւ թզենւոյն կարմրագոյն է (շառագունեալ յօդոց). (Զքր. կթ.։)
pigmy, dwarf, shrimp.
Լինի եւ թզուկ մօտ յովկիանոս ի սպիտակ լերինսն։ Կղզի մի է հանդէպ արեաց ի հնդկաց ծովուն, յորում թզուկք լինին երեքթզեան հասակաւ. որք եւ պատերազմին ընդ խորդուց հաւուց՝ վասն ճարակելոյ նոցա զանդաստանս թզկաց. (Խոր. աշխարհ.։)
if;
that;
whether;
perhaps;
— առնէք զայդ, if you do it;
ոչ գիտեմ — արարից զայդ եթէ ոչ, I do not know whether I shall do it or not;
կարծեմ — եկեսցէ, I think that he will come;
— արասցէ եւ եթէ ոչ, whether he do it or no.
Թէ միայն մերձենամ ի հանդերձս նորա, փրկիմ։ Թէ հնար ինչ իցէ։ Եւ թէ կամիս։ Թէ որդի ես Աստուծոյ։ Ոչինչ է մեծ, թէ՝ եւ պաշտօնեայք նորա կերպարանին, եւ այլն.
Թէ եւ այլ յամեմ ես մօտ կալով առ ձեզ, կարծեմ, եւ այլն. (Եղիշ. ՟Ը։)
Ո՞վ է մարդ, զի յիշես դու զնա, կամ որդի մարդոյ, թէ այց ինչ արասցես դու նմա. (Սղ. ՟Ը. 5։)
even if, although, though, notwithstanding.
ԹԷԵՒ կամ ԹԷ ԵՒ. εἱ καί, καίπερ etsi Կրկին շաղկապ. իբր՝ Եթէ նաեւ. Եթէ եւս. թէպէտ եւ. ըլլայ ալ, ալ նէ.
even if, although, though;
whether;
-..., -..., whether ... or ...;
either ..., or ...;
թէպէտեւ իցէ, however, whatever.
Բայց սակայն՝ թէպէտեւ նոքա յոյժ զուարթութեամբ խնդային ըստ ներքին մարդոյն, արտաքին տեսիլն կարի ողորմելի էր։ Թէպէտեւ փակեաց եւ կնքեաց զդրունս եկեղեցեաց, նոքա զամենայն տուն եկեղեցի արարին։ Թէպէտեւ հայեսցուք ի ստորին կողմն երկրիս, տեսանեմք զսա լի ամենայն ապականութեամբ. (Եղիշ.։)
ԹԷՊԷՏ ... ԹԷՊԷՏ. Ի կրկնիլն նշանակէ, եթէ՛, եւ եթէ՛. կա՛մ, եւ կամ. թէ՛, թէ՛. ա՛լ. ա՛լ. էկէ՛ր, կէրէ՛ք, կէրէք. հէ՛մ, հէմ εἵτε, εἵτε tam, quam;
tum, tum;
sive, sive.
Զայսոսիկ թէպէտ առասպելս ոք, թէպէտ ճշմարտութիւն հաշուել համարեսցի։ Թափեմք զձեզ ի գործակալացն յունաց, թէպէտ պատերազմաւ ընդ կայսեր, թէպէտ խաղաղութեամբ. (Խոր. ՟Ա. 5։ ՟Գ. 48։)
Թէպէտ տո՛ւք ցիս ի գերեզմանէն զմեռեալն, թէպէտ առէք ընկալա՛ք զյարուցեալն. այսինքն կա՛մ, եւ կամ. եթէ կամիք, եւ այլն. (Եղիշ. թաղմ.։)
Եւ զայլ ամէն թշնամիսն ետուն ի ձեռս նորա, եւ հրամայեցին թէպէտ պահել, թէպէտ սպանանել. (Մաղաք. աբեղ.։) (զոր մարթ է գրել եւ տրոհաբար, թէ պէ՛տ։)
mulberry-tree.
ԹԹԵՆԻ կամ ԹԸԹԵՆԻ μόρον morum, -us (որպէս թէ մորենի) Տունկ՝ որ բերէ զթութ (անոյշ կամ թթուաշ) թութ ալաճը Գաղիան.։ Կամ συκάμινος sycomorus Մոլաթզենի.
sour-tasted.
ԹԹուահամ ճաշակ. (Երզն. լս.։)
cf. Թթուաբեր;
—ք, acid fruits in general, lemons, oranges, limes.
ὁξύς acidus Թթու. եւ Թթուաշ. ռմկ. թթուըշաղ.
Իբր զնռնենիս թթուենիս, եւ նշենիս դառնենիս. (Վեցօր. ՟Է։)
cf. Թթուութիւն.
Կէսքն ի ծառոց, որ ի բնէ զթթուութիւն եւ զդաժանութիւն ունիցին, (ի մշակիլն) հալի եւ կորնչի ի նոցանէ դառնութիւն եւ թթութիւն. (Վեցօր. ՟Ե։)
acidity, sourness.
