the heads.
Իբր գլուխք. գլուխներ. գլխըներ.
Ոչ գոյր չափ գլխանոյն ախոյենիցն, զոր բերեալ էր առաջի թագաւրին. (Բուզ. ՟Ե. 4։)
turban, head-hand.
capital, that de serves capital punishment.
Որ յընկերին կին մտաբերեսցէ, գլխապարտ է. (Ոսկ. ես.։)
to decapitate, to behead.
Առաքեաց գլխատեաց զյովհաննէս ի բանտի։ Զյովհաննէս ես գլխատեցի. (Մտթ. ՟Ժ՟Դ։ 10։ Ղկ. ՟Թ. 9։)
decapitation, execution.
Վճիռ տայր սրբոյն գլխատութեան. (Ճ. ՟Ա.։)
cf. Գլխատութիւն.
Վճիռ տայր սրբոյն գլխատութեան. (Ճ. ՟Ա.։)
that has a headache.
Որ գլխացաւ է, ասէ բժշկին զպատճառս գլխացաւութեան. (Մաշկ.։)
Եղեւ գլխացաւ, եւ ի բժշկեաց ոչ եղեւ նմա օգուտ. (Հ=Յ. մարտ. ՟Ժ՟Բ.։)
head-ache.
Զգլխացաւութիւն թագաւորին՝ զոր ունէր, ոչ կարացին մոգքն բժշկել. (Սոկր. ՟Է. 8։)
prince, master, superior, deacon;
capital, principal, fundamental, essential, first.
Պետրոս գլխաւորն եւ երիցագոյն աստուածաբանիցն ծայրութիւն. (Դիոն. ածայ.։)
Այն սուրբ չորից շղթայիցն՝ որ անկաւ ի պետրոսէ գլխաւորէ. (Կլիմաք.։)
to finish, to end, to terminate;
to abridge, to reduce.
κεφαλαιόω, ἑπικεφαλαιόω summatim attingo, in summam redigo, perficio Ի գլուխ հանել. բովանդակել. կատարել. եւ Ի կարճոյ քաղելով աւարտել. վերածել ի մի. յանգել. գլխել.
Գլխաւորեա՛ զբան սակաւուք. (Սիր. ՟Լ՟Ե. 11։)
Ողջախոհութեամբ գլխաւորէր զկեանս իւր. (Ճ. ՟Ա.։)
Զգուշութեամբ գլխաւորել զսուրբ պահս, կամ զհրաման արքունի, եւ այլն. (ՃՃ.։)
Իբրեւ գլխաւորի, դարձեալ սկիզբն առնու ի չորից կանոնացն մնացելոց. (Խոսր.։)
Մեք եւ զայսոսիկ գլխաւորեսցուք՝ ի թիւս բաժանեալ յաղագս դիւրայիշատակութեան. (Առ որս. ՟Ե։)
Զհամառօտ գլխաւորելով աստանօր. (Նար. մծբ.։)
to have the pre-eminence, to be at the head;
to be finished;
to bud.
Իբր Գլուխ կապել, կամ սերմն հասուցանել բուսոց.
Առնուլ զգլխաւորութիւն, կամ զվերակացութիւն. մեծարիլ գոհերեցութեամբ.
Կոչի այսպիսի տաճարապեա. վասն զի ո՛չ զանշունչ նիւթոյ շինուածի ժառանգութիւն գլխաւորի, այլ զբանական կենդանեաց ժողովոյ. (Սարկ. քհ.։)
Գլխաւորեալ իշխանական պատուասիրութեամբ փառօք ի փառս. (Շ. բարձր.։)
Ընդ բուսանել (խաշխաշի) եւ ի լինելն բանջար ... նմանապէս եւ ի ծաղկելն, եւ ի գլխաւորելն. (Մխ. առակ.։)
superiority, presidency, priority, supremacy.
Ի հռովմ հանդերձեալ էր կարգել զաթոռ պետրոսի եւ պօղոսի, եւ զգլխաւորութիւն սրբոյ եկեղեցւոյ. (Զքր. կթ.։)
Զերեւելի գլխաւորութիւնդ վեհից (իբր գլխաւորք). (Նար. մծբ.։)
Ընդ աբրահամեանցն եւ ընդ պետրոսեանցն գլխաւորութեանց. (Ի գիրս խոսր.։)
Կնիք գլխաւորութեան բանիս աւարտման։ Ի ծագ գլխաւորութեան մասին ասիայ. (Նար. մծբ. եւ Նար. խչ.։)
Կախէք զիս գլխիվայր, սակայն գլխաւորութիւն իմ մինչեւ յերկինս բարձրասցի. (Ոսկ. լս.։)
to decapitate the idols, to destroy;
to turn about;
cf. Գլխաւորեմ.
