quick, that runs quick, nimble, swift.
ταχυδρόμος, ταχύς τῷ δρομῷ velox celer cf. արագընթաց. Արագ ընթացօղ՝ իրօք կամ նմանութեամբ. շուտ վազօղ, քալուկ, չուստ, արտորացօղ.
Երագընթաց է արեգակն. (՟Ա. Եզր. ՟Դ. 34։)
Երագընթացն փառաբանչօք՝ վերնաթռիչ պատգամաւորօք։ Ի թեւս թեթեւս յերագընթացս ամպաչու թռչնոյ. (Նար. կուս. եւ Նար. խչ.։)
Երագընթաց արշաւանօքն. (Վրդն. ծն.։)
Երագընթաց բանիւն եղծանէ զմիտս բանին. (Արշ.։)
Զթիւ սաղմոսացն գլխել, եւ ի բազմացուցանելն զնա երագընթաց լեզուովն միտեալ. (Լմբ. պտրգ.։)
light or swift of foot;
brisk, nimble.
cf. արագոտն։
quickness, celerity, velocity, swiftness;
expedition;
acceleration;
frequency;
velocity, speed;
— անկիւնային, angular, circular velocity.
Արագութիւն. արագաշարժ կամ երագընթացն գոլ. եւ Աջողակութիւն.
Ի թռիչս երագութեան։ Թեթեւութիւն երագութեան։ Երագութիւն սլանալոյ. (Ագաթ.։)
Առ սպասն երագութիւն. (Փիլ. քհ.։)
Երագութեամբ անբաւ։ Ոչ կարեմ ասել զերագութիւն ձեռինն. (Խոր. ՟Բ. 59. եւ 82։ Տե՛ս զերագութիւնն եւ զանարգելութիւնն. Լմբ. իմ.։)
velocity, swiftness;
haste, hurry;
acceleration.
Երագելն. փութալն. սրընթացութիւն.
Անհաս երագմամբ։ Ի դիմումն երագման ընթացից։ Ձիընթաց երագմամբ։ Առ մտացն երագումն. (Նար.։)
oneiromancy.
Գուշակութիւն դիւթից ի ձեռն երազոց. երազահանութիւն.
Յաղագս երազադիւթութեան. (Նոննոս.։)
cf. Երազահմայ;
— երազոց, dreamer, visionary.
ἑξηγητής interpres somniorum Հանօղ՝ այսինքն մեկնիչ երազոց, ձեւանալով որպէս գուշակ եւ գէտ.
Կոչեաց զամենայն երազահանսն եգիպտոսի։ Պատմեցի երազահանացն, եւ ոչ ոք էր որ մեկնէր. (Ծն. ՟Խ՟Ա. 8. եւ 24։)
Աշակերտ մոգի ուրումն երազահանի. (Խոր. ՟բ. 45։)
ԵՐԱԶԱՀԱՆ ԵՐԱԶՈՑ. Որ հանէ երազս ի գլխոյ իւրմէ. յն. ἑνυπνιαζόμενος , յերազօղ։ (Օրին. ՟ժգ. 1. 3. 5։)
explanation of dreams
Երազադիւթութիւն. գուշակութիւն երազոց.
Լիւկիացիք ասին յառաջ գտանել զերազահանութիւն. (Նոննոս.։)
Մեկնելն զերազս՝ կա՛մ ըղձութեամբ առ աստուծոյ.
Իղձն բաղտամայ՝ բաբելոնացւոցն ապրեցուցիչ երազահանութեամբ, եւ յովսէփ երազատես եւ երազահան փարաւոնի .. . այն հեթանոսացէ, եւ ոչ քրիստոնէից. (Եղիշ. հոգ.։)
cf. Յերազանամ.
ԵՐԱԶԱՆԱԼ. cf. յերազանալ.
Իբրու ընդ քուն, եւ կամ անուրջ յարթնութեան երազանալով՝ դիւթեաց զսա. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
pollution which happens during sleep.
ὁνειρωγμός somnium venereum Փորձութիւն մարմնոյ յերազի. գիջութիւն ի քուն. ցայգութեան բղխումն.
Երազափորձութիւն բազում պատճառս ունի. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ Կանոն.։)
Եւ եւս՝ ὁνειροπολία interpretatio somniorum Փորձ եւ քննութիւն երազահանաց՝ ի մեկնել զերազս, կամ ի պատճառել.
Առնու բանջար կուտակեայ, զոր գիտէր առ երազափորձութիւն ի ճահ. (Պտմ. աղեքս.։)
cf. Երազահան.
musical;
musician;
—ն, music.
μουσικός, -κή, -κόν musicus, -a, -um Որ ինչ սեպհական է երաժշտաց եւ երաժշտականութեան. գուսանական.
Որ ըստ երաժշտական արուեստի յարմարէր զնա։ Իբրեւ գործւով երաժշտականաւ կարասցէ ոք յարմարել։ Յարմարական եւ նուագաւոր բաղաձայնութիւն կատարէր, եւ արդարեւ երաժշտական. (Փիլ.։)
Քաղցրացուցանէր ոմանց զկարգս երաժշտական. (Եղիշ. ՟Գ։)
ԵՐԱԺՇՏԱԿԱՆ. Նման երաժշտաց. երաժշտակ. երաժիշտ. երգիչ, կամ նուագածու ճարտար. քաղցրաձայն.
Հեթանոսք աղաղակեն, եւ լինին երաժշտական քարոզք (կամ քարոզութիւն) իմոյ աստուածութեանս. (Զքր. կթ.։)
Երաժշտական թռչնոցն երգովք ամենայն վայրք հնչէին. (Նիւս. կազմ.։)
Քերականութիւն՝ քերականին, եւ երաժշտականութիւն՝ երաժշտականին։ Երաժշտականքն եւ քերթողքն վկայեն. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. այլաբ.։)
Քան զերգս՝ երաժշտականաց ձայնս։ Զերաժշտականաց զերանաւէտ զհոգեղէն հնչմունս. (Շար.։)
Ձայն ... երաժշտականաց արուեստականաց». յն. մի բառ. μουσικός.
