Definitions containing the research արուեստ : 601 results

Որսորդական, ի, աց

adj. s.

cf. Որսական;
—ն, the chase, the hunting art.

· Calfa

NBHL (1)

Նեբրովթ՝ եթէովպացի թարգմանի, իսկ արուեստն՝ որսորդական։ Որսորդականն ո՛րչափ օտարացեալ է ի բանական բնութենէ. (Փիլ. լին. ՟Բ. 82։)


Ուժգնացուցանեմ, ուցի

va.

to corroborate, to strengthen, to fortify;
to give more intenseness, to augment, to increase;
to render violent, impetuous.

· Calfa

NBHL (1)

Երկիր պագցեն քեզ իշխանք. ուժգնացուցանէ եւ յերկարէ արուեստականագոյն բան։ Լե՛ր տէր եղբօր քում. ե՛ւս առաւել ուժգնացուցանէ՝ մերձենալով եւ ի վեր ելանելով առ սակաւ սակաւ. (Փիլ. լին.։)


Ուլն, լան, ուլունք, լանց

s. fig.

neck;
զուլամբ երթալ, to fall headlong, head-foremost, to tumble, to fall;
to be plunged in sensuality;
to be sunk in debauchery, to wallow in voluptuousness;
pearl necklace;
Venetian pearls, bead, glass-bead, bugle;
knuckle-bones, cockle.

· Calfa

NBHL (1)

Ունէր արուեստ ապակագործութեան՝ առնել ուլունս ապակեղէնս. (Ագաթ.։)


Հատուած, ոց, ից

s. geom.

cut, shape, fashion;
section, division;
part, portion;
bit, piece, fragment;
retrenchment, separation;
emigration, transmigration, colony;
article, head, point;
segment;
—ք կոնի, conics;
առաջանիւթ — օրագիր, leading article;
— գնալ ուրեք, to emigrate;
գրել —, to write an article;
— տալ բանին, to interrupt, to break in upon.

· Calfa

NBHL (1)

Արուեստաւորք ամենայն՝ ըստ որո՛ւմ եւ իցէ արուեստի, եթէ՛ հատուածով գործիցեն, եւ եթէ մարմնով. (Մխ. դտ.։)


Հարցաքննեմ, եցի

va.

to question, to examine.

· Calfa

NBHL (1)

Զարուեստ բժշկութեան հարցաքննէին. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 11։)


Հացարարութիւն, ութեան

s.

bread-making;
baker's trade.

· Calfa


Հաւահմայ

s.

cf. Հաւադէտ.

· Calfa

NBHL (1)

ՀԱՒԱՀՄԱՅՔ յից. գ. ՀԱՒԱՀՄԱՅՈՒԹԻՒՆ. οἱώνισμα, οἱωνισμός, οἱωνομαντεία augurium, haruspicium, hariolatio. Հմայելն ի ձեռն հաւուց. հաւադիւթականն արուեստ.


Հաւահմայութիւն, ութեան

s.

augury, presage.

· Calfa

NBHL (1)

ՀԱՒԱՀՄԱՅՔ ՀԱՒԱՀՄԱՅՈՒԹԻՒՆ. οἱώνισμα, οἱωνισμός, οἱωνομαντεία augurium, haruspicium, hariolatio. Հմայելն ի ձեռն հաւուց. հաւադիւթականն արուեստ.


Խահ, ից

s.

dish, viand, mess;
meat, cooked meat.

· Calfa

NBHL (1)

ἑδώδιμος esculentus, edulio, cibus (լծ. եւ լտ. գօ՛քուօ. գերմ. գօ՛խէն. այսինքն եփել). Կերակուր եփեալ. խորտիկ. համադամք հանդերձեալ ըստ արուեստի խոհակերաց. կեր կերակուր. թաամ. խօրտ. խօր.


Խանութ, նթից

s.

shop;
manufactory;
treasure;
store, warehouse, magazine.

· Calfa

NBHL (1)

ἑργαστήριον officina προθήκη res proposita եւ այլն. գրի եւ ՀԱՆՈՒԹ. նոյն եւ ռմկ. եւ ար. խանութ, խանուդ, տիւքքեան. Գործարան, եւ կրպակ արուեստաաւորաց եւ վաճառականաց. Մթերք վաճառելի իրաց. եւ Մթերանոց. գանձարան. համբարք. մաղաղա.


Խարդախ, աց

adj.

knavish, roguish;
that falsifies, that forges;
false, counterfeit, adulterated.