Յորժամ ոչ գլխեմք զթիւն։ Զթիւս սաղմոսացն գլխել. (Լմբ. պտրգ.։)
Ի նոյն առ բանն գլխի վերստին. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 28։)
the head downwards.
Շմաւոն քաջալերեալ երդմնեցոյց, զի գլխիվայր հանցեն զնա ի խաչ. (Եփր. համաբ.։)
Ընդ երկիր անկեալք եւ արմատացեալք, եւ գլլխիվայրք իբր ծառք եղեալք յառապարի. (Փիլ. լին.։)
himself, personally, in person;
all, totally, entirely.
ԳԼԽՈՎԻՆ. Ի ԳԼԽՈՎԻՆ. Ինքնին՝ գլխով եւ անձամբ իւրով. ըստ յն. ինքն իսկ. զինքն կամ ինքեա անգամ (յամենայն դէմս եւ հոլովս). եւ ամենայն մասամբ. բոլորովին. եւ Տի՛ նա. բուն ինքը, ինքն ալ.
Զբազում ախտաժէտս բժշկեալ, եւ գլխովին զկին միհրանայ. (Խոր. ՟Բ. 83։)
Ստութեամբ վարէր առ թագաւորն ինքնին գլխովին։ Մեք իսկ գլխովին վարդապետքս ձեր զի՞նչ եմք. ո՞չ ահա պաշտոնեայք. (Եփր. ՟ա. կոր.։)
Գլխովին պարտ է հաւատալ. (Շ. բարձր.։)
ԳԼԽՈՎԻՆ մ. Իբրու Գլխովն. (որպէս դնի ի տպ. )
in rolling, tumbling down.
Իբր Գլորմամբ. cf. ԹԱՒԱԼԳԼՈՐ.
to roll.
Մի՛ կամօք ձերովք ի բարձր վիմաց գլորէք զանձինս ձեր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 17։)
իբր ձ. կր. իբր ձ. Անկանիլ. πίπτω cado եւ այլն.
Գլորեցելումն հօր ցուպ եղեր յարուցիչ. (Անյաղթ բարձր.։)
Զի մի՛ դարձեալ ուրախականօքն գլորիցին։ Վասն ի կուռսն գլորելոյ. իբր գայթագղիլ. (Մխ. երեմ.։)
cf. Գլորեմ.
Կէսք սուսերօք իբրեւ զմենամարտիկս զսասկանդամ երամս վարազացն գլորեցուցեալ սպանանեն. (Փարպ.։)
roll, downfall.
Զբնութիւնս կանգնեցեր ի գլորութենէ։ Այլ կանգնեցայ ի գլորութենէ. (Գանձ.։)
Ահա սա կայ ի գլորումն եւ ի կանգնումն բազմաց ի մէջ իսրայէլի. (Ղկ. ՟Բ. 34։)
that tastes like gall.
Որոյ համն է տտիպ իբրեւ զգխտորի.
traced, sketched;
designer;
draught;
drawing;
sketch;
writing, letter.
Զոր ինչ բանի պատմութիւն ի ձեռն լսելեաց ցուցանէ, զայս գծագիրն լռելով ի ձեռն նմանութեան գուշակէ. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
Գծագիրն կենդանւոյ եւ ստուերն զպատկերն նշանակէ։ Հին գծագիրն մարմնաւոր նորոգեցաւ Քրիստոսիւ. (Լմբ. սղ.։)
Եբրայեցւոցն իմաստնագոյնքն գծագրովքն իւրեանց (կամ իւրովք) զաստուածութիւն պատուեցին. (Առ որս. ՟Է. յն. յատուկ նշաննկօք։)
Տառից եւ գծագրաց եւ սիղոբէից եւ բառից անծանօթից. (Դիոն. ածայ.։)
Ըստ գծագրացն նմանութեան, որ յալփաբետացն. (Նար. ՟Զ՟Գ։)
Օրինակ է մարմնոյ՝ գծագիրն պատկեր, եւ աստուծոյ՝ արեգակն. (Լմբ. պտրգ.։)
to trace, to draw, to delineate, to design;
to project, to describe, to paint;
to sketch;
to write, to form.