Նուագ երաժշտականաց ի քաղցր գինւոջ. (Սիր. ՟Լ՟Ե. 8։)
Թուականն (այսինքն թուաբանութիւն) բաղկանայ ի տարորոշ քանակէն՝ որ ըստ ինքեան, իսկ երաժշտականն ի տարորոշ քանակէն՝ որ ըստ բաղազանութեան։ Զթուականն փիւնիկեցիք գտին. իսկ զերաժշտականն թրակացիք։ Երաժշտականին յարակայանայ եւ այլն. (Սահմ. ՟Ժ՟Է։)
Բաժանեալ էր մեզ յայնժամ երաժշտականն. էր տեսակ ինչ երերգոյ՝ իղձք առ աստուածսն. միւս տեսակ՝ ողբք. եւ այլն. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)
music.
μουσική musica որ եւ ասի ԵՐԱԺՇՏԱԿԱՆՆ. Արհեստ երգոց եւ նուագաց. երաժշտութիւն. քաղցրաձայնութիւն եւ եղանակ արուեստական. (ի յն. մուսիքի՛).
Երաժշտականութիւն՝ ուրումն մակացութիւն ասի. (Արիստ. որակ.։)
Ըստ երաժշտականութեան՝ եօթնաղի քնարն գրեթէ քան զամենայն գործիս լաւագոյն է։ Որ յերկնին է երաժշտականութիւն։ Ամենայարմար եւ արդարեւ երկնային երաժշտականութիւն. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. լին.։)
Քաղցր եւ ախորժ է մարդկան՝ լուր երաժշտականութեան. (Լմբ. սղ.։)
(Ի թռչնոց) ոմանք բնաւորականք յինքեանց երգեցօղ երաժշտականութեամբն. (Պիտ.։)
academy of music;
music-school.
music;
— առնել, to play -;
ձայսական՝ գործիական —, vocal, instrumental -.
cf. երաժշտականութիւն.
Զանճահ երաժշտութիւն հաւասար դնեն խօսելոյ ընդ օրէնսն աստուծոյ. (Լմբ. սղ.։)
act of leading by the mouth.
Քարշելն կամ ցնցելն զբերան գրաստուց ի վարելն.
Մղեն երախաձգութեամբն սանձակոծելով զկզակս. (Պիտ.։)
to cause one's self to be instructed in the mysteries of the faith.
ԵՐԱԽԱՅԱՑԵԱԼ. Անցեալ ի կարգս կրթելեաց ի մկրտութիւն. որ եւ Երախայ.
to instruct in the mysteries of the faith, to catechise, to teach the catechism.
ԵՐԱԽԱՅԱՑՈՒՑԱՆԵՄ ԵՐԱԽԱՅԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. κατηχέω, κατηχίζω catechizo, initio, doceo rudimenta christianismi Մուծանել եւ կրթել ի կարգ երախայից մկրտելեաց.
Եւ զորս ոչ են մկրտեալ ի նոցանէ, երախխայացուցէ՛ք. (Շ. թղթ.։)
Երախայեցոյց, եւ կարգեաց նոցա պահս. (Կամրջ.։)
Երախայեցոյց զնա զեօթն օր. (Հ=Յ. յունիս. ՟Ժ.։)
state of a catechumen.
κατήχησις, κατήκησις catechesis, instituito Հրահանգութիւն ի պէտս մկրտութեան. որ ասի ի մեզ եւ Կոչումն ընծայութեան. որպէս է տեսանել ի գիրս կիւրղի երուսաղէմացւոյ.
Երախառյութեանն օծումն զհրաւիրականն ունի դրոշմ։ Յայնմ ժամանակի առ կատարելահասակս ոմանս կատարիւր երախայութեան կարգ. (Յհ. իմ. ատ.։)
assembly, company, circle, banquet, table-companions;
բազմել —ս —ս, to sit down by companies or groups;
—ք, mouth, lip.
• , ի-ա հլ. «խումբ, դաս (կերակուր ուտողների, բազմական)» Մրկ. զ. 39, Եփր. աւետ. 303. Անկ. գիրք առաք. 403, «խնջոյք, կերուխում» Եղիշ. ը. էջ 156. Յհ. կթ. Սահմ. «որ և է խումբ (հրեշտակների, զինւորների, փղերի ևն)» Փիլ. լիւս. Նար. Մագ. թղ. 185 որից՝ երախանիլ «մէկտեղ կերակուր ուտելու նստիլ» Պղատ. օրին.։-Նոյն բառը ունի դար-ձեալ «ճամբու հանգրուան, իջևան, քարվան-սարայ» նշանակութիւնը, որ գտնում եմ մէկ անգամ գործածուած Ոսկ. մ. ա. 1, էջ 15 «Այլ ռմն ծեր անցեալ ընդ բազում աշխարհս, և զերախանացն և զվտաւանացն համարս և զքաղաքաց կայանս և զկերպարանս և զնա-ւահանգստաց և զվաճառաց, բազում հաւաս-տեաւ և ճշգրիտ պատմէ».-յոյն բնագիրն ունի ❇Aλλ' ό μέν γεγηραϰώς ϰαὶ πολλήν ἐπελ-λών γὴν, ϰαὶ σταδίων αριϑμδν, ϰαὶ πίλεων βέσεις..., ուր σταδιον (600 հունական քայլի տարածութիւն) առնելով իբրև վտաւան. ա-ռանց համազօրի է մնում երախան, և կարող է միայն «իջևան» իմաստով առնւիլ (տե՛ս ւմ Հայ. նոր բառեր հին մատ. Բ. էջ 259)։
• Հիւնք. դնում է խրախ, խրախանք բա-ռից և կամ բարդուած երի և խան բա-ռերից, իբր «սեղանակից»։
συμπόσιον, -ια, συσσίτια compotatio, convivium Բազմական. սեղան. սեղանակցութիւն. խումբ բազմելոց ի սեղան. խրախութիւն.