· Calfa

NBHL (2)

Խարդախ արուեստիւք ստուերացուցեալ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)

ἑπηρεάζων injurius κακοποιός maleficus περιεργαζόμενος frustra satagens, ornamenta externa usurpans եւ այլն. (լծ. եւ այլազգ. ղատտար, քելլաշ, խատտա) Անհաւատարիմ. նենգաւոր. խաբեբայ. դաւաճան. դժրամիտ. անիրաւ. չարարուեստ. կեղծաւոր. կեղծ. պատիր.


Խարդախեմ, եցի

va.

tocheat;
to falsify, to counterfeit, to forge;
to feign, to simulate;
to corrupt, to adulterate;
to sophisticate;
to dissemble;
— ումեք զմահ, to plotthe death of.

· Calfa

NBHL (1)

եւ չ. κακοποιέω malefacio ἑπιτίθημι impono (յորմէ impostor ). Նենգել. դաւաճանել. խորամանկել. հայթայթել հնարել չարարուեստ ինչ. արուեստակել. կեղծել. խարել.


Խարդախութիւն, ութեան

s.

fraud, knavery;
falsification, forgery, act of counterfeiting;
adulteration;
chicanery;
violation, rape.

· Calfa

NBHL (1)

ἕνεδρος, ἑπιβουλή insidiae κακία, κακοπραγία, maleficentia ἑπιτήδευμα, παραδιατριβή, ῤαδιούργημα, στραγγαλία, σπίλας, μεθοδεία dolus, versutia եւ այլն. Նենգութիւն. դաւաճանութիւն. խորամանկութիւն. դարանակալութիւն. չարութիւն. չարարուեստութիւն. չարագործութիւն. հիլլէ, տէք, տօլապ։ cf. (Թուոց. ՟Լ՟Ե. 20։ Ես. ՟Ծ՟Ը. 6։ Իմ. ՟Ե. 24։ ՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Բ. 25։ ՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Ե. 12։ Գործ. ՟Ժ՟Ը. 14։ ՟Ա. Տիմ. ՟Զ. 5։ Յուդ. 12։)


Ղեկավարութիւն, ութեան

s. fig.

steering a vessel;
government, direction, management.

· Calfa

NBHL (1)

κυβέρνησις gubernatio. Ղեկավարելն. ուղղչութիւն. ղեկավարական (արուեստ). առաջնորդութիւն. տիւմէնճութիւն, կառավարութիւն.


Ճախարակ, աց

s. mar.

turner's wheel or lathe;
small wheel, pulley;
block.

· Calfa

NBHL (1)

τόρνος, ἑντόρνον tornus. (ի հյ. արմատն է ճախր. լծ. եւ թ. չարխ ) Անիւ կամ անուաւոր գործի ի պէտս զանազան արուեստից, մանաւանդ հիւսանց, եւ ատաղձագործաց, եւ ոստայնանկաց. որպէս ռմկ. ջարխ, ճըխրըխ, ջահրայ, ջահրակ.


Ճախարակաւոր

adj.

furnished with pulleys;
cf. Ճախարակագործ.

· Calfa

NBHL (1)

Ճախարակաւոր իմն արուեստաւ արարեալ է երկին. (Փիլ. ել. ՟Բ. 73։)


Ճակատ, ուց

s.

forehead;
— շինուածոց, face, front, frontispiece, elevation;
— գրոց, frontispiece, title-page;
եռանկիւնի —, fronton, pediment;
— զօրու, բանակի, army drawn up in order of battle, troops in battle-array;
rank, file, order;
— առ —, face to face, vis-à-vis, front to front;
— լայն ցցուեալ, ճաղատ, խորշոմեալ, սպառնալից, large, protruding, bold, wrinkled, threatening -;
զ— հարկանել, to strike oneʼs -;
յորինել, յարդարել կազմել, վառել զ—ն, to draw up in line of battle, to put in battle array, to offer battle, to face;
— տալ, ի — մը տանել, —ս դնել, to attack the enemy in front, to fight, to combat;
ելանել ի —, to engage in conflict, to attack, to assault;
անկանել ի —ու, to be left dead on the spot;
ի — եհան ընդդէմ նոցա, he opposed them with;
յառաջնում անդ —ու, in the first action or combat;
— նորա նսեմանայ, his countenance becomes gloomy.

· Calfa


Ճարտասան, ի

s.

orator, rhetorician, rhetor, eloquent person.