Պատերազմաց քաջութիւնս ոմանք բանիւ զարդարեն, եւ ոմանք ի տախտակս գծագրեն. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
Ի փոքր բոլորակի զերկինս գծագրեն շուրջանակի. (Կիւրղ. գանձ.։)
Գծագրեալ է ի սուտակին յուդա. (Փիլ. այլաբ.։)
Յինքն գծագրէ։ Մարմնոյ արդարութեամբք զճշմարտութիւնս գծագրել։ Անկենդան յարացուցին գծագրօղն. (Լմբ.։)
Գծագրեա՛ քո արեմբդ զմուտ սեմոց սենեկիս։ Գծագրել զաւետիս, կամ յաւետարանի։ Զամօթն մշտնջենաւոր աստէն գծագրել։ Որ ի սկզբանդ գծագրեցար. եւ այլն. (Նար.։)
Մեծ ճոխութեամբ ի հայս առաքեաց, եւ առ ստահակ նամակ գծագրեաց. (Գանձ.։)
dash, trace;
drawing, design;
sketch, draught;
form, delineation;
writing.
Որպէս բազում կենդանագիրք զմիոյ երեսաց զգծագրութիւն գրեն, այսպէս առ ի միոյն նմանութիւն հայեցեալք՝ ամենեցուն նմանապէս բարի վարուցն գծագրութիւն ծագեսցէ. (Բրս. ճգն.։)
Մուրացածոյիւն այնուիկ գծագրութեամբ (տառից). (Խոր. ՟Գ. 52։)
Գծագրութեամբ դեղոց՝ պատկեր նկարագրել. (Լմբ. ատ.։)
Ըստ գծագրութեան այսր օրինակի։ Ի գծագրութիւն անօրինակիդ գունակութեան։ Գծագրութեան ձերումդ տեսութեան կանխաւ դրոշմեցան։ Զկնի գծագրութեան պատմաբանութեանս. (Նար.։)
Ցուցեալ է բազում անգամ զեկեղեցիս ի գծագրութեան դասակարգութեան հրեշտակաց. (Լմբ. պտրգ.։)
ruled.
Եւ են ոմանք գծածք եղականք, եւ ի վերայ բազմաց ասացեալք, հի՛բար, տոհմ, պար, ամբոխ. (Թր. քեր.։)
cf. Գծագրութիւն.
Վարդապետ, բաւական իցէ տալ զիմաստուեթան գծաւորութիւնս ո՛չ նշանապէս, այլ՝ ամենայն մակացութեամբ աստուածայնով. (Սարկ. քհ.։)
to strike out;
to erase, to mark with a flourish;
to write;
to cut, to scratch.
χαράσσω, -ττω, ἑγγράφω, ἁναγράφω imprimo, inscribo Գիծ ինչ առնել, նիշ թողուլ. գծգծել.
Տասն բանից հինգ զառաջին գծեալսն յառաջնում պնակտին։ Միշտ ի նա հայելով՝ յայտնի կերպարանս եւ տիպս ի մերում միտս գծեալ կերպարանեսցուք։ Տէրունեան ի գիրսն գծելոց։ Երգս եւ օրհնութիւնս գծեն. (Փիլ.։)
as a line.
γραμματοειδῶς lineari specie Ըստ օրինի գծի. որպէս զգիծ. բարակ եւ երկայն. գծի պէս.
Ոմանք ի շանթից գծօրէն բերեալ լինին. (Արիստ.։)
to abject, to humble.
Խստութեամբ (ձմերայնոյ) հարեալք՝ գձձին արմատք ծաղկանցն. Ագաթ.։ Պահք են եւ գձձել առանց լուանալոյ եւ օծանելոյ. (Եփր. պհ.։)
to be debased, to become abject or contemptible.
Խստութեամբ (ձմերայնոյ) հարեալք՝ գձձին արմատք ծաղկանցն. Ագաթ.։ Պահք են եւ գձձել առանց լուանալոյ եւ օծանելոյ. (Եփր. պհ.։)
cf. Գծծութիւն.
Այլ ոք զճառդ ծաղր արասցէ, ի գձձութիւն կազմածոյ (մաշկեղէն) պատմուճանիցն հայելով։ Գձձութիւնս եւ վիշտս։ Գձձութիւն կերակրոց (անբանից). (Փիլ.։)
Ամօթալից գձձութեամբ մերկ եւ կողոպուտ կացցուք. (Ճ. ՟Գ.։)
clergyman, ecclesiastic.
cf. Կղերիկոս.
Զբոլոր գղերիկոսս եկեղեցւոյն։ Զվիճակաւոր գղերիկոսսն։ Եպիսկոպոսն սուրբ հանդերձ այլ եւս գղերիկոսօքն. (Յհ. կթ.։)
to kneel down, to sit squat.