Առաջիկայ կենցաղս այս՝ մեծի երախանի նմանեալ գոյ։ Լուծանի երախանն. (Սահմ. ՟Թ։)
Կազմելով զխահ երախանին բազմազան խորտկաց. (Մագ. ՟Ժ՟Բ։)
Եւ մեք մանկունք երախանի եւ առագաստի նորա եմք. (Եփր. աւետար.։)
Ակն որովայնամոլի խուզէ զերախանս. (Նեղոս.։)
Խանգարեցան սպասք երախանաց նոցա. (Եղիշ. ՟Ը։ Յհ. կթ.։)
Բազմել երախանս երախանս. (Մրկ. ՟Զ. 39։)
Ասի եւ զզօրականացն կոչնոց՝ Ի ՄԻԱՍԻն ԵՐԱԽԱՆՔ.
Զի՞նչ է ի միասին երախանքն, զոր հրամայեաց օրէնքն։ Երախանս ժողովել եւ այլն. (Պղատ. օրին. ՟Ա։)
Երկնային զօրութիւնքս երիս (յիննեակ դասս) ունին. (Մագ. ՟Ե։)
Բազմեալ իմ ի գլուխս ... այնր երախանաց՝ որք զլալեացն յեղանակեն բանաստեղծութիւնս. (Նար. ՟Ի՟Զ։)
Յարուցեալ մի յերախանացն (փղաց) ... ի փող եւ ի քնար կաքաւեաց. (Փիլ. լիւս.։)
ԵՐԱԽԱՆՔ. որպէս Երախք, այսինքն բերանք.
Փարէր ի վերայ եդեալ զերախանս իմ։ Արտօսր ոչ սակաւ հոսեցուցանէի արտասորեալ իբրու ի վտակաց աղբերց ի ստորակայեալ երախանաց. (Մագ. ՟Ժ՟Դ. եւ ՟Ի՟Զ։)
to eat by companies.
իբր Նստիլ յերախանս կոչնոց. ի միասին ուտել. սեղանակից լինել. συσσιτέω, una cibum capio.
Երախանս ժողովել ասացաւ, ամենեքին՝ յորժամ ի զինուորութեան իցեն, յայնժամ հարկ է առ ի նորին իցէ իսակս պահպանութեանց իւրեանց երախանիլ ընդ այնմիկ ժամանակի. (Պղատ. օրին. ՟Ա։)
muzzle (for dogs, etc).
κημός camus, capistrum Կապ բերանոյ գրաստուց. դանդանաւանդ կամ սանձ.
Երախճանաց եւ սանձանց (յն. մի բառ) պէտս ունել ի ճնշումն. (Նիւս. երգ.։)
thankfulness, acknowledgment, gratitude
act of reminding some one of benefits received.
Երախտելն. երախտիքը երեսին տալը՝ ամըչցնելով.
Զտուրսն աւանդէ մեծաբանութեամբ եւ երախտանօք. (Լմբ. պտրգ.։)
obligation.
bounty, beneficence, obligingness.
εὑεργεσία beneficentia Երախտաւորն գոլ. եւ Երախտիք. բարերարութիւն. բարիք. օգուտ.
Զերախտաւորութիւնն ապախտաւորութեամբն թշնամանէին. (Սեբեր. ՟Ը։)
Ամուր պահապան երախտաւորութեանն՝ յիշատակ երախտաւորին, եւ հանապազորդ գոհութիւնն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 25։)
Երախտաւորութիւն առ իմս տկարութիւն զնորայն իմանամք մատակարարութիւն. (Մագ. ՟Կ՟Ե։)
Տեսե՞ր զանզուգական երախտաւորութեանցն ձիրս. (Նանայ.։)
vena cava.
blood-letting, phlebotomy, bleeding.
φλεβοτομία venae sectio, incisio Հատումն կամ բացումն երակի. արուն առնելը.
Երակահատութեան ասիցէ զառողջութիւն գոլ կատարումն. (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)
that goes in company, sociable.
Զիա՛րդ ոմանք (ի կենդանեաց) երամականք են, եւ այլք միայնակք. (Առ որս. ՟Է։)
shepherd.
որ եւ ԿՈՒՏՊԱՆ. Պահապան երամակաց.
Բերէին երամակապանքն յերամակէն ձի մի. (Կեչառ. աղեքս.։)
Փաղանուն ասի՝ երամակապան (կամ երամակպան) եւ կոյտապան, բիր եւ մահակ. (Երզն. քեր.։)
to assemble in troops, to flock, to go in company.
Ընդ ամենայն լուսեղէնսն խառնեալ դասս երամանան. (Ճ. ՟Գ.։)
Նաեւ ո՛չ աղաւնիք ընդ ագռաւս երամանան. (Նանայ.։)
Ոչ երամանան անդեայք ի յարօտս. (Լաստ. ՟Ժ՟Զ։)
Դաս դաս խորդոց հաւուց ... երամացեալք հարօրանան. (Ագաթ.։)
Երամացեալք առ իրեարս. (Լմբ. յանառակն։)
Ի զդայականէս յայսմանէ զօրութենէ եւ թռչունք երամացեալ թռչին. (Մաքս. ի դիոն.։)
Իբրեւ զաղաւնիս երամացեալ գան առ մեզ։ Որպէս տարմ երամացեալ։ Գազանացն շարմունք երամացեալք. (Խոր. հռիփս.։ Զքր. կթ.։ Սհկ. կթ.։)
state of a person at the head of a troop.
ἁγελαρχία gregum praefectura Երամապետն լինել. առաջնորդութիւն երամին.
Հաւականաց երամապետութեամբք, եւ այլովք կենդանեօք. (Դիոն. եւ Շ. հրեշտ.։)
to assemble in company, to gather together, to associate.
ἁγελάζω congrego Տալ երամանալ. համահաւաքել. ժողովել.
Դարձուցեալ զմարդկութիւնս ի շռայլութենէ երամացուցին ի քաղաքս. (Լմբ. յանառակ.։)
in company, in several troops.