· Calfa

NBHL (1)

ῤήτωρ rhetor, orator որ եւ ՃԱՐՏԱՐԱՍԱՆ. Ճարտար ասօղ, ասացօղ, խօսօղ. ճարտարաբան. պերճախօս, մանաւանդ գիտակն արուեստի հռետորութեան եւ փաստաբանութեան. հռետոր. (յն. ռի՛դօր լտ. օռա՛դօր ).


Ճարտարագոյն

adv.

better.

· Calfa

NBHL (1)

Ճարտարագոյն արուեստաւորաց։ Զայս առադրելով գաղափար՝ ճարտարագոյնս մովսէս քեզ թէոդորի. (Պիտ.։)


Ճարտարագործ

s. adj.

master workman, skilled artisan;
artificer;
artist;
well made, executed with great skill.

· Calfa

NBHL (2)

Նոքա եղեն ճարտարագործք արուեստից. (Յճխ. ՟Ե։)

Ճարտարագործ արուեստայարմար երփնիւ. (Նար. խչ.։)


Ճարտարակ, աց

adj.

industrious.

· Calfa

NBHL (2)

Ճարտար. քաջարուեստ. եւ ըստ յն. իմաստնագոյն. վարպետ, ճարպիկ.

Ոչ ոք յայնմ (արուեստի) զմեղուօք ճարտարակօք անցանիցէ. (կամ ճարտարկօք. ի Ճարտարիկ բառէ) (Ոսկ. փիլիպ. ՟Է։)


Ճարտարապետ, աց

s. adj.

architect;
master, author;
skilled, well versed, very skilful.

· Calfa

NBHL (2)

ՃԱՐՏԱՐԱՊԵՏ. τεχνίτης artifex. Ճարտար. արուեստագէտ. նախ՝ զաստուծոյ ասի, որպէս Արարչագործ. Տե՛ս (Իմ. ՟Է. 21։ ՟Ը. 6։ ՟Ժ՟Գ. 1։ Եբր. ՟Ժ՟Ա. 10։) Եւ ապա զայլոց ճարտարապետաց յաշխարհի. վարպետ .... յն. պէսպէս որպէս Հիւսն կամ դարբին. քարակոփ. երաժիշտ. իմաստակ. եւ այլն.

ՃԱՐՏԱՐԱՊԵՏ. իբր Քաջ յայլ արուեստս եւ ի գիտութիւնս. կերտօղ. եւ Քերթող. սոփեստէս.


Ճարտարապետական, ի, աց

adj.

architectural, architectonic.

· Calfa

NBHL (1)

Ճարտարապետական արուեստ, կամ գործ. (Շ. ատեն.։ Սարկ. քհ.։)


Ճարտարապետեմ, եցի

va.

to be the architect of, to build or construct with art.

· Calfa

NBHL (1)

ἁρχιτεκτονεύω, ἁρχιτεκτονέω, τεκταίνω, -ομαι fabricor, operor, struo, paro. Ճարտար արուեստիւ կազմել, յօրինել, գործել.


Ճարտարեմ, եցի

va.

to exercise one's wits, to seek expedients, to devise means, to invent;
to make use of stratagems, to use artifices, wiles, shifts;
to pretend to be learned, to affect learning;
մի՛ ճարտարեր առաւել, զի մի՛ թիւրեսցիս, let the cobbler stick to his last.

· Calfa

NBHL (1)

σοφίζω, -ομαι argute comminiscor, conficio. Ճարտարութեամբ հայթայթել. արուեստակել. իմաստակել. եւ Իմաստասիրել. եւ Ճարտարաբանել. եւ Ճարտարանալ.


Ճարտարութիւն, ութեան

s.

art, skill, ability, dexterity, address;
cunning, subtlety, artifice, prank, feint, policy, sharpness;
penetration, sagacity, presence of mind;
knowledge, erudition;
genius, bent;
ճարտարութեամբ, dexterously, cleverly, adroitly, artfully, craftily, cunningly;
ձեռագործ, մշակական, տուր եւառիկ —, manufacturing, agricultural, commercial industry;
լար ճարտարութեան, lead plummet.

· Calfa

NBHL (2)

τέχνη ars ἁρχιτεκτονία fabricatio μηχάνευμα machinatio. Ճարտար գոլն, եւ գործ ճարտարութեան. արուեստ. գիւտ. հնարք. հայթայթանք. աջողակութիւն. արհեստ, վարպետութիւն.