Գան ի նոյն տեղին, գճին, եւ ասեն, աստուած յօգնել ինձ նայեա՛ց. (Լմբ. բենեդ.։)
Գճի եւ համբուրէ զոտն սատանայի. (Ոսկիփոր.։)
to lie down.
Նախ թմբրեցուցեալ զնա անապակաւ, անդէն եւ ի մէջ ծնգաց իւրոց գմել զնա՝ զքաջ եւ զարի հսկայն. (Եղիշ. դտ.։ այսինքն ննջեցոյց. որպէս դնի Դատ. ՟Ժ՟Զ. 19։)
cf. Գմեմ.
Նախ թմբրեցուցեալ զնա անապակաւ, անդէն եւ ի մէջ ծնգաց իւրոց գմել զնա՝ զքաջ եւ զարի հսկայն. (Եղիշ. դտ.։ այսինքն ննջեցոյց. որպէս դնի Դատ. ՟Ժ՟Զ. 19։)
ambulatory;
moveable.
Ե՞րբ տեսեր դու զկրակ գնայուն. (Եղիշ. ՟Ը։)
ambulatory, that walks;
fuggitive;
dying;
deceased.
Գնացականքն նաեւ զմահիճսն իսկ բազում սաստկութեամբ շարժիցեն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 28։)
Միւսանգամ գալ գնացականաց, զոր աղբանացիքն արձակեցին. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Եւ դու լա՛ց իբրեւ զայնոսիկ, որք ուղարկեն զգնացականսն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 15։)
Իբրեւ գնացական ոք խօսէր ընդ նմա. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
gait, carriage;
deportment;
— ջրոց, course.
Աղբիւրն զնոյն ունի ասէ զգնացումն ջրոյն, զմիշտ բղխումն. (Լծ. ածաբ.։)
to cause to walk or run.
Զկաղս գնացուցանել. (Ագաթ.։ Վրք. սեղբ.։ Լմբ. ստիպ.։)
Զքեզ օրհնեն հողմք ի գնացուցանելն իւրեանց զջուրս. (Եփր. համաբ.։)
southernwood.
ԳՆԴԱԾԱՂԻԿ կամ ԳնՏԱԾԱՂԻԿ. Ծաղիկ վայրի գնտաձեւ փնջիւ, որպէս բարձուենեակ բացվէնէկ։ (Բժշկարան.։)
Գնդածաղիկք, եւ սէզ, եւ նմանք սոցին (անկանին ի բերան գերանդւոյ). (Մխ. առակ.։)
globule, globe, bowl, spherical or round body;
pincushion;
apple;
— խաղու or խաղալիկ, ball, bowl;
ball (at tennis);
— մեղուաց, swarm of bees;
— հրացանից, ball;
bullet, large ball;
— ձեռնածուաց, juggler's cork-ball;
— որթոյ, bud, button.
ԳՆԴԱԿ կամ ԳՆՏԱԿ. σφαῖρα, σφαιρίον sphaera, globus, globulus, palla, pila Գունտ փոքրիկ. բոլորակ լի, իբրու կծիկ կամ բլիթ կամ կոշտ եւ կունտ մարմին բոլորչի. կնտակ. թօփ, կիւնտէ, կիւլլէ.
Արար գնդակս, եւ եհար ի բերան վիշապին. (Դան. ՟Ժ՟Դ. 26։)
ԳՆԴԱԿ ԱՇՏԱՆԱԿԻ. σφαιρωτήρ sphaerula Նռնաձեւ զարդ։ (Ել. իբ. 31։ լէ. 18=25։)
ԳՆԴԱԿ ՈՐԹՈՅ. ἔλιξ capreolus, volumen, involucrum Բարունակ, ոստ, կամ ստեղն, որպէս եւ խիղբն ոլորեալ եւ պատատեալ եւ գնտացեալ։ (Ծն. խթ. 11։ Վեցօր. բ։ Զքր. կթ.։ Փիլ. լիւս.։ Նիւս. երգ.։)
Լեւիաթան գնդակօքն արգելու զակն անդնդոց. (Վանակ. յոբ.։)
Գնդակ մեղուաց պարս տուեալ էր ի բերան առիւծուն. (Եփր. եւ Եղիշ. դտ.։)
cf. Դասակից.
Գնդակից եղեն մարդիկ՝ վերին զօրութեանց։ Գնդակից լինել ընդ հրեշտակս, կամ հրեշտակապետաց, կամ քերովբէից, կամ ընդ քրիստոսի. (Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. մ. ՟Ա. 1. 19. ՟Բ. 12։ եւ Ոսկ. կողոս. ՟Գ։)
round, spherical, orbicular, spheroidal.