ἁγεληδόν gregatim Երամաբար. խմբովին. սիւրիւ իլէ.
Ձագախառն երամովին գան առ իս». յն. ձագուք հանդերձ. (Ես. ՟Կ. 8։)
cf. Երամովին.
happier, very happy.
happy, full of felicity.
ԵՐԱՆ եւ ՏԱՆԵՐԱՆ. Ըստ պ. Է՝ Արեաց եւ անարեաց, Արանց եւ սինլքորաց. եւ ըստ քաղդ. Արթնոց եւ անարգաց։ (Եղիշ. ՟Բ։)
Երանութեամբ լի. երանաւէտ
Փափկասուն եւ երանալից տնկագործիւր դրախտ. (Պիտ.։)
Երանալից խոստումն. (Ճ. ՟Գ.։)
happy, blissful;
beatific.
μακάριος, μακαριότατος beatus, -a, -um;
beatissimus Որ ինչ յինքն բերէ զերանութիւն. ունօղ կամ տուօղ զերջանկութիւն. երջանիկ. երանեալ. երանացուցիչ. ցանկալի.
Երանական քահանայապետութիւնք, կամ տեսութիւնք նոցա։ Երանական շնորհ, կամ լոյս, պսակ, սահման, հրաման, հատուցումն. (Դիոն.։ Շար.։ Նար.։ Սարկ.։)
to be happy, fortunate.
happy, blessed.
Շնորհազարդ. երանելի. ցանկալի.
Զրկեցաք այսօր յերանաշնորհ ճշմարիտ վարդապետէս. (Վրք. ոսկ.։)
Երգեա՛ կոյս անբիծ՝ երգ հօտապետից երանաշնորհից. (Գանձ.։)
that gives, announces felicity.
Տուօղ կամ առիթ երանութեան. եւ եւս՝ Որ երանի՛ տայ լաւաց.
Բանայր զբերան իւր, եւ ուսուցանէր նոցա զերանաւէտ եւ զերանատուր վարդապետութիւնն. (Վրք. հց. ՟Ա։)
to beatify.
beatific.
beatification.
happy;
that is declared happy.
Երանեալ, եւ Երանութեամբ աւետաւորեալ.
Երանաւետեալք, եւ փառօք փառաւորեալք. (Յճխ. ՟Բ։)
Երանաւետեալք ի հոգեղէն զուարթնոց. (Շար.։)
to make happy;
to be happy.
cf. Երանալից.
Երանաւոր յաւէտ. երանելի յոյժ. եւ Երանական. ցանկալի.
Երանաւէտ ձայն, կամ բարբառ, ծագումն, մահ, գանձ. (Պիտ.։ Եփր. խոստով.։ Յիսուս որդի.։ Ճ. ՟Ա.։ Վրք. ոսկ. Բենիկ.։)
cf. Երանելի.
cf. երանական.
Երանաւոր խոստմանն տեղի։ Երանաւոր դաւանութիւն պետրոսի։ Երանաւոր կերպադրութիւն անճառելի. (Նար.։)
dye, colour, hue;
— —, in many colours, variegated.
• . ո, ի-ա հլ. «գոյն, ներկ» Դատ. և. 3Ո. Եզն., որից՝ երանգ երանգ «գոյնզգոյն» Զքր. կթ., երանգաներկութիւն Փիլ., երանգել Լմբ. սղ., բազմերանգ կամ բազմերանկ Պիտ. Շնորհ. հրեշտ., երփներանգ Երոն լուս., կարմրերանգ Գնձ. Նար., խրթներանգ Երզն. մտթ. 502։ Արդի գրականում երանգ դործածւում է «նուրբ տարբերութիւն, nuan-če) իմաստով։
• = Պհլ. *rang «գոյն» բառից (Nyberg, HMfsbuch, 1, 51 և 2, 191). նոյն են պազենդ. rang, պրս. [arabic word] ︎ rang, քրդ. reng, renk, աֆ-ղան. բելուճ. rang, սանս. ran'ga-, բոլորն էլ «զոյն» նշանակութեամբ (Horn, § 623)։ Պարսիկն ունի նաև arang, ranj հոմանե» ձևերը։ Իրանեանից են փոխառեալ արևել թրք. reng, rang «գոյն, երևոյթ, տեսակ». սերբ. renk, renják «գոյն»։-Հիւբշ. 148։
• Ուղիղ մեկնեց նախ ԳԴ որ դնում է պրս. արէնկ ձևի հետ։ Böttich. ZDMG, 18S0. 354, Arica, 78, 289 ևն համեմա-տում են սանս. պրս. ևն ձևերի հետ։ Հիւնք. =ԳԴ։ Մագ. թղ. 51 «Ի ձի երաշխ արինադոյն հև-ծեալ». -ուրիշ տեղ չէ գործածուած։
χρῶμα, χρόα color βαφή tinctura Գոյն զարդարիչ բնական, եւ մանաւանդ արուեստական, որպէս ներկ, նարօտ.
Կապուտ երանգոցն սիսարայ. (Դատ. ՟Ե. 30։)
Ի ձեռն երանգացն (կամ երանգոցն) եւ դեղոցն արուեստագործեալ. (Նիւս. թէոդոր.։)
Զպատկերն երանդօք ի նկարու հանէին. (Եզնիկ.։)
Զաարդարի պատկերս առաքինութեանն երանդովք. (Յհ. իմ. ատ.։)
Երանգաւ արեան գունեցեր։ Ի նոր երանգ բոսորային։ Գունովք երանգոց. (Նար.։)
Ասեմք զնկարագիր, եթէ ծախեաց զերանգսն ամենայն։ Կայ մնայ երանգն ի տախտակին. (Փիլ. իմաստն.։)
Մերթ՝ Ազդի ազդի կազմութիւն, հանգամանք.