Արար յերուսաղէմ մենքենայս արուեստից ճարտարութեան լինել ի վերայ պարսպաց. (՟Բ. Մնաց. ՟Ի՟Զ. 15։)


Ճիշդ, ճշդի

adj. adv.

just, exact, precise, correct, punctual, regular;
strict, rigorous;
sparing, scanty;
sordid, niggard;
cf. Ճշդիւ.

· Calfa

NBHL (1)

Ուրախ առնել զնա արուեստականօքն զմի օր ճիշդ. (Բուզ. ՟Ե. 7։)


Ճոխաբան

adj.

eloquent, fluent.

· Calfa

NBHL (1)

Պղնձագործ եւ երկաթագործ ի խնամենալն արուեստիւ ճոխաբանէին. (Մխ. առակ.։)


Ճոխաբանեմ, եցի

va.

to speak imperiously, authoritatively, presumptuously;
to abound in discourse, to amplify, to enlarge upon;
to talk high, to boast, to brag.

· Calfa

NBHL (1)

Պղնձագործ եւ երկաթագործ ի խնամենալն արուեստիւ ճոխաբանէին. (Մխ. առակ.։)


Ճոռոմ

adj.

emphatic, declamatory;
—ս խօսիլ, cf. Ճոռոմաբանեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Պճնել զբանս, եւ ճոռոմ արուեստիւ խօսել. (Երզն. մտթ.։)


Ճոռոմաբանութիւն, ութեան

s.

magniloquence, pomposity, pompous nonsense, bombast, declamation.

· Calfa

NBHL (1)

Ջանան թաքուցանել արուեստաւոր ճոռոմաբանութեամբ. (Սարկ. հանգ.։)


Կերպասագործ, աց

s.

silk-weaver, silk-manufacturer.

· Calfa

NBHL (2)

Գործօղ զկերպաս. (որպէս շերամն զթելս, եւ արուեստաւորք զկտաւն եւ այլն)

Ճենաստան. ապրիշում շատ եւ ազնիւ. վասն որոյ եւ բնակիչքն արուեստաւորք կերպասագործք. (Խոր. աշխարհ.։)


Կկզիմ, եցայ

vn.

to sit squat, to squat down, to sit on one's heels.

· Calfa

NBHL (1)

Աղուէսն կըկզեցաւ, եւ ասէ. Հազար կել եւ արուեստ գիտեմ. (Ոսկիփոր.։)


Կոզակ, աց

s.

architrave;
lateral construction;
wood-work, frame work, planks, joists;
back of a house.

· Calfa

NBHL (1)

Փոխանակ կոզակին ոմանք ասացին, թէ չափեաց զթէէ. եւ զայն վերնասեմ թարգմանեցին, եւ այլք զմուտ դրանն։ Իսկ որ հայերէն թարգմանեցին, կոզակ ասացին զթէէ. եւ կոզակս թէպէտեւ ըստ յունաց (էնտեսմօս) բառին պահանգ լսի, բայց սովորութիւն է քարատաշ արուեստադիտաց, որ մերձ առ դրունս խորանին եւ տաճարին յայլ կարգի քարանցն ի դուրս ձգեն իբրեւ սիւնականի, եւ ի գլուխ դնեն զկոզակսն. ի վերայ որոյ սկսանի զկամարն, եւ հաւասար գտանի լայնութիւն կոզակին երկայնութեանն իւրոյ։


Կողմանաւոր

adv.

cf. Կողմնակի.

· Calfa

NBHL (1)

կողմանաւոր յարմարացելովքն ոստանանկութեան արուեստ զպատմուճաննն առնէ. (Նիւս. երգ.։)


Մանգղիոն, աց

s.

engine of war, machine.

· Calfa

NBHL (1)

ՄԱՆԳՂԻՈՆ ՄԱՆԳՂՈՆ. μηχανή machina, praesertim bellica. Նոյն է ընդ Մենքենայ. մեքենայ. յն. միխանի՛. լտ. մա՛քինա. պ. մէնճէյնիք. Գործի արուեստական՝ մանաւանդ պատերազմական, որպէս բաբան, նետակալ, սանդուղք, էշք փայտաշէնք, եւ այլն.


Մանկագոյն

adj.

youngest, younger, minor, under age.

· Calfa

NBHL (1)

Զարուեստ գրչութեան ուսուցանել տալով իւրոց մանկագոյն աշակերտացն. (Խոր. ՟Գ. 53։)


Հոռոմարէն

cf. Հոռոմերէն.

· Calfa

NBHL (1)

Վարժեալ հայրենի արուեստիւ հոռոմարէն եւ յունարէն ուսեալ դպրութիւն. (Ագաթ. յռջբ. ձ։)


Հոռոմերէն

adv.

in latin or greek.