Կէսքն ի ծառոց, որ ի բնէ զթթուութիւն եւ զդաժանութիւն ունիցին, (ի մշակիլն) հալի եւ կորնչի ի նոցանէ դառնութիւն եւ թթութիւն. (Վեցօր. ՟Ե։)
cf. Թթուաշ.
sorrel.
Բանջար թթու ախորժական. (որ եւ ռմկ. թրթռիչ, թթուարաղ) Ըստ Բժշկարան. գառնադմակիկ. .... եւ ըստ Ստեփ. լեհ. իբր ի Գաղիանոսէ, խոտ թթուագին եւ դառն, բայց հոտաւէտ։
cf. Թեկն.
Ի բարդութիւնս եւ յածանցս միայն գտանի. իսկ առանձինն գրի ըստ ձեռագրաց միշտ Թեկն, կամ Թէկն, թիկան, կամբ. տե՛ս ի վեր. որպէս եւ զկնի տեսցես ԹԻԿՈՒՆՔ։
having one's back injured, or one's shoulders out of joint.
Ոյր թիկունք են խլեալ, մաշեալ, տեռեալ. կռնակը քեղրթած.
who suceours, supports, takes the part of, *backs up.
Սուրբ հրեշտակքն թիկնակից եւ աղօթակից լինին քեզ. (Վրք. հց. ձ։)
frock, mantle, plaid.
pain in the back or shoulders.
Ցաւ թիկանց, որ (որպէս ասի ի կանոնս Եղիշէի,) զգլուխն եւ զայլ անդամս շարժէ, եւ դողալ տայ. իբր ռմկ. վէճա, էնմէ. σπάσμα convulsio
noise, sound, din, uproar, crash;
resounding, booming, echo;
wriggling, frisking;
— ոտիզ, stamping of the feet;
— հրճուանաց, transport of joy;
—ս առնուլ, to make a noise, to resound;
to wriggle;
to rebound, to jump, to frisk or turn about;
to thrill.
ԹԻՆԴ որ եւ ԹՈՒՆԴ, թընդի, ից. (ռմկ. թունտ) Արմատ Թնդալոյ, որպէս Թնդիւն. շարժումն դղորդմամբ. ձայն դղրդման.
cf. Թռիչ;
desire, eagerness, longing.
Կամք նորա ի վազս եւ ի թիռս իշխանաշուք փառաց. (Ուռպ.։)
butt, mark, aim, target.
ԹԻՒՐԱԽ կամ ԹԻՐԱԽ. Նպատակ նետի. նշաւակ.
Ամենեցուն առաջի իբրեւ զթիրախ կանգնեալ կայր՝ հակառակամարտ թշնամեացն լինել նետաձիգ. (Պիտ.։)
cf. Շիլ.
to be sprained, wrung;
to turn aside, to err;
— զիրաւունս, to give unjust judgments;
— զճանապարհս խոնարհաց, to cause the steps of the weak to err;
— զնաւն, to run aground, to run on the rocks;
— զհետ զօշաքաղութեան, to run after error for reward, to become corrupt through avarice.
sprain, twist;
distortion, crookedness;
depravation, perversion.
Կամ στρέβλοσις tortura Խոշտանգանք ծռելոյ զանդամս՝ ոզորածեծ առնելով.
cf. Թիլ.
ԹԼԵՐ կամ ԹԻԼ. որ եւ ԹԼԱՑՔ. գրի եւ ՏԼԸՍՄԵՐ. Բառ ռմկ. թըլըսըմ, թըլըսըմլար. Նշանակ սնոտի պաշտաման եւ կախարդանաց, բախտի, եւ այլն.
obscure, dark, gloomy round about.
circumcised member;
prepuce;
foreskin.
ἁκροβυστία praeputium Անդամ թլփատելի կամ թլփատեալ, իբր շրջակտուր. որ եւ կոչի ԱՆԹԼՓԱՏՈՒԹԻՒՆ.
to circumcise;
զգերեզման —, to desecrate sepulchres and despoil the dead.
circumcision.
Ձիթենի վարսաւոր ... ի ձայնէ թլփատութեան նոցա ... անպիտանացան ոստք. թուի յապաւումն տնկոց. այլք իմանան յեբր. շառաչիւն։
of a dark colour, browu, dusky, dun.
Ոմանք քաջասեւք են, եւ ոմանք կիսասեւք, եւ ոմանք սպիտակք՝ սակաւ թխագոյն քան զմեզ. (Խոր. աշխարհ.։)
to become brown;
to grow gloomy, to darken;
to be brown.
Օդն ի տուէ ի ձեռն լուսոյն սպիտականայ, եւ ի գիշերի ի ձեռն խաւարին թխանայ. (Եփր. ծն. յորմէ եւ Վրդն.։)
cf. Թխատեսակ.
Թխակերպ. թխատեսակ. սեւագոյն. ծխամած. եւ Աղտեղի, կամ տխուր. մթնագոյն, մթնշաղ, սեւսեւուկ, սեւումուր.
to make brown, to tan.