Եւ զանազան որակս պտղոց, եւ երանգս կերակրոց. (Լմբ.։)
ԵՐԱՆԳ ԵՐԱՆԳ. ա. ποικίλος varius, diversis coloribus Բազմերանգ. գոյնագոյն. երփն երփն. պէսպէս. գուն զգուն.
Զերանգ երանգ ծառսն պաճուճեաց ոստովք եւ տերեւօք. (Զքր. կթ.։)
Երանգ երանգ գունոցն պատմուճանք. (Լմբ. սղ.։)
to colour, to stain.
ԵՐԱՆԳԵԼ. Գունել. ներկանել.
Ոսկեհուռն ծիրանեաւ երանգեալ նոցա պատմուճանք. (Լմբ. սղ.։)
to trill, to modulate, to quaver, to shake, to sing agreeably.
Գեղգեղեալ գովեն զքեզ. (Շար.։)
μελῳδέω modulor, laudo carmine Բեկբեկ կամ խաղուն ձայնիւ երգել. եղանակել.
Զարմանալ պարտիմք ընդ քաղցրանուանդ բարբառ, զոր գեղգեղեալ յօրինէ ճպուռն։ Անդադար գեղգեղէ զբարբառն առաւել քանզերգս արուեստականաց. (Վեցօր. ՟Ը։)
Ընդ եղանակս արկեալ գեղգեղեն (դպիրք). (Լմբ. պտրգ.։)
Մատամբք յօրինէ եւ գեղգեղէ զնուագսն. (Սեբեր. է։)
Գեղգեղեսցէ զաստուածային երգն։ Ճռուողումն գեղգեղեալ բարբառոյ. (Վրդն. սղ. եւ Վրդն. ծն.։)
Զեռահիւսակն գեղգեղեն սրբասացութիւն. (Նանայ.։)
Անդաստան ծաղկաց ցցունազարդ գեղգեղեալ բազմագունակ երանգօք եւ յարազուարճ առատացօղովք. (Թէոդոր. ի կոյսն.։)
villages.
Արուարձանեայք՝ շինանիստք գեղեր. (Վրդն. թուոց.։)
to polish;
to paint, to plaster;
to paint one's self.
Գեղազարդել զերեսս. պաճուճել, արծնել.
Փորագրեցին, գեղերեսեցին ... արձան պատմաբանական. (Նար. խչ.։)
very pretty, graceful, charming.
Գունդք գեղեցկագեղք. (Նար. առաք.։)
ingenious, rare, excellent.
Ճարտարահնար. պատուական.
Գեղեցկազարդ եւ գեղեցկագիւտ գունոյ գոյութիւն. (Նար. խչ.։)
who works well;
done or composed elegantly.
Աներեւոյթ եւ գեղեցկագործ վայելչութիւնն։ Լուսատեսակ գեղեցկագործ բարեզարդութիւնն։ Գեղեցկագործի եւ իշխանականին գեղեցկութեան. (Դիոն. երկն.։)
Եւ καλλίεργος pulchre fabricatus, adfabre factus Գեղեցիկ գործեալ, յօրինեալ. աղէկ շինուած.
Գեղեցկագործ մատեան. (Յհ. իմ. ատ.։ Այլ ի կրկին միտս մարթի բերիլ ասելն.)
Զբիծ ամենայնաղտից, որ խափան գեղեցկագործ տեսութեան լինի, մաքրել. (Գր. հր.։)
well looking, handsome, graceful.
cf. Գեղեցկադէմ.
Գեղեցիկ հասակաւ եւ կերպարանօք. գեղեցկատեսիլ.
Զուարթագին երեսօք էին, եւ գեղեցկադիտակք. (Յհ. կթ.։)
Ոչ որպէս մեզ երեւի գեղեցկադիտակ գոյն. (Վրդն. ծն.։)
becoming, decent, well made, situated, placed.
Գեղեցկադիր յարմարումն պատմութեան, կամ բանից, կարգաց, շինուածոյ. (Ագաթ.։ Թղթ. կիւրղ։ Յհ. կթ.։)
Գեղեցկադիր բանիւն ի կարգ. (Շ. յիշ. առակ.։)
cf. Գեղազարդ.
εὕκοσμος concinnus, decorus, modestus Գեղազարդ. վայելչազարդ. բարեզարդ. գեղեցիկ. պատուական.
Գեղեցկազարդ խնձոր, գոյն մատեան. (Նար. զգ. եւ խչ։ Վրք. ոսկ.։)
Քահանայք երկուք գեղեցկազարդք. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
of fine colour.
Գեղեցիկ գունով. երփնագեղ.
Յաղագս գունոցն զանազանութեան, եւ յոյժ հրաշափառ գեղեցկաթոյրն երեւելոյ. (Պիտ.։)
very speckled, much spotted or diversified with colours.
Ոյր խայտուցք են գեղեցիկ. գեղեցիկ խատուտիկ.
Ինձք գեղեցկախայտուցք. (Խոր.)
furnished with good flowers.
Ի գեղեցկածաղիկ եւ ի նոր բուսուցանել կեանս (յարութեամբ). (Պրպմ. ՟Ի՟Թ։)
Գեղեցկածաղիկ մանուկն, նորատիք արքայն. (Ասող. ՟Գ. 30։)
Վախճանի եղբայր սորա գեղեցկածաղիկն իւանէ։ Ետ ի կնութիւն գեղեցկածաղիկ իշխանին. (Օրբել.։)
well shaped, handsome, graceful.
εὕμορφος, εὑμορφότατος formossus, speciosus Գեղեցիկ կերպարանօք. գեղեցկատեսիլ, գեղեցկազան.
Տեսն յերազի զոմն աստուած գեղեցկակերպ՝ ալեւոր հերով. (Պտմ. աղեքս.։)
Ծառայք եւ աղախնայք գեղեցկակերպք. (Փիլ. տեսական.։)
Յոքնազան եւ գեղեցկակերպ կազմուածք։ (Վրք.ոսկ.։)
Տարերց գեղեցկակերպից երկիր պագանել. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
charming, astonishing, wonderfully fine or handsome.