· Calfa

NBHL (1)

Վարժեալ հայրենի արուեստիւ հոռոմարէն եւ յունարէն ուսեալ դպրութիւն. (Ագաթ. յռջբ. ձ։)


Հրաշագործ

cf. Սքանչելագործ.

· Calfa

NBHL (1)

Ըստ հրաշագործ նշանացն եւ արուեստիցն. (Կիւրղ. ղկ. (որ տայի եւ ի ՟Ա նշ։))


Հրաշալի, լւոյ, լեաց

adj.

wonderful, marvelous, worthy of admiration, surprising, amazing.

· Calfa

NBHL (1)

Վասն զկապ սիրոյ հրաշալւոյն անխզելի պահելոյ։ Հրաշալի արուեստիւ հելլեն գրչութեամբ. (Խոր. ՟Բ. 6։ ՟Գ. 53։)


Հրաշակերտեմ, եցի

va.

to make, build or construct wonderfully well.

· Calfa

NBHL (1)

Բազում ծախիւք հրաշակերտէ շինուածս։ Հրաշակերտէ զեկեղեցին զարմանագործ արուեստիւ. (Արծր. ՟Ե. 3։)


Հրաշք, շից

s. fig.

miracle, marvel, wonder, prodigy, portent;
monster;
spectre, phantom, larvae, ghosts;
— իմաստութեան, prodigy of science, of wisdom;
—շս գործել, to work a miracle;
to perform miracles, to do or work wonders;
ի —շս զարմացման ածել, to surprise, to astonish, to stun, to amaze, to astound;
ո՜վ —շիցս, what a wonder ! good Heavens ! Goodness gracious !.

· Calfa

NBHL (2)

Հրաշիւք արուեստից։ Արուեստն, եւ հրաշք իւր։ Քան զամենայն գործոց քոց հրաշս։ Առ հրաշիցն սքանչելութիւն։ Անճառ հրաշիւք։ Հրաշից սքանչելեաց կամ զարմանալեաց. (Նար.։)

ՀՐԱՇՔ. τέρας portentum. որպէս Հրէշք. ցնորք. այլանդակ իրք կամ կենդանիք խառնափնդորք. դիւական արուեստք.


Հրապարակացոյց՞՞՞առնեմ

sv.

to expose to public view, to show up in public.

· Calfa

NBHL (1)

Հրապարակացոյց առնելով զարուեստն. (Նիւս. կազմ.։)


Հիւթ, ոց

s.

humour;
moisture;
succulency;
— պտղոց, juice;
syrup;
— բուսոց, sap;
— մսոյ, gravy;
— փորոտեաց, intestinal juices;
— ստամոքային, gastric juice;
ապակային —, vitreous humour.

· Calfa

NBHL (1)

Հիւթ երկրի ի յօդս հեղեալ։ Այս հիւթ լուսակիր։ Ամենարուեստ հիւթիւ յարդարեաց։ Ի բիւրուց հիւթից մեզ ի յօգնութիւն նոյն իսկ ծանուցար. (Նար.։)


Հիւսնական, ի, աց

adj.

of a carpenter.

· Calfa

NBHL (1)

Հիւսնական արուեստին էր արուեստագէտ. (Ոսկ. ես.։)


Հիւսուած, ոյ, ոց

s.

texture, tissue;
tress, plait, braid;
entwining, interweaving, contexture, composition;
— բազմախորշ, ցանցակերպ, բազմանօթ, cellular, reticular, vascular texture.

· Calfa


Հմուտ, մտաց

adj.

well versed, erudite, learned;
practised, expert, experienced, skilful, skilled.

· Calfa

NBHL (1)

Ընդ հմուտ վարժողաւ։ Հմուտ արուեստաւորք, կամ լսօղք։ Հմուտ տեղեկութեամբ, եւ այլն. (Պիտ.։)


Հմտանամ, ացայ

vn.

to be well instructed, informed, versed, experienced.

· Calfa

NBHL (1)

Իսկ այս հմտութիւն իմաստից է, զոր ի քերթողաց եւ ի շարագրաց բազում հմտանայ։ Հմտացեալ լինի ի քերթող արուեստաւորացն. (Նչ. քեր.։)


Հնարադիր

s.

deceiver, plotter, traitor, artful person.

· Calfa

NBHL (1)

Իբր Որոգայթադիր. չարարուեստ. մեքենայօղ.