ԳՆԴԱՁԵՒ կամ ԳՆՏԱՁԵՒ σφαιροειδής, σφαιρόμορφος , σφαιρωτήρ, στρογγύλος sphaericus, globosus, pilaris, rotundus, teres Գնդատեսակ. գնդատեսիլ. ունօղ զձեւ գնտոյ. բոլորակ. բոլորշի. գնդակի ձեւով, կունտ, կըսկլոր, թօփիկ. եումրու, եուս եուվարլագ.
Ձեւ երկրիս գնտաձեւ է։ Գնդաձեւ բոլորակ է աշխարհ. (Նիւս. երգ.։ Պտմ. աղեքս.։ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Երկինն գնդաձեւ. (Լմբ. էր ընդ եղբ.։ Վրդն. ծն.։ Պիսիդ.։)
Ոզնի՝ գնդաձեւ կերպարանօք. (Եպիփ. բարոյ.։)
Այսու ոչ եթէ զբոլորակութիւն ինչ յայտ առնէ, եւ ոչ զգնդաձեւ ինչ կերպարանս. (Ոսկ. ես.։)
sphericity.
Պշուցեալ ընդ բոլորակերտ գնդաձեւութիւն արեգական անբաւ հրոյ եւ լուսոյ. (Նար. յովէդ.։)
to make round or spherical;
to condense;
to become round.
Գնդաձեւ առնել. բոլորել. կծկել. խտացուցանել. սեղմել. կր. գնդանալ. կնտել, թօփ կամ կունտ ընել՝ ըլլալ, սըխմել, սըխմըւիլ.
Զջուրն իբր ոլոռն ոլոռն սառոյց գնդէ. (Շիր.։)
to buy, to purchase for money, to take;
արժան —, to buy cheap;
թամկագնի —, to buy dear.
Գնել ի յովսեփայ (ցորեան)։ Գնեցէ՛ք մեզ սակաւ մի կերակուր։ Տեսանէ զանդ գեղեցիկ, եւ գնէ զնա։ Գնելով գնեցից արծաթոյ, որքան արժիցէ։ Եղիցի գնօղն իբրեւ զվաճառականն.եւ այլն։
Նմանութեամբ ասի.
Մահուամբ սիրելեացն գնելով իւր պատիւ. (Փիլ. իմաստն.։)
Գնեցէ՛ք զժամանակս. ամենայն համբերեցէ՛ք, եւ այնպէս գնի ժամանակն. (Ոսկ. եփես.։)
hollow, cavity.
κόλπωμα sinuatum Գոգուած, գոգաւորութիւն. գոգ. ծոց. եբր. խէիք
cf. Գոգաւոր.
Տաշտիւն, որ է ամանդինւոյ, գոգաձեւ, եւ ո՛չ խորագոյն։ ԾՈվացան իբրեւ զդաշտս գոգաձեւս հեզ եւ խոնարհ հոգւով. (Վրդն. երգ.։)
to be hollow, to become hollow.
Ըմբռնեցելոյն յօրանչման շնչոյն, յորժամ կողկողիթն ի ստորագոյնն կողմն խռչափողիւքն գոդանայ. (Նիւս. կազմ. ՟Ժ՟Ե։)
Ուստի հեղեղալ ջուրք ծովու գոգանայ. (Լմբ. սղ.։)
Իբրեւ զառագաստ նաւի հողմուռոյց գոգացեալ. (Ճ. ՟Ա.։)
to dig, to hollow;
to contain, to include.
Որ արար զերկինս, եւ մածոյց զնա ... զի գոգեացն ի վերուստ վասն լոյծ ջուրցն։ Երկինք իբրեւ զձեղուն ինչ գոդեալ գմբեթաձեւ ի վերուստ ձգեցան։ Ընդէ՞ր այնպէս գոգեալ գմբեթաձեւ են երկինք, եւ ոչ իբրեւ զհարթ ինչ ձեղուն. (Ոսկ. ես.։)
ԳՈԳԵԼ. որպէս Գրկել ի գոգս, ամփոփել, իբր գօտւով պատել.
Սակաւ բանիւքս այսոքիւք զամենայն ... յինքեան գոգեալ ունի. (Կոչ. ՟Ե։)
Արար զծովն ձուլածոյ ... գործ բոլորշի ... եւ գոգեալք երեսուն եւ երեք կանգնովք պատէին զնա շուրջանակի. (՟Գ. Թագ. ՟Է. 23։)
Զդէմս, (որպէս) զօդ եւ զերկին զվերաբեր բնութիւնսն գոգեալ պահպանագոյն ծածկեն. (Փիլ. իմաստն.։)