Զիմածին գեղեցկահրաշ զարմ գթով սնուցանէի. (Պիտ.։)
of fine form.
Զօրէն գեղեցկաձեւ կամարի յարմարեալ ծայրիւքն առ միմեանս. (Պիտ.։)
Երթալ ի հօտն, այսինքն յընտանիս եւ ի մաքուրս ի գեղեցկաձեւս, զոր զարդարեն առաջատութիւնս. (Փիլ. լին.։)
that is an excellent archer.
Գեղեցիկ եւ անվրէպ ձգօղ. աղէկ նետօղ.
Ի նետաձգութեան գեղեցկաձիգք. (Փարպ.։)
who has a handsome beard.
εὑγένειος bene barbatus, primissa barba Գեղեցիկ մօրուօք. մօրուքը սիրուն՝ աղէկ.
Մելիտոս՝ իբրու ձաղկահեր, եւ ոչ ամենեւին գեղեցկամօրու, եւ արծռունկն. (Պղատ.։)
worthy, proper, becoming;
fit, well made, shaped, arranged, proportioned.
Գեղեցկայարմար. վայելչայարմար. գեղեցկաշէն. բարեձեւ, բարեկարգ.
Գեղեցկայարմար շինուած, տաճար, կենդանի, կարգ, գնացք, բանք. (Շար.։ Ղեւոնդ. ՟Դ։ Մեսր. երէց.։ Գանձ.։ Ոսկիփոր.։ ՃՃ.։ Սարգ.։ Յհ. կթ.։ Արծր.։)
well composed, made.
Խրատք գեղեցկաշարք. (Վրք. հց. ՟Բ. ուր ըստ լաւ ձ. դնի գեղեցկայարմարք։)
very well, prettily, divinely, elegantly.
Գեղեցկապէս յարդարել. ստեղծուլ. յօրինել. կարգել. օրինադրել. կեալ. գահնկալել. խոստովանել. խորհրդածել. իմանալ կամ դատել. միաւորիլ. եւ այլն. (Խոր.։ Փարպ.։ Աստուածութեամբ։ Փիլ.։ Յհ. կթ.։ Աթան.։ Կամրջ.։ Շ. բարձր.։ Յհ. իմ.։)
Գեղեցկապէս փութով փոխեցէ՛ք զմարմնաւոր թմբկահարութիւնս ընդ հոգեւորսն. (Թէոդոր. ի կոյսն.։)
provided with good fruit.
ἁγλαόκαρπος pulchros ferens fructus Որ ունի զպտուղ գեղեցիկ.
who loves the beautiful, who admires fine things.
φιλόκαλος boni vel honesti amans Որ սիրէ զիրս գեղեցիկս, եւ զգովելի գործս եւ զանձինս.
Փառասէր է բնութիւնս, կենասէր, եւ գեղեցկասէր. (Լմբ. սղ.։)
Գեղեցկասիրաց գրողաց ի միտս՝ առ անուշահոտ եւ թաքուն գեղեցկութիւնին հայեացք, եւ անխոտոր տեսութիւն. (Դիոն. եկեղ.։)
having a good aspect, well looking, handsome, graceful, agreeable.
ԳԵՂԵՑԿԱՏԵՍ եւ ԳԵՂԵՑԿԱՏԵՍԱԿ ԳԵՂԵՑԿԱՏԵՍԻԼ. καλλήμορφος formosus Գեղեցիկ տեսանելով. վայելչագեղ. գեղեցկակերպ. աղուոր կամ սիրուն տեսքով.
Ոչ խնայէր ակն նոցա ի գեղեցկատես պայծառագեղ մանկան հասակ արուի կամ իգի. (Կաղանկտ.։)
Գեղեցկատես տաճար, պտուղ, ողկոյզ. (Զքր. կթ.։ Թէոփիլ. պհ.։ Երզն. լս.։)
Գեղեցկատեսակ շինուած, դրախտ, որդի, պատուիրան. (Պիտ.։ Արշ.։ Ճ. ՟Բ.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։)
Գեղեցկատեսիլ երեսք, ծնօտք, աշտ, արմաւ. (Մագ. ՟Ի՟Ը։ Փարպ.։ Յհ. կթ.։ Ագաթ.։)
Մերթ որպէս յն. εὑσύνοπτος conspicuus Յայտնատեսիլ. քաջայայտ. պայծառ.
Որպէս զի մեզ գեղեցկատես լիցի ամենայն բան. (Դիոն. ածայ.։)
Գեղեցկատեսիլ աստղ լուսաբեր ծանուցեալ, եւ մթացուցեալ երէկ. (Պիսիդ.։)
cf. Գեղեցկատես.
ԳԵՂԵՑԿԱՏԵՍ եւ ԳԵՂԵՑԿԱՏԵՍԱԿ ԳԵՂԵՑԿԱՏԵՍԻԼ. καλλήμορφος formosus Գեղեցիկ տեսանելով. վայելչագեղ. գեղեցկակերպ. աղուոր կամ սիրուն տեսքով.
Ոչ խնայէր ակն նոցա ի գեղեցկատես պայծառագեղ մանկան հասակ արուի կամ իգի. (Կաղանկտ.։)
Գեղեցկատես տաճար, պտուղ, ողկոյզ. (Զքր. կթ.։ Թէոփիլ. պհ.։ Երզն. լս.։)
Գեղեցկատեսակ շինուած, դրախտ, որդի, պատուիրան. (Պիտ.։ Արշ.։ Ճ. ՟Բ.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։)
Գեղեցկատեսիլ երեսք, ծնօտք, աշտ, արմաւ. (Մագ. ՟Ի՟Ը։ Փարպ.։ Յհ. կթ.։ Ագաթ.։)
Մերթ որպէս յն. εὑσύνοπτος conspicuus Յայտնատեսիլ. քաջայայտ. պայծառ.
Որպէս զի մեզ գեղեցկատես լիցի ամենայն բան. (Դիոն. ածայ.։)
Գեղեցկատեսիլ աստղ լուսաբեր ծանուցեալ, եւ մթացուցեալ երէկ. (Պիսիդ.։)
well shaped, made, printed, pretty.
Գեղեցկատիպ զգեստ, անկուած. (Անան. եկեղ.։ Նար. խչ.։)
Ի հեռաւորս արձակէին զգեղեցկատիպսն՝ որ ընտրէին. (Շ. եդես.։)
cf. Գեղափայլ.
Գեղեցկափայլ ունիցին ամենեքեան զհոգւոյն սրբոյ զճառագայթս. (Ոսկ. ղկ.։)
Գեղեցկափայլ երկնիս փափագմամբ. (Վրք. հց. ՟Ա։)
beautiful bunch of grapes.
καλλίβοτρος pulchros racemos habens Որ բերէ զողկոյզ գեղեցիկ. սիրուն կուզէրով.
to desire, to wish, to be inclined, moved, to grow tender.
Սակս գեղձացեալ ինչ քինուց. (Պիտ.։)
Աղաչեաց զարքայ, եւ դեղձեցաւ, խոնարհեալ առ ոտս. (Պտմ. աղեքս.։)
cf. Գեղձամ.
Սակս գեղձացեալ ինչ քինուց. (Պիտ.։)
Աղաչեաց զարքայ, եւ դեղձեցաւ, խոնարհեալ առ ոտս. (Պտմ. աղեքս.։)
burgomaster, major of a village.
Աւագն կամ իշխանն գեղջ.
Գեղջաւագ՝ որ յաղագս արքունի հարկաց զդուռն եկեղեցւոյ փակել տայ. (Կանոն.։)
country priest.
Նման ես դու գեղջերիցու ի գեօղդ որ առ ձեզ մօտ է ... բախել սկսաւ, եկն արտաքս գեղջերէցն. (Վրք. հց. ձ։)
peasant, villager, countryman, boor, plebeian;
rustic, unpolite, uncivil, vulgar, low.
χωρίτης rusticus, rusticanus, ἱδιώτης privatus, plebejus, unus e vulgo որ եւ ԳԵՂՋԵԱՅ, ԳԵՂՋԱՅԻՆ. Գեղական. շինական. եւ Գռեհիկ. ռամիկ. սոսկական. անկիրթ. տգէտ.
Գեղջուկք եւ թագաւորք։ Յելլենացւոց ոչ միայն գեղջկաց, այլ եւ թագւորք։ Իշխանաց եւ գեղջկաց։ Զգեղջուկս, եւ զազատս։ Տգէտ համարելի է եւ գեղջուկ. (Փիլ.։)
Գեղջկաց պատուել զքաղաքիս՝ որպէս զիշխանս, եւ քաղաքացեաց մի՛ կարի առ գեղջկօքն պերճանալ. (Խոր. ՟Բ. 7։)
Քաղաքականաց, եւ գեղջկաց. (Նար. ՟Գ։)
Ոչ ըստ գեղջկաց անարուեստից երկրորդել. (Յհ. կթ.։)
Ի գեղջկաց հեռագոյնս դնել նուաստ բանից. (Իգն.։)
Իբր Ռամկական. անշուք.
Գեղջուկ բանիւ, կամ բանիւք։ Գեղջուկ զգեստ. (Յհ. կթ.։ Սարգ.։ յկ. ՟Ա։ Անյաղթ ստորոգ.։)
to modulate the voice.
ԳԵՂՑԵՄ կամ ԳԵՂՁԵՄ (կամ ներկայն է Գեղուլ, եւ գեղցէ՝ է ապառնի). որպէս թէ Կարի գելուլ, գալարել. թեքել. խոնարհեցուցանել. ծեքծեքել. ցածուցանել.
Ի վերայ ընչից մերձաւորին գեղցէ զձայն. յն. խոնարհեցուսցէ. (Սիր. ՟Ի՟Թ. 5։)
cf. Գայռ.
Իբր Գայռ, այսինքն տիղմ գռեհաց. (լծ. թ. կէրիզ).
Զգեռիցն զմերձաւորսն զազրացուցանէ. (Ճ. ՟Դ.։)
cf. Գետակուր.
ԳԵՏԱԿՈՒՐ կամ ԳԵՏԱՀԵՂՁԻԿ ԱՌՆԵԼ. Կուր տալ գետոյ, հեղձուցանել ի գետ. ընկլուզանելսուզանել. գետը ձգել ու խղդել.
Գետակուր եւ ծովամայն առնէ. (Խոսր.։)
Զասորին որպէս զեգիպտացւոց թագաւորն գետահեղձիկ առնէ. (Լմբ. ովս.։)
to make flow like a river;
to flow like a river.
ԳԵՏԱՀԵՏԵԼ. Խաղացուցանել կամ յորդել իբրեւ զհետս գետոյ. բղխել զհոսանս գետօրէն. գետահոսել յարբեցումն եւ յոռոգումն.
Գետահետեա՛ զյորդահոս իմաստութիւն քո ի սիրտս մեր. (Ճ. ՟Ժ.։)
գետահետեալ յորովայնէդ՝ զառատ բըխօղ շնորհաց հոգին. (Յիսուս որդի.։)
Քաղաք մեծին աստուծոյ գետահետեալ յերկուց մշտաբուղխ աղբերաց՝ ի սրբոյ աւազանէն եւ յանապական արենէ՝ զոգւով ծարաւիս. (Արծր. ՟Ե. 8։)
Զոր եւ ոռոգանել ասէ երկրաբուխ աղբերն՝ չորիւք բաժանմամբք գետահետեալ. այսինքն իբր գետ ձեւացեալ. (Տօնակ.։)
Ջրոյն կենաց գետահետեալք՝ բղխեցին մեզ յարբուցումն. (Շար.։)
that divides a river.
Գետահերձ մաշկեակն (եղիայի) սքանչելահրաշ. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
cf. Գետահետեմ.
Գետահոս վտակօք հոսեցելոյ ի կենաց աղբերէն. (Բենիկ.։)
Գետահոսել մեզ բանից գոյաւորութիւն. (Նիւս. մկ. բեթղ.։)
dead in the river.
ԳԵՏԱՄԵՌ. Մեռեալ ի գետն։ Իսկ ԳԵՏԱՄԵՌՔ. գ. Մեռանիլն ի գետ, կամ ի ջուրս. որպէս յն. καταποντισμός
Պատերազմունք ... գետամեռք ... կորուստք. (Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Գ։ (գրեալ էր, գետնամեռք)։)
over-flow of the river, inundation, flood.
Յարոյցք՝ այսինքն բարձրանալն կամ զայրանալն գետոց.
Ի թուլանալ ձեան՝ ա՛հ է ասեն մարդոյ ամենայն ուրեք, զի գետայարոյցք է. (Վանակ. տարեմտ.։)
surrounded by a river.
Յորում բնակեմք յայսմ ամրոցի, ի գետապատ քարանձաւի. (Յիսուս որդի.։)
ospray, sea-eagle.
ἀλιάετος haliaetum, aquila marina Արծուի գետոյ կամ ջրոյ. թռչուն ձկնորս. (ըստ յն. ծովարծուի).
Արծուի, եւ պասկուճ, եւ գետարծուի։ Ոչ ուտիցէք զարծուի եւ զկորճ եւ զանգղ եւ զգետարծուի եւ զցին. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ա. 13։ Օր. ՟Ժ՟Դ. 13։ եւ Գաղիան.։)
cf. Գետափն.
to caress with tenderness.
Գերօրինակ զգուել.
Զանհայրն մանուկ մայրդ որդեպէս գերագգուեցեր. (Նար. կուս.։)
supernatural;
supreme;
Supreme Being.
ὐπερούσιος superessentialis Գերագոյն էութեամբ, գոյութեամբ, գոյացութեամբ քան զամենայն գոյս. գերագոյն իսկութեամբ ի բնէ.
Ի գերագոյէն եւ յամենապատճառ աստուածութենէն բղխեալ։ Ամենեցուն պատճառին, եւ գերագոյն բարերարութեան։ Գերագոյ անսահմանութիւն. (Դիոն.։)
Գերագոյ է աստուած որպէս ի վեր քան զամենայն էութիւն. (Մաքս. ի դիոն.։)
Գոյ կատարեալ, անեղ, գերաբուն, գերագոյ։ Ինքնագոյ եւ գերագոյ. (Գր. հր.։ Սկեւռ. աղ.։)
Ամենամեծին փոքրկութիւն, նուաստութիւնն գերագոյն. (Սարկ. աղ.։)
cf. Գերագոյ.
ԳԵՐԱԳՈՅԱԿ եւ ԳԵՐԱԳՈՅԱԿԱՆ. Գերագոյ. եւ Սեպհական կամ գերագոյակն երրորդութիւն ունին զհայեցուածս անլոյծ պնդութեամբ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Առեալ սոցա զիշխանութիւն փառաց ի գերագոյակն իշխանութենէ. (Շ. հրեշտ.։)
Գերագոյակ պատուոյ արժանացաւ կոյսն քան զամենեսեան իւրով մաքրութեամբ. (Ճ. ՟Ժ.։)
Գերագոյական ծայրութիւն. (Մագ. ՟Ծ՟Բ։)
Գերագոյական պետութիւն, տէրութիւն (աստուծոյ)։ Գերագոյական զօրութիւնք (երկնից). (Բենիկ.։)
Գերագոյականն էի (աստուծոյ). (Մաքս. եկեղ.։)
to elevate, to raise, to put higher or in the first place;
to prefer.
Վերադասել. նախապատուել. կ. վերագոյն գտանիլ.
Հանդերձեալ դատաստանին երկիւղի գերադասել զտռփանացն մեծանձնութիւն. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Հ՟Թ։)
Վերոյ այսոցիկ գերադասի։ Սակայն ճշմարտութիւն անբաւութեամբ գերադասի. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
to elevate, to prefer;
to augment, to benefit.
Ի վեր դնել. վերակարգել. եւ Ի վերայ դնել.
Ի խորոց մեղաց ի վեր հանեալ՝ իսկապէս առ ինքն գերադրէ. (Վրք. հց. ՟Ա։)
Ասիմ կենդանի (ըստ սեռին), եւ գերադրիմ ի վերինսն (որպէս բանական ըստ տեսակին). (Համամ ի քեր. երզն.։)
Քերականն ի քերականութենէ գերադրէ (յարանունաբար), եւ երաժիշտն յերաժշտականէն. (Դամասկ. ըստ բագր.։)
well ornamented, rich, superb.
ὐπερκόσμιος supermundanus, supermundialis Առաւելեալ զարդուք. եւս վայելչազարդ, շքեղ. պանծալի. գերագոյն կարգաւ. մանաւանդ Գերաշխարհիկ, եւ չնաշխարհիկ. ըստ հոմաձայնութեան յունին, զի աշխարհ եւ զարդ՝ մի է ըստ յն.
գերազարդ միտ, նմանութիւն։ Գերազարդիցն տռփմանց գիտութիւնք։ Խորհրդոց գերազարդից թաքնութեանց տեսութիւնիս. (Դիոն.։ ուր Մաքսիմոս միշտ մեկնէ գերակարդ, եւ գերաշխարհիկ։)
Կամեցաւ զաթոռ իւր արկանել ի վերայ գերազարդ ամպոցն. (Նար. յովէդ.։)
Ի տիպ վեհիցն եւ գերազարդ քահանայապետութեանց. (Սկեւռ. լմբ.։)
Գերազարդիցդ հանդիսարան. այսինքն՝ իմանալեաց աշխարհ. (Բենիկ.։)
Բարձրագոյն քան զառաջինն, եւ գերազարդ վայելչութեամբ. (Շար.։)
Մեծացուցանէ ( ի նոր օրէնս) գերազարդ պատուով եւ իշխանութեամբ զքահանայութեան խորհուրդ. (Սարկ. քհ.։)